Tuvalu

Tuvalu ialah sebuah negara kepulauan kecil di Polinesia, di bahagian barat-tengah Lautan Pasifik. Negara ini terdiri daripada sembilan gugusan pulau karang dan atol yang mempunyai keluasan tanah keseluruhan kira-kira 26 km2 (10 bt2). Funafuti ialah ibu negara dan pusat pentadbiran utamanya. Banci 2022 menghitung 10,643 orang, termasuk 10,632 penduduk bermastautin; sebanyak 6,602 orang atau kira-kira 62.1% daripada penduduk bermastautin tinggal di Funafuti. Kepulauan ini didiami oleh masyarakat Polinesia sebelum hubungan berterusan dengan orang Eropah. Pulau-pulau tersebut kemudiannya dikenali sebagai Kepulauan Ellice, menjadi wilayah naungan British pada 1892 dan digabungkan dengan Kepulauan Gilbert untuk membentuk Koloni Kepulauan Gilbert dan Ellice pada 1916. Selepas referendum pemisahan pada 1974, Kepulauan Ellice menjadi koloni Tuvalu yang berasingan pada 1 Oktober 1975. Tuvalu mencapai kemerdekaan daripada United Kingdom pada 1 Oktober 1978 dan menyertai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 5 September 2000. Tuvalu ialah sebuah raja berperlembagaan dan demokrasi berparlimen tanpa parti politik rasmi. Charles III ialah Raja Tuvalu dan ketua negara, yang diwakili oleh Gabenor Jeneral Tofiga Vaevalu Falani. Setakat Julai 2026, Feleti Teo ialah perdana menteri. Parlimen satu dewannya mempunyai 16 ahli yang dipilih secara langsung. Perlembagaan semasa berkuat kuasa pada 1 Oktober 2023 dan turut menyatakan bahawa kenegaraan Tuvalu akan kekal untuk selama-lamanya meskipun perubahan iklim menyebabkan kehilangan wilayah fizikalnya. Ekonomi Tuvalu mempunyai asas pengeluaran yang kecil dan banyak bergantung pada perbelanjaan awam, geran pembangunan, hasil lesen penangkapan ikan dan pendapatan daripada domain internet .tv. Kedudukan negara yang terpencil, keluasan tanah yang terhad dan pergantungan pada import menimbulkan cabaran ekonomi yang berpanjangan. Tuvalu juga menjadi salah satu negara yang paling menonjol dalam diplomasi perubahan iklim kerana pulau-pulaunya yang rendah terdedah kepada kenaikan aras laut, banjir pesisir, hakisan, kemasinan sumber air tawar dan cuaca ekstrem. Penamaan Nama Tuvalu lazimnya diterangkan sebagai gabungan perkataan bahasa Tuvalu tu, yang bermaksud berdiri, dengan valu, yang bermaksud lapan. Oleh itu, namanya membawa pengertian “lapan yang berdiri bersama”. Nama tersebut merujuk kepada lapan masyarakat pulau yang secara tradisinya dianggap membentuk Tuvalu, dan bukannya jumlah sembilan gugusan pulau fizikal yang diiktiraf pada masa kini. Nama Kepulauan Ellice digunakan semasa zaman penjajahan. Nama Tuvalu dipulihkan apabila kepulauan itu dijadikan koloni British yang berasingan pada 1975 dan dikekalkan selepas kemerdekaan. Sejarah Penempatan awal dan hubungan serantau Sejarah lisan setiap pulau memberikan riwayat yang berlainan tentang asal-usul penduduk awal. Tradisi di beberapa pulau menghubungkan nenek moyang mereka dengan Samoa, manakala tradisi lain menyebut hubungan dengan Tonga dan kepulauan Mikronesia. Perbezaan ini mencerminkan kedudukan Tuvalu di persimpangan rangkaian pelayaran antara Polinesia dan Mikronesia. Masyarakat pulau membangunkan sistem politik dan sosial masing-masing yang berpusat pada keluarga luas, ketua tradisional dan perhimpunan masyarakat. Hubungan antara pulau dikekalkan melalui pelayaran, perkahwinan dan pertukaran barangan, walaupun jarak antara atol turut menghasilkan variasi bahasa, adat dan organisasi politik. Hubungan Eropah dan pemerintahan British Pelayar Sepanyol Álvaro de Mendaña de Neira membuat antara catatan Eropah terawal tentang kepulauan itu apabila beliau melihat Nui pada 