پينٽاگون

پينٽاگون آمريڪا جي دفاعي کاتي جو مرڪزي هيڊڪوارٽر آهي، جيڪو آرلنگٽن ڪائونٽي، ورجينيا ۾، پوٽوميڪ درياهه جي پار واشنگٽن ڊي سي جي سامهون واقع آهي. هي عمارت ٻين عالمي جنگ دوران انتهائي تيز رفتار شيڊول تحت تعمير ڪئي وئي. آمريڪي فوج جي علامت طور، اصطلاح پينٽاگون اڪثر استعارتي نالي طور دفاعي کاتي ۽ ان جي قيادت لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي عمارت آمريڪي معمار جارج برگسٽرم جوڙِي ۽ ٺيڪيدار جان ميڪشين تعمير ڪئي. 11 سيپٽمبر 1941ع تي بنياد وڌو ويو ۽ 15 جنوري 1943ع تي عمارت کي سرڪاري طور وقف ڪيو ويو. جنرل بريھون سومرويل منصوبي لاءِ ڪانگريس جي منظوري حاصل ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. ڪرنل ليسلي گرووز آمريڪي فوج جي انجنيئرن جي ڪور طرفان منصوبي جي نگراني جو ذميوار هو. پينٽاگون دنيا جي ٻئي وڏي آفيس عمارت آهي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 6.5 million چورس فٽ (600,000 م2) فرش ايراضي آهي، جنهن مان 3.7 million چورس فٽ (340,000 م2) آفيسن طور استعمال ٿئي ٿي. ان جا پنج پاسا، زمين کان مٿي پنج منزلون، ٻه بيسمينٽ سطحون، ۽ هر منزل تي پنج گول دائرا (ring corridors) آهن، جن جي گڏيل ڊيگهه 17.5 mi (28.2 ڪلوميٽر) آهي، جڏهن ته وچ ۾ five-ايڪڙ (2.0 ha) پنج-ايڪڙ پنج ڪنڊن وارو کليل صحن موجود آهي. لڳ ڀڳ 23,000 فوجي ۽ شهري ملازم پينٽاگون ۾ ڪم ڪن ٿا، جڏهن ته لڳ ڀڳ 3,000 غير دفاعي سهائتا ڪندڙ عملي جا ماڻهو به هتي ڪم ڪن ٿا. 2001ع ۾، سيپٽمبر 11 جي دهشتگرد حملن دوران پينٽاگون کي نقصان پهتو. القاعده جي پنج ھائجيڪرن [[[امريڪن ايئرلائنز فلائيٽ 77]] کي عمارت جي اولهه واري پاسي ٽڪرائي ڇڏيو، جنهن ۾ پاڻ اغواڪار سميت 184 ماڻهو مارجي ويا، جن ۾ جهاز جا 59 ۽ پينٽاگون جا 125 ماڻهو شامل هئا. هي 1812ع واري جنگ (آمريڪا) 1812ع جي جنگ]] دوران واشنگٽن کي ساڙڻ کان پوءِ راڄڌاني واري علائقي ۾ وفاقي سهولتن تي پهريون وڏو پرڏيهي حملو هو. حملن کان پوءِ عمارت جي اولهه واري حصي جي مرمت ڪئي وئي ۽ ٽڪر واري هنڌ تي هڪ ننڍڙو اندورني يادگار ۽ چيپل ٺاهيو ويو. 2009ع ۾، ٻاهرين يادگار پينٽاگون جي ڏکڻ-اولهه طرف عمارت ڀرسان کوليو ويو، جيڪو 11 سيپٽمبر جي حملن ۾ مارجي ويل پينٽاگون جي قربانين جي نالي وقف