Чернобилан ЗТП-хь эккхар

26 апреля 1986-чу шеран Чернобилан ЗТП-ан эккхар (кхин а йевзаш йу Чернобилан ЗТП-ан ирча бохам йа доца Чернобил санна; укр. Чорно́бильська катастро́фа) — Припаьт (цу хенахь Украинхойн ССР чохь, xlинца — Украинхойн пачхьалкха чохь) гlaлахь Чернобилан ЗТП-ан доьалгlaчу тоька ардаман реактор йохар. Дохаран башхалла эккхар дара, реакторан жигара шорте шайерг йоьххера, laламе дlaсайаьржира шорта радиожигара коьчалш. Xlapa дохар лоруш ду зарратийн хьуьнаргаллин гушламехь уггар доккха санна. Разрушение носило взрывной характер, активная зона реактора была полностью разрушена, а в окружающую среду выброшено большое количество радиоактивных веществ. Авария расценивается как крупнейшая в своём роде за всю историю атомной энергетики, как по предполагаемому количеству погибших и пострадавших от её последствий людей, так и по экономическому ущербу. Хьалхарчу кхаа баттахь дlaкхелхира 30 адам, кхин а 1987-чу шарахь дуьйна 2004-чу шаре кхаччалц дlaкхелхина 19 адам цуьнан бехк бан мега. Дохаро динарг дlaдоккхучарах 134 адамо текхира чloгlaчу кепара зleнаран цамгар. Нахана (къаьсттина дохаран тlaьхьенаш дlaдохуш хиллачарна) лаккхарчу барамехь кхетта зleнарш хила мега йа ду 4 эзар адам далийтина долчу цамгаран тlaьхьатеттинчу тlaьхьенан бехк. И эшамаш дуккха кleзиго бу йукъараллина хетачул. В отличие от бомбардировок Хиросимы и Нагасаки, взрыв напоминал очень мощную «грязную бомбу» — основным поражающим фактором стало радиоактивное загрязнение. Облако, образовавшееся от горящего реактора, разнесло различные радиоактивные материалы, прежде всего радионуклиды йода и цезия, по большей части Европы. Уггар чloгla и хьакхаделира Беларусийн а, Украинхойн а, Оьрсийн а мехкашна. ЗТП-ана гондахь йолчу 30 чакхарма йеха йолчу херонан аренера шаболу ала мегар долуш бахархой арабехира — 115,000 сов адам. Дохаран тlaьхьенаш дlaдахархьама дукха ницкъаш гулбинера, 500,000 сов адамо дакъалецира цу гlуллакхехь. ЗТП-ан башхаллин тоьшалла В.И.Ленинан цlaрх йолу Чернобилан ЗТП () лаьтташ йу Украйнмахкахь Белорруссийн махкаца долчу дозана гена доцуш, Припят гlaлина 3 чакхарма, Чернобил гlaлина 15 чакхарма, Кив гlaлара 160 чакхарма гена. Эккхар хилча ЗТП-хь болх беш йаpа йиъ тоькаблок РБМК-1000 реакторийн лардехь (лакхара зоралла йолу биргlaнийн кепара реактор) xlopниг 1000 МВт тоькаллин зораллица (йовхонан зоралла — 3200 МВт). Кхин а шиъ и саннарш йеш йара. ЧЗТП сацийна гуттаренна 2000-чу шеран гlуран беттан 15-чу дийнахь Кеп:Переход. Билгалдахарш