1568. Hubungan dengan kapal Eropah kekal tidak tetap selama beberapa abad. Pada 1819, kapten Arent Schuyler de Peyster melihat Funafuti dan menamakannya Ellice's Island sempena ahli politik dan saudagar British Edward Ellice. Nama tersebut kemudiannya digunakan untuk seluruh gugusan pulau. Kapal perdagangan, pemburu paus dan mubaligh semakin kerap berkunjung pada abad ke-19. Agama Kristian tersebar melalui mubaligh Pasifik yang berkaitan dengan London Missionary Society dan kemudiannya menjadi unsur utama kehidupan masyarakat Tuvalu. Pada 1863, kapal yang terlibat dalam pengambilan buruh secara paksa menculik penduduk dari beberapa pulau untuk dibawa ke Amerika Selatan. Jumlah tepat mangsa masih diperdebatkan, tetapi serbuan tersebut menyebabkan kehilangan penduduk yang besar, khususnya di Nukulaelae dan Funafuti. Britain mengisytiharkan Kepulauan Ellice sebagai wilayah naungan pada September 1892. Pada 12 Januari 1916, wilayah tersebut digabungkan dengan Kepulauan Gilbert untuk membentuk Koloni Kepulauan Gilbert dan Ellice. Perang Dunia Kedua dan dekolonisasi Semasa Perang Dunia Kedua, Tuvalu menjadi sebahagian daripada kawasan operasi Perang Pasifik. Tentera Amerika Syarikat membina kemudahan ketenteraan dan lapangan terbang di Funafuti, Nanumea dan Nukufetau. Landasan di Funafuti kemudiannya menjadi asas kepada lapangan terbang antarabangsa negara. Selepas perang, perbezaan politik dan budaya antara penduduk Polinesia di Kepulauan Ellice dengan penduduk Mikronesia di Kepulauan Gilbert semakin mendapat perhatian. Dalam referendum 1974, majoriti pengundi Kepulauan Ellice memilih untuk berpisah daripada Kepulauan Gilbert. Pemisahan tersebut membolehkan Kepulauan Gilbert bergerak menuju kemerdekaan sebagai Kiribati, manakala Kepulauan Ellice menjadi koloni Tuvalu yang berasingan pada 1 Oktober 1975. Kemerdekaan dan perkembangan mutakhir Tuvalu mencapai kemerdekaan pada 1 Oktober 1978 sebagai sebuah negara berdaulat dalam Komanwel Negara-Negara. Negara itu mengekalkan raja British sebagai Raja Tuvalu yang berasingan dari segi perlembagaan. Tuvalu menjadi anggota ke-189 Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 5 September 2000. Selepas proses perundingan perlembagaan, Parlimen meluluskan Perlembagaan Tuvalu 2023. Perlembagaan tersebut mula berkuat kuasa pada 1 Oktober 2023, menggantikan teks 1986. Selain menyusun semula institusi negara dan mengiktiraf kedudukan adat serta Falekaupule, perlembagaan itu menegaskan kesinambungan kenegaraan Tuvalu dan sempadan maritimnya dalam menghadapi kenaikan aras laut. Geografi dan alam sekitar Pulau dan atol Tuvalu terdiri daripada sembilan gugusan pulau karang yang berselerak di Lautan Pasifik. Dalam pengelasan yang lazim digunakan, Nanumanga, Niutao dan Niulakita ialah pulau terumbu, manakala Funafuti, Nanumea, Nui, Nukufetau, Nukulaelae dan Vaitupu ialah atol. Kajian teknikal boleh menggunakan pengelasan geomorfologi yang berbeza. Pelan Penyesuaian Kebangsaan 2025, misalnya, mengelaskan lima sebagai atol karang, tiga sebagai pulau terumbu berpelantar dan satu sebagai gabungan kedua-dua bentuk. Keseluruhan daratannya hanya kira-kira 26 kilometer persegi, menjadikan Tuvalu antara negara berdaulat terkecil di dunia dari segi keluasan. Kesembilan-dua pulau itu mempunyai garis pantai gabungan kira-kira 24 kilometer. Purata ketinggian tanahnya hanya sekitar 0.5 meter di atas paras air pasang tinggi biasa semasa, walaupun titik semula jadi tertinggi berada beberapa meter di atas aras laut. Funafuti ialah atol paling ramai penduduk dan menempatkan sebahagian besar institusi kerajaan. Petempatan dan kemudahan utama tertumpu di pulau kecil