ھۆنۆلولو

ھۆنۆلو (بە ئینگلیزی: Honolulu) پایتەخت و گەورەترین شاری ویلایەتی ھاوای لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. دەکەوێتە کەناراوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی دوورگەی ئۆواھوو (Oʻahu). ناوی «ھۆنۆلولو» بە واتای «کەنداوی حەشار دراو»یان «شوێنی حەشار دراو» دێت لە زمانی ھاواییدا، کە ئاماژەیە بۆ سروشتی شوێنەکە کە وەک بەندەرێکی سروشتی کار دەکات. ئەم شارە نەک تەنیا ناوەندی سیاسی و ئابووریی ھاوایییە، بەڵکو یەکێکە لە بەناوبانگترین و سەرنجڕاکێشترین شوێنە گەشتیارییەکانی جیھان. پێگە و جوگرافیا ھۆنۆلولو بە شێوەیەکی جوگرافی لە ناوەڕاستی زەریای ھێمن ھەڵکەوتووە، کە ئەمەش پێگەیەکی ستراتیژیی گرنگی پێبەخشیوە و کردوویەتی بە خاڵێکی سەرەکی بۆ گواستنەوەی دەریایی و ئاسمانی لە نێوان ئەمریکا و ئاسیا و ئوسترالیا. دوورگە: ئۆواھوو. ڕووبەری گشتی شارەکە نزیکەی ١٧٧٫٢ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و بەندەری ھۆنۆلولو بە یەکێک لە گرنگترین بەندەرەکانی زەریای ھێمن دادەنرێت. چیای دەیمۆند ھێد ھەیە، کە گڕکانێکی خامۆشە و دیمەنێکی سەرنجڕاکێشی بە شارەکە بەخشیوە. مێژوو مێژووی ھۆنۆلولو دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پاشاکانی ھاوایی. ھەرچەندە پێشتر دانیشتووانێکی کەمی تێدا بووە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی ١٩دا، پاشایەتیی ھاوایی بایەخێکی زۆری پێدا و بووە شوێنی نیشتەجێبوونی پاشا کامێھامێھای یەکەم لە ساڵی ١٨٠٤. لە ساڵی ١٨٤٥، پاشا کامێھامێھای سێیەم بە فەرمی ھۆنۆلولوی وەک پایتەختی پاشایەتیی ھاوایی ناساند. دوای ڕووخانی پاشایەتی لە ساڵی ١٨٩٣ و لکاندنی ھاوایی بە ئەمریکاوە لە ساڵی ١٨٩٨، ھۆنۆلولو وەک ناوەندی کارگێڕی مایەوە؛ و بەندەری پێرڵ ھاربەر کە دەکەوێتە نزیک ھۆنۆلولو، لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤١ ڕووبەڕووی ھێرشێکی لەناکاو بووەوە لەلایەن ھێزەکانی ژاپۆنەوە، کە بووە ھۆی ڕاکێشانی ئەمریکا بۆ ناو جەنگی جیھانی دووەم. ئەم شوێنە ئێستا مۆنۆمێنتێکی نیشتیمانییە و شوێنێکی گرنگی مێژوویییە. ویلایەت لە ساڵی ١٩٥٩، کاتێک ھاوایی بوو بە ٥٠ەمین ویلایەتی ئەمریکا، ھۆنۆلولو بە فەرمی بوو بە پایتەختی ویلایەتەکە. کەش و ھەوا و سروشت ھۆنۆلولو کەش و ھەوایەکی گەرمی کەمەرەیی ھەیە، کە بە درێژایی ساڵ پلەی گەرمی گونجاوە و زۆر سارد نابێت. ئەمەش یەکێکە لە ھۆکارە سەرەکییەکان بۆ ڕاکێشانی گەشتیاران. پلەی گەرمی: ناوەندی پلەی گەرمی ڕۆژانە لە نێوان ٢٠°C بۆ ٣٠°Cدایە. بارانبارین زۆربەی بارانبارین لە وەرزی زستاندایە، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی کەشێکی خۆر و کراوەی ھەیە و شارەکە بە چیا سەوزەکان، دارخورما و کەناراوە زێڕینەکانی دەورە دراوە، کە دیمەنێکی سەرنجڕاکێشیان بۆ دروست کردووە. گەشتوگوزار گەشتوگوزار پایەی سەرەکیی ئابووریی ھۆنۆلولویە، بە تایبەتی ناوچەی وایکیکی (Waikīkī) کە بە کەناراوە بەناوبانگەکەی و ھۆتێلە گەورەکانی ناسراوە. شوێنە گەشتیارییە سەرەکییەکان: کەناراوی وایکیکی (Waikīkī Beach): بەناوبانگترین کەناراوی شارەکەیە، گونجاوە بۆ مەلەکردن، خۆرھەڵگرتن و فێربوونی شەپۆل سواری (Surfing). پێرڵ ھاربەر (Pearl Harbor): شوێنێکی مێژوویی گرنگە، مۆنۆمێنتی یوو ئێس ئێس ئەریزۆنا (USS Arizona Memorial) تێدایە، کە یادی قوربانیانی ھێرشەکەی ١٩٤١ دەکاتەوە. کۆشکی ئیۆلانی (Iolani Palace): تەنیا کۆشکی پاشایەتییە لە خاکی ئەمریکا، پێشتر شوێنی نیشتەجێبوونی پاشاکانی ھاوایی بووە. مۆزەخانەی بیشۆپ (Bishop Museum): گەورەترین مۆزەخانەی کولتووری و مێژووی سروشتی ھاوایییە. باخچەی ئاژەڵانی ھۆنۆلولو (Honolulu Zoo): دەکەوێتە وایکیکی و ژمارەیەکی زۆر لە ئاژەڵە کەمەرەیییەکانی تێدایە. بنەچەی دانیشتووان ھۆنۆلولو خاوەنی کولتوورێکی فرەڕەنگی و سەرنجڕاکێشە، کە تێکەڵەیەکە لە کولتووری پۆلینیزیا (ھاوایی ڕەسەن)، ئاسیا (ژاپۆنی، چینی، فلیپینی) و ئەمریکی. سەرچاوەکان بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Honolulu»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤. دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەروازەی شارەکان دەروازەی جوگرافیا دەروازەی مێژوو