Կոմունիզմի զոհերի հուշահամալիր (Վաշինգտոն)

Կոմունիզմի զոհերի հուշարձան (անգլ.՝ Victims of Communism Memorial), հուշահամալիր Վաշինգտոնում (ԱՄՆ), Մասաչուսեթս պողոտայի և Գ փողոցի խաչմերուկում, Երկաթուղային կայարանից երկու բլոկ հեռավորության վրա և Կապիտոլիումից տեսանելիության հեռավորության վրա։ Հուշահամալիրը կոչված է, ըստ դրա ստեղծողների գաղափարի, ... հավերժացնելու կոմունիզմի ավելի քան հարյուր միլիոն զոհերի հիշատակը, նրանց փառքը, ովքեր հաջողությամբ դիմագրավել են կոմունիստական բռնակալությանը, պատմել ներկա և ապագա սերունդներին մարդկության դեմ կոմունիզմի հանցագործությունների մասին և շնորհակալություն հայտնել նրանց, ովքեր օգնեցին հաղթել Սառը պատերազմում։ Ստեղծման պատմություն Հուշարձանի կառուցման մասին օրինագիծն առաջարկվել է հանրապետական կոնգրեսական Դանա Ռորաբախերի և սենատորներ Քլեյբորն Փելի և Ջեսի Հելմսի կողմից և միաձայն ընդունվել 1993 թվականի դեկտեմբերի 17-ին՝ որպես օրենք 103-199 բաժին 905։ 2005 թվականի նոյեմբերին Կապիտոլիումի պլանավորման հանձնաժողովը հավանություն տվեց հուշարձանի նախագծին։ Այն ներկայացնում է «ժողովրդավարության աստվածուհու» արձանի երեք մետրանոց բրոնզե կրկնօրինակը, որը 1989 թվականին Տյանանմեն հրապարակի իրադարձությունների ժամանակ չինացի ուսանողների կողմից պապյե-մաշեից կառուցված է, որն իր հերթին Ազատության արձանի կոպիտ պատճենն էր։ Շինարարությունը սկսվել է 2006 թվականի սեպտեմբերին։ Բացման արարողություն 2007 թվականի հունիսի 12-ին՝ Բեռլինում Ռոնալդ Ռեյգանի ելույթի 20-ամյակին, որը կոչ էր անում ապամոնտաժել Բեռլինի պատը («քանդեք այս պատը»), հուշարձանը բացվել է։ Արարողությանը ներկա են եղել ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը, վիետնամցի բանաստեղծ Նգուեն Թի Թյենը, որը 27 տարի անցկացրել է կոմունիստական բանտերում, չինացի այլախոհ ու Հունդը, որը 19 տարի գտնվել է չինական ճամբարներում, եւ այլ այլախոհներ ու հակակոմունիստներ։ Հուշարձանի բացման արարողության ժամանակ իր ելույթում Ջորջ Բուշն ասել է․ Կոմունիստական գաղափարի անունով զոհերի ընդհանուր թիվը ապշեցուցիչ է։ Այն այնքան մեծ է, որ ճշգրիտ հաշվարկն անհնար է։ Ըստ որոշ գնահատականների, կոմունիզմը տասնյակ միլիոնավոր մարդկանց կյանք է խլել Չինաստանում և Խորհրդային Միությունում, միլիոնավոր մարդկանց՝ Հյուսիսային Կորեայում, Կամբոջայում, Աֆրիկայում, Աֆղանստանում, Վիետնամում, Արևելյան Եվրոպայում և աշխարհի այլ մասերում։ Այս թվերի հետևում կանգնած են այն մարդկանց ճակատագրերը, իրենց ընտանիքներով ու երազանքներով, որոնց կյանքն ընդհատվել է տոտալիտար իշխանության ձգտողների կողմից։ Դրանցից մի քանիսը հայտնի են։ Նրանց թվում է շվեդ դիվանագետ Ռաուլ Վալենբերգը, ով նացիստներից փրկեց հարյուր հազար հրեա, բայց ձերբակալվեց Ստալինի հրամանով և Մոսկվայում նետվեց Լուբյանկայի