Stomatoloq

Stomatoloq (və ya qeyri-rəsmi dildə diş həkimi) — ağız boşluğu, dişlər, diş ətləri və çənə-üz nahiyəsinin xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası üzrə ixtisaslaşmış tibb mütəxəssisidir. Stomatoloqlar ağız boşluğunun sağlamlığının ümumi bədən sağlamlığına birbaşa təsir etdiyini nəzərə alaraq, pasiyentlərə kompleks tibbi xidmət göstərirlər. Azərbaycanda stomatoloq kimi fəaliyyət göstərmək üçün ali tibbi təhsil almaq və dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş ixtisaslaşma (rezidentura) mərhələsini keçmək tələb olunur. Stomatoloji xidmətləri həyata keçirən həkimlər adətən xüsusi təlim keçmiş stomatoloq assistentləri və diş texnikləri ilə birlikdə komanda şəklində işləyirlər. Tarixi Bütün dünyada olduğu kimi, Azərbaycanda da diş xəstəliklərinin müalicəsi qədim dövrlərə gedib çıxır. Orta əsrlərdə Şərq təbabətinin dahi nümayəndələri, o cümlədən Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərmiş təbiblər diş ağrılarının bitki mənşəli dərmanlarla müalicəsi və diş çəkimi ilə məşğul olmuşlar. Müasir elmi stomatologiyanın Azərbaycanda inkişafı XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. 1922-ci ildə Bakıda ilk ixtisaslaşdırılmış dövlət stomatoloji poliklinikasının açılması bu sahədə dönüş nöqtəsi olmuşdur. 1954-cü ildə isə Azərbaycan Tibb İnstitutunda (indiki ATU) Stomatologiya fakültəsinin yaradılması ilə ölkədə peşəkar milli stomatoloq kadrların yerli şəraitdə hazırlanmasına başlanılmışdır. İxtisaslar və sahələr Azərbaycanda stomatologiya sahəsi müxtəlif dar ixtisaslara bölünür. Həkimlər baza təhsilini bitirdikdən sonra aşağıdakı istiqamətlərdən biri üzrə ixtisaslaşa bilərlər: Stomatoloq-terapevt: Karies və onun fəsadlarının (pulpit, periodontit) müalicəsi, dişlərin bərpası (plomblanması), endodontik müalicə (kök kanallarının müalicəsi) və ağız boşluğunun selikli qişasının xəstəliklərinin müalicəsi ilə məşğul olur. Stomatoloq-cərrah: Dişlərin çəkilməsi, ağız boşluğunda cərrahi əməliyyatların aparılması, xoşxassəli şişlərin xaric edilməsi və dental implantasiya prosedurlarını həyata keçirir. Stomatoloq-ortoped: İtirilmiş dişlərin qapaqlar (kronlar), körpülər, çıxıcı və ya sabit protezlər vasitəsilə bərpası funksiyasını yerinə yetirir. Ortodont: Diş sırası anomaliyalarının, yalnış dişləmin (prikusun) breket sistemləri, elaynerlər və digər ortodontik aparatlarla düzəldilməsi üzrə ixtisaslaşıb. Uşaq stomatoloqu: Yenidoğulmuşlardan 18 yaşına qədər olan uşaqlarda süd və daimi dişlərin xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası ilə məşğul olur. Uşaq psixologiyasını bilmək bu sahədə xüsusi önəm daşıyır. Çənə-üz cərrahı: Çənə və üz nahiyəsindəki mürəkkəb travmaların, anomaliyaların, iltihabi proseslərin və şişlərin stasionar şəraitdə cərrahi müalicəsini icra edir. Azərbaycanda stomatoloji təhsil Azərbaycanda stomatoloq peşəsinə yiyələnmək üçün çoxmərhələli və ciddi tibbi təhsil sistemi mövcuddur. Təhsil prosesi Avropa standartlarına (Boloniya prosesi) uyğunlaşdırılmışdır: Baza ali təhsili: Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) tərəfindən keçirilən qəbul imtahanlarında IV ixtisas qrupu üzrə müvafiq keçid balını toplayan tələbələr Stomatologiya fakültəsinə qəbul olunurlar. Təhsil müddəti 5 ildir. Bu təhsili Azərbaycan Tibb Universitetində, Naxçıvan Dövlət Universitetində və s. almaq mümkündür. 