Ukrainar Eliza Greko-katolikoa

Ukrainar Eliza Greko-katolikoa (ukraineraz: Українська греко-католицька церква, translit.: Ukrainska hreko-katolitska tserkva; grezieraz: Ουκρανική Ελληνοκαθολική Εκκλησία, Oukranikí Ellinokatholikí Ekklisía; latinez: Ecclesia Graeco-Catholica Ucrainae) Ekialdeko Eliza katolikoa da. Eliza partikular sui iuris (autonomo) hau Erromatar Eliza Katolikoarekin erabateko komunioan dagoena eta Erromako Erromako aita santuaren autoritatea onartzen du. Konstantinoplako erritua jarraitzen du, eliz-eslaviera hizkuntza liturgiko gisa erabiliz, ukrainerarekin batera. Artzapezpiku-eliza nagusi gisa antolatuta dago, Ekialdeko Elizetako Kanonen Kodeko (CCEO) V. tituluak agindutako moduari jarraiki, Ekialdeko Elizetarako Dikasterioak gainbegiratuta, eta Kiev-Galitzia eta Rus osoko artzapezpiku nagusia da buru. Haren egoitza Kieven dago. Eliza honen jatorria Vladimir Santuak 988an Kieveko Rusaren kristautzean dago, urte hartatik aurrera etengabeko hierarkia izan baitu. 1054ko Zisma Nagusiaren ondoren, Konstantinoplako patriarkarekin komunioan jarraitu zuen, eta harremanak hautsi zituen Erromako aita santuarekin — aldi baterako zaharberritzeekin —. 1596an Bresteko Batasuna sortu zen, honen bidez bizantziar erritozko Kieveko metropolitarra berriro Egoitza Santuarekin komunioan sartu zen eta Eliza ortodoxoarekiko harremanak hautsi zituen, Ecclesia Ruthena Unita eratuz. Ruteniar terminoa lehenago Kieveko Ruseko biztanleentzat (errusiarrak, ukrainarrak, bielorrusiarrak eta eslovakiarrak) zabalago erabilia izan zen arren, gaur egun Eliza katolikoko agintariek zentzu espezifikoagoan erabiltzen dute, eta, beraz, bereizi egin behar dira Kieveko Rusaren kristautzean sortutako ohiko Eliza zaharra eta 1596an Bresteko Batasunarekin Eliza katolikoan sartu zena — gaur egun, nagusiki, Ukrainar Eliza Greko-katolikoak jarraitzen du — eta gaur egungo Ruteniar Eliza, jatorri beretik 1646an Eliza katolikoan sartu zena Uzhhorodeko Batasunaren bidez, Ruteniar Eliza Bizantziar-katolikoa —. Greko-katoliko izendapena 1774tik erabiltzen dute, Maria Teresa I.a Austriakoa enperatrizaren gobernuak ezarri zuen latindar eta armeniar errituetako katolikoetatik bereizteko; antzina, uniata terminoa ere erabiltzen zuten ekialdeko erritoko katoliko guztiei erreferentzia egiteko, baina gaur egun mespretxuzkotzat jotzen da. Eliza hau geografikoki oso sakabanatuta dago, baina bere lurralde propioa Ukrainara mugatzen da, Ruteniar Eliza Bizantziar-katolikoaren Mukatxevoko eparkia izan ezik. Hau Ukrainar Eliza Greko-katolikoan sartzeari uko egiten du eta Transkarpatiako oblastaren gainean hedatzen da. Lurralde propiotik kanpo, artzapezpiku nagusiak eta sinodoak ez dute erritualak baino jurisdikzio gehiago, eta jurisdikzioak latindarren maila berean daude Egoitza Santuarekin duten harremanari dagokionez. Lau metropoli sui iuris ditu Polonian, Estatu Batuetan, Kanadan eta Brasilen. Erreferentziak Kanpo estekak