Америка мемлекеттері ұйымы

Америка мемлекеттері ұйымы (ис. Organización de los estados americanos, ағылш. Organization of American states, фр. Organisation des États américains, порт. Organização dos Estados Americanos) — 1948 жылы 30 Сәуірде 1889 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Панамерикалық одақ негізінде Боготадағы (Колумбия) 9-шы америкааралық конференцияда құрылған халықаралық ұйым. Бас кеңсе Вашингтон қаласында орналасқан. Жұмыс тілдері — испан, ағылшын, француз және португал тілдері. АМҰ-ның жоғары органдары — Бас ассамблея, Тұрақты Кеңес, Сыртқы істер министрлерінің Консультативтік Кеңесі, Бас хатшылық. Тарихы Америка мемлекеттерінің ұйымы 1889 жылдың қазанынан 1890 жылдың сәуіріне дейін Вашингтонда өткен Америка мемлекеттерінің Бірінші халықаралық конференциясынан бастау алған әлемдегі ең көне аймақтық ұйым. Бұл отырыста Америка Республикаларының Халықаралық Одағын құру мақұлданды және Панамерикандық жүйе деп аталып кеткен ережелер мен институттар желісін құру кезеңі белгіленді. AМҰ 1948 жылы Боготада, Колумбияда 1951 жылы желтоқсанда күшіне енген АМҰ Хартиясына қол қою арқылы пайда болды. 1990 жылға дейін АМҰ-ға қосылмаған Канада мен 1991 жылы қабылданған Гайанадан басқа (тәуелсіздік алған соң 25 жыл; Канада, Гайана сияқты) қоспағанда, 1948 жылдан кейін тәуелсіздік алған мемлекеттер тәуелсіздік алған кезде АМҰ-ға жалпы қабылданған. Ұлттар Достастығына мүше). Қазіргі уақытта Гайана АМҰ-ға қабылданған соңғы мемлекет. 1962 жылға дейін Куба АМҰ мүшесі ретінде оның жұмысына қатысты, бірақ Куба социалистік даму жолына өткеннен кейін АМҰ басшылығы мұны Американың ұжымдық қауіпсіздік жүйесімен үйлеспейді деп есептеп, Куба үкіметінің ұйымдағы мүшелігін тоқтатты; Куба мен Кеңес Одағы елдері бұл шешімді заңсыз деп санады. 1964 жылдың шілдесінде АМҰ барлық мүшелеріне Кубаны Венесуэланың аумақтық тұтастығы мен демократиясын бұзды деп айыптап, онымен дипломатиялық қарым-қатынасты үзуді бұйырды. Мексика, Уругвай және Чили бұл шешімге қарсы дауыс беріп, Боливия қалыс қалғанымен, тек Мексика оны орындамады. 2000 жылдары Куба басшылығы бірнеше рет АМҰ мүшелігін қалпына келтіру туралы ұсыныстар жасады. Кубаның қатысуын тоқтату туралы шешім 2009 жылғы 3 маусымда жойылды; Куба бұл қимылды құптады, бірақ АМҰ-қа оралудан бас тартты. 1971 жылы сәуірде АМҰ Бас Ассамблеясында АМҰ тұрақты бақылаушылары институты құрылды; 2015 жылдың басында мұндай мәртебеге 70 ел, оның ішінде Украина, Қазақстан, Әзербайжан, Грузия, Армения, Молдова және Өзбекстан ие болды. 2009 жылы 4 шілдеде әскери төңкеріс нәтижесінде билікке келген Гондурас үкіметі АМҰ жарғысын денонсациялағанын және өз мемлекетінің бұл ұйымнан дереу шығатынын жариялады. Бұдан бұрын, 2 шілдеде АМҰ басшылығы елдегі билікті 72 сағат ішінде президент Мануэль Селайяға қайтаруды талап етіп, әйтпесе Гондурасты ұйымнан шығарамыз деп қорқытқан. 