Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիա

Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա (ուկրաիներեն՝ Національна кіностудія художніх фільмів імені Олександра Довженка), ուկրաինական պետական կինոստուդիա: 1922 թվականին հիմնադրվել է որպես Կիևի կինոֆաբրիկա ՀՈՒՖԿՎ (համաուկրաինական ֆոտոկինովարչություն), 1930 թվականից կոչվել է «Ուկրաինֆիլմ», 1939 թվականից՝ Կիևի կինոստուդիա (1957 թվականից՝ Ա. Դովժենկոյի անվան), 1993 թվականից՝ Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա: Գտնվում է Բերեստեյսկի պողոտա, 44 հասցեում (Ալեքսանդր Դովժենկո փողոցի և Իվան Բագրյանիի անվան այգու միջև)։ Տարածքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է ավելի քան 13,5 հա: 80 տարվա ընթացքում կինոստուդիայում ստեղծվել է մոտ հազար ֆիլմ։ Ձեռքբերումների թվում են 75 միջազգային և 65 համամիութենական կինոփառատոների մրցանակներ, 19 պետական և 9 հանրապետական մրցանակներ, հանրապետական և երիտասարդական կինոֆորումների մրցանակներ։ Կինոստուդիային կից գործում է Ա. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիայի թանգարանը: Կինոստուդիայի պատմություն Ստեղծում ԽՍՀՄ-ում առաջին «լրիվ արտադրական ցիկլի առաջադեմ կինոֆաբրիկայի» նախագիծը մշակվել և հաստատվել է 1925 թվականին։ Մրցույթի 20 մասնակիցների թվում հաղթել է ճարտարապետ Վալերիան Ռիկովի նախագիծը, որով նախատեսվում էր ստեղծել 40 հեկտար մակերեսով հզոր համալիր, որը պետք է թողարկեր տարեկան 60-100 ֆիլմ, ունենար Կենտրոնական լաբորատորիա և կինոապարատների պատրաստման գործարան։ Ճարտարապետական նախագծի մշակմանը մասնակցել է ճարտարապետ Պավել Սավիչը։ Աշխատանքային գծագրերը կատարել են Իվան Մալոզյոմովը և Սեմյոն Բարզիլովիչը։ Նոր կինոստուդիայի ամենայուրահատուկ կառույցը դարձել է նկարահանման տաղավարը՝ ավելի քան երկուսուկես հազար քառակուսի մետր մակերեսով, մոտ 100 մետր երկարությամբ, 40 մետր լայնությամբ և 16 մետր բարձրությամբ: Ըստ նախագծի, որն արվել է դեռևս համր կինոյի դարաշրջանում, տաղավարում կարող էին միաժամանակ աշխատել 15 ռեժիսորական խմբեր և նկարահանել տարբեր բարդության ու չափերի դեկորացիաներով ֆիլմեր։ Տաղավարի մուտքը եղել է լայն ավտոմատ դարպաս, որտեղով նկարահանման հրապարակ կարելի էր տեղափոխել ոչ միայն մեքենաներ, այլև ինքնաթիռ, տանկ կամ շոգեքարշ։ Տաղավարի շուրջ կառուցվել է պատշգամբների օղակ, որպեսզի հնարավոր լինի տեսարաններ նկարահանել տարբեր բարձունքներից։ Առաստաղի վրա տեղադրվել է յոթ կախովի մայթ։ Եզակի է եղել նաև տաղավարի հատակը. այն բարձրանում և բացում էր երկու մետր խորության երկու լողավազան՝ 20x12 և 20x20 մետր չափսերով: Կինոֆաբրիկան կառուցվել է մեծ տեմպերով, և 1927 թվականի հոկտեմբերի 12-ին այնտեղ սկսել է նկարահանվել առաջին ֆիլմը՝ «Վանկան և «Վրիժառուն», որի ռեժիսորն է եղել Ակսել Լունդինը։ Կայացում 1928 