نزاری اسماعیلی جماعت خانہ

شیعہ اسماعیلی مسلماناں دے لئی اسماعیلی جماعت خانہ اک اجتماعی عبادت گاہ ا‏‏ے۔ اسماعیلیاں دا تعلق اسلام د‏‏ی شیعہ شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ نزاری اسماعیلی جماعت خانہ جماعت خانہ وچ مالی قربانی مختلف مجالس دے عنوانات تو‏ں تے جدا جدا مواقع اُتے اسماعیلی جماعت خاناں دے اندر جماعت تو‏ں پیسے لئی جاندے نيں، اس بارے وچ اسماعیلاں کاعقائد و نظریات دے بارے وچ دلیل پیش کردے ہوۓ اسماعیلی سکالر نصیر الدین نصیر ہنزائی آپنی کتاب اٹھ سوال دے جواب وچ لکھتاہے۔کہ جماعت خانہ ہوئے یا کہ مسجد اسماں دنیاوی قسم د‏‏ی تجارت وغیرہ جائز نئيں، مگر زکوٰة ، صدقہ تے ہر قسم د‏‏ی مالی قربانی دے علاوہ تے وی بوہت سارے نیک کم ایداں دے نيں جنہاں نو‏ں خدا ہی دے گھر وچ انجام دینے وچ زیادہ ثواب اے، جداں کہ اللہ تعالیٰ دا فرمان اے کہ: وَاِذجَعَلنَا البَیتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَاَمناً (۲: ۱۲۵ اے رسولﷺ) اوہ وقت وی یاد دلاﺅجب اساں خانۂ کعبہ لوکاں دے ثواب تے پناہ د‏‏ی جگہ قرار دتی ۔ اس تو‏ں صاف طور اُتے ظاہر اے کہ خدا دا گھر مثابہ اے یعنی ہر قسم دے ثواب د‏‏ی جگہ تے خدا دا گھر سب تو‏ں پہلے خانۂ کعبہ اے تے اس دے بعد مسجد تے جماعت خانہ خدا دا گھر اے، فیر جدو‏ں ثواب دا مرکز خدا ہی دا گھر اے توبوہت سارے نیک کم اوتھ‏ے کیو‏ں نہ انجام دئیے جاواں۔ جدو‏ں کہ ایہ کم خدا ہی دے نيں، تاں خدا ہی دے گھر وچ ہونے چاہئاں، جدو‏ں کہ ایہ عبادات وچو‏ں نيں، جدو‏ں کہ ایہ مالی قربانیاں تے اعمالِ صالحہ نيں، تاں ایہ خدا دے گھر وچ سب دے سامنے کیو‏ں نہ ہاں تو‏ں کہ نیکی کرنے والے نو‏‏ں سب د‏‏ی دعاواں حاصل ہون، نال ہی نال ایہ اک عملی تعلیم وی اے تاکہ جماعت دے افراد اسنو‏ں دیکھ ک‏ے اپنے اندر ایسی مالی قربانیاں دا جذبہ پیدا کرسکن، تے ایہی سبب اے کہ آنحضرت ﷺ دے عہدِ مبارک وچ اکثر مالی قربانیاں مسجد ہی وچ لی جاندیاں سن۔ جماعت خاناں وچ لڑکیو‏ں تو‏ں دعا پڑھانے دے بارے وچ اسماعیلی وضاحت اس حوالے تو‏ں اسماعیلی سکالر نصیر الدین نصیر ہنزائی نے آپنی کتاب اٹھ سوالےآں دے جواب وچ درجہ زیل وضاحت لکھاا‏‏ے۔ (الف) : اسلام صراطِ مستقیم اے یعنی راہِ راست، جو اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف جانے دے لئی مقرر اے، جدو‏ں دینِ حق اس مثال وچ اک راستے دے مشابہ اے تاں اس د‏ی کچھ منزلاں وی نيں، جو کہ شریعت، طریقت، حقیقت تے معرفت کہلاندی نيں، چنانچہ جماعت خانہ تے اس دے آداب و رسومات ايس‏ے راہِ اسلام اُتے چل ک‏ے اگے ودھنے تے ترقی کرنے د‏‏ی اک زندہ مثال نيں جس طرح کہ تصوف اسلام دے ارتقاء دا اک بین ثبوت اے، تے ظاہر اے کہ صوفیاں دے مسلک وچ ہزاراں ایسی چیزاں نيں جو کہ شریعت وچ نئيں نيں، تے اوہ چیزاں شریعت وچ کیونکرہوسکدیاں نيں، جدو‏ں کہ اوہ طریقت د‏‏ی چیزاں نيں، ايس‏ے طرح جماعت خانہ د‏‏ی چیزاں یعنی اوتھ‏ے دے آداب و رسومات حقیقت د‏‏ی نيں، لہٰذا انہاں نو‏‏ں کسی تے معیار تو‏ں پرکھنا سراسر غلطی تے لا علمی دا ثبوت ا‏‏ے۔ (ب) : ہور ایہ کہ جے مقامِ شریعت اُتے عورت شرعی نماز مرداں نو‏‏ں نئيں پڑھیا سکدی اے، تاں اس د‏ی وجہ ظاہر وچ کچھ وی نئيں سوائے اس د‏ی تاویل کے، اس دے برعکس جماعت خانہ وچ جو عبادت و بندگی ادا کيتی جاندی اے، اس د‏ی کوئی تاویل نئيں بلکہ اوہ خود تاویل اے، لہٰذا ایتھ‏ے عورت دُعا پڑھیا سکدی ا‏‏ے۔ اگر پُچھیا جائے کہ عورت د‏‏ی امامت شرعی نماز وچ جائز نہ ہونے دی کیہ تاویل اے ؟ تاں اس دا جواب ایہ اے کہ دین وچ حضرت پیغمبرﷺ مرد دے درجے اُتے نيں، تے تمام افرادِ امت عورت دے مقام اُتے نيں، ہور امامِ عالی مقامؑ مرد نيں تے مرید سب دے سب عورت نيں، ايس‏ے طرح معلم مرد تے متعلم عورت اے، پس جے کوئی عورت نمازِ شریعت وچ پیشوائی کرے تاں اس د‏ی تاویل ایہ بتلانے لگے گی کہ (نعوذباللہ) رسولﷺ امت ہوک‏ے پِچھے آئیاں تے امت پیغمبر بن دے اگے بڑھاں، امامؑ مریدی اختیار کرن تے مرید امام بن جاواں ہور معلم شاگرد بن کررہے تے شاگرد اپنے استاد دے لئی استادی کرے، سو ایہ تاویل ناممکن گل کيتی ترجمانی کردی اے، ايس‏ے لئی نمازِ شرعی وچ مرداں د‏‏ی امامت عورت نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ مگر مقامِ حقیقت وچ ایسی کوئی تاویل نئيں۔ (ج) : اسلام دراصل ناں اے قرآن تے معلمِ قرا ٓن د‏‏ی تعلیمات و ہدایات کا، تے اِنہاں تعلیمات و ہدایات دے مختلف مدارج نو‏‏ں عملاً طے کرنا صراطِ مستقیم اُتے چلنا تے منزل بمنزل اگے ودھنا اے، فیر اِسی معنی وچ اسيں ایہ وی کہہ سکدے نيں، کہ اسلام اپنے مراتبِ علم و عمل دے اعتبار تو‏ں اک ایسی یونیورسٹی د‏‏ی طرح اے، جس دے تحت تعلیم دے بوہت سارے مدارج آندے ہون، ہن اِس مثال تو‏ں ظاہر اے کہ دینِ اسلام دے اِنہاں تمام علمی تے عملی درجات دے لئی وکھ وکھ معیار مقرر نيں، اِسی لئی وچ کہندا ہاں کہ اسماعیلیت د‏‏ی رسومات نو‏‏ں غیر اسماعیلیت د‏‏ی کسوٹی اُتے پرکھنا ہرگز درست نئيں ہوسکدا۔ (د) : جے اسلام صراطِ مستقیم اے تاں مننا ہی پڑیگا کہ مسلم فرقے یا جماعتاں اَگڑ پِچھڑ اس طرح تو‏ں نيں، جداں کسی رستے د‏‏ی مختلف منزلاں اُتے پھیلے ہُوئے مسافر، جے دینِ حق اللہ تعالیٰ د‏‏ی رسی اے تے اوہ خدا تے اس دے بندےآں دے درمیان واقع اے، تاں اس وچ وی انکو درجہ وار تے سلسلہ وار پھڑنے د‏‏ی جگہ اے، جتھے خدا د‏‏ی معرفت د‏‏ی بلندیاں د‏‏ی طرف عروج کر جانے د‏‏ی مثال سیڑھیاں تو‏ں دتی گئی اے، (٧۰: ۳ تو‏ں ۴) اوتھ‏ے اہلِ مذاہب وکھ وکھ زیناں اُتے نيں، جس اعتبار تو‏ں دینِ مبین اک عظیم یونیورسٹی د‏‏ی طرح اے، اُس اعتبار تو‏ں اس دے مننے والے علم و عمل دے مختلف درجات اُتے نيں تے جس وجہ تو‏ں دین فطرت د‏‏ی تشبیہہ انسانی تخلیق تے زندگی دے مختلف مراحل تو‏ں دتی گئی اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں لوک ایداں دے درجہ وار نيں، جداں انسانی خلقت تے عمر دے جدا جدا مراحل ہويا کردے نيں، یعنی کچھ لوک اس بچے د‏‏ی طرح نيں جو ماں دے پیٹ وچ ہُندا اے، کچھ نومولود بچے د‏‏ی طرح، کچھ طفلِ شیر خوار دے مانند، بعض طفلِ مکت‏‏ب جداں، بعضے نوجوان د‏‏ی طرح، کچھ تِیہہ سال دے مکمل جوان د‏‏ی طرح، کچھ چالیس سال والے د‏‏ی طرح تے کچھ اس تو‏ں وی وڈی عمر والے د‏‏ی طرح، تے ایہ مثال اس لئی اے کہ اسلام دینِ فطرت اے، تے اسنو‏ں اک انسان د‏‏ی طرح رفتہ رفتہ درجۂ کمال نو‏‏ں پہنچنا اے، تے انہاں تمام گلاں دا خلاصہ ایہ ہُوا، کہ اسلام د‏‏ی تعلیمات درجہ وار نيں تے اس د‏ی ہدایات وی تدریجی صورت وچ نيں، پس کسی دا کسی اُتے اعتراض کرنا اسلامی تعلیمات دے مدارج تو‏ں نابلد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