III. Ahmed Çeşmesi (Üsküdar)

III. Ahmet Çeşmesi, 1728 yılında III. Ahmed tarafından, annesi Emetullah Rabia Gülnuş Sultan adına yaptırılmıştır. İstanbul Boğazı'ndan gelip geçenlerin ihtiyacını karşılamasını sağlayan bu çeşmenin 8 adet musluğu vardır. Köşelerdeki musluklar su içmek için, kenarlardaki musluklar su doldurmak için yapılmıştır. Çeşmenin sahil yüzündeki kitabesi III. Ahmed ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa tarafından yazılmıştır. Kitabeleri III. Ahmed, Nedim, Şair Şakir ve Şair Rahmi tarafından yazılmıştır. Tarihi Üsküdar III. Ahmed Çeşmesi, Osmanlı sanatının Lâle Devri'ne özgü zarafetini yansıtan en seçkin meydan çeşmelerinden biridir. 1728 yılında III. Ahmed tarafından, annesi Emetullah Râbia Gülnûş Sultan'ın hatırasına yaptırılan yapı, Boğaz'dan geçen yolcuların su ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edilmiş olup Üsküdar Meydanı'nın tarihî siluetinin ayrılmaz bir unsurudur. Çeşme, döneminin mimarî anlayışını temsil eden rokoko üslubunun erken örneklerinden sayılır; dış yüzeyindeki taş işçiliği, kubbe altında yer alan mukarnaslı bordürler, zarif hat kuşakları ve sebil pencereleri yapıya hem anıtsal hem de zarif bir görünüm kazandırır. Çeşmenin mimarının Ahmet Ağa olduğu kaynaklarda belirtilir ve yapı Üsküdar sahil yoluna bakan geniş cephesiyle devrinin estetik anlayışını açıkça ortaya koyar. Çeşmenin inşası, III. Ahmed'in özellikle İstanbul'un kamusal su yapılarıyla yakından ilgilendiği bir döneme rastlar. Lâle Devri'nin şehircilik politikaları su yollarının yenilenmesi, meydan düzenlemeleri ve yeni çeşme-su sebili ağlarının kurulması ile belirginleşmişti. Üsküdar III. Ahmed Çeşmesi de bu dönemin politik bağlamı içinde gelişmiş olup yalnızca su dağıtımını sağlamaktan öte, padişahın cömertlik anlayışını, Osmanlı toplumunda suyun vakıf kültürüyle ilişkisini ve kamusal alan estetiğinin önemini yansıtan bir sembol hâline gelmiştir. Yapının dört cephesinde farklı düzenlemelere sahip kitabeler bulunur. Sahile bakan yüzeydeki uzun kitabe, III. Ahmed ile Nevşehirli Damat İbrahim Paşa tarafından yazdırılmış olup dönemin çiçek ve bahar tasvirleriyle süslü zarif bir üsluba sahiptir. Üsküdar yönüne bakan cephenin kitabesinde ise dönemin ünlü şairlerinden Nedîm'in kaleminden çıkmış beyitler yer alır. Çeşmenin her cephesinde yer alan hat örnekleri talik hatla işlenmiş olup hem edebî hem de estetik değeriyle Lâle Devri sanatının parlak örnekleri arasında sayılır. Mimari Mimari plan, klasik Osmanlı meydan çeşmelerinin kare düzenini temel almakla birlikte rokoko etkilerini güçlü biçimde taşır. Çeşmenin köşeleri yumuşatılmıştır ve sivri olmayan, küresel eğrilere yaklaşan hatlara sahiptir. Üst örtüde dışarıdan görülebilen geniş saçak, ahşap bir çatının altına gizlenmiş olup taş mimarinin bütünlüğünü bozmadan yapıya zarif bir gölgelik sağlar. Çeşmenin çevresindeki sebiller, 18. yüzyıl İstanbul'unda yolcuların ve gemicilerin su ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla tasarlanmış olup, pencere kafeslerinde görülen demir döküm işçiliği Avrupa etkilerinin Osmanlı detaylarıyla kaynaştığını göstermektedir. III. Ahmed Çeşmesi, yalnız mimarî özellikleriyle değil, Üsküdar Meydanı'nın tarihî gelişimindeki konumuyla da önemlidir. Bölge, Bizans döneminden itibaren İstanbul'a giriş noktası olarak işlev görmüş, Osmanlı çağında ise hem Anadolu'dan gelen yolların hem de Boğaz geçişinin kesişim merkezine dönüşmüştür. Bu nedenle çeşme, hem deniz yolculuğundan dönenlerin ilk karşılaştığı yapılardan biri olmuş hem de Üsküdar'ın pazar, iskele ve cami odaklı şehir dokusunun merkezinde önemli bir odak oluşturmuştur. Restorasyon Restorasyon geçmişi incelendiğinde, çeşmenin zaman içinde pek çok kez onarımdan geçtiği görülür. 19. yüzyılda Osmanlı Devleti tarafından yapılan küçük müdahalelerin ardından, Cumhuriyet döneminde 1930'lu yıllarda çevre düzenlemeleri sırasında yapının ön cephesinin konumu yeniden değerlendirilmiş, 1950'lerde ise kapsamlı taş temizliği ve kitabe bakımından geçirilmiştir. 2006 yılında gerçekleştirilen geniş restorasyon çalışmasında yapının tüm su yolları yenilenmiş, taş yüzeyindeki bozulmalar giderilmiş ve kitabeler orijinal renklerine sadık kalınarak restore edilmiştir. Üsküdar III. Ahmed Çeşmesi bugün hâlâ aktif durumdadır ve meydanın yeniden düzenlenmesiyle birlikte hem turistlerin hem de yerli halkın yakından ilgi gösterdiği bir kent simgesine dönüşmüştür. Kitabeler Sahil yönündeki kitabe III. Ahmed ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa tarafından 1 beyit olarak yazılmıştır. Kitabe aşağıda yazmaktadır: Marmaray yönündeki kitabe, Şair Şakir tarafından 9 beyit olarak yazılmıştır. Kitabe aşağıda yazılmıştır: Mihrimah Sultan Camii yönündeki kitabe, Nedim tarafından 9 beyit olarak yazılmıştır. Kitabe aşağıda yazmaktadır: Otobüs durakları yönündeki kitabe, Şair Rahmi tarafından 9 beyit olarak yazılmıştır. Kitabe aşağıda yazmaktadır: Kaynakça Dış bağlantılar OpenStreetMap'te III. Ahmed Çeşmesi (Üsküdar) ile ilgili coğrafi veriler III. Ahmet Çeşmesi-ibb.gov.tr III. Ahmed Meydan Çeşmesi-dunyabulteni.net 20 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.