Адэса

Адэ́са (укр.: Одеса) — горад на паўночна-заходнім узбярэжжы Чорнага мора, адміністрацыйны цэнтр Адэскай вобласці, самы буйны порт Украіны, а таксама буйны прамысловы, культурны, навуковы і курортны цэнтр; вузел шашэйных дарог і чыгунак. Насельніцтва горада на 2024 год — 1.000.000 чалавек, пастаяннага насельніцтва — 997 186 чалавек. Па колькасці жыхароў займае трэцяе месца ў краіне пасля Кіева і Харкава. Адэса — Горад-герой. У Мінску ёсць вуліца Адэская. Гісторыя 2 мая 2014 года ў супрацьстаянні паміж праціўнікамі і прыхільнікамі Еўрамайдана ў Адэсе з абодвух бакоў загінула, па розных даных, ад 44 да 300 чалавек. Насельніцтва 1795 — 2349 чал. 1802 — 9 тыс. чал. 1829 — 52 тыс. чал. 1849 — 86 729 чал. 1873 — 193,5 тыс. чал. 1897 — 404 тыс. чал. 1939 — 602 тыс. чал. 1959 — 667 тыс. чал. 1966 — 753 тыс. чал. 1974 — 981 тыс. чал. 1979 — 1 046 133 чал. 1989 — 1 115 371 чал. 1995 — 1 060 000 чал. 2001 — 1 029 049 чал. 2006 — 993 000 чал. (пяты горад Украіны паводле колькасці насельніцтва) 2007 — 1 080 270 чал.(чацвёрты горад Украіны паводле колькасці насельніцтва) 2009 — 1 008 604 чал. 2010 — 1 010 000 чал. (трэці горад Украіны паводле колькасці насельніцтва) 2011 — 1 006 787 чал. 2012 — 1 007 186 чал. 2015 — 1 016 500 чал. Нацыянальны склад насельніцтва Адэсы (паводле перапісу, праведзенага ў 2001 годзе): 61,6 % украінцы, 29,0 % рускія, 1,3 % балгары, 1,2 % яўрэі, 0,7 % малдаване, 0,6 % беларусы, 0,4 % армяне, 0,2 % палякі. Адукацыя Адэская нацыянальная акадэмія сувязі імя А. С. Папова Адэскі нацыянальны політэхнічны ўніверсітэт Адэскі нацыянальны ўніверсітэт імя І. І. Мечнікава Памятныя мясціны Адэскі нацыянальны акадэмічны тэатр оперы і балета Помнік дэ Рышэльё Касцёл Святога Пятра Сабор Раства Хрыстова Вядомыя ўраджэнцы і жыхары Леанард Іларыёнавіч Адамаў (1941—1977) — савецкі беларускі футбаліст. Ганна Ахматава — расійская паэтэса Янка Брыль — беларускі пісьменнік Ігар Ганькевіч (1962—1990) — рок-музыкант, заснавальнік гурта «Бастыён» і сузаснавальнік адэскага рок-клуба. Міхаіл Якаўлевіч Гулько (нар. 1918) — беларускі архітэктар. Міхаіл Міхайлавіч Жванецкі — пісьменнік-сатырык Антон Карніцкі (1912—1944) — беларускі жывапісец. Ільф і Пятроў — савецкія пісьменнікі-сатырыкі Ігар Аляксандравіч Мяльчук — канадскі лінгвіст Таццяна Віктараўна Паплаўская — беларускі мовазнавец Усер Давідавіч Розенфельд (1934—2003) — беларускі філосаф і культуролаг. Франц Аляксеевіч Рубо — расійскі мастак Аляксандра Саковіч (1906—1997) — беларуская пісьменніца, мемуарыст Армен Сяргеевіч Сардараў (нар. 1948) — беларускі архітэктар. Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі — беларускі рэжысёр Уладзімір Міхайлавіч Мажуль (1939—2008) — беларускі вучоны, доктар біялагічных навук (1986), прафесар (1991). Віталь Крывіцкі (нар. 1972) — біскуп Кіеўска-Жытомірскай дыяцэзіі. Саламон Шыманавіч Пінкус (1908—1971) — урач-тэрапеўт. Доктар медыцынскіх навук (1968), прафесар (1969). Кірыл Іванавіч Прашчаеў (нар. 1973) — доктар медыцынскіх навук, прафесар. Беларусы Адэсы З восені 1917 г. Адэсе жыў Сцяпан Некрашэвіч, які працаваў загадчыкам беларускай секцыі пры губернскім аддзеле народнай асветы, у выніку працы якой у Адэсе напачатку 1918 навучальнага года былі адчынены 30 пачатковых беларускіх школ і змешаная беларуская гімназія ў складзе першых чатырох класаў (навучаліся дзеці ўцекачоў з прыфрантавых тэрыторый Беларусі). 5 ліпеня 1999 года было афіцыйна зарэгістравана нацыянальна-культурнае аб’яднанне грамадзян «Беларусь», штаб-кватэра знаходзіцца па вуліцы Садовай 16, налічвае больш 200 членаў. Найбольш актыўныя члены таварыства — прафесійны мастак Вячаслаў Ігнаценка, акадэмік-генетык Адольф Стэльмах, кіраўнік 5-й студыі мясцовай тэлекампаніі, выпускніца журфака БДУ Марына Багрый-Шахматава, дырэктар цэнтралізаванай сеткі дзіцячых бібліятэк г. Адэсы Галіна Лазарава, загадчыца дзіцячага садка Стэфанія Шмыгіна. Крыніцы Літаратура Адэса // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1). Спасылкі На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Адэса Афіцыйны сайт Архівавана 27 лістапада 2020. Сайт беларусаў Адэсы Архівавана 28 ліпеня 2013. карта і даведнік Адэсы Фильм об Одессе и одесситах "Кто бы мог подумать?"