ओदेसा

ओदेसा (युक्रेनी: Одеса) युक्रेनको तेस्रो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर र नगरपालिका हो र कृष्ण सागरको उत्तरपश्चिमी किनारमा देशको दक्षिण-पश्चिममा अवस्थित एक प्रमुख बन्दरगाह र यातायात केन्द्र हो। यो सहर ओदेसा रायोन र ओदेसा ओब्लास्तको प्रशासनिक केन्द्र पनि हो, साथै बहुजातीय सांस्कृतिक केन्द्र पनि हो। जनवरी २०२१ सम्म, ओदेसाको जनसङ्ख्या लगभग १०,१०,५३७ रहेको थियो। २५ जनवरी २०२३ मा, यसको ऐतिहासिक सहर केन्द्रलाई विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरिएको थियो र यसको बहुसांस्कृतिकता र १९औँ शताब्दीको सहरी योजनाको मान्यतामा युनेस्को विश्व सम्पदा समितिद्वारा खतरामा रहेको विश्व सम्पदाको सूचीमा थपिएको थियो। युक्रेनमा रुसी आक्रमणको क्रममा ओदेसामा भएको बमबारीको प्रतिक्रियामा यो घोषणा गरिएको थियो, जसले सहरभरिका भवनहरूमा क्षति पुर्याएको वा नष्ट गरेको थियो। शास्त्रीय पुरातनतामा ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीको मध्यतिर यसको स्थानमा एउटा ठूलो ग्रीक बस्ती अस्तित्वमा थियो। यसलाई हिस्ट्रियाको प्राचीन ग्रीक बस्तीको सम्भावित स्थलको रूपमा अनुसन्धान गरिएको छ। लिथुआनियाको ग्रान्ड डचीको भाग रहेको कोटसियुबिजिभको स्लाभिक बस्ती-बन्दरगाहको पहिलो क्रमिक उल्लेख सन् १४१५ मा भएको थियो, जब यहाँबाट समुद्रद्वारा कन्स्टान्टिनोपलमा एउटा जहाज पठाइएको थियो। ग्रान्ड डचीले नियन्त्रण गुमाएपछि, बन्दरगाह र यसको वरपरको क्षेत्र १५२९ मा ओटोमन साम्राज्यको अंश बनेको थियो जहाँ यसको नाम हासिबे थियो। र रुस-टर्की युद्ध (सन् १७८७-१७९२) मा ओटोमनको हार सम्म यो अस्तित्वमा रहेको थियो। सन् १७९४ मा, रूसी साम्राज्ञी क्याथरीन द्वितीयको एक उर्दी खडजीबेमा नौसेना बन्दरगाह र व्यापारिक स्थान स्थापना गर्न जारी गरिएको थियो, जसको लगत्तै ओदेसा नामकरण गरिएको थियो। सन् १८१९ देखि सन् १८५८ सम्म, ओदेसा एक मुक्त बन्दरगाह थियो। सोभियत कालमा, यो एक महत्त्वपूर्ण व्यापारिक बन्दरगाह र एक नौसैनिक आधार थियो। उन्नाइसौँ शताब्दीको दौडान, मस्को, सेन्ट पिटर्सबर्ग र वार्सा पछि ओदेसा रुसी साम्राज्यको चौथो ठुलो सहर थियो। यसको ऐतिहासिक वास्तुकला रुसी भन्दा बढी भूमध्यसागरीय छ, फ्रान्सेली र इटालेली शैलीहरूबाट धेरै प्रभावित भएको छ। केही भवनहरू विभिन्न शैलीहरूको मिश्रणमा निर्माण गरिएका छन्, जसमा आर्ट नोभ्यु, पुनर्जागरण र परिष्कारवाद समावेश छन्। ओदेसा एक तातो-पानी भएको बन्दरगाह हो। ओदेसा सहरमा ओदेसा बन्दरगाह र पिभ्देन्यी बन्दरगाह