Uaytxed instituti

Uaytxed biotibbiy tadqiqotlar instituti (inglizcha: Whitehead Institute for Biomedical Research) — AQShning Kembrij shahrida joylashgan notijorat tadqiqot instituti boʻlib, fundamental biotibbiy tadqiqotlar orqali inson salomatligini yaxshilashga ixtisoslashgan. U Massachusets texnologiya institutidan moliyaviy jihatdan mustaqil tuzilma sifatida tashkil etilgan boʻlib, institutning 19 nafar aʼzosi bir vaqtning oʻzida Massachusets texnologiya instituti Biologiya departamenti yoki Bioinjeneriya departamentida professor-oʻqituvchi lavozimlarida faoliyat yuritadi. 2020-yilda David C. Pagening oʻrnini egallagan Ruth Lehmann hozirgi vaqtda institut direktori hisoblanadi. Tarixi Uaytxed instituti 1982-yilda sanoatchi va filantrop Edwin C. „Jack“ Whitehead (1920–1992) tomonidan tashkil etilgan boʻlib, u „fundamental biotibbiyot fani orqali inson salomatligini yaxshilashga bagʻishlangan“ tadqiqot institutini yaratishni maqsad qilgan edi. Edwin C. „Jack“ Whitehead bunday muassasa oliy taʼlim muassasasi bilan yaqin aloqada boʻlishi lozim, biroq ayni paytda mutlaqo mustaqil va oʻz-oʻzini boshqaradigan tuzilma boʻlib qolishi kerak deb hisoblagan. Fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori (1975-yil) David Baltimore timsolida Edwin C. „Jack“ Whitehead ushbu yondashuv „fundamental tadqiqotlar uchun maqbul muhit“ yaratishiga ishongan hamkorni topdi. Uaytxed institutining asoschi direktori sifatida David Baltimore institut asoschilari boʻlishi uchun Massachusets texnologiya institutidan Harvey Lodish va Robert Weinbergni, Kornell universitetidan Gerald Finkni hamda Germaniyaning Gamburg universitetidan Rudolf Jaenischni xodimlar safini shakllantirish uchun shaxsan oʻzi tanlab oldi. Shundan soʻng, ushbu guruh Uaytxed aʼzolarining birinchi avlodi boʻlishi uchun kelajagi porloq yosh olimlarni aniqladi va istiqbolli yosh tadqiqotchilarning faoliyatini jadallashtirish vositasi sifatida „Uaytxed ilmiy xodimlar dasturi“ni (Whitehead Fellows Program) taʼsis etdi. Professor-oʻqituvchilar tarkibi Uaytxed institutining professor-oʻqituvchilar tarkibi hozirgi kunda 19 nafar aʼzodan iborat boʻlib, ularning laboratoriyalari biologiyaning eng fundamental muammolarini oʻrganishga ixtisoslashgan. Bir vaqtning oʻzida Massachusets texnologiya instituti oʻqituvchilari ham hisoblangan ushbu aʼzolar quyidagilardir: David Bartel Iain Cheeseman Olivia Corradin Gerald R. Fink Mary Gehring Rudolf Jaenisch Ankur Jain Ruth Lehmann Pulin Li Harvey F. Lodish Sebastian Lourido David C. Page Peter W. Reddien Robert A. Weinberg Jonathan Weissman Jing-Ke Weng Yukiko Yamashita Richard A. Young Ilmiy xodimlar dasturi Professor-oʻqituvchilar rahbarligidagi laboratoriyalardan tashqari, 1984-yilda tashkil etilgan „Uaytxed ilmiy xodimlar dasturi“ falsafa doktori (PhD) yoki tibbiyot doktori (MD) ilmiy darajasini yaqinda olgan yuqori malakali yosh mutaxassislarga anʼanaviy doktoranturadan keyingi tadqiqotchi sifatida katta ilmiy xodim laboratoriyasida ishlash oʻrniga, yetakchi tadqiqotchi sifatida oʻz shaxsiy laboratoriyalariga rahbarlik qilish imkoniyatini beradi. Dastur ishtirokchilariga alohida laboratoriya maydoni hamda asbob-uskunalar, laboratoriya faoliyati, ish haqi va asosiy xodimlar taʼminoti uchun maxsus mablagʻlar ajratiladi. Shundan beri mamlakat boʻylab oʻndan ortiq shunga oʻxshash dasturlar tashkil etildi, jumladan, Kaliforniya universiteti (San-Fransisko), Karnegi instituti hamda Kold-Spring-Xarbor laboratoriyasidagi dasturlar shular jumlasidandir. Uaytxed dasturining sobiq ishtirokchilari orasida Harvard tibbiyot maktabi dekani George Q. Daley; marhum Massachusets texnologiya instituti professori va saraton kasalligi boʻyicha tadqiqotchi Angelika Amon; NASA astronavti va kosmik biolog Kathleen Rubins hamda „Merck Research Laboratories“ tadqiqot laboratoriyasining sobiq prezidenti, hozirda Stenford universiteti professori Peter S. Kim kabi taniqli olimlar bor. Dasturning hozirgi aʼzolari qatoriga inson mikrobiomini oʻrganuvchi Lindsey Backman, meʼda osti bezi saratoni boʻyicha tadqiqot olib boruvchi Tobiloba Oni hamda saratonni davolashda oʻsmalardagi mieloid hujayralarining faollashuvini oʻrganayotgan Kipp Weiskopf kabilar kiradi. Yana qarang Broad instituti Salk biologik tadqiqotlar instituti Manbalar