Univerzitet u Iowi

Univerzitet u Iowi (engleski: University of Iowa; skraćeno UIowa ili Iowa) javni je istraživački univerzitet sa sjedištem u Iowa Cityju, u saveznoj državi Iowa, Sjedinjene Američke Države. Osnovan je 1847. i najstarija je i najveća visokoškolska ustanova u saveznoj državi Iowa. U njegovom sastavu nalazi se 12 fakulteta i visokih škola, u okviru kojih se izvodi više od 200 studijskih programa i sedam programa stručnog usmjerenja. Univerzitetski kampus prostire se na površini od 761 hektar uz obale rijeke Iowe. Prema Carnegiejevoj klasifikaciji visokoškolskih ustanova, svrstan je u kategoriju istraživačkih univerziteta sa veoma visokim nivoom istraživačke aktivnosti (R1). Univerzitet Iowa poznat je i po tome što je prvi razvio akademski stepen Master of Fine Arts, a u njegovom sastavu djeluje i Iowa Writers' Workshop, jedan od najuglednijih programa kreativnog pisanja u Sjedinjenim Američkim Državama. Među bivšim studentima ovog programa nalazi se više od 40 dobitnika Pulitzerove nagrade. Univerzitet je član Udruženja američkih univerziteta i Udruženja istraživačkih univerziteta. Među javnim univerzitetima u Sjedinjenim Američkim Državama, Univerzitet Iowa bio je prvi koji je uveo zajedničko obrazovanje muškaraca i žena (koedukaciju) i osnovao odsjek za religijske studije, kao i prvi koji je otvorio medicinski fakultet dostupan studentima oba spola. Na univerzitetu studira oko 32.000 studenata, koji učestvuju u radu gotovo 500 studentskih organizacija. Sportske ekipe univerziteta, poznate kao Iowa Hawkeyes, okupljaju 22 univerzitetska tima koji se takmiče u u okviru NCAA Sekcija I i članovi su konferencije Konferencija Big Ten. Mreža bivših studenata Univerziteta Iowa broji više od 250.000 diplomiranih studenata. Historija Osnivanje i rani razvoj Univerzitet u Iowi osnovan je 25. februara 1847, svega 59 dana nakon prijema savezne države Iowa u sastav Sjedinjenih Američkih Država. Ustav savezne države Iowa predvidio je osnivanje državnog univerziteta u Iowa Cityju, uz odredbu da se ne osnivaju podružnice na drugim lokacijama. Zvanični pravni naziv ustanove je Državni univerzitet u Iowi (engleski: State University of Iowa), dok je naziv Univerzitet u Iowi uveden u službenu upotrebu 1964. odlukom Upravnog odbora regentskog sistema savezne države Iowa. Nastava je započela u martu 1855. u zgradi Old Mechanics Building. Već u septembru iste godine univerzitet je imao 124 studenta, uključujući 41 studenticu. Nastavni program u tom periodu obuhvatao je devet oblasti, među kojima su bili antički i moderni jezici, filozofija, historija, prirodne nauke, matematika i hemija. Prvi predsjednik univerziteta bio je Amos Dean. Godine 1855. Univerzitet u Iowi postao je prvi javni univerzitet u Sjedinjenim Američkim Državama koji je omogućio ravnopravan upis muškaraca i žena. Također, među prvim je visokoškolskim institucijama u Sjedinjenim Američkim Državama koje su umjetničko stvaralaštvo u oblastima pozorišta, književnosti, muzike i likovnih umjetnosti vrednovale ravnopravno s akademskim istraživanjem. Univerzitet je među prvim institucijama u Sjedinjenim Američkim Državama koje su dodijelile diplomu pravnih nauka ženi (Mary B. Hickey Wilkinson, 1873) i Afroamerikancu (Alexander G. Clark Jr., 1879), kao i među prvima koje su uključile Afroamerikanca u univerzitetski sportski tim (Frank Holbrook, 1895). Godine 1898. na Univerzitetu u Iowi prvi put je dodijeljen doktorski stepen. 