Salk biologik tadqiqotlar instituti

Salk biologik tadqiqotlar instituti (inglizcha: Salk Institute for Biological Studies) — Kaliforniya shtatining San Diyego shahri tarkibidagi La-Xolya hamjamiyatida joylashgan ilmiy-tadqiqot instituti. Mazkur mustaqil, notijorat institutga 1960-yilda poliomielitga qarshi vaksinani kashf etgan olim Jonas Salk tomonidan asos solingan; uning asoschi maslahatchilari qatorida Jacob Bronowski va Francis Crick ham boʻlgan. Tadqiqot majmualarining qurilishi 1962-yilning bahorida boshlangan. Salk instituti hayot haqidagi fanlar sohasida tadqiqotlar samaradorligi va sifati boʻyicha AQShdagi yetakchi muassasalar qatoridan doimiy ravishda joy olib keladi. 2020-yil oktyabr holatiga koʻra, Salk institutining 60 ta tadqiqot guruhida 850 nafar tadqiqotchi faoliyat olib boradi va muassasa oʻz izlanishlarini asosan uchta yoʻnalishga qaratgan: molekulyar biologiya va genetika; neyrobiologiya hamda oʻsimliklar biologiyasi. Tadqiqot mavzulari qarish jarayonlari, saraton, qandli diabet, tugʻma nuqsonlar, Altsgeymer kasalligi, Parkinson kasalligi, OITS hamda Amerika imo-ishora tilining neyrobiologiyasini qamrab oladi. Muassasaga dastlabki mablagʻlarni „March of Dimes“ jamgʻarmasi taqdim etgan va u hozirda ham institutni qoʻllab-quvvatlashda davom etmoqda. Tadqiqotlar AQSh Milliy sogʻliqni saqlash institutlari va Kaliforniya hukumati kabi qator davlat manbalari, shuningdek, shtab-kvartirasi Parijda joylashgan „Ipsen“ kompaniyasi, Xovard Xyuz tibbiyot instituti hamda „Waitt Family Foundation“ kabi xususiy tashkilotlar tomonidan moliyalashtiriladi. Bundan tashqari, institutning ichki boshqaruvidagi „Innovatsion grantlar dasturi“ eng ilgʻor va yuqori xavfli tadqiqotlarni ragʻbatlantiradi. 2017-yilda Salk instituti vasiylari „Booz Allen Hamilton“ kompaniyasining sobiq prezidenti Daniel C. Lewisni boshqaruv kengashi raisi etib saylashdi. Institut, shuningdek, Bruno Latour va Steve Woolgarning 1979-yilda nashr etilgan „Laboratoriya hayoti: Ilmiy faktlarning shakllanishi“ (Laboratory Life: The Construction of Scientific Facts) kitobi uchun tadqiqot maydoni boʻlib xizmat qilgan. Tarixi Salk va meʼmor Louis I. Kahn 1960-yil mart oyida San-Diyego shahar hokimiyatiga Torrey Pines Mesa hududidan yer ajratish boʻyicha murojaat qilishdi va 1960-yil iyun oyida oʻtkazilgan referendumdan soʻng ularning bu soʻrovi qondirildi. Bugungi kunda „March of Dimes“ nomi bilan tanilgan Falajlikka chalingan bolalar milliy jamgʻarmasi muassasaga dastlabki mablagʻlarni taqdim etdi. Qurilish ishlari 1962-yilda boshlandi va 1963-yilga kelib bir guruh tadqiqotchilar birinchi laboratoriyaga koʻchib oʻtishdi. 1990-yillarda „Anshen & Allen“ kompaniyasi loyihasi asosida koʻproq laboratoriyalarni hamda tashkiliy-maʼmuriy idoralarni oʻz ichiga olgan qoʻshimcha binolar barpo etildi. Institutga kirish qismidagi oltin rangli oʻyma naqshli lavha Jonas Salk xotirasiga bagʻishlangan boʻlib, unda shunday soʻzlar bitilgan: „Umid — orzularda, tasavvurda hamda orzularni haqiqatga aylantirishga botina olganlarning jurʼatida yashaydi“. Francis Crick Salk institutida J. W. Kieckhefer nomidagi faxriy tadqiqotchi professor lavozimida faoliyat yuritgan. Uning keyingi tadqiqotlari asosan nazariy neyrobiologiyaga hamda inson ongini ilmiy jihatdan oʻrganishni rivojlantirishga qaratilgan edi. U Salk institutidagi ushbu lavozimda to 2004-yildagi vafotiga qadar faoliyat koʻrsatdi. Ilmiy faoliyati Institut bir nechta tadqiqot boʻlinmalariga ajratilgan boʻlib, ularning har biri oʻz navbatida professor-oʻqituvchilar rahbarligidagi bir nechta ilmiy guruhlardan tashkil topgan. Ushbu boʻlinmalarning baʼzilari quyidagilardir: Rusty Gage 2019-yil 1-yanvarda institutga rahbarlik qilish uchun besh yillik muddatga tayinlangan edi. 2023-yil fevral oyida u laboratoriyadagi toʻliq stavkali ilmiy faoliyatiga qaytdi va uning oʻrnini prezident lavozimida Gerald Joyce egalladi. Avstriyalik molekulyar biolog Jan Karlseder esa akademik kengash raisi hisoblanadi. Institutda 53 nafar professor-oʻqituvchi faoliyat koʻrsatadi. Ulardan besh nafari Xovard Xyuz tibbiyot instituti aʼzolari boʻlsa, toʻrtdan bir qismidan koʻprogʻi AQSh Milliy fanlar akademiyasining saylangan aʼzolaridir. Manbalar Havolalar Rasmiy sayti