अवस्थित छन् जुन सहरको उपनगरमा स्थित एक महत्वपूर्ण तेल टर्मिनल हो। अर्को उल्लेखनीय बन्दरगाह, चोर्नोमोर्स्क, ओदेसाको दक्षिण-पश्चिममा सोही ओब्लास्तमा अवस्थित छ। यसले रेलवेसँग एकीकृत एक प्रमुख यातायात केन्द्रको रूपमा प्रतिनिधित्व गर्दछ। ओदेसाको तेल र रासायनिक प्रशोधन सुविधाहरू रणनीतिक पाइपलाइनहरूद्वारा रुसी र अन्य युरोपेली सञ्जालहरूसँग जोडिएको छ। सन् २००० मा, ओदेसा व्यापारिक बन्दरगाहलाई २५ वर्षको अवधिको लागि एक स्वतन्त्र बन्दरगाह र स्वतन्त्र आर्थिक क्षेत्र घोषणा गरिएको थियो। इतिहास भूगोल अवस्थिति ओदेसा दक्षिणी युक्रेनको कृष्ण सागरको तल्लो क्षेत्रमा (४६°२८′उ ३०°४४′पू) (४६° २८′उत्तर ३०° ४४′पूर्व) मा अवस्थित छ जुन ठुलो पूर्वी युरोपेली मैदानको भाग भएकोले बिस्तारै कृष्ण सागर र अजोभको समुद्रतिर ढल्किएको छ। यो सहर ओदेसाको खाडीको दक्षिण-पश्चिमी किनारमा कृष्ण सागरको उत्तर-पश्चिमी तटमा अवस्थित छ। निस्टर नदीको मुहानाबाट लगभग ३१ किलोमिटर (१९ माइल) उत्तर र युक्रेनी राजधानी किभबाट लगभग ४४३ किलोमिटर (२७५ माइल) दक्षिणमा अवस्थित छ। युक्रेन र गणतन्त्र मोल्दोभाबीचको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा सहरबाट लगभग ४० किलोमिटर (२५ माइल) पश्चिममा अवस्थित छ। यो सहर एउटा सानो बन्दरगाहको दृश्यावलोकन गर्ने छतदार पहाडहरूमा अवस्थित छ। सहरको औसत उचाई लगभग ५० मिटर (१६० फिट) रहेको छ। अधिकतम ६५ मिटर (२१३ फिट) र न्यूनतम (तटमा) समुद्र सतहबाट ४.२ मिटर (१३.८ फिट) अवस्थित छ। यस सहरको नजिकै तीन वटा ठूला मुहानहरू छन्। यो सहरले हाल १६२.४२ वर्ग किलोमिटर (६३ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ भने यहाँको जनघनत्व लगभग ६,१३९ व्यक्ति / वर्ग किलोमिटर रहेको छ। सहरसँग जोडिएको तटीय चट्टानहरू बारम्बार पहिरोको जोखिममा रहन्छन्, जसको परिणामस्वरूप कृष्ण सागरको छेउछाउको परिदृश्यमा सामान्य परिवर्तन हुन्छ। जमिनको उतारचढावको ढलानको कारण, सहर योजनाकारहरू त्यस्ता क्षेत्रहरूको स्थिरताको निगरानी गर्न र पानीको नजिक समुद्र सतहभन्दा माथि सहरका सम्भावित खतरामा परेका भवनहरू र अन्य संरचनाहरू संरक्षण गर्न जिम्मेवार छन्। हावापानी ओदेसा एक तातो-ग्रीष्मकालीन आर्द्र महाद्वीपीय जलवायु, चिसो अर्ध-शुष्कको साथसाथै आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय जलवायुको सीमामा छ। यसले, विगत केही शताब्दीहरूमा, ग्रीष्मकालीन पर्यटनको विकासको लागि आवश्यक परिस्थितिहरू सिर्जना गर्न सहरलाई ठूलो सहयोग पुर्याएको छ। त्सारवादी युगमा, ओदेसाको जलवायु