National Institutes of Health

National Institutes of Health (ဟွံသေင်မ္ဂး ကော်ဂး နကဵု အက္ခရ်ခ္ဍန် NIH) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဌာန အလဵုအသဳ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် အဓိကမွဲ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင် ကမၠောန်သုတေသန မဆေင်ကဵု ဇဳဝဂဥုဲ (Biomedical research) ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်မှာဇန် (Public health) ရ။ ဌာနဏအ်ဝွံ နွံသၟဝ် လဒက်ပ္တန် ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဆက်ဆံရေင်တၠုင်မၞိဟ် အမေရိကာန် (U.S. Department of Health and Human Services) တုဲ၊ ရုင်ဗဟဵုဍေံဂှ် ဖျေံလဝ် ဒတန် ပ္ဍဲဍုင် Bethesda၊ တွဵုရး Maryland ရ။ NIH ဝွံ ဒှ်ဌာန မပတိတ်ကဵု သြန်ထံက်ပင် သုတေသန သွက်ပရေင်ထတ်ယုက် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိဏအ်တုဲ ဍေံရီုဗင် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ဂဥုဲတၟိ၊ နဲကဲလွဳလွတ်တၟိ ကေုာံ ကွတ်ပညာ စဵုဒၞာ ယဲ ဂၠိုင်ကဵုလၟိဟ်ရ။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် NIH ဝွံ စတမ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သၞာံ ၁၈၈၇ မဒှ်အခိင် ဌာနစမ်ၜတ်ယဲ (Laboratory of Hygiene) စကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ရုင်ဂဥုဲပၞာန်ၜဳ (Marine Hospital Service) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ယဲကၠောအ်က္ဍ မပ္တံကဵု ယဲကဝ်လဳရာ တအ်ရ။ သၞာံ ၁၉၃၀ ဂှ် ဌာနဏအ် ပြံင်လှာဲ ယၟု နဒဒှ် National Institute of Health (NIH) တုဲ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲ သၠဲလးပတိတ် ဌာနသုတေသန နာနာသာ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် National Institutes of Health (NIH - နကဵု ဝေါဟာရ သမၠိုင်) နကဵု ဗီုပြင် လၟုဟ်ရ။ လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ဌာနသၟတ်ဂမၠိုင် NIH ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဌာနသၟတ် (Institutes) ကေုာံ ဗဟဵု (Centers) သီုဖအိုတ် (၂၇) ဌာနရ။ ဇၟာပ်ပ်ဌာနဂှ် စွံအာရီု လတူ ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွာင်ပရေင်ထတ်ယုက် တၞဟ်ခြာရေင်သကအ်ရ။ ဌာန အဓိက လ္ၚဵုတအ်ဂှ်- National Cancer Institute (NCI): ဌာနသုတေသန မဆေင်ကဵု ယဲကေန်သာ။ National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID): ဌာနသုတေသန ယဲအာလာဂျဳ ကေုာံ ယဲကၠောအ်က္ဍ (မပ္တံကဵု ယဲ HIV/AIDS, COVID-19 ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂဥုဲစဵုဒၞာ)။ National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI): ဌာနသုတေသန ယဲကသိုဟ်၊ ယဲကသိုပ် ကေုာံ ပြဿနာ ဆီ။ National Institute of Mental Health (NIMH): ဌာနသုတေသန ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်။ လၟေင်ကမၠောန် အဓိကဂမၠိုင် ကမၠောန် သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ပံင်တောဲ NIH ဂှ် ပါ်လဝ် (၂) သွာင် အဓိကရ- သုတေသန အပ္ဍဲ (Intramural Research): တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အစာသဝ် မနွံသၟဝ် NIH သီုဖအိုတ် ၜိုတ် ၆,၀၀၀ တၠတအ် အလဵုဇကု ကၠောန်ဗဒှ် သုတေသန ပ္ဍဲကဵု ရုင်စမ်ၜတ် ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲ NIH ရ။ သုတေသန မ္ၚး / ပရေင်ထံက်ပင် (Extramural Research): ဒှ်ကမၠောန် အဓိကအိုတ် ကေုာံ စကာ သြန်ဘဏ္ဍာ (၈၀%) နူကဵု NIH ရ။ NIH ပတိတ်ကဵု သြန်ထံက်ပင် (Grants) သွက် တၠပညာ သုတေသန၊ တက္ကသိုလ် ကေုာံ ဂကောံသုတေသန မၞုံမ္ၚး NIH သီုကဵု အလုံဂၠးတိ သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် သုတေသန တၟိတၟိရ။ ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ သွဟ်အံင်ဇၞးဂမၠိုင် NIH ဝွံ နွံကဵု သွဟ်အံင်ဇၞး ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဝင် ဇဳဝဂဥုဲရ။ သုတေသီ မကလိဂွံ သြန်ထံက်ပင် နူ NIH ဂၠိုင်ကဵု ကၠံတၠဂှ် ကလိဂွံလဝ် လာပ်နဝ်ဘဴ (Nobel Prize) ပ္ဍဲသွာင် ဂဥုဲ ကေုာံ ဓါတုဗေဒရ။ ကမၠောန် အဓိက မပ္တံကဵု ပွမဗှ် ကောဒ် ဂျေန်နတစ် မၞိဟ် (Human Genome Project)၊ ပွမကၠောန်ဗဒှ် ဂဥုဲလွဳ ယဲ AIDS ကေုာံ ကွတ်ပညာ ကၠောန် ဂဥုဲစဵုဒၞာ mRNA တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵု ပရေင်ထံက်ပင် NIH သီုဖအိုတ်ရ။ တင်နိဿဲ ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ပရေင်ထတ်ယုက်မှာဇန် National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) ဇဳဝဗေဒ သုတေသန