Paşabeleni

Paşabeleni ya da Nagidos (Grekçe: Νάγιδος; Latince: Nagidus), Mersin ili Bozyazı ilçesinde bir sit alanıdır. Antik Kilikya'nın bir kentiydi. Antik çağda batıda Anemurium ile doğuda Arsinoe arasında yer alıyordu. Yerleşim Paşabeleni, Bozyazı ilçe merkezinin doğusunda olup 36°05′58″K 32°58′41″D koordinatlarında yer alır. Sini Çayı antik kenti Bozyazı merkezden ayırır. Mersin'i Antalya'ya bağlayan D.400 kara yolu sit alanının 500 metre kadar kuzeyinden geçer. Bozyazı'nın karşısında yer alan ve üzerinde bir Osmanlı kalesinin kalıntıları bulunan küçük ada Nagiduda adını taşır. Tarihi Paşabelen'deki kalıntılar antik Nagidos kentine aittir. Pomponius Mela'ya göre Nagidos, bir Sisam kolonisiydi. Bizanslı Stephanos ise şehrin kurucusu Nagidos'un (Νάγιδος) adını taşıdığını ekler. Ancak bu Nagidos büyük olasılıkla efsanevi bir kurucuydu ve gerçek kurucunun adı değildi. MÖ 5. yüzyılın sonlarından itibaren şehir, hem Grekçe hem de Aramice yazıtlar taşıyan staterlar (sikkeler) bastı. Bunlardan birinde Pers satrapı II. Pharnabazus’un adı yer almaktadır. Nagidos darphanesi, sikkelerin arka yüzünde bir üzüm salkımı sembolü kullandı. Nagidos sikkelerinde en sık görülen tanrıça Afrodit’tir, bu da onun tapınağının şehirdeki en önemli ibadet yeri olduğunu göstermektedir. Helenistik dönem ve Arsinoe'nin kuruluşu MÖ 333 yılında şehir, Kilikya'nın geri kalanıyla birlikte Büyük İskender tarafından fethedildi. Onun ölümünden sonra Kilikya kısa bir süre Seleukos İmparatorluğu'nun kontrolüne geçti. Şehir, bir diğer antik Kilikya şehri Mallus ile birlikte MÖ 281 ile 270 yılları arasında bir yerde Menderes üzerindeki Antiocheia'nın kuruluşuna katıldı. Yaklaşık MÖ 270 yılında, Suriye Savaşları sırasında Kilikya, Ptolemaios Krallığı tarafından fethedildi. Bu dönemde, MÖ 279 ile 260–253 yılları arasında, Kilikya’nın Ptolemaios strategosu veya askeri valisi Aetos tarafından Nagidos’tan alınan topraklarda Arsinoe şehri kuruldu. Aetos’un ardından oğlu Thraseas stratej olarak göreve geldi. O dönemde Nagidoslular, Arsinoe’ye yerleşenleri hâlâ bu toprakların yeni sahipleri olarak tanımayı reddediyordu. Sorunu çözmek için Thraseas, Nagidos’tan bu toprakları Arsinoe’ye devretmesini talep etti. Buna karşılık Arsinoe, Nagidos’un bir apoikoiası (kolonisi) haline geldi. Bu şekilde Arsinoe, Nagidos’tan bağımsız olacaktı ancak Nagidos, resmi olarak Arsinoe’nin sembolik “ana şehri” olarak kabul edildi. Her iki şehir isopoliteia (eşit vatandaşlık) anlaşması yaparak, her iki yerin vatandaşları tek bir vatandaşlık hakkından yararlanmış oldu. Designating the citizens of Arsinoe as apokoi of Nagidos meant that Nagidos was treated as the mother city of Arsinoe. Christian Habicht interprets this as a diplomatic move of Thraseas to appease Nagidos for its loss of territory. John K. Davies gives a slightly different chronology, estimating the foundation of Arsinoe to have taken place probably in the 260s BC. He writes that Cilicia was then temporarily lost to the Seleucids but retaken by Ptolemaics in the 240s. According to him the dispute over the land occurred after the reestablishment of Ptolemaic control and the Arsinoeis appealed to Thraseas some time after 238 BC. Arsinoe vatandaşlarının Nagidos'un apokoisi (kolonisi) olarak atanması, Nagidos'un Arsinoe'nin ana şehri olarak kabul edilmesi anlamına geliyordu. Alman Antik Yunan tarihçisi Christian Habicht, bunu Thraseas'ın Nagidos'u toprak kaybı nedeniyle yatıştırmak için yaptığı diplomatik bir hamle olarak yorumlamaktadır. İngiliz klasik tarihçisi John K. Davies ise biraz farklı bir kronoloji sunarak, Arsinoe'nin kuruluşunun muhtemelen MÖ 260'larda gerçekleştiğini tahmin etmektedir. Ona göre Kilikya bu dönemde geçici olarak Seleukoslar tarafından ele geçirilmiş, ancak MÖ 240'larda tekrar Ptolemaioslar tarafından geri alınmıştır. Davies'e göre toprak anlaşmazlığı, Ptolemaios kontrolünün yeniden kurulmasından sonra meydana gelmiş ve Arsinoe halkı MÖ 238'den bir süre sonra Thraseas'a başvurmuştur. Nagidos, Kilikya'nın geri kalanıyla birlikte MÖ 197 yılında Seleukos egemenliğine girdi. Yapılan kazılar, şehrin MÖ 2. yüzyılın ortalarına doğru terk edildiğini göstermektedir. Bu durum muhtemelen Kilikyalı korsanların faaliyetlerinin bir sonucu olabilir. Araştırmalar Paşabelendeki kalıntılar bir sur içindedir. Kalıntıların kuzey kısmı tarımsal amaçlı olarak kullanılmıştır. Kent Mersin Üniversitesinden Profesör Serra Durugönül tarafından araştırılmış ve önemli bir yazıt bulunmuştur. Bu yazıt Nagidos ile Nagidos toprakları üzerinde kurulmuş ola Arsinoe kenti arasındaki sınırların tespiti amacıyla yazılmış bir mektup niteliğindedir. Yazıt hâlen Mersin Arkeoloji Müzesinde teşhir edilmektedir. Yazıtın Türkçesi de interaktif olarak ziyaretçilerin bilgisine sunulmuştur. Kaynakça Dış bağlantılar OpenStreetMap'te Paşabeleni ile ilgili coğrafi veriler