शरीरको लागि लाभदायक मानिन्थ्यो। यसको परिणामस्वरूप स्पा संस्कृतिको विकास र सहरमा धेरै विलासी होटलहरूको स्थापना भएको थियो। समुद्रको औसत वार्षिक तापक्रम १३–१४ डिग्री सेल्सियस (५५–५७ डिग्री फारेनहाइट) छ। मौसमी समुद्रको तापक्रम जनवरीदेखि मार्चसम्म औसत ६ डिग्री सेल्सियस (४३ डिग्री फारेनहाइट) देखि अगस्टमा २३ डिग्री सेल्सियस (७३ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। सामान्यतया, जुनदेखि सेप्टेम्बरसम्म कुल ४ महिनाको लागि ओदेसाको खाडी र सहरको खाडी क्षेत्रमा औसत समुद्री तापमान २० डिग्री सेल्सियस (६८ डिग्री फारेनहाइट) भन्दा बढी हुन्छ। जनसाङ्ख्यिकी ओदेसा ओब्लास्त अल्बानियाली, अर्मेनियाली, अजेरी, क्रिमियाली तातार, बुल्गेरियाली, जर्जियाली, युनानी, यहूदी, पोल्स, रोमा, रोमानियाली, तुर्क लगायत धेरै विभिन्न राष्ट्रियता र अल्पसङ्ख्यक जातीय समूहहरूको घर हो। सन् १९४० को दशकको सुरुसम्म यस सहरमा यहूदीहरूको ठूलो जनसङ्ख्या थियो। दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा शिविरहरूबाट भएको सामूहिक निर्वासनको परिणामस्वरूप, सहरको यहूदी जनसङ्ख्यामा उल्लेखनीय गिरावट आएको थियो। सन् १९७० को दशकदेखि बाँकी रहेका अधिकांश यहूदीहरू इजरायल र अन्य देशहरूमा बसाइँ सरेर गएका कारण यहाँको यहूदी समुदायलाई खुम्चिएको थियो। उन्नाइसौँ शताब्दीको अधिकांश भाग र २०औँ शताब्दीको मध्यसम्म, ओदेसामा सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह रुसीहरू थिए, दोस्रो सबैभन्दा ठूलो जातीय समूह यहूदीहरू थिए। सन् १७९७ मा ओदेसामा लगभग ८०० इटालेलीहरू थिए जुन कुल जनसङ्ख्याको १०% थियो। एक शताब्दी भन्दा बढीको लागि ओदेसाको इटालेलीहरूले सहरको संस्कृति, कला, उद्योग, समाज, वास्तुकला, राजनीति र अर्थव्यवस्थालाई धेरै प्रभावित गरेका थिए। ओदेसाका इटालेलीहरूले सिर्जना गरेका कामहरूमध्ये पोतेम्किन सिँढीहरू र ओदेसा ओपेरा र ब्याले थिएटर थिए। उन्नाइसौँ शताब्दीको प्रारम्भमा इटालेली भाषा ओदेसामा रुसी पछिको दोस्रो आधिकारिक भाषा बनेको थियो। सन् १८७० को दशकसम्म ओदेसाको इटालेली जनसङ्ख्या निरन्तर बढ्दै गएको थियो। अर्को दशकबाट यो वृद्धि रोकियो, र ओदेसामा इटालेली समुदायको पतन सुरु हुन पुग्यो जसको कारण मुख्यतया ओदेसाको स्लाभी जनसङ्ख्यामा रुसी र युक्रेनीहरूमा क्रमिक एकीकरण हुनु थियो। यसको परिणामस्वरूप थरहरू रुसी र युक्रेनीकरण हुन थालेका थिए। सन् १९१७ को क्रान्तिले तिनीहरूमध्ये धेरैलाई इटाली वा युरोपका अन्य सहरहरूमा पठाएको थियो। सोभियत कालमा ओदेसामा केही दर्जन