Küçük Mustafa Paşa Hamamı

Küçük Mustafa Paşa Hamamı, İstanbul ili Fatih ilçesi Küçükmustafapaşa semtindeki Osmanlı dönemi çifte hamamı ve dükkanlardan oluşan yapı grubudur. Fatih Sultan Mehmed dönemi sadrazamlarından Küçük Mustafa Paşa tarafından yaptırılan bina, İstanbul'un en eski hamamalarından biridir. Biri erkeklere, biri kadınlara hizmet veren çift hamamdan oluşur. Gül Camii'nin karşısında yer alır; girişi Şerefiye Sokak üzerindedir. Günümüzde kültürel ve sanatsal etkinlik mekânı olarak kullanılır. Tarihçe II. Bayezid'in damadı Küçük Mustafa Paşa tarafından Bursa’nın Pazarcık kasabasında yaptırmış olduğu yapı grubuna gelir getirmesi amacıyla 1477'de inşa ettirilmiştir. Yapı grubunun bir parçası olan beş dükkandan birisi 15.yüzyıla aittir. Diğerlerinin 19. yüzyılda yapıldığı tahmin edilir. Hamam, Vakıflar İdaresi tarafından 1920 yılında satıldı özel mülkiyete geçti. 1974'te “aynen korunması gerekli eski eser” olarak tescil edildi. ve 1996'ya kadar hamam olarak işletilmeye devam etti. Dükkanlar ise 1980'lere kadar askı imalathanesi, marangoz atölyesi ve kereste deposu olarak kullanılmış; 1980'lerde kapatılmıştır.Harap durumdaki yapıyı Mermeriş Ticaret Türk Anonim Şirketi satın aldı ve restore ettirerek daha fazla harap olmaktan kurtardı. 2013-2018 arasında yeniden restore edilen hamam, çok amaçlı etkinlik mekanı olarak kullanıma açıldı. 2015'teki 14. İstanbul Bien'alinden itibaren çeşitli defalar İstanbul Bienali'nde mekan olarak kullanıldı. Mimari özellikleri 2000m²'lik bir alan üzerine inşa edilmiş1.265m²'lik bir binadır. Geleneksel hamam mimarisine uygun olarak sırasıyla soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerini içerir. Yığma olarak taş ve tuğla malzemeden yapılmış olup özgün mimarisini korumuştur. Soğukluk parçaları tek bir kubbe tarafından örtülmüştür ve kare şeklindedir. Hamamı oluşturan kütlelerin en büyüğü, Erkekler Bölümü'nün soyunmalığıdır. Bu bölümün girişi Mustantik Sokak'a açılır. Boyutları daha küçük olan Kadınlar Bölümü Şerefiye Sokak'a açılır. Soyunmalıkların kuzeydoğusunda, Kadınlar ve Erkekler Bölümü'nün sıcaklıkları vardır. Onların bitişiğinde su deposu, gerisinde de külhan ve su kulesi olduğu düşünülen yapı bulunur. Yapı malzemesi olarak küfeki taşı kullanılmıştır; harç malzemesi Horasan harcıdır. Döşemelerde genelde beyaz Marmara mermeri kullanılmıştır. Göbek taşları beyaz mermerdir. Yapının inşasında kullanılan malzeme paleti, Erken Dönem Osmanlı mimarisinin karakteristik özelliklerini sergiler; cephelerde küfeki taşı ve tuğla işçiliği bir arada kullanılarak almaşık bir örgü oluşturulmuştur. Hamamın iç mekan kurgusunda, özellikle sıcaklık (halvet) bölümlerindeki geçiş elemanları dikkat çekicidir. Kubbeye geçişlerde kullanılan yoğun mukarnaslı tromplar ve pandantifler, dönemin taş işçiliğindeki ustalığı yansıtmaktadır. Ayrıca, erkekler bölümünün soyunmalık kısmında yer alan geniş kubbe açıklığı, mekanın doğal aydınlatma kapasitesini artırırken, kubbe yüzeyindeki "fil gözü" olarak adlandırılan cam ışıklıklar, iç mekanın nem dengesini ve ışık geçirgenliğini optimize edecek şekilde yerleştirilmiştir. Zemin döşemelerinde kullanılan Marmara mermerleri, merkezi ısıtma sistemi olan cehennemlikten (hypocaust) gelen ısının mekan içinde homojen bir şekilde dağılmasına olanak tanımaktadır. Kültürel Miras ve Modern Kullanım Küçük Mustafa Paşa Hamamı, yüzyıllarca süren özgün işlevinin ardından 20. yüzyılın son çeyreğinde kullanım dışı kalsa da, son yıllarda gerçekleştirilen nitelikli restorasyon projeleriyle İstanbul'un kültürel hayatına "yeniden işlevlendirme" (adaptive reuse) modeliyle kazandırılmıştır. Yapı, fiziksel bütünlüğünü koruyarak geleneksel atmosferini modern sanatın dinamizmiyle birleştirmektedir. Özellikle İstanbul Bienali gibi uluslararası ölçekteki sanatsal organizasyonlara ev sahipliği yapması, hamamın sadece bir anıt eser olarak değil, yaşayan bir kentsel merkez olarak varlığını sürdürmesini sağlamaktadır. Bu dönüşüm, bölgedeki endüstriyel ve tarihi mirasın korunması ile sosyo-kültürel canlanmanın bir arada yürütülebileceğine dair önemli bir emsal teşkil etmektedir. Galeri Notlar Kaynakça Dış bağlantılar OpenStreetMap'te Küçük Mustafa Paşa Hamamı ile ilgili coğrafi veriler