آهي. لي آئوٽ ۽ سهولتون پينٽاگون جي عمارت جي پکيڙ 28.7 ايڪڙ (116,000 م2; 11.6 ha) آهي، ۽ مرڪزي صحن طور هڪ اضافي 5.1 ايڪڙ (21,000 م2; 2.1 ha) علائقو به شامل آهي. اتر واري پاسي کان شروع ڪري ۽ ڪلاڪ جي سئيءَ جي رخ ۾ هلندي، ان جا پنج مکيه داخلا دروازا هن ريت آهن: مال ٽيرس (Mall Terrace)، رِور ٽيرس (River Terrace)، ڪنڪورس (Concourse) (يا ميٽرو اسٽيشن)، ڏکڻ پارڪنگ، ۽ پينٽاگون آرمي هيلي پورٽ. عمارت جي اتر پاسي مال انٽرنس (Mall Entrance) موجود آهي، جنهن سان پورٽيڪو (ڇت وارو ايوان) به آهي؛ اهو تقريبن لاءِ استعمال ٿيندڙ 600-foot-long (180 m) ڊگهي ٽيرس ڏانهن کلي ٿو. رِور انٽرنس (River Entrance) اتر اوڀر پاسي آهي؛ ان ۾ اهڙو پورٽيڪو آهي جيڪو twenty feet (6 m) ٻاهر نڪري ٿو، ۽ اهو لئگون (Lagoon) تي نگاهه رکي واشنگٽن ڏانهن رخ ڪري ٿو. رِور انٽرنس وٽ ڏاڪن وارو ٽيرس لئگون ڏانهن لهي ٿو؛ ۽ 1960ع واري ڏهاڪي جي آخر تائين بولِنگ ايئر فورس بيس ۽ پينٽاگون جي وچ ۾ عملي کي آڻڻ-وڃائڻ لاءِ هتي هڪ لئنڊنگ ڊاڪ استعمال ٿيندو هو. مهمانن لاءِ مکيه داخلا ڏکڻ اوڀر پاسي آهي؛ اتي ئي پينٽاگون ميٽرو اسٽيشن ۽ بس اسٽيشن پڻ موجود آهن. عمارت جي ٻئي ماڙ تي، ڏکڻ اوڀر پاسي هڪ ڪنڪورس پڻ آهي، جنهن ۾ ننڍو شاپنگ مال موجود آهي. ڏکڻ پارڪنگ لاٽ ڏکڻ اولهه واري مھاڳ سان لڳ آهي، ۽ پينٽاگون جو اولهه پاسو [[Washington Boulevard (Arlington)|واشنگٽن بليوارڊ آرلنگٽن ڏانهن رخ رکي ٿو. مرڪز کان ٻاهر طرف هم-مرڪزي (concentric) دائرن کي “A” کان “E” تائين نالا ڏنا ويا آهن، جڏهن ته بيسمينٽ ۾ اضافي “F” ۽ “G” دائرائ پڻ آهن. “E” دائري وارن آفيسن کي ئي ٻاهر جو نظارو ملي ٿو، ۽ اهي عام طور تي سينيئر عملدارن وٽ هوندا آهن. آفيسن جا نمبر هر دائري ۾ گھڙي جي سئيءَ جي رخ ۾ هلندا آهن، ۽ ٻن حصن تي مشتمل هوندا آهن: ويجهي ڪوريڊور جو نمبر (1 کان 10) ۽ پوءِ بي نمبر (00 کان 99)؛ اهڙيءَ طرح آفيس نمبر 100 کان 1099 تائين ٿيندا آهن. اهي ڪوريڊور مرڪزي صحن مان ٻاهر طرف نڪرندا آهن، ۽ ڪوريڊور 1 ڪنڪورس جي ڏکڻ پڇاڙيءَ کان شروع ٿئي ٿو. هر نمبر وارو ريڊيل (radial) ڪوريڊور ساڳئي نمبر وارن آفيسن جي گروپ کي ڪٽي ٿو؛ مثال طور ڪوريڊور 5 آفيسن جي 500 سيريز واري بلاڪ کي ورهائي ٿو. عمارت ۾ ڪيتريون ئي تاريخي