2011 жылдың 1 маусымында Зелая мен Гондурастың қазіргі президенті Порфирио Лобо ұлттық татуласу туралы келісім жасасқаннан кейін Гондурастың АМҰ-ға мүшелігі қалпына келтірілді. ХХІ ғасырда Латын Америкасы және Кариб мемлекеттері қауымдастығы (CELAC) және Одақ сияқты АҚШ-тың қатысуынсыз таза Латын Америкасы мемлекеттерін біріктіретін жаңа аймақтық ұйымдардың пайда болуы АМҰ ұстанымына айтарлықтай нұқсан келтірді және Оңтүстік Америка Ұлттары (UNASUR). 2017 жылдың сәуір айының соңында АМҰ Бас хатшысы Венесуэла президенті Николас Мадуродан Венесуэланың ұйымнан дереу шығатыны туралы хат алды. Мақсаттар мен бағыттар Ұйым Жарғының 1-бабында көзделгендей, мүше мемлекеттер арасында бейбітшілікке қол жеткізу мақсатында құрылды: Бүгінгі таңда АМҰ Солтүстік және Оңтүстік Американың 34 мемлекетін біріктіреді (Куба, Венесуэла және Никарагуадан басқа) және жарты шардағы негізгі саяси, құқықтық және әлеуметтік күш болып табылады. Ұйым демократия, адам құқықтары, қауіпсіздік және даму сияқты негізгі принциптеріне негізделген негізгі миссиясын тиімді жүзеге асыру үшін төрт тіректі пайдаланады. Бас Ассамблея АМҰ-дың ең жоғары және жалғыз басқару органы — Бас Ассамблея. Жыл сайын АМҰ Ассамблеяның кезекті сессиясын ерекше жағдайларда ұйым мүшелерінің үштен екісінің мақұлдауымен шақырады, Тұрақты кеңес кезектен тыс сессияны жариялай алады; Сессиялар қатысушы мемлекеттерде өз кезегінде өткізіледі. Мемлекеттерді сайланған делегаттар, әдетте сыртқы істер министрлері немесе олардың орынбасарлары ұсынады. Әрбір мүше мемлекет Ассамблеяда бір дауысқа ие. Ассамблея регламентінде айқындалатын жекелеген маңызды мәселелер бойынша шешімдер мүше мемлекеттердің үштен екісінің көпшілік даусымен қабылданады; Көп жағдайда дауыстардың қарапайым көпшілігі жеткілікті. Бас Ассамблеяның өкілеттіктеріне қарарлар мен декларациялар арқылы жалпы саясатты анықтау, бюджетті бекіту, мүше мемлекеттерден түсетін жарналардың мөлшерін анықтау, АМҰ арнайы органдарының өткен жылдағы есептері мен есептерін тыңдау және осы институттарға мүшелерді сайлау кіреді. Мүше мемлекеттер Антигуа және Барбуда Аргентина Багам аралдары Барбадос Белиз Боливия Бразилия Венесуэла (2019 жылы 27 сәуірде босатылды, бірақ Ұлттық ассамблея президент Мадуроның шешімін жоққа шығарды.) Гаити Гайана Гватемала Гондурас Гренада Доминика Доминикан Республикасы Канада Колумбия Коста-Рика Куба (1962 жылы 31 қаңтарда шығарылды, 2009 жылы маусымда мүшелікке қалпына келтірілді, бірақ оны жаңартудан бас тартты) Мексика Никарагуа (2021 жылдың қарашасында өзінің ішкі істеріне араласуына байланысты АМҰ құрамынан шығатынын жариялады.) Панама Парагвай Перу Сальвадор Сент-Винсент және Гренадиндер Сент-Китс және Невис Сент-Люсия АҚШ Суринам Тринидад және Тобаго Уругвай Чили Эквадор Ямайка Дереккөздер Сыртқы сілтемелер