Fongafale, termasuk bangunan kerajaan, hospital, pelabuhan dan lapangan terbang. Tanah karang Tuvalu adalah nipis, berliang dan secara semula jadi kurang subur. Bekalan air tawar pula bergantung terutamanya pada tadahan air hujan dan kanta air bawah tanah yang mudah dicemari air masin. Keadaan tersebut mengehadkan pertanian, pembangunan fizikal dan kapasiti penempatan. Iklim Tuvalu mengalami iklim tropika maritim dengan suhu panas, kelembapan tinggi dan hujan sepanjang tahun. Musim hujan biasanya berlangsung dari November hingga April, manakala musim yang relatif kering berlangsung dari Mei hingga Oktober. Corak hujan dipengaruhi oleh Zon Pertemuan Pasifik Selatan, monsun Pasifik barat dan El Niño–Ayunan Selatan. Variasi sistem iklim tersebut boleh menghasilkan hujan lebat, kemarau dan tempoh kekurangan air. Siklon tropika, ombak besar dan lonjakan ribut juga boleh menyebabkan banjir pesisir dan kerosakan besar walaupun pusat sesebuah ribut tidak melintasi negara itu secara langsung. Perubahan iklim dan penyesuaian Kenaikan aras laut merupakan ancaman alam sekitar jangka panjang yang paling penting kepada Tuvalu. Menurut Pelan Penyesuaian Kebangsaan 2025, aras laut relatif di sekitar Tuvalu meningkat kira-kira 0.15 meter dalam tempoh 30 tahun sejak 1993, bersamaan purata kira-kira 5 milimeter setahun. Kadar tersebut dijangka meningkat apabila pemanasan global berterusan. Kenaikan aras laut meningkatkan kekerapan banjir pasang besar, hakisan pantai, kerosakan infrastruktur dan kemasukan air masin ke dalam tanah serta sumber air tawar. Suhu laut yang lebih tinggi, pengasidan laut, kemarau dan kejadian cuaca ekstrem turut menjejaskan ekosistem terumbu, perikanan, kesihatan dan keselamatan makanan. Kajian imejan udara dan satelit terhadap pulau-pulau Tuvalu mendapati bahawa jumlah keluasan tanah bertambah secara bersih sebanyak 73.5 hektar, atau 2.9%, antara 1971 dengan 2014. Perubahan tersebut tidak seragam kerana sesetengah pulau berkembang melalui pemendapan sedimen, manakala yang lain mengecil. Pertambahan keluasan fizikal itu tidak semestinya menghapuskan ancaman terhadap kebolehdiaman kerana tanah yang kekal boleh tetap mengalami banjir, kemasinan, kerosakan infrastruktur dan kekurangan air tawar. Kerajaan melaksanakan perlindungan pesisir, peninggian tanah dan pemulihan pantai melalui Projek Penyesuaian Pantai Tuvalu. Projek tersebut merangkumi kerja di Funafuti, Nanumea dan Nanumanga serta dirancang untuk mengurangkan risiko banjir dan mewujudkan kawasan tanah yang lebih selamat untuk infrastruktur dan petempatan. Politik dan pentadbiran Sistem perlembagaan Tuvalu ialah sebuah negara kesatuan, raja berperlembagaan dan demokrasi berparlimen. Perlembagaan merupakan undang-undang tertinggi negara. Raja Tuvalu ialah ketua negara dan diwakili dalam negara oleh gabenor jeneral. Kebanyakan fungsi ketua negara dilaksanakan mengikut nasihat Kabinet atau perdana menteri, kecuali dalam keadaan terhad apabila Perlembagaan menetapkan budi bicara tertentu. Kuasa eksekutif dilaksanakan oleh Kabinet yang diketuai perdana menteri. Perdana menteri mesti merupakan ahli Parlimen dan dipilih oleh ahli-ahli Parlimen. Menteri lain dilantik oleh ketua negara atas nasihat perdana menteri dan bertanggungjawab secara bersama kepada Parlimen. Setakat Julai 2026, Raja Tuvalu ialah Charles III, gabenor jeneral ialah Sir Tofiga Vaevalu Falani dan perdana menteri ialah Feleti Teo. Perlembagaan 2023 mengiktiraf nilai masyarakat Tuvalu, peranan keluarga, adat tempatan dan Falekaupule dalam pemerintahan. Perkara 2 turut menetapkan bahawa negara Tuvalu akan kekal untuk selama-lamanya walaupun perubahan iklim