5 illik təhsili bitirən məzunlar "Həkim-stomatoloq" ixtisası alırlar, lakin bu, müstəqil fəaliyyət üçün kifayət etmir. Rezidentura: Məzunlar Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən keçirilən rezidentura imtahanından keçərək seçdikləri dar ixtisas üzrə (terapiya, cərrahiyyə, ortopediya, ortodontiya və s.) klinik bazalarda təhsil alırlar. İxtisasdan asılı olaraq rezidentura təhsili 2 ilə 5 il arasında davam edir. Lisenziyalaşdırma və tənzimləmə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən, stomatoloq kimi fəaliyyət göstərmək Səhiyyə Nazirliyi və İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi (TƏBİB) tərəfindən ciddi tənzimlənir. Sertifikasiya: Praktik tibb və ya əczaçılıq fəaliyyəti ilə məşğul olan stomatoloqlar hər 5 ildən bir Səhiyyə Nazirliyinin keçirdiyi sertifikasiya imtahanından keçməlidirlər. Sertifikasiyadan keçməyən həkimlərin fəaliyyətinə icazə verilmir. Lisenziya: Özəl stomatoloji kabinet və ya klinika açmaq istəyən mütəxəssislər İqtisadiyyat Nazirliyindən və Səhiyyə Nazirliyindən xüsusi tibbi fəaliyyət üçün lisenziya almalıdırlar. Bu zaman klinikanın sanitar-epidemioloji standartlara tam cavab verməsi şərtdir. Vəzifə və öhdəlikləri Müasir stomatoloqun əsas vəzifə və öhdəliklərinə aşağıdakılar daxildir: Pasiyentin ağız boşluğunun vizual və instrumental müayinəsi; Rentgen (həmçinin 3D Kompüter Tomoqrafiyası) şəkillərinin oxunması və analiz edilməsi; Müvafiq müalicə planının tərtib edilməsi və pasiyentə izahı; Yerli və ya ümumi anesteziya (narkoz) tətbiq etməklə ağrısızlaşdırmanın təmini; Karies, periodont xəstəlikləri və digər infeksiyaların müalicəsi; Estetik və funksional bərpaların icrası; Lazım gəldikdə antibiotiklər, ağrıkəsicilər və digər dərman preparatlarının təyin edilməsi; Ağız boşluğu gigiyenası barədə pasiyentlərin maarifləndirilməsi (düzgün fırçalama və diş sapından istifadə qaydaları). Peşəkar təşkilatlar Azərbaycanda stomatoloqların hüquqlarını qoruyan, onların beynəlxalq təcrübə mübadiləsini və davamlı tibbi təhsilini təmin edən bir neçə peşəkar qurum mövcuddur: Azərbaycan Ortodontlar Dərnəyi - ölkənin ən böyük peşəkar cəmiyyəti olub, Ümumdünya Ortodontlar Federasiyasının (WFO) üzvüdür.. Azərbaycan Stomatoloqlar Assosiasiyası (ASA) - Dünya Stomatoloqlar Federasiyasının (FDI) üzvüdür. Azərbaycan İmplantoloqlar İctimai Birliyi - xüsusilə dental implantasiya sahəsində çalışan həkimləri birləşdirir. Həmçinin bax Stomatologiya Azərbaycan Tibb Universiteti Diş (anatomiya) Karies İstinadlar Xarici keçidlər Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Azərbaycan Tibb Universiteti Stomatologiya fakültəsi Stomatoloji icma Stomatoloq Fərid Zeynalov