Ուկրաինացի ժողովրդի ազատության կամար

Ուկրաինական ժողովրդի ազատության կամար (ուկրաիներեն՝ Арка свободи українського народу, մինչև 2022 թվականի մայիսի 14-ը հայտնի է եղել որպես Ժողովուրդների բարեկամության կամար'), քանդակագործական կոմպոզիցիա, Կիև քաղաքի տեսարժան վայրերից մեկը, որը գտնվում է Կրեշչատի այգում՝ Դնեպր գետի աջակողմյան, բարձրադիր ափին։ Բացվել է 1982 թվականի նոյեմբերի 7-ին՝ Կիևի հիմնադրման 1500-ամյակի տոնակատարությունների շրջանակում՝ ԽՍՀՄ-ի 60-ամյակը և «1654 թվականին Ուկրաինայի՝ Ռուսաստանի հետ վերամիավորման» (Խորհրդային Միությունում այսպես է կոչվել Պերեյասլավյան համաձայնագիրը) տարելիցի առթիվ։ Կամարի տակ գտնվող քանդակը, որը պատկերում էր միասին կանգնած ուկրաինացի և ռուս աշխատավորների, ապամոնտաժվել է 2022 թվականի ապրիլին՝ Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժման ընթացքում։ 2024 թվականի ապրիլի 17-ին Մշակույթի և տեղեկատվական քաղաքականության նախարարությունը չեղարկել է հուշարձանի պաշտոնական կարգավիճակը և թույլատրել դրա ապամոնտաժումը։ 2024 թվականի ապրիլի 25-ին Կիևի քաղաքային պետական վարչակազմը հայտարարել է, որ հուշարձանը չի քանդվի, այլ «կստանա նոր հայեցակարգ»։ Սա այն դեպքում, երբ Ուկրաինայի ազգային հիշողության ինստիտուտը հանդես է եկել «ամբողջական ապամոնտաժման» օգտին։ 2024 թվականի ապրիլի 30-ին ապամոնտաժվել է Պերեյասլավյան համաձայնագրին նվիրված քանդակային համալիրը (ավելի քան 6,000 տոննա քաշով)՝ բաղկացած 20 տարրերից։ Կառուցում 1970-ականներին կամարի տեղում գտնվել է դիտակետային հրապարակ և սատանայի անիվ։ 1979 թվականին որոշվել է այդ տարածքում կառուցել հուշարձան՝ ի պատիվ Զապորոժի զորքի Ռուսաստանի հպատակությանն անցնելու, որը հայտնի է որպես Ուկրաինայի վերամիավորում Ռուսաստանի հետ։ Հուշարձանը մետաղական կամարի տեսք է ունեցել, որի տակ տեղադրված էին մի քանի քանդակներ։ Քանդակագործական և ճարտարապետական կոմպոզիցիան բացվել է 1981 թվականի նոյեմբերի 3-ին՝ Կիևի 1500-ամյակի տոնակատարության նախապատրաստական աշխատանքների ժամանակ, ամառային բեմահարթակի տեղում, որը տեղափոխվել է Մարիինյան այգի։ Հուշարձանի բացումը նախատեսվել է դեկտեմբերի 30-ին՝ ԽՍՀՄ հռչակման օրը, սակայն արարողությունը տեղի է ունեցել ավելի վաղ՝ հոկտեմբերին, 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության 65-ամյակի նախօրեին։ Բացմանը ելույթ է ունեցել Ուկրաինայի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար Վլադիմիր Շչերբիցկին։ Կոմպոզիցիան նախագծել են քանդակագործ Ալեքսանդր Սկոբլիկովը և ճարտարապետներ Իգոր Իվանովը, Սերգեյ Միրգորոդսկին և Կոնստանտին Սիդորովը։ Նկարագրություն Ժողովուրդների բարեկամության կամարը բաղկացած է եղել երեք տարրերից՝ տիտանի թիթեղից պատրաստված կամար՝ հսկայական ծիածանի տեսքով, երկու աշխատավորների բրոնզե քանդակ և գրանիտե քանդակ, որը պատկերում էր տեսարան Պերեյասլավյան Ռադայից: Աշխատավորների հուշարձանը երկպատկերավոր կոմպոզիցիա էր (6.2 մետր բարձրությամբ), որտեղ աշխատավորները՝ ուկրաինացին և ռուսը, համատեղ բարձրացնում էին Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով ժապավենը: Քանդակի պատվանդանի վրա մետաղական տառերով երկու լեզվով (ռուսերեն և ուկրաիներեն) գրված էր․ «Ուկրաինայի Ռուսաստանի