atau sebab lain menyebabkan kehilangan wilayah fizikalnya. Parlimen dan pilihan raya Parlimen Tuvalu ialah badan perundangan satu dewan yang mempunyai 16 ahli. Ahlinya dipilih secara langsung melalui hak mengundi sejagat orang dewasa dan undi rahsia. Negara ini dibahagikan kepada lapan kawasan pilihan raya. Tiada parti politik rasmi, maka calon bertanding sebagai calon bebas dan sokongan kerajaan dibentuk melalui hubungan antara ahli Parlimen. Pilihan raya umum Tuvalu 2024 diadakan pada 26 Januari 2024. Enam ahli baharu dipilih ke Parlimen yang mempunyai 16 kerusi, manakala semua calon bertanding sebagai calon bebas. Tiada wanita dipilih. Pada 26 Februari 2024, Parlimen memilih Feleti Teo sebagai perdana menteri. Tempoh biasa Parlimen ialah empat tahun dari persidangan pertamanya selepas sesuatu pilihan raya umum, kecuali jika dibubarkan lebih awal menurut Perlembagaan. Kerajaan tempatan Pentadbiran tempatan berasaskan Falekaupule, iaitu perhimpunan tradisional yang dibentuk menurut adat setiap pulau, dan Kaupule, iaitu badan eksekutif yang dipilih. Setiap Kaupule mempunyai enam ahli yang dipilih untuk tempoh empat tahun. Walaupun Tuvalu mempunyai sembilan gugusan pulau, Akta Falekaupule menetapkan lapan kawasan Falekaupule kerana Niulakita ditadbir bersama Niutao. Falekaupule meluluskan perkara tertentu seperti belanjawan pulau dan undang-undang kecil, manakala Kaupule mengendalikan pentadbiran, pembangunan tempatan dan pelaksanaan fungsi kerajaan tempatan. Hubungan luar Tuvalu ialah anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Komanwel Negara-Negara dan beberapa pertubuhan serantau Pasifik. Dasar luarnya memberi tumpuan khusus kepada perubahan iklim, perlindungan kawasan maritim, pembangunan negara pulau kecil dan akses kepada pembiayaan antarabangsa. Pada 9 November 2023, Tuvalu dan Australia menandatangani Kesatuan Falepili Australia–Tuvalu. Perjanjian itu mula berkuat kuasa pada 28 Ogos 2024. Perjanjian tersebut merangkumi laluan mobiliti bagi warga Tuvalu, kerjasama pembangunan serta bantuan Australia sekiranya berlaku bencana alam besar, pandemik atau pencerobohan ketenteraan. Australia turut mengiktiraf kesinambungan kenegaraan dan kedaulatan Tuvalu walaupun kesan kenaikan aras laut mengubah wilayah fizikalnya. Ekonomi Ekonomi Tuvalu dibatasi oleh jumlah penduduk yang kecil, jarak yang jauh daripada pasaran utama, kekurangan tanah dan sumber asli, kos pengangkutan tinggi serta pendedahan kepada bencana dan perubahan iklim. Sektor awam, pembinaan dan projek yang dibiayai dari luar memainkan peranan besar dalam kegiatan ekonomi. Tabung Kewangan Antarabangsa menganggarkan KDNK nominal Tuvalu sekitar AS$65 juta pada 2024. KDNK sebenar dianggarkan berkembang sebanyak 3.3% pada 2024 dan diunjurkan berkembang sebanyak 3.0% pada 2025, terutama disokong oleh projek infrastruktur dan perbelanjaan awam. Angka bagi 2024 dan 2025 masing-masing ialah anggaran dan unjuran, bukannya keputusan banci ekonomi muktamad. Hasil kerajaan berubah-ubah kerana pergantungannya pada geran pembangunan, bayaran lesen penangkapan ikan asing, pulangan dana amanah dan pendapatan daripada domain kod negara .tv. Perubahan hasil daripada sumber-sumber tersebut boleh menghasilkan lebihan atau defisit belanjawan yang besar dari satu tahun ke tahun berikutnya. Tuvalu tidak mempunyai bank pusat dan menggunakan dolar Australia sebagai wang sah. Ekonominya bergantung banyak pada import makanan, bahan api, bahan binaan dan barangan pengguna. Perikanan pesisir, tanaman sara diri seperti kelapa dan pulaka, serta kiriman wang daripada warga Tuvalu di luar negara turut menyokong kehidupan isi rumah, tetapi