တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ်

တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ် (အၚ်္ဂလိက်: Harvard University) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် သုတေသန ပုဂ္ဂလိက မပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ အာဲဗဳလဳ (Ivy League) တုဲ၊ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကိန်းဘရစ်ချ် (Cambridge)၊ တွဵုရး မက်သာချူးသေတ် (Massachusetts)၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ရ။ တက္ကသိုလ်ဏအ်ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၃၆ တုဲ၊ ဒှ်တက္ကသိုလ် မတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ဒှ်တက္ကသိုလ် မၞုံကဵု ဩဇာသၠုင်အိုတ်၊ မၞုံကဵု ဂုဏ်သိက္ခာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိမွဲရ။ တက္ကသိုလ်ဏအ်ဝွံ ခုတ်ခဴလဝ် ယၟု နကဵု ဂုဏ်စရာဲ ခမဳကာလဗေဒ ဂျောန် ဟာဗာတ် (John Harvard) မဒှ် ညးမကဵုဒါန် သြန် ကေုာံ လိက်ပတ် သွက်ဂွံ ပ္တန်ဘာ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ် ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သ္ဂုတ်သွာတ် အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ မက်သာချူသေတ် ဗေ (Massachusetts Bay Colony) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၃၆ သွက်ဂွံ ဖျေံပညာ ကု ခမဳခရေတ်ယာန်တအ်ရ။ ၜိုန်ရ စတမ် နူကဵု ပရေင်ဘာသာကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ၁၈ ကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် လၟေင်ကတ်လ္ၚတ်တအ် ပြံင်လှာဲအာ ဇရေင် လိက်ပတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်ပညာ သာမည ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ် ဝွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဒှ်အာ ဗဟဵုဌာန သုတေသန မၞုံကဵု ရန်ပုံငွေ (Endowment) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိ ကေုာံ မၞုံကဵု တိုက်လိက် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲလောက တက္ကသိုလ်တအ်ရ။ လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Academics and Organization) တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ် ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မဟာဝိဇ္ဇာလယ (Faculties) ကေုာံ ဘာတန်သၠုင် (Schools) သီုဖအိုတ် ၁၁ သာ်ရ။ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဘာမပြာကတ်အိုတ်တအ် မပ္တံကဵု- ဘာကဝ်လိက် ဟာဗာတ် (Harvard College): သွက် ဒဳဂရဳဗာတ်ချလာ (Undergraduate degree)။ ဘာသၞောဝ်ဥပဒေ ဟာဗာတ် (Harvard Law School): ဒှ်ဘာသၞောဝ်ဥပဒေ မပြာကတ် ကေုာံ ခိုင်ကၠိုက်အိုတ်။ ဘာပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟာဗာတ် (Harvard Business School): ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် သၟာပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ညးအုပ်ဓုပ် ကမ္မဏဳ ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင်။ ဘာဂဥုဲ ဟာဗာတ် (Harvard Medical School): မပြာကတ် ပ္ဍဲသွာင် သုတေသန ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ။ လၟေင်ပွမလုပ်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဟာဗာတ်ဂှ် ကြေပ်ဂြတ် ကေုာံ စမ်ၜတ် ကဆံင်သၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ လၟိဟ် ကွးဘာ မကလိဂွံ အခေါင်တိုန်ဘာ (Acceptance rate) ဂှ် နွံဆ ၜိုတ် ၃% စဵုကဵု ၄% ဓဝ်ရ။ ကွးဘာတြေံ မပြာကတ်ဂမၠိုင် (Notable Alumni) ဟာဗာတ် ဝွံ ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ကောန်ကွး မဒှ် မၞိဟ်ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် အလုံဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၂၃ မ္ဂး- သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ၈ တၠ ဂှ် တိုန်လဝ်ဘာ ပ္ဍဲဟာဗာတ် (ဥပမာ - ဂျောန် အက်ဒမ်၊ ဂျောန် အက်ဖ် ကနေဒဳ၊ ဂျောတ် ဒဗျူ ဘုရှ် ကေုာံ ဗာရက် အဝ်ဗာမာ)။ ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဘဴ (Nobel laureates) ၁၆၁ တၠ ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု တက္ကသိုလ်ဏအ် နဒဒှ် ကွးဘာ၊ အစာ ကေုာံ သုတေသီ။ သၟာပိုန်ဒြပ် ကေုာံ မၞိဟ်ခၞံဗဒှ် ကမ္မဏဳဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု မာတ် ဇူကာဗာတ် (Mark Zuckerberg - Facebook) ကေုာံ ဘီလ် ဂိတ် (Bill Gates - Microsoft) တအ်လေဝ် တိုန်လဝ်ဘာ ပ္ဍဲဟာဗာတ်ကီုရ (ၜိုန်ရ ညးတအ် တိတ်ထောအ် ဘာ ဟွံအာစိုပ်ဒတုဲ ကီုလေဝ်)။ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ကဆံင် (Rankings) ပ္ဍဲကဵု လိက်စရင် စၟတ်သမ္တီ ကဆံင် တက္ကသိုလ် အလုံဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု QS World University Rankings, THE (Times Higher Education) ကေုာံ ARWU တအ်မ္ဂး၊ တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ် ဂှ် ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဆံင် (၁) စဵုကဵု (၃) အလုံမွဲဂၠးတိ လၟိုန်အခိင်ရ။ တင်နိဿဲ ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် အာဲဗဳလဳ (Ivy League) ပရေင်ပညာ တက္ကသိုလ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်