ხოლოდნი იარის რესპუბლიკა

ხოლოდნი იარის რესპუბლიკა (1919–1922; უკრაინულად: Холодноярська Республіка) — თვითგამოცხადებული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი და პარტიზანული მოძრაობა, რომელიც არსებობდა ყოფილი უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ჩიგირინის მაზრაში, თანამედროვე ჩერკასის ოლქის ფარგლებში, ხოლოდნი იარის ტყის მასივის მიდამოებში. მისი დედაქალაქი იყო სოფელი მელნიკი. რესპუბლიკას ჰყავდა დაახლოებით 15,000-კაციანი არმია, რომელიც შედგებოდა გლეხებისა და უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის არმიის ჯარისკაცებისგან, რომლებიც ადრე თეთრმა არმიამ პოდოლიაში დაამარცხა. ისტორია 1918–1922 წლებში მართლმადიდებლური მოტრონინსკის მონასტერი უკრაინული აჯანყებითი მოძრაობის ცენტრად იქცა ოკუპანტთა — გერმანელი ძალებისა და რუსული „თეთრი“ და „წითელი“ სამხედრო ფორმირებების წინააღმდეგ. მოძრაობას ხელმძღვანელობდნენ ჩუჩუპაკების ძმები. გადატრიალებისა და არასტაბილური ვითარების გამო, იღუმენის თხოვნით, სოფელ მელნიკის მცხოვრებლებმა მონასტრის დასაცავად შექმნეს თვითდაცვის რაზმი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ოლექსი ჩუჩუპაკი და რომელიც 22 ადამიანისგან შედგებოდა. მოგვიანებით, 1919 წელს, ეს რაზმი პოლკად ჩამოყალიბდა, ხოლო მის მეთაურად აირჩიეს ვასილ ჩუჩუპაკი. მანამდე იგი რუსეთის საიმპერატორო არმიის პრაპორშჩიკი იყო, უფრო ადრე კი — სოფლის მასწავლებელი. მისი ძმა, პეტრო ჩუჩუპაკი, პოლკის შტაბის უფროსი გახდა. უკრაინის ტერიტორიაზე დენიკინის ჯარების ოკუპაციის პერიოდში პოლკმა მონაწილეობა მიიღო მათი ჩერკასიდან განდევნაში. სამხედრო ძალა მუდმივად იზრდებოდა და მისმა რიცხოვნობამ 2,000 ადამიანს მიაღწია. შემდგომში ჩამოყალიბდა ხოლოდნი იარის რესპუბლიკა. მისი ტერიტორია მოიცავდა 25-ზე მეტ მიმდებარე სოფელს და დაახლოებით 15,000-კაციან გლეხურ აჯანყებით არმიას, რომლის მებრძოლები საკუთარ თავს კაზაკებს უწოდებდნენ, ხოლო მეთაურებს — ატამანებს. 1919 წლის ნოემბერში ხოლოდნი იარში ჩავიდა კატერინოსლავისა და ხერსონის რეგიონების ატამანი ანდრიი ჰული-გულენკო. ხოლოდნი იარის მთავარი ატამანი იყო ვასილ ჩუჩუპაკი. მას ექვემდებარებოდნენ ატამანები: ჰერასიმ ნესტერენკო-ორელი ტრიფონ გლადჩენკო მიხაილო მელაშკო სირკო ოკო შავი ყორანი მეფოდი გოლიკ-ზალიზნიაკი სემენ ვოვკი ოლექსა კოციუბენკო კალიუჟნი დ. კანატენკო ვასილ ჩუჩუპაკის გარდაცვალების შემდეგ რესპუბლიკას სათავეში ჩაუდგა მთავარი ატამანის მოადგილე ივან დერკაჩი, რომელიც 1920 წლის გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ანტისაბჭოთა აჯანყებისას ხოლოდნი იარის შეიარაღებულ ძალებს ხელმძღვანელობდა. 1920 წლის მარტში უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის არმიის სტეპის დივიზიამ, რომლის რიცხოვნობაც 12,000–18,000 კაცს შორის მერყეობდა, ბოლშევიკებისგან გაათავისუფლა ხერსონი და დასავლეთის მიმართულებით წარმატებული შეტევა განავითარა. 