հետ վերամիավորման հիշատակին» և «На ознаменування возз'єднання України з Росією»: Հորիզոնական ձգված բազմապատկեր կոմպոզիցիան, որը նվիրված էր Ուկրաինայի Ռուսաստանի հետ վերամիավորմանը, ներառում էր Բոգդան Խմելնիցկու և Ռուսաստանի դեսպան, բոյար Վասիլի Բուտուրլինի արձանները: Քանդակային խմբերը միացված էին ծիածանային կամարով, որը, ըստ հուշարձանի հեղինակների, խորհրդանշում էր երկու ժողովուրդների միասնությունը: Հուշարձանի հետևում գտնվում էր դիտակետային հրապարակ, որտեղից բացվում էին Պոդոլի, Դնեպրի և նրա ձախ ափի տեսարանները: Աշխատավորների քանդակի ապամոնտաժում Ուկրաինայում ապակոմունիզացիայի շրջանակներում 2016 թվականի մայիսին որոշում է կայացվել ապամոնտաժել Ժողովուրդների բարեկամության կամարը։ Ուկրաինայի մշակույթի նախարար Եվգենի Նիշչուկը հայտարարել է հուշարձանը ապամոնտաժելու անհրաժեշտության մասին։ Նա կարծել է, որ դրա տեղում պետք է կանգնեցվի Դոնբասում պատերազմին մասնակցած ուկրաինացի զինվորների հուշարձան։ Ավելի ուշ նախարարությունը պարզաբանել է, որ կամարի ճակատագիրը կվերանայվի, բայց արձանը անպայման կապամոնտաժվի։ Կամարի ապամոնտաժման հարցը քննարկվել է դեռևս 2015 թվականի սեպտեմբերին, երբ Կիևի գլխավոր ճարտարապետ Սերգեյ Ցելովալնիկը հանդես է եկել այդպիսի նախաձեռնությամբ։ Ուկրաինայի ազգային հիշողության ինստիտուտի տնօրենի կարծիքով՝ պետք է ապամոնտաժվեր միայն մուրճ ու մանգաղը ձեռքին երկու տղամարդկանց քանդակը։ 2017 թվականի փետրվարի վերջին իշխանությունները վերանայել են կամարի ապամոնտաժման վերաբերյալ իրենց կարծիքը, քանի որ դրա ապամոնտաժումը երկրին կարժենար 200,000 գրիվնա։ 2022 թվականի ապրիլին՝ Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի պատերազմից հետո, որոշում է կայացվել ապամոնտաժել աշխատավորների քանդակները, վերանվանել կամարը և լուսավորել այն Ուկրաինայի դրոշի գույներով։ 2022 թվականի ապրիլի 26-ին հուշարձանի քանդակային մասը ապամոնտաժվել է։ Բրոնզե քանդակախմբի ապամոնտաժման ժամանակ ռուսին խորհրդանշող կերպարի գլուխը ընկել է։ Ճարտարապետ և քանդակային կոմպոզիցիայի ստեղծողներից մեկը՝ Սերգեյ Միրգորոդսկին, հուշարձանի ապամոնտաժման ժամանակ տված հարցազրույցում նշել է․ «Ես ուրախություն եմ զգում։ Վերջապես։ Ռուսաստանի հետ բարեկամությունն ավարտվեց։ Հետևաբար, այս հուշարձանը, ինչպես մի ժամանակ մեծ ազգերի միջև բարեկամությունն էր խորհրդանշում, վերածվում է Ուկրաինայի և Ռուսաստանի միջև թշնամանքի։ Իսկ թշնամանքի հուշարձան ունենալը մեղք է»։ «Ճեղքվածք» գործողություն 2018 թվականի նոյեմբերի 23-ին ակտիվիստները Կիևի Ազգերի բարեկամության կամարի վրա ճեղքվածք են պատկերել՝ ի նշան համերաշխության ռուսական բանտերում պահվող ուկրաինացի քաղբանտարկյալների: Նախագիծն իրականացրել են մի քանի հասարակական կազմակերպություններ: Ակտիվիստներից մեկի հայտարարության համաձայն՝ իրենք ստացել են գործողության բոլոր թույլտվությունները: «Ճեղքվածքի» ուրվագիծը ստեղծվել է վերամբարձ կռունկի միջոցով։ Պատմական հուշարձանի կարգավիճակի չեղարկում 2024 թվականի ապրիլին Ուկրաինայի մշակույթի և տեղեկատվական քաղաքականության նախարարությունը չեղյալ է հայտարարել այդ հուշարձանի պատմական հուշարձանի կարգավիճակը և թույլատրել դրա ապամոնտաժումը։ Համայնապատկեր Ծանոթագրություններ