Чарнігаў

Чарні́гаў (па-ўкраінску: Чернігів) — места на поўначы Ўкраіны, на правым беразе ракі Дзясны. Адміністрацыйны цэнтар Чарнігаўскай вобласьці і Чарнігаўскага раёну. Насельніцтва на 2025 год — 272 тыс. чал. Горад-герой Украіны (2022) Вузел чыгуначных лініяў (на Гомель, Нежын) і аўтамабільных дарог, порт. Этымалёгія назвы Паводле легенды места атрымала сваю назву ў гонар першага мясцовага князя — Чорнага. Гісторыя 907: першыя згадкі, старадаўняе паселішча севяранаў. XI—XIII стагодзьдзі: цэнтар Севершчыны і Чарнігаўскага княства. Першым ягоным гаспадаром быў Мсьціслаў Уладзімеравіч, брат Яраслава Мудрага. Гэты князь збудаваў новы мураваны княжы двор і распачаў будаўніцтва Спаскага сабору. кан. XI ст.: заснаваная Чарнігаўская япархія. 1353: увайшоў у Вялікае Княства Літоўскае. XIV ст.: у Чарнігаве збудавалі драўляны замак. 1482 і 1497: пацярпеў ад набегаў Арды. 1503: захоплены Масковіяй. 1618: згодна з Дэвулінскім замірэньнем увайшоў у склад Рэчы Паспалітай. 1623: атрымаў Магдэбурскае права і герб «Сьвяты Ўладыслаў з чырвонай харугвай у руках». 1635: адміністрацыйны цэнтар Чарнігаўскага ваяводзтва. 1646: у месьце пачала працу першая друкарня. 1654: згодна зь Пераяслаўскай дамовай трапіў пад уладу Маскойскай дзяржавы. 1672: у «Титулярнике» маскоўскага цара Аляксея Міхайлавіча герб Чарнігава ўпершыню прадстаўлены ў выглядзе чорнага аднагаловага арла з крыжом праз плячо, аднак ажно да кан. XVIII ст. мескі магістрат працягваў карыстацца гербам часоў Рэчы Паспалітай. 1700: заснаваньне Чарнігаўскага Калегіюму, аднаго з галоўных асяродкаў асьветы і навукі Гетманшчыны. 1808: цэнтар Чарнігаўскай губэрні. 1917: увайшоў у склад Украінскай Народнай Рэспублікі. 1919: у складзе УССР. 1932: цэнтар вобласьці. 2006: на сьвята заступніцы Беларусі Эўфрасіньні Полацкай, дзякуючы імкненьням сьвятароў Украінскае Праваслаўнае Царквы Кіеўскага патрыярхату, у Чарнігаве адбылося першае набажэнства на беларускай мове. 2022: на цяперашні момант — адзін з найбольш разбураных гарадоў Украіны пасьля поўнамаштабнага ўварваньня Расейскай Фэдэрацыі ва Ўкраіну (існуе шэраг яшчэ больш разбураных населеных пунктаў, напрыклад, на ўсходзе Ўкраіны). Насельніцтва XVIII стагодзьдзе: 1765 год — 1 830 чал. (915 мужчынаў і 915 жанчын). XIX стагодзьдзе: 1801 год — 4 тыс. чал.; 1844 год — 12 тыс. чал.; 1897 год — 27 006 (13 127 мужчынаў і 13 879 жанчын) XX стагодзьдзе: 1913 год — 35 тыс. чал.; 1939 год — 69 тыс. чал.; 1959 год — 90 тыс. чал.; 1970 год — 159 тыс. чал.; 1977 год — 233 тыс. чал.; 1991 год — 306 тыс. чал. XXI стагодзьдзе: 2001 год — 304 994 чал.; 2006 год — 299 609 чал.; 2009 год — 299 989 чал. Мова Эканоміка Прадпрыемствы хімічнай, харчовай, лёгкай, будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай прамысловасьці. ААТ «Чарнігаўскае хімвалакно»(банкрот з 2012 року) ЗАТ «Чарнігаўскі аўтобусны завод» ААТ «Чарнігаўвоўна» ЗАТ «Чарнігаўскі мясакамбінат» ЗАТ «Піўны камбінат „Дзясна“» Чарнігаўская фабрыка музычных інструмэнтаў Славутасьці Музэі: гістарычны, мастацкі, літаратурна-мэмарыяльны М. Кацюбінскага. У месьце знаходзіцца шэраг помнікаў архітэктуры. Княскага часу: Спаса-Праабражэнскі сабор (XI ст.) Царква Сьвв. Барыса і Глеба (XII ст.) Царква Сьв. Прарока Ільлі (XII ст.) Царква Ўсьпеньня Прасьв. Багародзіцы (XII ст.) Елецкі Ўсьпенскі манастыр (XII ст.) Царква Сьв. Параскевы Пятніцы XVII—XX стст: Калегіюм (1702) Палкавая канцылярыя — камяніца Лізагуба (кан. XVIII ст.) Царква Траецкага Ільлінскага манастыра (1679—1689) Будынак тэатру (1958) Галерэя Месты-сябры Мэмінген, Нямеччына Тарнабжэг, Польшча Жэшаў, Польшча Пэтах-Тыква, Ізраіль Габрава, Баўгарыя Градэц Кралавэ, Чэхія Огрэ, Латвія Крыніцы Літаратура Czernihów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna. — Warszawa, 1880. S. 826—829 Чернигов // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907. Вонкавыя спасылкі Сайт Чарнігаўскай мескай рады (укр.) Падзел насельніцтва паводле нацыянальнасьці і роднай мовы (укр.) Алег Трусаў. Беларуская Атлянтыда: Без бар’ераў. Северскія землі // Радыё Свабода, 19 кастрычніка 2007