թվականներին էկրան են բարձրացելլ երկու կարճամետրաժ գեղարվեստական վավերագրական ժապավեններ՝ Միխայիլ Կաուֆմանի «Մանկամսուր» և նրա եղբոր՝ Դեյվիդ Կաուֆմանի (ավելի հայտնի է Ձիգա Վերտով կեղծանունով) «Տասնմեկերորդը»: Կիևի կինոֆաբրիկան սկսել է լիարժեք աշխատել 1928 թվականի դեկտեմբերի 1-ից։ 1929 թվականին այստեղ թողարկվել է տասը ֆիլմ, այդ թվում՝ Ձիգա Վերտովի «Կինոխցիկով մարդը» նորարարական վավերագրական ֆիլմը։ Վերջինս Ալեքսանդր Դովժենկոյի «Երկիր» ֆիլմի հետ միասին, որը ստեղծվել է Կիևի կինոֆաբրիկայում 1930 թվականին, ընդգրկվել է համաշխարհային կինեմատոգրաֆի գլուխգործոցների ցանկում։ Նույն 1930 թվականին կինոֆաբրիկայում թողարկվել է ուկրաինական և սովետական առաջին հնչուն ֆիլմը՝ Ձիգա Վերտովի «Էնտուզիազմ։ Դոնբասի սիմֆոնիան» վավերագրական ժապավենը: 1930-ական թվականները եղել են կինոստուդիայի կայացման տարիներ։ Վարպետները կարողացել են տիիրապետել ձայնին և գույնին, որոնք զգալիորեն ընդլայնում էին կինոյի հնարավորությունները։ Նկարահանվել են այնպիսի ֆիլմեր, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Դովժենկոյի «Իվան» ֆիլմը, ռեժիսոր Էդուարդ Պենցլինի «Կործանիչներ» դրաման սկսնակ դերասան Մարկ Բեռնեսի մասնակցությամբ, առաջին խորհրդային ֆիլմ-օպերան՝ «Նատալկա-Պոլտավկա» և կինոստուդիայի առաջին գունավոր ֆիլմը՝ «Սորոչինյան տոնավաճառը» ռեժիսոր Նիկոլայ Էկկի կողմից, որը նկարահանվել է 1939 թվականին։ Աշխատանքների տեմպին խանգարել է պատերազմը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կիևի կինոստուդիան տարհանվել է Տաշքենդ, որտեղ էլ շարունակել է աշխատանքները։ Այդ ժամանակահատվածում այստեղ նկարահանվել է Մարկ Դոնսկոյի «Ծիածան» ռազմական դրաման, որն արժանացել է Ամերիկյան կինոքննադատների ասոցիացիայի բարձրագույն մրցանակի և Daily News թերթի մրցանակի լավագույն արտասահմանյան ֆիլմի համար, որը ցուցադրվել է ԱՄՆ-ում 1944 թվականին։ Կիև վերադառնալուց հետո` 1940-ականների կեսերից մինչև 1950-ականների սկիզբը, ստուդիան թողարկել է միայն մի քանի ֆիլմ, այդ թվում` լավագույն հետպատերազմյան արկածային ֆիլմը՝ «Հետախույզի սխրանքը» ռեժիսոր Բորիս Բարնետի կողմից, որը դիտել է 22,7 մլն հանդիսատես միայն ցուցադրության առաջին տարում (1947)։ 1953 թվականին, երբ ավարտվել է կարճամետրաժ կինոյի ժամանակը, ռեժիսոր Վլադիմիր Բրաունը նկարահանել է «Մաքսիմկա» արկածային ֆիլմը (32,9 միլիոն հանդիսատես) Նիկոլայ Կրյուչկովի, Մարկ Բեռնեսի և Վյաչեսլավ Տիխոնովի մասնակցությամբ, որը կրկին կինոստուդիային բերել է համամիութենական համբավ։ 1954 թվականին թողարկվել է «Անհանգիստ երիտասարդություն» ֆիլմը (24,4 միլիոն հանդիսատես), որը եղել է Ալեքսանդր Ալովի և Վլադիմիր Նաումովի առաջին համատեղ աշխատանքը։ 1960-1980-ական թվականներ 1960-1970-ական թվականները համարվում են Դովժենկոյի անվան ստուդիայում աշխատող ռեժիսորների և ընդհանրապես ուկրաինական