pengeluaran tempatan dihadkan oleh tanah berkapur, kemasinan dan kekurangan air. Menurut Laporan Pembangunan Manusia 2025, nilai Indeks Pembangunan Manusia Tuvalu bagi 2023 ialah 0.689, meletakkannya pada kedudukan ke-129 dan dalam kumpulan pembangunan manusia sederhana. Demografi Penduduk dan petempatan Banci Penduduk dan Perumahan 2022 menghitung 10,643 orang. Daripada jumlah tersebut, 10,632 dikategorikan sebagai penduduk bermastautin. Funafuti mempunyai 6,602 penduduk bermastautin, berbanding 4,030 di pulau-pulau luar. Penumpuan penduduk, pekerjaan kerajaan dan perkhidmatan awam di Funafuti telah mendorong penghijrahan dalaman dari pulau-pulau luar. Keadaan tersebut meningkatkan tekanan terhadap tanah, perumahan, bekalan air, pengurusan sisa dan infrastruktur di Fongafale. Kumpulan etnik Menurut banci 2022, 94% penduduk mengenal pasti diri sebagai orang Tuvalu, 4% sebagai Tuvalu-I-Kiribati, 1% sebagai Tuvalu dengan latar belakang lain dan 1% sebagai kumpulan lain. Kurang daripada 1% tidak menyatakan kumpulan etnik mereka. Angka tersebut dibundarkan dan oleh itu jumlahnya mungkin tidak tepat 100%. Kebanyakan penduduk Tuvalu tergolong dalam rumpun budaya dan bahasa Polinesia. Nui mempunyai pengaruh Mikronesia yang lebih ketara, khususnya melalui hubungan sejarah dan bahasa dengan masyarakat I-Kiribati. Bahasa Bahasa Tuvalu dan bahasa Inggeris ialah bahasa rasmi. Bahasa Tuvalu, sebuah bahasa Polinesia, merupakan bahasa utama kehidupan keluarga, masyarakat, gereja dan perbincangan politik tempatan. Terdapat beberapa variasi dialek antara pulau. Bahasa Inggeris digunakan dalam sebahagian urusan kerajaan, perundangan, pendidikan menengah dan hubungan antarabangsa. Di Nui, suatu ragam bahasa yang berkait rapat dengan bahasa Kiribati turut digunakan bersama bahasa Tuvalu. Agama Agama Kristian merupakan agama utama. Banci 2022 merekodkan bahawa 86% penduduk menganut Gereja Tuvalu atau [Ekalesia Kelisiano Tuvalu] Error: : text has italic markup (help). Denominasi Kristian lain secara bersama merangkumi kira-kira 10%, manakala penganut Bahá'í membentuk sekitar 1%. Baki penduduk menganut agama lain atau tidak menyatakan agama mereka. Gereja Tuvalu diisytiharkan sebagai gereja negara melalui Akta Gereja Negara yang berkuat kuasa pada 1 April 1993. Kedudukan tersebut memberikannya peranan khas untuk menjalankan upacara pada acara negara utama, tetapi akta itu menyatakan bahawa badan agama lain pada asasnya mempunyai hak dan kuasa undang-undang yang sama. Perlembagaan melindungi kebebasan berfikir, beragama dan berkepercayaan, termasuk hak untuk menukar agama serta hak untuk tidak dipaksa mengikuti pengajaran atau upacara agama tertentu. Masyarakat dan kebudayaan Pendidikan Pendidikan awal kanak-kanak, sekolah rendah dan sekolah menengah disediakan melalui gabungan institusi kerajaan dan institusi berasaskan agama. Menurut banci sistem maklumat pendidikan 2024, terdapat 651 murid dalam pendidikan awal kanak-kanak, 1,795 murid sekolah rendah dan 715 murid sekolah menengah. Sistem sekolah terdiri daripada sembilan sekolah rendah kerajaan, sebuah sekolah rendah berasaskan agama dan pusat pendidikan awal kanak-kanak di seluruh negara. Dua sekolah menengah utama ialah Sekolah Menengah Motufoua milik kerajaan di Vaitupu dan Sekolah Menengah Fetuvalu yang dikendalikan Gereja Tuvalu di Funafuti. Kedudukan Motufoua di Vaitupu memerlukan pelajar dari pulau lain tinggal di asrama. Pendidikan pascamenengah dan latihan kemahiran dalam negara adalah terhad, menyebabkan sebahagian pelajar mengikuti pengajian lanjut di negara-negara Pasifik lain atau melalui program biasiswa luar negara. Kesihatan