Odess

Odess (ukr.: Одеса [ɔˈdɛsɐ]) om lidn Ukrainan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, järed kul'turine da tedoline keskuz, tegimišton keskuz, lebutahoiden lidn. Mugažo Odessan agjan administrativine keskuz, om agjan palaks. Sodavägiden hoštusen lidn. Istorii Eländpunkt om olmas vlpäi 1794. Edel 1795. vot lidn nimi oli Kacübijv, möhemba — Hadžibei. Voib olda, miše «Odess»-nimi om sündnu sanskritan «Godesha»-sanaspäi (Godesa). Odess ümbrištonke šingotase järedal meriportal (31,3 mln tonnoid jüguid vl 2007), kivivoinümbriradmižel, mašinansauvomižel, metallurgijal, himižel sarakol, punümbriradmižen tegimil, sömtegimištol, istorižel i lebuturizmal, torguindal (Tavrija V-verk). Agjan maižanduzprodukcijan sur' torguz läz lidnad om kaikiš surembiš radonandajišpäi. Geografijan andmused Lidn sijadase Mustmeren lodehližel randištol, Odessan lahten randoil, −4,2..65 m korktusil, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +11,3 C°, kezakun-elokun +20,8..+23,4 C°, tal'vkun-uhokun −0,4..+1,5 C°. Ekstremumad oma −28 C° (uhoku) i +39,3 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +5,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,2 C° (uhoku). Ei olele haloid semendkus. Paneb sadegid 470 mm vodes, kuidme 28..47 mm. Paneb kuz' santimetrad lunt tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 65..72 % röunoiš semendkus-sügüz'kus, 77..84 % redukus-keväz'kus. Tal'v om pil'vesekaz. Meriveden lämuz om +6..+23 C° kuidme, meri jädub lidnas harvoin lujas. Eläjad Lidnan ristitišt ületi millionad 1970-nziden voziden lopus (1 072 000 eläjid vl 1981). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1 115 371 eläjad vl 1989. Vl 2013 lidnan ristitišt oli 1 014 912 eläjad. Kaik 1 378 490 eläjad oli ezilidnoidenke 3656 km² pindal vl 2021. Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2001): ukrainalaižed — 62 %, venänikad — 29 %, bolgarijalaižed — 6,1 %, moldovalaižed — 5 %, gagauzad — 1,1 %, evrejalaižed — 0,6 %, vaugedvenälaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 3,2 %. Vodele 2015 ukrainalaižiden lugu ližadui 68 procenthasai, venänikoiden lugu poleni i oli nelländez. Transport Kundaline transport om avtobusad, tramvaid, trolleibusad, maršruttaksid, taksid, funikulöran jono, ehtatimed lebuturistoiden täht. Lidn om kaikiš surembaks Ukrainan portoišpäi. Odess om järedaks avtote- da raudtesol'meks. Galerei Lidnan praznikad Lidnan päiv oigendase kaikuččel vodel sügüz'kun 2. päiväl. Praznik levigandeb kaiked lidnadme. Galakoncert Potömkin-pordhil fejerverkanke lopib praznikad veroližešti. Odessan päzutandan päiv (saksalaiž-fašistižiš anastajišpäi) oigendase kaikuččel vodel sulakun 10. päiväl (sodaoperacii Odessan päzutandha näht oli vl 1944). Jumorin (Nagrandanpäiv). Nece praznik oigendase kaikuččel vodel sulakun 1. päiväl. Tradicijan mödhe sulakun 1. päiv tedištoitase lebupäiväks (jäl'ghiženke radinpäivänke lähembaižen sobatan aigan). Specifine Odessan jumor om tetab «Odessan plejad»:an aigalpäi. Jumorinale tuleb äi turistoid. Arman-Emmanuel' dü Plessi, Rišelje-gercog (1766−1822), Francijan da Venäman valdkundaline šingotai, oli sündnu vn 1766 sügüz'kun 25. päiväl Parižha. Vl 1789 mugoižen-žo päiväl De Ribas-generalan jouk anasti Hadžibei-lidnuz turkoil, se-žo Odess linneb, miččen hüvinolendan alusen pani tutab Dük de Rišelje. Sügüz'kun 25. päiv om Odessan praznik (lidnan päiv) erižtel (ilokaz kelenvänd Odessan päzutand lebujoišpäi om neche päivhä sidodud; sihe azjaha kacmata, lebutaho-lidn om avaitud vodes läbi lebujoiden da tuleskelijoiden täht). Sebruzlidnad Odessal om 25 sebruzlidnad: Partnörlidnad Odess sädi kožmust 18 partnörlidnanke: Homaičendad Irdkosketused Odess-lidnan oficialine sait (omr.gov.ua). (angl.) (ven.) (ukr.)