فاجعه نمایش هوایی اسکنیلیف

فاجعه نمایش هوایی اسکنیلیف (به انگلیسی: Sknyliv air show disaster)(اوکراینی: Скнилівська трагедія) در ۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۰۲ رخ داد، زمانی که یک فروند هواپیمای سوخو-۲۷یوبی متعلق به نیروی هوایی اوکراین، به خلبانی ولودیمیر توپونار (از گروه «شاهین‌های اوکراینی») و کمک‌خلبانی یوری یگوروف، در جریان یک نمایش آکروباتیک هوایی در فرودگاه اسکنیلیف در نزدیکی شهر لویو، اوکراین، به میان تماشاگران سقوط کرد. در پی این سانحه، ۷۷ نفر کشته و ۵۴۳ نفر زخمی شدند. این حادثه مرگبارترین سانحه در تاریخ نمایش‌های هوایی به‌شمار می‌رود. از این سانحه تصاویر ویدیویی منتشر شده است. تصادف بیش از ۱۰٬۰۰۰ تماشاگر در این نمایش هوایی به‌مناسبت شصتمین سالگرد چهاردهمین سپاه هوایی نیروی هوایی اوکراین برگزار شده بود، شرکت کردند. در بخشی از این نمایش یک هواپیمای سوخو-۲۷ توسط دو خلبان باتجربه به پرواز درآمد؛ این هواپیما در ساعت ۱۲:۵۲ بعدازظهر وارد یک غلتش آهسته با مسیر رو به پایین در ارتفاع کم شد. هواپیما بار دیگر در وضعیت عادی قرار گرفت، اما همچنان با سرعت زیادی در حال کاهش ارتفاع بود که اندکی پیش از برخورد با زمین، بال چپ آن افت کرد و در این لحظه خدمه اقدام به خروج اضطراری کردند. هواپیما در ابتدا به حالت افقی درآمد، اما سپس روی زمین سر خورد و به‌سمت هواپیماهای ایستاده در نمایشگاه حرکت کرد و برخوردی سطحی با دماغهٔ یک فروند هواپیمای ایلیوشین ایل-۷۶ داشت؛ در این لحظه جت منفجر شد و به سمت جمعیت تماشاگران چرخید. هر دو خلبان با جراحات جزئی جان سالم به‌در بردند، در حالی که ۷۷ نفر از تماشاگران، از جمله ۲۸ کودک، کشته شدند. همچنین ۱۰۰ نفر دیگر به‌دلیل آسیب‌های سر، سوختگی و شکستگی استخوان در بیمارستان بستری شدند. سایر مصدومان دچار جراحات خفیف‌تری بودند و نیازی به بستری‌شدن نداشتند. در مجموع، ۵۴۳ نفر در این سانحه زخمی شدند. برخی از شاهدان نیز در اثر مشاهدات خود دچار آسیب‌های شدید روانی شدند. پس از وقوع این فاجعه، خلبانان اعلام کردند که نقشهٔ پروازی که دریافت کرده بودند با چیدمان واقعی محل تفاوت داشته است. در ضبط‌کنندهٔ صدای کابین، یکی از خلبانان می‌پرسد: «و تماشاگران ما کجا هستند؟» برخی دیگر نیز مطرح کرده‌اند که خلبانان در واکنش به هشدارهای خودکار صادرشده توسط رایانهٔ پرواز کند عمل کرده‌اند. پیامدها در ۷ آگوست، تحقیقاتی که به سرپرستی یوهن مارچوک، وزیر امنیت و دفاع ملی، انجام شد، به این نتیجه رسید که بخش عمدهٔ تقصیر متوجه خلبانان است. مارچوک در بیانیه‌ای توپونار و یگوروف را به عدم رعایت «برنامه پرواز و مانورهای هوایی» متهم کرد. وی همچنین بخشی از مسئولیت را متوجه برگزارکنندگان رویداد دانست و آنان را به‌دلیل اجازه دادن به اجرای مانورهای خطرناک در نزدیکی تماشاگران مورد انتقاد قرار داد. توپونار نتایج این تحقیق را رد کرد و مدعی شد که مشکلات فنی و یک طرح پروازی معیوب علت وقوع سانحه بوده است. او پیش از این حادثه درخواست انجام یک پرواز آموزشی اضافی در همان فرودگاهی را که قرار بود نمایش در آن اجرا