Sistem kesihatan awam berpusat pada Hospital Princess Margaret di Funafuti. Pulau-pulau luar mempunyai klinik yang kebanyakannya dikendalikan oleh jururawat, sementara pesakit yang memerlukan rawatan pakar atau prosedur yang tidak tersedia dalam negara boleh dirujuk ke luar negara. Jarak antara pulau, kekurangan tenaga kesihatan khusus, kos pemindahan pesakit dan gangguan bekalan ubat menimbulkan cabaran kepada penyampaian perkhidmatan. Perubahan iklim turut meningkatkan risiko penyakit berkaitan haba, keselamatan air, pemakanan dan kerosakan kemudahan kesihatan. Jangka hayat ketika lahir dianggarkan 67.1 tahun bagi 2023 menurut data yang digunakan dalam Laporan Pembangunan Manusia 2025. Kebudayaan Kehidupan sosial tradisional Tuvalu berpusat pada keluarga luas, masyarakat pulau dan maneapa, iaitu rumah pertemuan masyarakat. Falekaupule berfungsi bukan sahaja sebagai institusi pentadbiran, tetapi juga sebagai ruang perbincangan adat, penyelesaian pertikaian dan pengurusan hal ehwal bersama. Muzik, nyanyian dan tarian berkumpulan memainkan peranan dalam perayaan serta upacara masyarakat. Antara bentuk persembahan yang terkenal ialah fatele, yang menggabungkan nyanyian, tepukan, irama dan tarian berkumpulan, serta fakaseasea, suatu bentuk tarian yang lebih perlahan. Agama Kristian mempunyai pengaruh besar terhadap kalendar sosial, pendidikan, muzik dan acara negara. Pada masa yang sama, adat setiap pulau, hubungan kekeluargaan dan autoriti Falekaupule terus menjadi unsur penting identiti masyarakat. Infrastruktur Pengangkutan Lapangan Terbang Antarabangsa Funafuti di Fongafale ialah pintu masuk udara antarabangsa utama Tuvalu. Landasannya juga membahagikan kawasan petempatan utama Funafuti dan digunakan sebagai kawasan lapang oleh masyarakat apabila tiada pergerakan pesawat. Perjalanan penumpang dan penghantaran barangan antara Funafuti dengan pulau-pulau luar bergantung pada kapal kerajaan dan kapal kargo. Keadaan laut, jarak antara pulau dan kapasiti pelabuhan boleh menjejaskan keteraturan perkhidmatan. Belanjawan negara 2025–2026 merangkumi pemulihan landasan lapangan terbang Funafuti dan pengenalan kapal MV Manu Sina untuk meningkatkan hubungan antara pulau. Jalan raya tertumpu terutama di Fongafale dan petempatan utama pulau-pulau luar. Jumlah tanah yang kecil mengehadkan rangkaian jalan, sementara banjir pesisir dan air masin mempercepat kerosakan permukaan jalan serta kemudahan awam. Komunikasi Perkhidmatan telekomunikasi dan internet amat penting bagi pentadbiran, pendidikan, komunikasi antara pulau dan hubungan dengan warga Tuvalu di luar negara. Walau bagaimanapun, jarak, jumlah pasaran yang kecil dan kos pemasangan infrastruktur dasar laut atau satelit menjadikan sambungan lebih mahal dan kurang sekata berbanding negara yang lebih besar. Domain peringkat tertinggi kod negara Tuvalu, .tv, mempunyai nilai komersial antarabangsa kerana singkatannya dikaitkan dengan televisyen dan video. Lesen serta pendaftaran domain tersebut menjadi salah satu sumber hasil bukan cukai kerajaan. Lihat juga Sejarah Tuvalu Geografi Tuvalu Politik Tuvalu Hubungan luar Tuvalu Senarai negara berdaulat Negara pulau kecil membangun Rujukan Bacaan lanjut Laracy, Hugh, penyunting (1983). Tuvalu: A History. Suva dan Funafuti: Institute of Pacific Studies and Extension Services, University of the South Pacific, dan Ministry of Social Services, Government of Tuvalu. OCLC 20637433. Besnier, Niko (2000). Tuvaluan: A Polynesian Language of the Central Pacific. London: Routledge. ISBN 0-415-02456-9. Pautan luar Portal rasmi Kerajaan Tuvalu Bahagian Perangkaan Pusat Tuvalu Pangkalan data perundangan Tuvalu