نمائشون پڻ آهن، خاص طور تي “A” ۽ “E” دائرن ۾. پينٽاگون جي زيرِزمين ماڙين کي “B” (بيسمينٽ) ۽ “M” ( ميزنائن ) جا نالا ڏنا ويا آهن. ڪنڪورس ميٽرو انٽرنس وٽ عمارت جي ٻئي ماڙ تي آهي. زمين مٿان وارا ماڙ 1 کان 5 تائين آهن. ڪمري جا نمبر ماڙ، هم-مرڪزي دائري، ۽ آفيس نمبر (يعني ويجهي ڪوريڊور نمبر + بي نمبر) جي بنياد تي ڏنا ويندا آهن. مثال طور، آفيس 2B315 ٻئي ماڙ تي، “B” دائري ۾، ۽ ڪوريڊور 3 جي سڀ کان ويجهو (ڪوريڊور 2 ۽ 3 جي وچ ۾) واقع آهي. اتي پهچڻ جو هڪ طريقو اهو ٿي سگهي ٿو ته ٻئي ماڙ تي وڃي، “A” (سڀ کان اندرين) دائري تائين پهچي، پوءِ ڪوريڊور 3 وٺي، ۽ پوءِ “B” دائري تي کاٻي پاسي مُڙي بي 15 ڏانهن وڃي. پينٽاگون ۾ ڪنهن به ٻن نقطن جي وچ ۾ ڏهه منٽن کان گهٽ وقت ۾ پيادل پهچي سگهجي ٿو؛ البت سڀ کان بهتر رستو ڪڏهن تيز قدم هلڻ، کليل-هوائي مرڪزي صحن مان لنگهڻ، يا ٻئي طريقا گڏ ڪرڻ سان ٿيندو آهي. هن ڪمپليڪس ۾ کاڌ خوراڪ ۽ ورزش جون سهولتون، گڏوگڏ مراقبي ۽ دعا لاءِ ڪمرا پڻ شامل آهن. پينٽاگون جي بلڪل ڏکڻ ۾ پينٽاگون سٽي ۽ ڪرِسٽل سٽي واقع آهن، جيڪي آرلنگٽن (ورجينيا) ۾ وسيع شاپنگ، ڪاروباري، ۽ اعليٰ گهڻ-آبادي رهائشي ضلعا آهن. آرلنگٽن قومي قبرستان اتر ۾ آهي. پينٽاگون جي چوڌاري نسبتاً پيچيده پينٽاگون روڊ نيٽ ورڪ موجود آهي. پينٽاگون جو هنڌ آرلنگٽن ڪائونٽي، ورجينيا ۾ هجڻ باوجود، ان وٽ واشنگٽن، ڊي سي جا ڇهه زپ ڪوڊ آهن. آمريڪا جو سيڪريٽري آف ڊفينس، جوائنٽ چيفس آف اسٽاف، ۽ چارئي سروس شاخن مان هر هڪ وٽ پنهنجو الڳ زپ ڪوڊ آهي. تاريخ پسمنظر پينٽاگون جي تعمير کان اڳ، آمريڪي جنگ وارو کاتو ميونيشنز بلڊنگ ۾ قائم هو، جيڪا پهريون عالمي جنگ دوران ڪانسٽيٽيوشنل اوينيو سان گڏ نيشنل مال تي عارضي طور ٺاهي وئي هئي. جنگ وارو کاتو، جيڪو يو. ايس آرمي جي انتظام لاءِ قائم ڪيل هڪ شهري ادارو هو، نيشنل مال تي ٻين عارضي عمارتن ۾ پکڙيل هو، ان کان علاوه واشنگٽن ڊي سي، ميري لينڊ ۽ ورجينيا ۾ پڻ درزن کن عمارتن ۾ موجود هو. 1930ع جي آخر ۾، وڏي معاشي بحران (Great Depression) ۽ وفاقي تعميراتي پروگرام دوران، جنگ واري کاتي لاءِ هڪ نئين عمارت فاگي باٽم ۾ 21هين ۽ C اسٽريٽس تي تعمير ڪئي وئي، پر ان جي مڪمل ٿيڻ کان پوءِ به جاءِ جو مسئلو حل نه ٿي سگهيو. نتيجي طور اها عمارت پرڏيهي معاملن واري کاتي جو هيڊڪوارٽر بڻجي وئي۔ 