Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги

Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги (түркм. Türkmenistanyň Daşary Işler Ministirligi) — Түркмөнстандын тышкы саясий мамилелер жаатында мамлекеттик саясатты жүзөгө ашыруучу аткаруу органы. Түркмөнстандын мыйзамдарына ылайык Түркмөнстандын президентине түздөн-түз баш ийет. Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги алгач 1991-жылы, көз карандысыз Түркмөнстан негизделген жылы түзүлгөн. Министрликтин негизги милдети - жалпы тышкы саясат стратегиясын иштеп чыгуу, тиешелүү сунуштарды президентке берүү жана мамлекеттин тышкы саясатын ишке ашыруу. Тышкы иштер министрлиги өз ишин чет мамлекеттерде жайгашкан дипломатиялык өкүлчүлүктөр жана консулдук мекемелер аркылуу жүргүзөт. Жалпы маалымат Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлигинин ишмердүүлүгү өлкөнүн мыйзамдары менен жөнгө салынат. Алардын катарына «Дипломатиялык кызмат жөнүндө», «Түркмөнстандын чет мамлекеттердеги дипломатиялык өкүлчүлүктөрүнүн макамы жөнүндө», «Дипломатиялык даражалар жөнүндө», «Чет өлкөлөрдөгү консулдук мекемелер жөнүндө», «Мамлекеттик протокол жөнүндө», «Түркмөнстандын Өзгөчө жана ыйгарым укуктуу элчиси жөнүндө», «Түркмөнстандын эл аралык келишимдери жөнүндө», «Түркмөнстандагы чет мамлекеттердин дипломатиялык өкүлчүлүктөрү жөнүндө» мыйзамдар, ошондой эле Түркмөнстандын тышкы саясатынын концепциясы кирет. 2022-жылы Сердар Бердымухамедов «Нейтралдуу Түркмөнстандын 2022–2028-жылдарга тышкы саясий багытынын концепциясын» бекиткен. Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги 3 департаменттен, 19 бөлүмдөн жана өлкөнүн аймактарында жайгашкан 5 өкүлчүлүктөн турат. Министрликтин борбордук аппаратынын түзүмдүк бөлүмдөрүнүн милдеттери, функциялары жана иш тартиби тиешелүү жоболор менен аныкталат. Борбордук аппараттын кызматкерлеринин саны, ошондой эле чет өлкөлөрдөгү дипломатиялык өкүлчүлүктөр менен консулдук мекемелердин түзүмү жана штаттык курамы Түркмөнстандын президенти тарабынан бекитилет. «Түркмөнстандын дипломатиялык кызматы жөнүндө» мыйзамга ылайык, дипломатиялык кызмат — бул мамлекеттин тышкы саясатын ишке ашырууга, Түркмөнстандын, анын жарандарынын жана юридикалык жактарынын укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын эл аралык мамилелер чөйрөсүндө коргоого багытталган мамлекеттик кызматтын бир түрү. Дипломатиялык кызматтын укуктук негизи болуп Түркмөнстандын Конституциясы, тиешелүү мыйзамдар, башка ченемдик-укуктук актылар, эл аралык келишимдер жана эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптери саналат. Дипломатиялык кызмат системасына Тышкы иштер министрлиги, чет өлкөлөрдөгү дипломатиялык өкүлчүлүктөр жана консулдук мекемелер, эл аралык уюмдардагы өкүлчүлүктөр, өлкө ичиндеги министрликтин өкүлчүлүктөрү, ошондой эле тышкы саясатты ишке ашырууну камсыз кылган мекемелер, уюмдар жана билим берүү жайлары кирет. Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлиги — тышкы саясий ишмердүүлүктү жүргүзгөн жана дипломатиялык кызмат системасын жетектеген борбордук аткаруу органы болуп саналат. Бул системага кирген органдардын жана мекемелердин ишин уюштурууну министрлик ишке ашырат. Азыркы учурда Түркмөнстан дүйнөнүн 151 мамлекети менен дипломатиялык мамиле түзгөн. Чет өлкөлөрдө 41 дипломатиялык өкүлчүлүк жана консулдук мекеме иштейт. Түркмөнстандын өзүндө 30 элчилик, 4 консулдук мекеме, 2 дипломатиялык өкүлчүлүк жана 14 эл аралык уюмдардын өкүлчүлүгү аккредитацияланган. Түркмөнстан 177 эл аралык конвенцияларга жана келишимдерге катышат. Түркмөнстандын тышкы саясатынын негизги багыттары — дүйнөлүк тынчтыкты, туруктуулукту жана коопсуздукту камсыздоого көмөктөшүү, Бириккен Улуттар Уюму тарабынан кабыл алынган Туруктуу өнүгүү максаттарын ишке ашыруу, коңшу мамлекеттер менен жакшы коңшулук мамилелерди бекемдөө, куралсыздануу процессине шарт түзүү, чыр-чатактарды тынч саясий жол менен чечүү жана энергетикалык коопсуздукту камсыз кылуу болуп эсептелет. Түркмөнстан Борбор Азия жана Каспий аймагындагы коңшу мамлекеттер менен салттуу достук мамилелерди чыңдоону улантууда. Ошондой эле Жакынкы жана Орто Чыгыш, Азия-Тынч океан аймагы, Европа жана Америка өлкөлөрү менен кызматташтык өнүгүүдө. Акыркы жылдары Африка өлкөлөрү менен да кызматташууну кеңейтүү боюнча иштер жүргүзүлүүдө. Эл аралык уюмдар менен кызматташтык системалуу негизде жүргүзүлөт. Түркмөнстан 50 эл аралык уюмдун мүчөсү болуп саналат, алардын ичинде Бириккен Улуттар Уюму, Европадагы коопсуздук жана кызматташтык уюму, Ислам кызматташтык уюму жана Кошулбоо кыймылы бар. Түркмөнстан үчүн Бириккен Улуттар Уюму менен кызматташтык өзгөчө мааниге ээ. Бул уюм аркылуу дүйнөлүк өнүгүүнү, адамдардын жашоо деңгээлин жогорулатуу, экономикалык жана социалдык өсүштү камсыз кылуу максаттары көздөлөт. Түркмөнстандын демилгеси менен БУУнун Башкы Ассамблеясы 12-декабрды Эл аралык бейтараптык күнү, ал эми 3-июнду Дүйнөлүк велосипед күнү деп жарыялаган. Ошондой эле Түркмөнстан Бириккен Улуттар Уюму алкагында Туруктуу өнүгүү максаттарын ишке ашырууга активдүү катышат. Эл аралык уюмдар менен кызматташуунун алкагында 2021–2025-жылдарга Түркмөнстандын Өкмөтү менен БУУнун ортосундагы туруктуу өнүгүү боюнча алкактык программа, ошондой эле ЮНИСЕФ менен кызматташтык программасы сыяктуу документтер кабыл алынган. Бул документтер социалдык-экономикалык, энергетикалык, экологиялык жана укуктук багыттар боюнча биргелешкен долбоорлорду ишке ашырууга багытталган. Түркмөнстанда 18-февраль — дипломатиялык кызматкерлердин күнү катары белгиленет. Булактар Тышкы шилтемелер Түркмөнстандын Тышкы иштер министрлигинин расмий сайты