Ալյասկա (թերակղզի)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալյասկա (այլ կիրառումներ) Ալյասկա (անգլ.՝ Alaska Peninsula), Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող թերակղզի, որը ողողվում է Բերինգի ծովի Բրիստոլի ծոցի և Խաղաղ օվկիանոսի ջրերով։ Անվան ծագումնաբանություն «Ալյասկա» անվանումը ծագել է Ռուսական Ամերիկայի ժամանակաշրջանում և ձևավորվել է ալեուտական արտահայտությունից, որը բառացիորեն նշանակում է «օբյեկտ, որին ուղղված է ծովի ազդեցությունը»։ Անգլալեզու գրականության մեջ հանդիպում են նաև Aleut Peninsula — «Ալեուտ թերակղզի» կամ «ալեուտների թերակղզի» և Aleutian Peninsula — «Ալեուտի թերակղզի» անվանումները։ Աշխարհագրություն Թերակղզու տարածքը Ալյասկա նահանգի հարավ-արևմտյան մասն է (ԱՄՆ)։ Երկարությունը մոտ 700 կմ է, լայնությունը՝ 170-ից 10 կմ։ Հիմնական լանդշաֆտը Ալեուտյան լեռնաշղթան է, որի գագաթները ակտիվ (Կատամայ 2047 մ) կամ հանգած հրաբուխներ են։ Ամենամեծ բարձրությունը 2507 մ է (Վենիամինովի հրաբուխ)։ Կան լեռնային տունդրաներ և փոքր սառցադաշտեր։ Հյուսիսարևմտյան ափի երկայնքով ցածրավայր է բազմաթիվ լճերով, ծածկված սուբարեկտիկական մարգագետիններով։ Թերակղզու տարածքը գրեթե 22,000 կմ² է։ Թերակղզում առկա են երկաթի հանքաքարի և քարածուխի զգալի պաշարներ։ 1980 թվականից թերակղզու ափամերձ շատ կղզիներ վերաբերում են Ալյասկայի ծովային ազգային արգելոցին, իսկ թերակղզու զգալի մասը զբաղեցնում է Ալյասկայի թերակղզու ազգային արգելոցը։ Կլիմա Տարեկան միջին տեղումները տատանվում է 610-ից 1650 մմ-ի սահմաններում։ Ափամերձ տարածքներում տեղի են ունենում ուժեղ փոթորիկներ, քամի և հեղեղներ։ Ձմեռվա միջին ջերմաստիճանը −11 °C-ից 1 °C է, միջին ամառային ջերմաստիճանը՝ 6 °C- ից 15 °C: Տարվա ցանկացած ժամանակ լեռներում սառնամանիքներ են լինում։ Բնակչություն Թերակղզին գործնականում անմարդաբնակ է, բացառությամբ մի շարք ձկնորսական գյուղերի։ Պատմություն Առաջին ռուս բնակիչները Ալյասկայում ափ են իջել 1732 թվականին։ Նրանք մասնավոր մորթի վաճառողներ էին։ Ռուսաստանի կառավարության կողմից նրանց աջակցությունը մեծացել է, մինչև 1799 թվականին ռուս-ամերիկյան ընկերության հաստատումը կայսր Պետրոս I-ի կողմից, որը փաստորեն սկսել է ղեկավարել գաղութը։ 1867 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները թերակղզին գնեցին Ռուսաստանի կայսրությունից՝ Ալյասկայի վաճառքի մասին պայմանագրով։ Բուսական և կենդանական աշխարհ Թերակղզում բնակվում է գորշ արջերի մեծ պոպուլյացիա։ Բացի այդ, թերակղզին հարուստ է փշատերև անտառով և մորթատու գազաններով, մասնավորապես, ծովային ջրասամույրներով և աղվեսներով։ Դատելով հնագիտական գտածոներից՝ թերակղզում նախկինում բնակվել են փղեր, գոմեշներ և ձիեր։ Թերակղզու գետերում և հարակից կղզիների արեոլներում մեծ քանակությամբ ձուկ, փոկեր և կետեր են բնակվում։ Վարչական բաժանում Թերակղզում գտնվում են բորոներ՝ Արևմտյան Ալեուտյան կղզիներ, Արևելյան Ալեուտյան կղզիներ, Բրիստոլ Բեյ, Քենայ, Լեյք ընդ Պենինսուլա։ Տնտեսություն Ալյասկայի նահանգը և մասնավորապես Ալյասկայի թերակղզին առանցքային դեր են խաղում ԱՄՆ-ի ձկնորսության ոլորտում։ 2019 թվականի տվյալների համաձայն՝ ԱՄՆ-ում ծովային մթերքների բեռնաթափման վայրերի թվում Ալյասկայի թերակղզին զբաղեցնում է յոթերորդ տեղը՝ բեռնաթափված արտադրանքի ծավալի առումով։ Թերակղզում տնտեսության մեկ այլ կարևոր ճյուղ է մորթիների առևտուրը։ Ծանոթագրություններ