इटालेलीहरू मात्र बाँकी थिए, जसमध्ये अधिकांशले आफ्नो भाषा जान्दैनन्। समयबित्दै जाँदा तिनीहरू स्थानीय जनसङ्ख्यामा घुलमिल हुँदै र मूलको जातीय अर्थ गुमाउन पुगेका थिए। दोस्रो विश्वयुद्धमा तिनीहरू पूर्णरूपमा लोप भएका थिए। ओदेसा सहरको आधुनिक जनसङ्ख्याको जातीय संरचनाको विशिष्टता यसको जातीय विविधता हो। सन् २००१ को युक्रेनी जनगणना अनुसार, युक्रेनीहरू ओदेसाका ६२%, रुसीहरू २९%, बुल्गेरियालीहरू ६.१%, मोल्दोभाली ५%, गागुज १.१%, यहूदीहरू ०.६%, बेलारुसीहरू ०.५%, अर्मेनियालीहरू ०.३%, रोमा ०.२%, पोलहरू, जर्मनहरू, जर्जियनहरू, अजरबैजानीहरू, टार्टारहरू, ग्रीकहरू, अल्बानियालीहरू र अरबीहरू प्रत्येक ०.१% र १.९% अन्य राष्ट्रियताका मानिसहरू थिए। इन्टरनेसनल रिपब्लिकन इन्स्टिच्युटले सन् २०१५ मा गरेको एक अध्ययनअनुसार ओदेसाको जनसङ्ख्याको ६८ प्रतिशत जाती युक्रेनी र २५ प्रतिशत जाती रुसी थिए। भाषा सन् २००१ को जनगणना अनुसार स्थानीय भाषाद्वारा ओदेसा सहरको जनसङ्ख्याको वितरण: सातौँ वार्षिक युक्रेनी नगरपालिका सर्वेक्षण अनुसार, ओदेसाका ९६% बासिन्दाहरूले घरमा केही रुसी बोल्दथे र २९% ले घरमा केही युक्रेनी बोल्दथे (दुबै भाषा बोल्ने धेरै मानिसहरूको कारण खप्टिएको)। युक्रेनी लोकप्रियतामा प्राप्त गरेका कारण सन् २०२१ मा, घरमा केही युक्रेनी बोल्ने बासिन्दाहरूको सङ्ख्या सन् २०१५ मा ६% बाट सन् २०२१ मा २९% मा पुगेको थियो जुन लगभग ५ गुणा बढेको हो। ओदेसा ओब्लास्तको जनसङ्ख्याको ५८% युक्रेनीलाई आफ्नो मूल भाषा मान्दछ, र युक्रेनको दक्षिणमा ३९% जनसङ्ख्या जसले युक्रेनीलाई आफ्नो मूल भाषा मान्दछ प्रायः घरमा रुसी बोल्छन्। ओदेसा ओब्लास्तमा इल्को कुचेरिभ डेमोक्रेटिक इनिसियटिभ्स फाउन्डेसनले १० देखि २१ जुलाई २०२३ सम्म गरेको एक समाजशास्त्रीय सर्वेक्षणका अनुसार, घरमा युक्रेनी बोल्ने उत्तरदाताहरूको अंश ४२% (सन् २०२१ मा २६% बाट) बढेको छ, जबकि घरमा रूसी बोल्नेहरूको अंश ५४% मा झरेको छ। सन्दर्भ सामग्रीहरू बाह्य कडीहरू क्रोपोत्किन, पिटर आलेक्सिभिच; बेल्बी, जोन थोमस (१९११), "Odessa", in क्रिसहोल्म, हुग, इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका २० (११औँ संस्करण), क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय छापाखाना, पृ: ३–४। आधिकारिक वेबसाइट अभिलेखिकरण १३ मे २०२० वेब्याक मेसिन (युक्रेनी वा रुसीमा) आधिकारिक नक्सा (अङ्ग्रेजी, युक्रेनी, वा रुसीमा) ओदेसामा हालको सार्वजनिक यातायात मार्गहरूको नक्सा (अङ्ग्रेजी, युक्रेनी, वा रुसीमा) ओदेसाको यअुदी समुदाय