سندووقی دراوی نێونەتەوەییی

سندووقی دراوی نێونەتەوەییی (ئای-ئێم-ئێف) دامەزراوەیەکی داراییی نێونەتەوەیی و دەزگایەکی تایبەتمەندی نەتەوە یەکگرتووەکانە، بنکە سەرەکییەکەی لە واشینگتن دی سییە. لە ١٩١ وڵاتی ئەندام پێکدێت، و ئەرکە ڕاگەیەندراوەکەی «کارکردن بۆ پەرەپێدانی ھاوکاریی دراویی جیھانی، دەستەبەرکردنی سەقامگیریی دارایی، ئاسانکاریی بازرگانیی نێونەتەوەییی، بەرەوپێشبردنی ھەلی کار و گەشەی ئابووریی بەردەوام، و کەمکردنەوەی ھەژاری لە سەرانسەری جیھاندا»یە. ئای-ئێم-ئێف وەک قەرزدەری کۆتا ھەوڵ بۆ ئەو ئەندامانەی کە تووشی قەیرانی ڕاستەقینە یان ئەگەریی تەرازووی پارەدان دەبن کار دەکات. لە تەممووزی ١٩٤٤ لە کۆنفرانسی برێتۆن وودز لەسەر بنەمای بیرۆکەکانی ھاری دێکستەر وایت و جۆن مەینارد کەینز دامەزرا، ئای-ئێم-ئێف لە ساڵی ١٩٤٥دا بە ٢٩ وڵاتی ئەندام و بە ئامانجی بنیاتنانەوەی سیستمی دراویی نێونەتەوەیی بە فەرمی دەستی بەکار کرد. لە ماوەی سێ دەیەی یەکەمیدا، ئای-ئێم-ئێف سەرپەرشتیی سیستمی برێتۆن وودزی ڕێکخستنەکانی نرخی ئاڵوگۆڕی جێگیری دەکرد. دوای ڕووخانی ئەم سیستەمە لە ساڵی ١٩٧١، ڕۆڵی سندووقەکە گۆڕا بۆ بەڕێوەبردنی کێشەکانی تەرازووی پارەدان و قەیرانە دارایییە نێونەتەوەیییەکان، و بوو بە دامەزراوەیەکی سەرەکی لە سەردەمی جیھانگیریدا. لە ڕێگەی سیستمی پشکەوە، وڵاتان پارە بۆ سندووقێکی ھاوبەش دابین دەکەن کە دەتوانن لێی وەربگرن ئەگەر تووشی کێشەی تەرازووی پارەدان ببن؛ پشکی وڵاتێک توانای دەنگدانیشی دیاری دەکات. وەک مەرجێک بۆ قەرزەکان، ئای-ئێم-ئێف زۆرجار داوا لە وڵاتانی قەرزوەرگر دەکات کە چاکسازیی سیاسی ئەنجام بدەن، کە بە چاکسازیی پێکھاتەیی ناسراوە. ھەروەھا ڕێکخراوەکە ھاوکاریی تەکنیکی و چاودێریی ئابووری بۆ ئابووریی ئەندامەکانی دابین دەکات. مەرجەکانی قەرزی ئای-ئێم-ئێف ڕەخنەیان لێ گیراوە بەھۆی سەپاندنی ڕێکارەکانی دەستپێوەگرتن کە دەتوانن ڕێگری لە چاکبوونەوەی ئابووری بکەن و زیان بە ھەژارترین توێژەکان بگەیەنن. ڕەخنەگران باس لەوە دەکەن کە سیاسەتەکانی سندووقەکە سەروەریی ئابووریی نەتەوە قەرزوەرگرەکان سنووردار دەکات و پێکھاتەی بەڕێوەبردنی لەلایەن وڵاتانی ڕۆژاواوە کۆنترۆڵکراوە، کە خاوەنی پشکێکی ناھاوسەنگی توانای دەنگدانن. بەڕێوەبەری گشتی و سەرۆکی ئێستا ئابووریناسی بولگاری کریستالینا جۆرجیێڤایە، کە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩وە ئەم پۆستەی وەرگرتووە. سەرچاوەکان دەروازەی ئابووری دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان دەروازەی کۆمەڵگا