شود مطرح کرده بود، اما این درخواست رد شده بود. رئیس‌جمهور اوکراین، لئونید کوچما، به‌طور علنی نیروهای نظامی را مسئول این فاجعه دانست و فرمانده نیروی هوایی، ویکتور استرلنیکوف، را برکنار کرد. وزیر دفاع، ولودیمیر شکیدچنکو، نیز استعفای خود را ارائه داد، اما کوچما آن را نپذیرفت. پیگرد قانونی در ۲۴ ژوئن ۲۰۰۵، یک دادگاه نظامی، خلبان ولودیمیر توپونار و کمک‌خلبان یوری یگوروف را به‌ترتیب به ۱۴ و ۸ سال زندان محکوم کرد. دادگاه این دو خلبان و سه مقام نظامی دیگر را به‌دلیل عدم پیروی از دستورات، سهل‌انگاری و نقض مقررات پروازی مجرم دانست. دو نفر از این سه مقام به حداکثر ۶ سال زندان و نفر سوم به حداکثر ۴ سال محکوم شدند. همچنین توپونار به پرداخت ۷٬۲۰۰٬۰۰۰ هریونیا (معادل حدود ۱٬۴۰۵٬۰۰۰ دلار آمریکا در آن زمان) به‌عنوان غرامت به خانواده‌ها محکوم شد و یگوروف نیز به پرداخت ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ هریونیا (معادل حدود ۴۸۸٬۰۰۰ دلار آمریکا در آن زمان) ملزم گردید. مربی اصلی پرواز خدمه نیز به‌دلیل نبود شواهد کافی تبرئه شد. پس از اعلام حکم، توپونار اعلام کرد که قصد دارد درخواست تجدیدنظر کند و تأکید داشت که سقوط در نتیجهٔ مشکلات فنی و نقص در برنامهٔ پرواز رخ داده است. یگوروف در سال ۲۰۰۸، پس از صدور حکمی از سوی رئیس‌جمهور اوکراین، ویکتور یوشچنکو، مبنی بر کاهش مدت محکومیت او به سه سال و نیم، آزاد شد. توپونار در اواخر دوران محکومیت خود، در یک مصاحبهٔ تلفنی بار دیگر بر بی‌گناهی‌اش تأکید کرد. او گفت: «از خلاصه مأموریت مشخص است که پارامترهای منطقهٔ پروازی که به ما داده شده بود، به‌طور قابل‌توجهی از حاشیهٔ ایمن فاصله از تماشاگران فراتر می‌رفت. آنچه رخ داد، تقصیر برگزارکنندگان است. هواپیماها نباید بر فراز تماشاگران پرواز کنند. در طول نمایش، مجبور بودم در عرض چند دقیقه چندین مانور پیشرفته انجام دهم. در جریان چرخش بشکه‌ای، متوجه کاهش نیروی رانش هر دو موتور شدم و سرعت هوا کاهش یافت. اما علت آن همچنان نامشخص است! کنترل زمینی به ما دستور داد که پرواز را ادامه دهیم. در آخرین مانور، یک حلقهٔ مایل همراه با گردش، هواپیما از کنترل خارج شد. در جریان محاکمه گفتند که این موضوع ناشی از خطای خلبان به‌دلیل کم‌تجربگی بوده است. من ۲۷ سال سابقهٔ حضور در کابین دارم و ۲۰۰۰ ساعت پرواز انجام داده‌ام. من عضو گروه «شاهین‌های اوکراینی» بودم […] تا آخرین لحظه تلاش کردم هواپیما را بالا بکشم، [اما] کمک‌خلبان یوری یگوروف اهرم پرتاب اضطراری را فعال کرد و هر دوی ما با صندلی‌های خود اجکت شدیم.» در فرهنگ عامه این فاجعه زمینهٔ روایی یکی از بخش‌های رمان «دیم دلیا دوما» (به اوکراینی: «Дім для Дома») اثر ویکتوریا آملینا را تشکیل می‌دهد. شخصیت‌های اصلی این رمان (که یکی از آن‌ها خلبان بازنشستهٔ نظامی شوروی است) در این نمایش هوایی حضور دارند و شاهد وقوع سانحه هستند، اما هیچ‌یک از آنان آسیب نمی‌بینند. منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sknyliv air show disaster». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۳۰ آوریل ۲۰۲۶.