Օտեսա

Օտեսա (ուքր.՝ Одеса), Ուքրանիոյ քաղաքներէն մէկը։ Կը Գտնուի Սեւ ծովու ափին, կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ ամէնամեծ նաւահանգիստը, իսկ բնակչութեան թիւով՝ երրորդ քաղաքը, մայրաքաղաք Քիեւէն ու Խարգովէն ետք։ Անիկա նաեւ Օտեսա շրջանի վարչական կեդրոնն է եւ բազմաէթնիկ մշակութային կեդրոն։ Օտեսան յաճախ կը կոչեն «Սեւ ծովի մարգարիտ», «Հարաւի մայրաքաղաք» (Ռուսական Կայսրութեան եւ Սովետական միութեան ղեկավարման ներքեւ)։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը +11,9 °C է, տեղումներու միջին տարեկան քանակը - 456 մմ։ Հայաստանի մայրաքաղաք՝ Երեւանի քոյր քաղաքներէն է։ Մինչեւ Օտեսայի հիմնադրումը, այդ վայրին մէջ տեղակայուած էր հին յունական բնակավայր։ Վերջերս թաթարական բնակավայր յայտնաբերուած էր այդտեղ, Հաջի Գիրեյի կողմէ (Ղրիմի խան), որու անունով ալ տեղը կոչուած է Հաջիպէյ։ Լիթվական Մեծ Դքսութեան( Իշխանութեան) շրջանին, Հաջիպէյը եւ ամբողջ տեղանքը գրաւուեցաւ Օսմաններու կողմէ 1592 թուականին եւ մնաց անոնց կազմին մէջ մինչեւ 1792 թուական՝ Ռուս-թրքական պատերազմին՝ կայսրութեան յաղթանակը։ 1794 թուականին Ռուսաստանի կայսրուհի՝ Եկատերինա Մեծի հրամանագրով հիմնադրուեցաւ Օտեսա քաղաքը։ 1819-1858 թուականներուն Օտեսան ազատ նաւահանգիստ էր։ Սովետական միութեան շրջանին անիկա ամէնակարեւոր առեւտրական նաւահանգիստն էր եւ Սովետական Միութեան ռազմական խարիսխը։ 2000 թուականի Յունուար 1-ին Քարանթին Փիերի կողմէ Օտեսայի առեւտրային ծովային նաւահանգիստը հռչակուեցաւ որպէս ազատ նաւահանգիստ եւ ազատ տնտեսական տիրոյթ 25 տարի շարունակ։ 19-րդ դարուն Օտեսան Ցարական Ռուսաստանի չորրորդ ամէնամեծ քաղաքն էր՝ Մոսկուայէն, Սանկտ Փեթերսպուրկէն եւ Վարշավայէն յետոյ։ Անոր պատմական ճարտարապետութիւնն ունի աւելի շատ միջերկրական ոճ, քան՝ ռուսական, ոգեշնչուելով ֆրանսական եւ իտալական ոճերէն։ Որոշ շէնքեր կառուցուած են տարբեր ոճերով, ներառելով որոշակի տարրեր մոդեռնիզմէն, Վերածնունդէն եւ կլասիցիզմէն։ Օտեսան տաք ջուրով լի նաւահանգիստ է։ Օտեսա քաղաքը կը հիւրընկալուի ե՛ւ Օտեսա նաւահանգիստի եւ Յուժնիյ նաւահանգիստի կողմէ, (կարեւոր նավթային գործարան տեղակայուած՝ քաղաքի մերձակայքը)։ Միւս նշանակալից նաւահանգիստը՝ Չերնոմորսկը տեղակայուած է նոյն շրջանին մէջ։ Անոնք միասին կը ներկայացնեն խոշոր երթեւեկային հանգոյց՝ միմիանց հետ միանալով երկաթուղիներով։ Օտեսայի նավթային եւ քիմիական գործարանները կապ կը հաստատեն ռուսական եւ եւրոպական ցանցերուն հետ ռազմավարական նավթամուղիներով։ Անուն Քաղաքը անուանուեցաւ Օտեսա՝ Եկատերինա Մեծի յունական ծրագրով։ Այն այդպէս կոչուած էր հին յունական Օտեսոս քաղաքի պատուին, որ սխալմամբ կը կարծէին, որ այդտեղ տեղակայուած էր։ Չնայած Օտեսան տեղակայուած է հին յունական քաղաքներ՝ Տիրասի եւ Օլբիայի միջեւ, Օտեսսոսն այսօր Պուլկարիոյ քաղաքներէն է, որ կը համարուի Վերնայի նախնին։ Եկատերինայի քարտուղար՝ Ադրիան Գրիբովսկին իր արձանագրութիւններուն մէջ կը պնդէր, որ քաղաքի անունն իր առաջարկն էր։ Ոմանք կը կասկածէին այդ պնդմանը, միւսները կը յիշատակէին Գրիբովսկին, որպէս ազնիւ եւ համեստ անձնաւորութիւն։ Վաղ պատմութիւն Օտեսան կը համարուէր Յունաստանի մէկ մասը ոչ աւելի ուշ, քան՝ մ.թ․ա․ 6-րդ դարու կէսերուն։ Որոշ գիտնականներ կը կարծեն, որ անիկա առեւտրական բնակավայր էր, յունական քաղաք՝ Հիսրայի մէջ։ Հնագիտական փաստերը կը վկայեն, որ ամէն պարագայի Օտեսայի տարածքը եւ Արեւելեան Միջերկրականը ձեւով մը կապուած էին իրար հետ։ Միջին դարերուն Օտեսայի յաջողակ իշխաններն այնտեղ բնակեցուցին բազմաթիւ քոչուոր ցեղեր։ Եդեսիոյ ղրիմեան թաթարները 14-րդ դարուն այնտեղ առեւտուրով կը զբաղէին։ Ղրիմի Հաջի Գիրեյ խանի թագաւորութեան ժամանակ, Խանատեն վտանգուած էր Ոսկի Հորդայի եւ թուրք օսմաններու կողմէ, որոնք կը փնտռէին դաշնակիցներ, խանը համաձայնեցաւ տարածքը յանձնել Լիտվային։ Ներկայիս Օտեսա քաղաքի տարածքն այն ժամանակ ամրոց էր, որու անունն էր Խաջիբեյ՝ ի պատիվ Հաջի Գիրեյի։ Անիկա Դիքրա շրջանի մէկ մասը կը կազմէր։ Այնուամենայնիվ, տարածքի մեծ մասը բնակեցուած չէր այս շրջանին։ Խաջիբեյը 1529 թուականէն յետոյ Օսմանեան կայսրութեան ղեկավարման տակ էր, որ կը կոչուէր Յեդիսան եւ կառավարուած էր Օսման Սիլիստրա նահանգին մէջ։ 18-րդ դարու կէսերուն Օսմանները վերակառուցեցին Խաջիբեյ ամրոցը (նաեւ կը կոչուէր Հոկապէյ), որ կը կոչուէր Յենի տունյա (բառացիօրէն «Նոր Աշխարհ»)։ Բնակչութիւն Ծանօթագրութիւններ