1920 წლის, 24 სექტემბერს მედვედივკაში გაიმართა ხოლოდნი იარის ატამანთა ყრილობა, სადაც კოსტია ბლაკიტნი აირჩიეს ყველა აჯანყებული რაზმის მთავარ ატამანად. ამავე დროს კოსტიანტინ პესტუშკო ხოლოდნი იარის ატამანად აირჩიეს. რესპუბლიკის გავლენა ჩერკასის რეგიონს სცდებოდა და მას ცნობდნენ დნეპრისპირა სოფლებიც. რესპუბლიკის დაცემა ხოლოდნი იარის რესპუბლიკის ლიკვიდაციის მიზნით ჩეკამ დაიწყო სპეციალური ოპერაცია, რომლის ერთ-ერთი ეტაპი იყო ე.წ. „ამნისტია“ იმ აჯანყებულებისთვის, ვინც ნებაყოფლობით ჩაბარდებოდა. 1921 წლის აგვისტოში რამდენიმე ატამანი და მათი რაზმები ამნისტირებულ იქნენ. 1922 წლის, 29 სექტემბერს ჩეკამ რამდენიმე ატამანი მოტყუებით მიიწვია ზვენიჰოროდკაში, თითქოს სრულიად უკრაინული აჯანყების მოსამზადებელ შეკრებაზე. ადგილზე მათი უმრავლესობა დააპატიმრეს. 1923 წლის, 9 თებერვალს სიკვდილმისჯილმა ხოლოდნი იარის მებრძოლებმა მონაწილეობა მიიღეს კიევის ლუკიანივკის ციხეში ოთხსაათიან აჯანყებაში, რომლის შედეგადაც დაიღუპა 38 პატიმარი და ერთი წითელი არმიის ჯარისკაცი. მემკვიდრეობა XXI საუკუნეში ხოლოდნი იარის რესპუბლიკის დროშა აქტიურად გამოიყენებოდა ევრომაიდანის საპროტესტო გამოსვლების დროს, აგრეთვე აზოვის ბატალიონის მიერ. 2018 წლის იანვარში უკრაინის არმიის 93-ე მექანიზებული ბრიგადას საპატიო სახელწოდებად მიენიჭა „ხოლოდნი იარი“, რაც პირდაპირ უკავშირდებოდა ხოლოდნი იარის პარტიზანულ მოძრაობას. ხელოვნებაში ლიტერატურა ხოლოდნი იარი — ისტორიულ-დოკუმენტური რომანი იური გორლის-გორსკის ავტორობით. წიგნი მთავრდება 1921 წლის მოვლენებით. შავი ყორანი — ვასილ შკლარის მხატვრული ნაწარმოები, რომელიც იური გორლის-გორსკის ტექსტის მხატვრულ გაგრძელებას წარმოადგენს. ფილმები ხოლოდნი იარი. უკრაინის თავისუფლება — ან სიკვდილი! — დოკუმენტური ფილმი, რომელიც იური გორლის-გორსკის რომანის მიხედვით არის გადაღებული. შავი ყორანი — ფილმი, რომელიც ვასილ შკლარის რომანის მიხედვით არის შექმნილი. პრემიერა შედგა 2019 წლის, 5 დეკემბერს 2019 წლამდე აღნიშნული ისტორიული პერიოდის ეკრანიზაციის რამდენიმე მცდელობა არსებობდა. მათ შორის, 2018 წლის 26 სექტემბერს გამოვიდა ფილმი მოღალატე, სადაც ეს მოვლენები ირიბად არის ნახსენები. ფილმის შავი ყორანი რეჟისორია ტარას ტკაჩენკო, ხოლო მთავარი როლი (შავი ყორანი) შესრულებული აქვს ტარას ციმბალიუკის. სიუჟეტი: ყოფილი ჯარისკაცი და სამი გიორგის მედალის მფლობელი ივან ჩორნოუსი ახალგაზრდა მეუღლესთან ერთად ხოლოდნი იარში ბრუნდება მამის მოსანახულებლად. თავდაპირველად იგი ომში ჩართვას არ აპირებს, თუმცა წითელი არმიის მიერ მამის მკვლელობა მისთვის გარდამტეხ მომენტად იქცევა. ამის შემდეგ იგი შურისძიების მიზნით პარტიზანულ მოძრაობას უერთდება და მალევე ატამანი ხდება. ფოტო გალერეა რესურსები ინტერნეტში In the Footsteps of Fallen Heroes სქოლიო