Capitool (Washington)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon. 't Capitool (Ingels, officieel: United States Capitol) is 't parlemintsgebouw vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. 't classicistisch gebouw steit bovenop de Capitol Hill in de stad Washington. Allebei de kamers vaan 't Congres, de Senaot zoe good wie 't Hoes vaan Aofgeveerdegde, koume hei biejein. 't Gebouw kaom in 1800 veerdeg en woort datzelfde jaor nog in gebruuk genome door 't 6e Congres vaan de Vereinegde Staote. Naom De naom Capitool kump vaan de Capitolijn, ein vaan de zeve heuvele vaan Roeme. In d'n Ingelstaolege wereld bestoont 't misverstand tot de Romeinse senaot hei biejeinkaom; 'n idee wat dinkelek beïnvleujd woort door 't woord capital 'hoofstad', wat 'tzelfde klink. Oontwerp 't Capitool woort gebouwd nao oontwerp vaan William Thornton en Benjamin Henry Latrobe. In dezen tied kós me ziech, in Amerika zoe good wie in Europa, opebaar gebouwe koelek dinke in 'nen aandere stijl es de neoklassieke. 't Laog dus veurbaot al vas tot me väöl merbel zouw gebruke, tot zuile prominent in 't oontwerp zouwe zitte en tot ouch 'ne koepel neet kós oontbreke. De locatie op Capitol Hill maakde tot de arsjitekte kóste veurzeen in 'n serie imposante treppe, die de twie oonderste verdepinge umspanne. De oonderste weurt 't cryp geneump, allewel tot e deil gewoen bovegroonds ligk. De daarde tot en mèt vijfde verdeping umvatte 'n centraol ruimte en twie symmetrische vleugele, eine veur edert vaan de twie kamers (de Senaot in 't noorde, 't Hoes in 't zuie). Boven 't middestuk steit 'ne groete koepel, die ouch weer twie verdepinge mèt zuilerije umvat. De koepel is pas in 1866 bijgebouwd, en is vaan gesjèlderd geetiezer. Bovenop steit e beeld vaan de Vrijheid. 't Gebouw is in totaol 88 meter hoeg. Aon de weskant kiek 't oet euver de National Mall en oetindelek op de Potamac. 't Capitool ligk op 't kruuspunt vaan de stad häör veer kwadrante en is ouch 't beginpunt vaan de hoesnommering in de stad. Historie Nao de aofsjeiing in 1774 waor iers Philadelphia de hoofstad, meh dit zörgde al gaw veur probleme. Aander stei wie Boston en New York maakde ouch aonspraak op die ier. Daobij mós 't Congres in 1783 nao 'nen opstand vlöchte. Hei-op woort beslote tot de bouw vaan 'n nui hoofstad op de grens vaan Virginia en Maryland; dit woort Washington D.C. De ierste stein woort gelag op 18 september 1793; zeve jaor later woort 't gebouw in gebruuk genome. Op 17 november 1800 kaom 't Congres hei veur 't iers biejein. De zuidvleugel waor toen nog neet gans veerdeg; tot 1811 zouw ouch 't Hoes vaan Aofgeveerdegde in de noordvleugel biejeinkoume. In 1814, oonder de Brits-Amerikaonsen Oorlog vaan 1812-1815, naome de Britte Washington in en staoke ze 't Capitool in de brand. 't Gebouw raakde daobij versjendeleerd meh kós weure gerestaureerd. Vaan 1815 tot 1819 vergaderde 't Congres in 't Old Brick Capitol; pas in 1826 waor de restauratie gans veerdeg. Bij de restauratie woort 't gebouw ouch veurzeen vaan 'n koepel. Tösse 1823 en 1855 waor dat 'n rillatief besjeie koepel mèt houte raomwerk nao oontwerp vaan Charles Bullfinch. In 1855 voont me die koepel evels te klein, zeker ouch umtot 't gebouw in de loup vaan de jaore waor oetgebouwd. Noe woort begós aon 'n groeter koepel nao oontwerp vaan Thomas Ustick Walter, dee ziech daobij op versjèllende recinte gebouwe in Europa baseerde. De bouw doort èlf jaor; in 1866 kaom ze veerdeg. In de late negentiende en twintegste iew kraog 't gebouw nog diverse klein aonpassinge. In 1860 woort 't Capitool tot nationaol monumint verklaord, wat 't doen vaan aonpassinge lesteg maak. Sinds 2008 gief 't e bezeukerscentrum oonder de groond. Op 6 jannewarie 2021 woort 't Capitool geraak door 'n veur Amerikaans begrip oongewoen gebeurtenis, wie d'n oettrejjende president Donald Trump opreep tot 'ne staotsgreep. D'n inval vaan doezende vaan zien aonhengers woort oetindelek door de Nationaol Garde aofgeslage.