1939ع ۾ جڏهن ٻين عالمي جنگ يورپ ۾ شروع ٿي، جنگ وارو کاتو موجوده حالتن ۽ امڪاني آمريڪي شموليت جي پيش نظر تيزيءَ سان وڌيو. جنگ واري وزير ھينري ايل. اسٽمسن هن صورتحال کي ناقابلِ قبول قرار ڏنو، ڇو ته مونيشنز بلڊنگ حد کان وڌيڪ ڀريل هئي ۽ کاتي جون آفيسون مختلف هنڌن تي پکڙيل هيون۔ مئي 1941ع ۾ اسٽمسن، آمريڪي صدر فرينڪلن ڊي. روزويلٽ کي ٻڌايو ته جنگ واري کاتي کي وڌيڪ جاءِ جي ضرورت آهي. 17 جولاءِ 1941ع تي، نمائندي ڪلفٽن ووڊرم (ڊي-ورجينيا) جي سربراهيءَ ۾ ڪانگريس ۾ نون جنگي عمارتن بابت ٻڌڻي ٿي. ووڊرم، برگيڊيئر جنرل يوجين ريبولڊ کان، جيڪو ٻڌڻي ۾ جنگ واري کاتي جي نمائندگي ڪري رهيو هو، کاتي جي جاءِ جي مسئلي جو “مڪمل حل” طلب ڪيو. ري بولڊ واعدو ڪيو ته پنجن ڏينهن اندر ڪانگريس کي رپورٽ ڏيندو. ان کان پوءِ جنگ واري کاتي پنهنجي تعميراتي سربراهه جنرل بريھون سومرويل کي منصوبو تيار ڪرڻ لاءِ چيو۔ منصوبا بندي سرڪاري عملدارن اتفاق ڪيو ته جنگ واري کاتي جي نئين عمارت، جيڪا سرڪاري طور فيڊرل آفيس بلڊنگ نمبر 1 سڏبي، ايرلنگٽن ڪائونٽي, ورجينيا ۾ تعمير ڪئي وڃي، جيڪا پوٽوميڪ درياھ جي پار واشنگٽن ڊي سي جي سامهون واقع آهي. عمارت لاءِ شرط رکيا ويا ته اها چار ماڙ کان وڌيڪ نه هجي ۽ ان ۾ گهٽ ۾ گهٽ اسٽيل استعمال ڪيو وڃي، ڇو ته اهو وسيلو جنگ لاءِ محفوظ رکڻو هو. انهن شرطن سبب عمارت کي مٿي وڃڻ بدران وڏي ايراضيءَ ۾ ڦهلائڻو پيو. امڪاني هنڌن ۾ زراعت کاتي جو آرلنگٽن تجرباتي فارم، جيڪو آرلنگٽن قومي قبرستان جي ڀرسان هو، ۽ پراڻي ھوور فيلڊ شامل هئا۔ شروعاتي طور چونڊيل هنڌ آرلنگٽن فارم هو، جنهن جي شڪل اڻ برابر ۽ لڳ ڀڳ پنج ڪنڊين واري هئي، تنهن ڪري عمارت به اڻ برابري پنج ڪنڊين جي صورت ۾ رٿيل هئي۔ پر Arlington National Cemetery مان واشنگٽن ڊي سي جو نظارو متاثر ٿيڻ جي خدشي سبب صدر روزويلٽ ھوور فيلڊ واري هنڌ کي چونڊيو۔ روزويلٽ کي پنج ڪنڊين واري ترتيب پسند هئي، تنهن ڪري عمارت کي باقاعده پنج ڪنڊي شڪل ڏني وئي، جيڪا بارود جي دور ۾ ٺهندڙ اسٽار فورٽ جهڙن قلعن سان مشابهت رکندي هئي۔ 28 جولاءِ تي آمريڪي ڪانگريس، آرلنگٽن ڪائونٽي ، ورجينيا ۾ جنگ واري کاتي جي نئين عمارت لاءِ فنڊنگ جي منظوري ڏني، جيڪا پوري کاتي کي هڪ ئي ڇت هيٺ آڻيندي۔ صدر روزويلٽ 2 سيپٽمبر تي هوور فيلڊ واري هنڌ جي باضابطه منظوري ڏني۔ تعمير 11 سيپٽمبر 1941ع تي، ميڪچين ۽ ٻين ٺيڪيدارن سان 31,100,000 ڊالرن جا معاهدا مڪمل ڪيا ويا (جيڪا رقم اڄ جي قدر مطابق تمام گهڻي آهي)، ۽ ساڳئي ڏينهن پينٽاگون جي تعمير جو ڪم شروع ڪيو ويو۔ اسٽيل جي کوٽ سبب عمارت کي مضبوط ڪنڪريٽ مان ٺاهيو ويو، ۽ ڪنڪريٽ لاءِ 680,000 ٽن واري پوٽوميڪ درياھ مان ڪڍي وئي. درياهه واري داخلا هيٺ هڪ لئگون پڻ ٺاهيو ويو۔ 7 ڊسمبر 1941ع تي پرل ھاربر تي حملي کان پوءِ تعميراتي ڪم تيزيءَ سان وڌيو. آخرڪار، 15 جنوري 1943ع تي پينٽاگون جي تعمير مڪمل ٿي۔ پينٽاگون جي تعمير تقريباً 16 مهينن ۾ مڪمل ٿي، جنهن تي ڪل 83 ملين ڊالر خرچ آيا. عمارت جي اوچائي لڳ ڀڳ 77 ft (23 m) آهي ۽ ان جي هر پاسي جي ڊيگهه 921 ft (281 m) آهي۔ پينٽاگون کي اُن وقت ورجينيا رياست ۾ لاڳو نسلي علحدگي واري قانون مطابق ترتيب ڏنو ويو هو، جنهن تحت اڇن ۽ ڪارن ماڻهن لاءِ الڳ کاڌي جا هنڌ ۽ بيت الخلا مقرر هئا. جيتوڻيڪ بيت الخلا ڀرسان ڀرسان هئا، پر ڪارن ماڻهن لاءِ کاڌي جا هنڌ بيسمينٽ ۾ هئا۔ مئي 1942ع تائين پينٽاگون جي ڪيفيٽيريا نسلي بنيادن تي الڳ رهي. جڏهن ڪاري چمڙيءَ جو ڪم ڪندڙ جمي هيرالڊ ان الڳايل نظام جي مخالفت ڪئي، ته آخرڪار نسلي علحدگي کي ختم ڪيو ويو. نتيجي طور، پينٽاگون ورجينيا جي اها واحد عمارت هئي جتي عملي طور نسلي الڳايل قانون لاڳو نه ٿيا (اهي قانون 1965ع تائين ختم نه ٿيا هئا). ڀرسان ڀرسان ٺهيل بيت الخلا اڃا تائين موجود آهن، پر عمارت جي استعمال کان وٺي گڏيل طور استعمال ٿين ٿا۔ هال آف هيروز پينٽاگون جي عمارت جي مکيه ڪنڪورس تي هال آف هيروز واقع آهي، جيڪو 1968ع ۾ کوليو ويو. هي هال آمريڪا جي سڀ کان اعليٰ فوجي اعزاز، ميڊل آف آنر حاصل ڪندڙ 3,460 کان وڌيڪ شخصيتن جي نذر ڪيو ويو آهي. ميڊل آف آنر جا ٽي نسخا هتي نمائش لاءِ رکيل آهن – آرمي بحري سروس (جنهن ۾ يونائيٽيڊ اسٽيٽس مرين ڪور، يونائيٽيڊ اسٽيٽس نيوي ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ڪوسٽ گارڊ شامل آهن) ايئر فورس (جنهن ۾ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ايئر فورس ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس اسپيس فورس شامل آهن) – انهن سان گڏ اعزاز ماڻيندڙن جا نالا پڻ ڏيکاريل آهن. هي هال نوڪري ۾ ترقين، رٽائرمنٽن ۽ ٻين رسمي تقريبن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. مرمتي ڪم 1998ع کان 2011ع تائين پينٽاگون جي عمارت کي مرحلن ۾ مڪمل طور خالي ڪري نئين سر تعمير ڪيو ويو، ته جيئن ان کي جديد معيارن مطابق آندو وڃي ۽ حفاظت ۽ ڪارڪردگي کي بهتر بڻايو وڃي. هن عمل دوران اسبيسٽس (Asbestos) کي هٽايو ويو ۽ سڀني آفيسن جي درين کي سيل ڪيو ويو. اصل تعمير دوران، پينٽاگون جي گهڻن آفيسن ۾ اسٽاف جي لاء کليل خانا (open bays) هوندا هئا، جيڪي پوري دائري تائين پکڙيل هوندا هئا. ٿڌ لاءِ ايئر ڪنڊيشن بدران کليل دريائن مان قدرتي هوا جي گردش (ڪراس-قدرتي ھوا) استعمال ڪئي ويندي هئي. وقت سان گڏ، انهن کليل خانن کي ذاتي آفيسن ۾ ورهايو ويو، جن مان ڪيترين ۾ دريءَ وارا ايئر ڪنڊيشن يونٽ لڳايا ويا. هاڻي جڏهن مرمتي ڪم مڪمل ٿي چڪو آهي، نئين ترتيب ۾ ٻيهر آفيس لاء کليل خانا شامل ڪيا ويا آهن، گڏوگڏ يونيورسل اسپيس پلان لاڳو ڪيو ويو آهي، جنهن تحت آفيس فرنيچر ۽ پارٽيشنون معياري شڪل ۾ ترتيب ڏنل آهن. تصويري گيلري پڻ ڏسو ورجينيا ۾ قومي تاريخي نشانين جي فهرست آمريڪا جي فوجي اڏن جي فهرست آرلنگٽن ڪائونٽي (ورجينيا) ۾ قومي تاريخي جڳهن جي فهرست پينٽاگون فورس پروٽيڪشن ايجنسي واقعا احتجاج کي روڪي رهي آهي]] 1960ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، پينٽاگون ويٽنام جنگ خلاف ٿيندڙ احتجاجن جو اهم مرڪز بڻجي ويو. 15 فيبروري 1967ع تي، امن لاء عورتن جي ھڙتال تنظيم هيٺ 2,500 عورتن پينٽاگون ۾ سيڪريٽري آف ڊفينس رابرٽ ايس. ميڪنمارا جي آفيس ٻاهران احتجاجي مظاهرو ڪيو. مئي 1967ع ۾، 20 احتجاج ڪندڙن جو هڪ گروهه جوائنٽ چيفس آف اسٽاف جي آفيس ٻاهران احتجاجي ڌرڻو ھنيو، جيڪو چار ڏينهن تائين جاري رهيو، جنهن کان پوءِ کين گرفتار ڪيو ويو. انهن واقعن مان هڪ تمام مشهور واقعو 21 آڪٽوبر 1967ع تي پيش آيو، جڏهن National ويٽنام ۾ جنگ ختم ڪرڻ لاء نيشنل موبلائيزيشن ڪاميٽي پاران منظم ڪيل لڳ ڀڳ 35,000 جنگ مخالف مظاهرين ڊفينس ڊپارٽمينٽ وٽ گڏ ٿيا. سندن سامهون لڳ ڀڳ 2,500 هٿياربند فوجي بيهاريا ويا. ان احتجاج دوران هڪ مشهور تصوير ورتي وئي، جنهن ۾ جارج هيرس سپاهين جي بندوقن جي نالن ۾ ڪارنيشن گل وجهي رهيو هو. هي مارچ عمارت کي “جن ڪڍڻ” (exorcise) جي