կինոյի մեծագույն հաջողությունների շրջանը։ Ընդլայնված արտադրությունը նույնիսկ թույլ է տվել բացել իր Կինոդերասանի թատրոնը և արտասահմանյան ֆիլմերի կրկնօրինակման բաժինը։ Հենց այդ ժամանակ են նկարահանվել հետևյալ ֆիլմերը. «Գնչուն» մելոդրաման (55,6 մլն հանդիսատես), ռեժիսոր` Եվգենի Մատվեև, «Բենզակայանի թագուհին» կատակերգությունը (34,3 մլն հանդիսական), ռեժիսորներ` Նիկոլայ Լիտուս և Ալեքսեյ Միշուրին, «Երկու նապաստակի հետևից» կատակերգությունը (24,7 միլիոն հանդիսական), ռեժիսոր` Վիկտոր Իվանով, «Հեքիաթ Մատնաչափիկի մասին» մանկական ֆիլմ (14,5 մլն հանդիսատես), ռեժիսոր` Եվգենի Շերստոբիտով, «Մոռացված նախնիների ստվերները» պատմական դրաման (6,5 միլիոն հանդիսատես), ռեժիսոր` Սերգեյ Փարաջանով, «Սպիտակ ամպեր» պատմական դրաման (ֆիլմի վարձույթը սահմանափակվել է գրաքննության նկատառումներով ― 1,9 մլն հանդիսատես), ռեժիսոր` Ռոլան Սերգիենկո, «Քարե խաչ» պատմական դրաման (1,4 միլիոն հանդիսատես), ռեժիսոր` Լեոնիդ Օսիկի, «Դպրոցական փոքր նվագախումբ» երաժշտական ֆիլմը, ռեժիսորներ` Ալեքսանդր Մուրատով և Նիկոլայ Ռաշեև (ֆիլմը հայտնվել է արգելվածների կատեգորիայում և ռեկորդային 42 տարի չի ցուցադրվել)։ 1970-ական թվականներին ռեժիսոր Յուրի Իլյենկոն նկարահանել է ուկրաինական պոետական կինոյի ամենանշանակալի ֆիլմերից մեկը՝ «Սև նշանով սպիտակ թռչունը» (ուկրաիներեն՝ Білий птах з чорною ознакою) ֆիլմը (10,5 միլիոն հանդիսատես)։ Ուկրաինացի ռեժիսոր Նիկոլայ Մասչենկոն հանդիսատեսի համար բացահայտել է Վլադիմիր Կոնկինին՝ նրան նկարահանելով «Ինչպես է կարծրացել պողպատը» (ռուս.՝ «Как закаля́лась сталь») դրամայում: Լեոնիդ Բիկովը և Անտոն Տիմոնիշինն այստեղ ստեղծել են պատերազմի մասին իրենց հայտնի ֆիլմերը՝ «Մարտի են գնում միայն ծերունիները» (ռուս.՝ «В бой идут одни „старики“») և «Նրանց ճանաչում էին դեմքով»։ Գրիգորի Կոխանը նկարահանել է միլիցիայի ստեղծման և պատմության մասին բազմասերիանոց ֆիլմ՝ «Հեղափոխությունից ծնվածը» (ռուս.՝ «Рождённая революцией»)։ Սուլամիֆ Ցիբուլնիկը թողարկել է «Քրեական հետախուզության տեսուչը» դետեկտիվը, որը դերասան Յուրի Սոլոմինի համար դարձել է ամենանշանավորներից մեկը, իսկ Վալերի Զոլոտուխինը մարմնավորել է հայտնի Բումբարաշին համանուն երաժշտական կատակերգությունում։ Տագանկայի երկու դերասան՝ Լեոնիդ Ֆիլատովը և Վիտալի Շապովալովը նկարահանվել են Կոնստանտին Երշովի «Սերմնագռավներ» քրեական դրամայում (21,3 միլիոն հանդիսական)։ Այստեղ աշխատել են ոչ միայն խորհրդային այլ կինոստուդիաների դերասաններ, այլև արտասահմանյան կինոգործիչներ։ Օրինակ` Կիևի Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի և «Фильмски Студио Титоград» ստուդիայի համատեղ ջանքերով ստեղծվել է «Հարսանիք» ռազմական դրաման՝ հարավսլավացի ռեժիսոր Ռադոմիր Շարանովիչի կարիերայի ամենահայտնի և հաջողակ ֆիլմը։ Գերմանացի ռեժիսոր Պետեր Ֆլայշմանը` 1960-1970-ական թվականների գերմանական նոր կինոյի անվիճելի և ճանաչված առաջնորդներից մեկը, այստեղ նկարահանել է «Դժվար է աստված լինել» ֆանտաստիկ սագան։ 1990-2000-ական թվականներ 1990 թվականին Լեոնիդ Գորովեցը նկարահանել է Բաբի Յառի ողբերգության մասին լավագույն գեղարվեստական ֆիլմերից մեկը՝ «Дамский портной» կինոնկարն Ինոկենտի Սմոկտունովսկու գլխավոր դերակատարմամբ։ 1992 թվականին ռեժիսոր Վլադիմիր Պոպկովը նկարահանել է «Երեքի սրտերը» (ռուս.՝ «Сердца трёх») արկածային ֆիլմը, որը դարձել է Կիևի կինոստուդիայի վերջին հայտնի ֆիլմը։ 1990-ականների կեսերից ստուդիան գրեթե դադարեցրել է նկարահանումները։ Տաղավարներն սկսել են վարձակալվել հեռուստաշոուների և արտասահմանյան (ռուսական) հեռուստասերիալների նկարահանումների համար։ 2000-ականներին ստուդիայում իրականացվել են բարդ բեմադրությամբ ֆիլմերի խոշոր նախագծեր. «Բոգդան-Զինովի Խմելնիցկի», ռեժիսոր` Նիկոլայ Մաշչենկո, «Աղոթք հետման Մազեպայի համար», ռեժիսոր՝ Յուրի Իլյենկո։ Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի 100 լավագույն ֆիլմերը (ցուցադրվել են վարձույթում 1950-1990 թվականներին) (ըստ կինոգետ Ալեքսանդր Ֆեոդորովի տվյալների) Կինոստուդիայի ղեկավարներ Պավել Նեչեսա (1928-1929) - Կիևի կինոֆաբրիկա Գրիգորի Ռադչենկո (1929-1930) - Կիևի կինոֆաբրիկա Պյոտր Կոսյաչնի (1930-1931) - Ուկրաինֆիլմ Սոլոմոն Օրելովիչ (1931-1933) - Ուկրաինֆիլմ Պավել Նեչեսա (1933-1936) - Ուկրաինֆիլմ Սոլոմոն Օրելովիչ (1936-1937) - Ուկրաինֆիլմ Ալեքսանդր Գորսկի (1943-1951) - Կիևի կինոստուդիա Միխայիլ Ռոտլեյդեր (1952) - Կիևի կինոստուդիա Վասիլի Ցվիրկունով (1962-1973) - Կիևի Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի կինոստուդիա Ալբերտ Պուտինցև (1973-1985) - Կիևի Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի կինոստուդիա Նիկոլայ Մասչենկո (1987-2004) - Կիևի / Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա Վիկտոր Պրիխոդկո (2004-2005) - Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա Իգոր Ստավչանսկի (2005-2014) - Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա Ալեքսանդր Յանչուկ (2014-2024) - Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա Անդրեյ Դոնչիկ (05.2024 թվականից) - Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ազգային կինոստուդիա Ֆիլմերի տնօրեններ Բորիս Ժոլկով (1953-1973) Լեոնիդ Կորեցկի (1945-1980) Միխայիլ Ռոտլեյդեր (1952-1978) Դավիդ Յանովեր (1952-1972) Ալեքսեյ Յարմոլսկի (1957-1973) Պարգևներ Լենինի շքանշան (16 մարտի 1978 թվական) – խորհրդային կինոարվեստի զարգացման գործում ունեցած վաստակի համար Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Պաշտոնական կայք Фёдоров А. В. Статистические данные посещаемости советских фильмов: 1950—1990. М: ОД «Информация для всех», 2023 66 с.