سلطان احمد (اول)

سلطان احمد خان یا لمړی سلطان احمد (زوکړه ۹ مۍ ۱۵۸۸ یا ۱۸ اپریل ۱۵۹۰ - مړینه ۲۲ نومبر ۱۶۱۷) څوارلسم عثماني واکمن وو. نوموړی د ۱۶۰۳ کال د دسمبر په ۲۲مه د خپل پلار، دریم محمد له مړیني وروسته واک ته ورسېدی او د ۱۶۱۷ کال د نومبر تر ۲۲مي پوري یې واکمني وکړه. احمد سره له دې چي لږ عمر یې درلود، خو د عثماني سلطنت یو له سترو واکمنانو څخه ګڼل کېږي، چي د واکمنۍ پر مهال یې ځان په بشپړه تړګه د ودانیو او جوماتونو جوړولو ته وقف کړی وو، او تر ټولو مشهور جومات یې یې په استانبول کي اوس وخت (د سلطان احمد جومات) په نامه یادیږي. احمد ددې ترڅنګ د کعبې شریفي او د فاطمه زهرا د زیږون ځای په رغونه کي هم برخه واخیستل. نوموړي د خپلي واکمنۍ په لړ کي حجاز ته ډیرې پیسې ولېږلې ترڅو پر غریبانو باندي ووېشل سي. سلطان احمد د علم او عالمانو ټینګ ملاتړ کاوه او ددې ترڅنګ توند سیاست مداره شخصیت وو. د سلطنتي کارونو په هاخوا په ادبیاتو کي دده ونډه خورا زیاته وه او پخپله یې د یو شاعر په توګه په ترکي او عربي ژبو لیکني کولې. عثماني سلطنت د سلطان احمد په وخت کي د صفوي واکمن شاه عباس سره د سولي تړون لاسلیک کړ، او په آذربایجان او قفقاز باندي یې د هغوی واکمني یوځل بیا په رسمیت وپیژندله. همدارنګه یې د هابسبورګ ځواکونو سره د کلونو جګړه هم پای ته ورسوله او د زیتاو په تړون کي یې عثماني دولت ته د اتریش خراج لغوه اعلان کړ. احمد په ۱۶۱۷ کال کي د ټایفس له امله مړ سو. د سلطان احمد مور خندان سلطان د خپل زوی په واکمني کي هر وخت هڅه کول ترڅو د سلطنت په چارو کي لاسوهنه وکړي. احمد که څه هم د خپلي واکمنۍ په لومړیو کي یو پیاوړی او ځواکمن شخصیت درلود، خو د نوموړي واک د زیتوتوروک د تړون له امله سخت زیانمن سو، چي په ۱۶۰۶ کال کي لاسلیک او د اتریش د ارچډوچي لپاره یې کلنی خراج چي عثماني واکمنۍ ته یې ورکاوه، لغوه کړ.