ڪوشش سان ختم ٿيو. 19 مئي 1972ع تي، ويڌر انڊرگرائونڊ آرگنائيزيشن پينٽاگون جي چوٿين ماڙ تي واقع عورتن جي غسل خاني ۾ بم ڌماڪو ڪيو، جيڪو نڪسن انتظاميه جي هانوي تي بمباري جي “جواب” طور ڪيو ويو، جيڪا ويٽنام جنگ جي آخري مرحلن ۾ ٿي هئي. 17 مارچ 2007ع تي، 4,000 کان 15,000 ماڻهن (اندازا گهڻو مختلف آهن) عراق جنگ خلاف احتجاج ڪيو، جيڪي لنڪن ميموريل کان مارچ ڪري پينٽاگون جي اتر پارڪنگ لاٽ تائين پهتا. 11 سيپٽمبر جا حملا 2001ع ۾ 9/11 حملن وقت، اتفاق سان پينٽاگون جي تعمير جي شروعات جي 60هين سالگرهه پڻ هئي، القائده سان لاڳاپيل پنج دهشتگردن واشنگٽن ڊلس انٽرنيشنل ايئرپورٽ کان لاس اينجلس انٽرنيشنل ايئرپورٽ ڏانھن ويندڙ آمريڪن ايئرلائينز فلائيٽ 77 بوئنگ ھائجيڪ ڪري جهاز کي صبح 9:37 وڳي (EDT) پينٽاگون جي اولهه واري پاسي سان ٽڪرائي ڇڏيو. جهاز جي ٽڪر سبب عمارت جي هڪ ونگ جي ٻاهرئين دائري کي شديد نقصان پهتو ۽ حصي طور ڍانچو ڪري پيو. ان وقت پينٽاگون ۾ مرمتي ڪم هلي رهيو هو، جنهن سبب ڪيترائي آفيس خالي هئا، نتيجي طور جاني نقصان گهٽ ٿيو. عام طور تي جتي 4,500 ماڻهو هوندا آهن، اتي ان وقت صرف 800 ماڻهو موجود هئا. جهاز جيڪو حصو ٽڪرائي پيو، اهو هيلي پورٽ واري پاسي واقع هو، جيڪو اهڙي حملي لاءِ سڀ کان وڌيڪ تيار ڪيل علائقو هو. اتي مرمتي ڪم اووڪلاھاما سٽي بم ڌماڪو کان پوءِ شروع ڪيل حفاظتي بهتريءَ تحت لڳ ڀڳ مڪمل ٿي چڪو هو. اهو پينٽاگون جو واحد حصو هو جتي اسپرنڪلر سسٽم موجود هو، ۽ ان کي فولادي ٿنڀن ۽ سلاخن جي ڄار سان ٻيهر تعمير ڪيو ويو هو ته جيئن بم ڌماڪن کي برداشت ڪري سگهجي. هي فولادي ڍانچو 30 منٽن تائين عمارت کي ڪري پوندي روڪي رکيو—اهو وقت ڪافي هو ته سوين ماڻهو محفوظ نموني ٻاهر نڪري سگهن. ان حصي ۾ لڳل ڌماڪي کان محفوظ دريون به موجود هيون، جيڪي 2 inches (5 cm) موٽي ۽ هر هڪ 2,500 pounds (1,100 kg) وزن واري هئي، ۽ حادثي دوران برقرار رهيون. مرمتي ڪم ڪندڙ ٺيڪيدارن کي حملي سان متاثر ٿيل حصن جي ٻيهر تعمير جو اضافي ڪم پڻ ڏنو ويو، جنهن کي “فونڪس پروجيڪٽ (پينٽاگون)” نالو ڏنو ويو. هن منصوبي تحت متاثر ٿيل حصي جون ٻاهريون آفيسون 11 سيپٽمبر 2002ع تائين ٻيهر استعمال لائق بڻايون ويون. متاثر ٿيل حصي جي مرمت کان پوءِ، جهاز جي ٽڪر واري جاءِ تي هڪ ننڍڙو