20. vijek – danas Univerzitet u Iowi osnovao je prvu pravnu i stomatološku školu zapadno od Mississippi. Također je 1932. postao prvi univerzitet koji je u obrazovne svrhe koristio radio, a kasnije i televiziju, te je bio među pionirima u razvoju standardiziranog testiranja. U okviru Konferencije Big Ten, Univerzitet je 1966. postao prva institucija koja je imenovala Afroamerikanca na funkciju potpredsjednika za administraciju (Phillip Hubbard). Godine 1922, pod vodstvom Carla Seashorea, Univerzitet u Iowi postao je prva visokoškolska ustanova u Sjedinjenim Američkim Državama koja je prihvatila kreativne radove kao završne radove za napredne akademske stepene, uključujući književne, muzičke i likovne radove. Ovim je uspostavljen model koji je doprinio razvoju postdiplomskog studija (Master of Fine Arts) i većem uključivanju umjetničkog stvaralaštva u akademski sistem. Program kreativnog pisanja, poznat kao Iowa Writers' Workshop, osnovan je 1936. i smatra se prvim takvim programom u Sjedinjenim Američkim Državama. Tokom vremena postao je model za razvoj više od 300 sličnih programa širom svijeta, od kojih su mnoge osnovali njegovi bivši polaznici. Program je danas jedan od najuglednijih i najselektivnijih programa kreativnog pisanja u svijetu. Tokom 1953. i 1963. godine, Američka komisija za atomsku energiju provodila je istraživanja o efektima primjene joda-131 kod trudnica (koje su bile upućene na abortus) i novorođenčadi, u okviru niza medicinskih eksperimenata nad ljudima koji su kasnije predmet etičkih rasprava. Univerzitet u Iowi bio je prva državna visokoškolska institucija u Sjedinjenim Američkim Državama koja je 1970. zvanično priznala studentsku organizaciju homoseksualnih, lezbijskih, biseksualnih i transrodnih osoba, tada poznatu pod nazivom Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender and Allied Union. Dana 1. novembra 1991. na kampusu Univerziteta u Iowi dogodila se pucnjava u kojoj je smrtno stradalo šest osoba, uključujući i počinioca, dok je jedna osoba ranjena. Ovaj događaj spada među najsmrtonosnije pucnjave na univerzitetskim kampusima u historiji Sjedinjenih Američkih Država. Tokom ljeta 2008. došlo je do velikih poplava kada su vode iz rezervoara Coralville probile preljevni sistem i prouzrokovale štetu na više od 20 većih univerzitetskih zgrada. Procjene su pokazale da je početna šteta iznosila oko 231,75 miliona američkih dolara, dok su kasnije procjene troškova sanacije povećane na približno 743 miliona dolara. Obnova i rekonstrukcija trajale su oko deset godina. Univerzitet je u tom periodu proveo i niz mjera zaštite i prevencije s ciljem smanjenja rizika od sličnih poplava u budućnosti. U januaru 2009. UNESCO je proglasio Iowa City trećim ″Gradom književnosti″ u svijetu, čime je ovaj grad postao dio mreže UNESCO-ovih kreativnih gradova (engleski: Creative Cities Network). Godine 2015. Odbor guvernera države Iowe (engleski: Iowa Board of Regents) imenovao je Brucea Harrelda za predsjednika Univerziteta u Iowi, kao nasljednika Sally Mason. Njegovo imenovanje izazvalo je kritike i kontroverze unutar univerzitetske zajednice, prvenstveno zbog njegovog iskustva u poslovnom sektoru i ograničenog iskustva u akademskoj administraciji, kao i zbog samog procesa izbora. Uprkos kritikama, Odbor guvernera je naveo da je odluka donesena na osnovu očekivanja da će Harreld doprinijeti smanjenju troškova i pronalasku novih izvora finansiranja u uslovima smanjenog javnog finansiranja visokog obrazovanja. Dana 19. aprila 2026. u blizini kampusa dogodila se pucnjava u kojoj je pet osoba ranjeno, a jedna osoba je bila u kritičnom stanju. Reference Vanjski linkovi Zvanični sajt Univerziteta u Iowi