حران

حَرّان (کَران) شهری بسیار کهن در میانرودان است که اکنون در استان شانلی‌اورفه ترکیهٔ امروزی قرار دارد. حَرّان در سال ۵۳ پ.م محل درگیری سهمگینی میان لشکریان شاهنشاهی اشکانی و جمهوری روم بوده، که در این جنگ سورنا، فرماندهِ سپاه ایران، با ۱۰٬۰۰۰ نیرو موفق به شکست کراسوس فرماندهِ سپاه روم با ۴۵٬۰۰۰ نیرو می‌شود. این جنگ آغاز جنگ‌های ۷۰۰ساله میان ایران و روم بوده است. حَرّان منزل ابراهیم پیامبر بود و به‌ویژه به‌عنوان مرکز عمدهٔ صابئین و دینشان نامدار است. شهرت جاودانی این شهر به سبب فیلسوفان و دانشمندانی است که در دوران اسلامی از آن برخاستند، که از نامدارترینشان ثابت بن قره و فرزندان و نوادگان او، بتانی، است. بر پایهٔ افسانه‌ها، حَرّان نخستین شهری است که پس از طوفان نوح ساخته شده است. مطهر بن طاهر مقدسی می‌گوید: «حَرّان شهری است نیکو و دارای دژی از سنگ؛ چنان نیکوبنیان مانند بنای بیت‌المقدس؛ و در آن مسجدی نیز هست.» حَرّان نام یکی از عموهای ابراهیم نیز هست، و احتمالاً نام این شهر از همین نام گرفته شده است. در سه‌فرسنگی شمال آن مکانی است به نام زادگاه ابراهیم یا «الرها»، که گویند زایش ابراهیم پیغمبر در آنجا بوده است. این نام تا آغاز سدهٔ نهم م بر این شهر باقی بود و از آن پس رومیان آن را اِدِسا می‌خواندند. این نام هم حدود ۷۰۰ سال باقی ماند. پس از آن‌که در سدهٔ شانزدهم م (سال ۱۵۱۷ م) ترکان عثمانی در دورهٔ سلطان سلیم یکم آن را از ممالیک حلب گرفتند، آن را «اُرفا» (اورفه) نامیدند، که تحریف نام عربیِ «الرّها» است. امروزه از حَرّان تنها ویرانه‌هایی باقی مانده که کولیان و عشایر عرب‌زبان در فصل زمستان پیرامون آن چادر می‌زنند و گوسفند می‌چرانند. همانان نیز در فصل تابستان، به سبب خشکی زمین و گرمای هوا، به طرف کناره‌های دریای مدیترانه در استان ختای یا به سوریه می‌کوچند. سال‌شمار در حدود ۲۳۷ تا ۲۳۸ م اردشیر بابکان، پادشاه ساسانی، حملات تازه‌تری علیه امپراتوری روم آغاز کرد و شهرهای نصیبین و حَرّان را فتح نمود. یادداشت‌ها منابع