բանտ, որտեղ անհետացավ առանց հետքի։ Նրանց թվում է լեհ քահանա Եժի Պոպելուշկոն, որն իր Եկեղեցում թաքցրել է "համերաշխության" ակտիվիստներին եւ առեւանգվել, ծեծի ենթարկվել եւ խեղդվել գաղտնի ոստիկանության կողմից։ Այս մարդկանց մահերը հաճախ հիշվում են, և նրանց հետևում կան միլիոնավոր այլ անհայտ անձինք, որոնք սպանվել են կոմունիզմի դաժան ձեռքով։ Նրանց թվում են անմեղ ուկրաինացիները, որոնք սովամահ են եղել ստալինյան մեծ սովի ժամանակ, ռուսները, որոնք սպանվել են ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, լիտվացիները, լատվիացիները և էստոնացիները, որոնք ընկղմվել են անասունների սայլերի վրա և արտաքսվել խորհրդային կոմունիզմի արկտիկական մահվան ճամբարներ։ Նրանց թվում են մեծ թռիչքի և մշակութային հեղափոխության տարիներին սպանված չինացիները, Պոլ Պոտի ռեժիմի բռնաճնշումներից զոհված կամբոջացիները, Արևելյան Գերմանիայի քաղաքացիները, որոնք գնդակահարվել են Բեռլինի պատի վրայով ազատության ձգտման համար, Կատինի անտառում գնդակահարված լեհերը, կարմիր ահաբեկչության ժամանակ կտրված եթովպացիները, Նիկարագուայի սանդինիստական բռնապետության կողմից սպանված միսկիտո հնդկացիները և Կուբայի փախստականները, որոնք խեղդվել են բռնակալությունից փախչելու համար։ Մենք երբեք չենք իմանա բոլոր նրանց անունները, ովքեր մահացել են, բայց այս սուրբ վայրում կոմունիզմի անհայտ զոհերը սրբագործվելու են պատմության համար և միշտ հիշվելու են։ Հակառակորդների արձագանքը Հուշարձանի տեղադրմանը հաջորդած արձագանքի ժամանակ այս որոշման հակառակորդները քննադատել են ամերիկյան իշխանություններին, ում նախաձեռնությամբ է կանգնեցվել հուշարձանը։ Մասնավորապես, կոմկուսի առաջնորդ Գ. Ա. Զյուգանովը մերժել է ամերիկյան վարչակազմին քննադատելու բարոյական իրավունքը։Որքան էլ ԱՄՆ նախագահը արձաններ բացի, դա նրա ձեռքերից չի լվանա Իրաքում, Աֆղանստանում և Սոմալիում սպանված խաղաղ բնակիչների, ինչպես նաև Կոսովոյում սերբերի արյունը։ Իսկ Գուանտանամոյի ամերիկյան համակենտրոնացման ճամբարը, ինչպես նաև Արևելյան Եվրոպայի ԿՀՎ գաղտնի բանտերը հավերժ կմնան գլոբալիզատորների չարագործությունների սև ցուցակում։ Հենց ԱՄՆ-ի և պրն Բուշի կողմից տնկված ողջ աշխարհի "ոսկե միլիարդի" կողոպուտի համակարգն է մեղավոր նրանում, որ սովից տառապում է գրեթե մեկ միլիարդ մարդ, իսկ օրական թերսնուցումից մահանում է 17 հազար երեխա։ Համաշխարհային կապիտալիզմի սոցիալական և բնապահպանական ծախսերը գցելով ողջ մարդկության վրա՝ ԱՄՆ-ը և նրա դաշնակիցները մեղավոր են մոլորակի ժողովուրդների անթիվ աղետների համար։ Չինաստանի ԱԳՆ մամուլի քարտուղար Քին Գանը հայտարարել է։ ԱՄՆ-ի որոշ քաղաքական ուժեր, ելնելով սառը պատերազմի մտածելակերպից և քաղաքական կոնյունկտուրայից, հրահրում են առճակատում տարբեր գաղափարախոսությունների և սոցիալական կարգերի միջև; Ծանոթագրություններ