اندريون يادگار ۽ عبادت خانو پڻ شامل ڪيو ويو. 9/11 حملن جي پنجين سالگرهه تي، پينٽاگون جي مرڪزي صحن مان 184 روشنيءَ جا شعاع آسمان ڏانهن اُڀريا—هر شعاع هڪ شهيد جي ياد ۾. هر سال حملي واري پاسي آمريڪي جهنڊو لڳايو ويندو آهي ۽ رات جو عمارت کي نيري روشنيءَ سان روشن ڪيو ويندو آهي. ان کان پوءِ ٻاهرين يادگار ٺاهڻ جا منصوبا تيار ڪيا ويا، ۽ 2006ع ۾ تعمير شروع ٿي. هي [[پينٽاگون ميموريل 2 ايڪڙ (8,100 م2) تي پکڙيل پارڪ آهي، جنهن ۾ 184 بينچون آهن—هر هڪ شهيد لاءِ هڪ. بينچون فلائيٽ 77 جي رستي مطابق ترتيب ڏنل آهن، ۽ عمرن جي ترتيب 3 کان 71 سال تائين آهي. يادگار 11 سيپٽمبر 2008ع تي عوام لاءِ کوليو ويو. مئي 2023ع ۾ بم ڌماڪي جو ڪوڙو دعويٰ مئي 2023ع ۾ هڪ ڪوڙي خبر تيزي سان وائرل ٿي، جنهن ۾ دعويٰ ڪئي وئي ته پينٽاگون تي بم ڌماڪو ٿيو آهي، جنهن سبب مونجهارو ۽ خوف پکڙجي ويو. هي غلط ڄاڻ پينٽاگون ويجهو ڌماڪي جي هڪ جعلي تصوير تي ٻڌل هئي، جيڪا سوشل ميڊيا تي تيزي سان ڦهلجي وئي ۽ ڪيترن پليٽفارمن ان کي اڳتي وڌايو. هن واقعي سبب اسٽاڪ مارڪيٽن ۾ عارضي لاٿ آئي ۽ عوام ۾ ڳڻتي پيدا ٿي. جاچ کان پوءِ معلوم ٿيو ته اها تصوير مصنوعي ذهانت (AI) ذريعي ٺاهيل هئي ۽ ڪنهن به حقيقي واقعي سان لاڳاپيل نه هئي. پينٽاگون تي ڪو به حملو نه ٿيو هو، ۽ اختيارين ڪلاڪن اندر هن دعويٰ کي رد ڪري ڇڏيو. آڪٽوبر 2025ع ۾ پريس ڪريڊينشل تڪرار آڪٽوبر 2025ع ۾، ڊفينس سيڪريٽري پيٽ ھيگسيٿ پاران نيون هدايتون جاري ٿيڻ کان پوءِ، تقريباً سڀني ميڊيا ادارن پنهنجا پريس ڪريڊينشل واپس ڪري ڇڏيا. انهن هدايتن موجب رپورٽرن کي رڳو اڳواٽ منظور ڪيل خبرن جي ڪوريج جي اجازت هئي. صرف هڪ اداري کانسواءِ، پينٽاگون کي باقاعدي ڪوريج ڪندڙ تقريباً سڀني ادارن—جن ۾ اي بي سي نيوز، اين بي سي نيوز، سي اين اين، فاڪس نيوز، سي بي ايس نيوز، نيوزميڪس، ايسوسيئيٽيڊ پريس، بلوم برگ نيوز، ريوٽرز، نيويارڪ ٽائيمز، واشنگٽن پوسٽ، وال اسٽريٽ جنرل، گارڊين، ايٽلانٽڪس (اخبار)، واشنگٽن ٽائمز، فنانشل ٽائيمز، پوليٽيڪو، اين پي آر شامل آهن—انهن شرطن کي رد ڪري ڇڏيو. تصويري گيلري پڻ ڏسو ورجينيا ۾ قومي تاريخي نشانين جي فهرست آمريڪا جي فوجي اڏن جي فهرست آرلنگٽن ڪائونٽي (ورجينيا) ۾ قومي تاريخي جڳهن جي فهرست پينٽاگون فورس پروٽيڪشن ايجنسي حوالا