Californië

Californië (CA) (Yngels: California) is e stoat an de westkust van de Verenigde Stoatn. De bynoame is The Golden State. D'n hoofdstad is Sacramento. De stoat besloat 423.970 km². 't Grenst in 't zuydn an de Mexicoansche stoat Baja California, in 't oostn an d' Amerikoansche stoatn Arizona en Nevada en in 't noordn an de stoat Oregon. In 't westn en zuydwestn wordt de stoat begrensd deur de Stiln Oceoan. De Californische kustlyne is oengeveer 1400 km lank. Historie Californië wierd al meer of 13.000 joar beweund deur verschillige Indioansche stamn os Europeesche oentdekkyngsreizigers arriveerdn in de 16e eeuwe, moa 't gebied wierd moar in 1765 gekoloniseerd oender leidynge van Carlos III van Spanje. 't Was roend dien tyd dan de Britn en de Fransche interesse begostn te krygn in Californië, gevolgd deur de Rusn in 't begun van de 19e eeuwe. Achter de Mexicoansche oenafhankelykheid kwam Alta California e Mexicoansche stoat, moa de Verenigde Stoatn geraktn g'interesseerd in de regio, zo straf zelfs dan ze 't annexeerdegn achter d' Amerikoans-Mexicoanschn oorloge. De Gold Rush brocht meer of 200.000 kolonistn noa 't nieuw groendgebied. In 1850 kwam Californië d'n 31ste stoat van de Verenigde Stoatn van Amerika. Binst de burgeroorloge slootn z' hunder an by de noorderlyngn. Geografie 't Midn van de stoat is e lankgerekte leegvlakte, de Central Valley. Deur de vruchtboare bodem en 't gunstig klimoat is 't e ryk en gevarieerd landbouwgebied. Der zyn ook enigte dichtbevolkte steedn lyk hoofdstad Sacramento, Modesto en Fresno. De Central Valley wordt gedraineerd deur de riviere San Joaquin (zuydelykn helt) en de riviere Sacramento (noordelykn helt). De boaie van San Francisco an de westkust (San Francisco Bay), stoat via e nauwe verbyndynge in contact met d'n oceoan. Die verbyndynge, te noordn van San Francisco, wordt de Golden Gate genoamd. 't Gebied roend San Francisco Bay (San Francisco Bay Area), bestoat uyt e grote stedelyke agglomeroasje en bevat de steedn San Francisco, San Jose, Oakland en Berkeley. 't Zuydelyk deel van de Bay Area, by San Jose, droagt de bynoame Silicon Valley. In da gebied ligt e concentroasje van computerindustrie. In 't oostn wordt de Central Valley begrensd deur 'n hoog gebergte, de Sierra Nevada (Spoans vo besneeuwde bergkeetn). De Central Valley wordt van d'n oceoan gescheid deur de Pacific Coast Ranges en in 't zuydn begrensd deur de Tehachapi Mountains. Te noordn en noordoostn van de Central Valley lign de Cascades, e gebergte die in feite de voortzettynge van de Sierra Nevada vormt moa geologisch recent vulkoanisch actief was. In 't zuydn van Californië lopt de kust inwoarts en ist er e kustvlakte woar da Los Angeles ligt, de grotste stad van de stoat. Vo de kust lign de acht Channel Islands woarvan dat er vuyve beschermd wordn in 't Channel Islands National Park. Landinwoarts van Los Angeles lign de Transverse Ranges. 't Binnland hèt hier gèen hoge bergkeetns, moa vele dervan bestoat uyt woestyne. Nog verder noa 't zuydn ligt de Salton Sea, e groot endoreïsch zoutmeer. In 't oostn wordt de grenze met Arizona gevormd deur de riviere de Colorado. In 't uyterste zuydn an de kust ligt de twèede stad van Californië, San Diego.