Sidyma

Sidyma (Grekçe: Σίδυμα), Muğla'nın Seydikemer ilçesinde bulunan bir Likya antik kentidir. Ksanthos ağzının kuzeybatısında, Cragus Dağı'nın güney yamacında yer alır. Yerleşim Muğla ili Seydikemer ilçesinin 51 km. güneyinde yer alan Dodurga köyü sınırları içerisindedir. Fethiye - Kaş karayolunun 50. km'sinde, ana yoldan 10 km. içeride bulunmaktadır. Roma dönemine ait antik yerleşim izleri bulunmaktadır. Tarihçe Sidyma'nın ilk yerleşimi Demir Çağı'nda gerçekleşmiştir. Sidyma'dan MÖ 1. yüzyılda Alexander Polyhistor ve daha sonra Yaşlı Plinius, Bizanslı Stephanos, Synecdemus ve Notitiae Episcopatuum tarafından bahsedilmiştir. Kente ilişkin en eski belge MÖ 425 yılına aittir ve kentin Delos Birliği'ne ait olduğu belirtilmektedir. MÖ 334'te Büyük İskender Likya'ya gelir ve Sidyma'nın da olduğu Ksantos bölgesini ele geçirir. Daha sonra, Likya Birliği ilk olarak MÖ 169'da kurulduğunda, Sidyma 23 kurucu şehirden biriydi. Aynı dönemde Sidyma'ya kendi para birimini basma yetkisi verildi ve bu paralardan bir tanesi bulunmuştur. Roma döneminde Sidyma gelişti. İnanışlara göre, MS 5. yüzyılda gelecekteki Bizans İmparatoru Marcianus, bir seferdeyken hastalanır ve Sidyma halkı tarafından iyileştirilir ve daha sonra onlara nezaketleri için ödüller verir. Başka bir versiyonda ise henüz basit bir askerken Sidyma yakınlarında bir av sırasında dinlenirken uyuyakaldığı ve gelecekteki yükselişinin bir işareti olan büyük bir kartal tarafından korunduğu anlatılır. Sidyma resmî olarak hiçbir zaman kazılmadığı için, tarihi ve arkeolojik spekülasyonlar yüzeyin üzerindeki görünen kalıntılarla sınırlı kalmıştır. Yoğun ağaç örtüsü ve mevcut yerleşim, bölgenin kazılarına engel teşkil etmiştir. Görülebilen yapıların çoğu, Klasik Likya döneminden bazı yapılar ve Bizans döneminden kilise kalıntıları dışında, Roma dönemine aittir. Sidyma, Likya Birliği'nin kurucu şehirlerinden biri olmasına rağmen burada henüz bir yazıt bulunamamıştır. Sidyma'dan günümüze ulaşan Roma dönemine ait Artemis Mabedi, tiyatro, ilginç mimariyle yapılmış kaya mezarları, hamam ve kilisenin yanında bugün sütunlarıyla ayakta duran Stoa; kentin Likya döneminde kurulduğunu fakat kuruluş yılına dair kesin bilgi olmadığını gösteriyor. Kent yerleşimi Roma döneminde önemi artmış, Bizans dönemi boyunca da yerleşim sürmüştür. Günümüze akropolü çevreleyen duvarlar ve Likya mezar anıtları kalmıştır. Antik Kent'in doğusunda çokgen biçimde bir kapı ile gözetleme kulesi dikkat çekmektedir. Çağdaş Sidyma Antik bir Likya kentinin bulunduğu alanda yer alan günümüz Sidyma köyü, yüzyıllardır ayakta duran tarihi kalıntıların etrafına karmaşık bir şekilde örülmüş evleri ve yollarıyla aynı alanı kaplamaktadır. Geçmiş ve günümüzün bu eşsiz birlikteliğinin önemli tarihi ve kültürel değerini fark eden Mulga Koruma Komisyonu, 2008 yılında Sidyma'yı birinci sınıf bir koruma alanı ilan ederek hem modern köyün hem de antik kalıntıların korunmasının gelecek nesillerin takdiri için azami özen ve titizlikle yürütülmesini sağlamıştır. Bölgenin zengin tarihi aynı zamanda Sidyma'nın Güneybatı Türkiye'de uzun mesafeli bir yürüyüş yolu olan Likya Yolu'na dâhil edilmesine yol açmıştır. Şu anda Sidyma'dan geçen veya buradan başlayan farklı yürüyüş ve trekking rotaları bulunmaktadır. İzlenen rotaya bağlı olarak, yürüyüşçüler yerel pansiyonlarda konaklayabilir veya dinlenebilir ve Sidyma kalıntılarını keşfedebilirler. Akropolis + Agora Kragus Dağı'nın güney yamacında yükseklerde bulunan Sidyma kalıntıları, ilk olarak İngiliz arkeolog ve gezgin Charles Fellows tarafından keşfedilmiş ve kendisi bunları başlıca görkemli bir şekilde inşa edilmiş, Yunanca yazıtlarla dolu mezarlardan oluşuyor olarak tanımlamıştır. Seyahati sırasında kasabanın, küçük boyutlu ancak büyük güzellikte olan bir tiyatro, agora ve tapınak kalıntılarına sahip olduğunu tespit etmiştir. Bu özellikler, şehir surlarının ve bir giriş kapısının parçalarıyla birlikte hâlâ akropolde görülebilmektedir. Akropolün kuzey tarafında, bazıları antik kentten yerinde kalan kesme taşlar kullanılarak inşa edilmiş, çağdaş köy evlerinin arasına yerleşmiş yerleşim kalıntılarına dair kanıtlar bulunmaktadır. Ayrıca bir agora ve ona eşlik eden bir stoanın (sütunlu galeri) da kalıntıları mevcuttur. Yapı üzerindeki bir yazıt, yapının İmparator Claudius'a adandığını ve İmparator Claudius'un doktoru Epigapos ve oğlu Levianus tarafından satın alındığını göstermektedir. Ek olarak, Quintus Veranius'a adanmış bir sebasteion ile halk meclisine ait kalıntılar da vardır. Sebasteionun doğu tarafında, bazı duvar kısımları hala ayakta duran bir gymnasiumun varlığını gösteren bir yazıt bulunmaktadır. Sebasteiondan elde edilen kanıtlar, şehirde esas olarak Artemis ve Apollon'a tapınıldığını, ancak birkaç başka tanrının da tapınımına dair kanıtlar olduğunu göstermektedir. Köy merkezinden ve antik agoradan çok uzak olmayan bir mesafede, bugün iki kemeri hâlâ görülebilen bir Roma hamamının kalıntıları da bulunmaktadır. Nekropol Günümüzde Sidyma'da görülebilen en belirgin kalıntılar, nekropolü oluşturan mezarlardır. Burada, Klasik Likya Dönemi'nden Bizans Dönemi'ne kadar uzanan çeşitli mezar türleri bulunmaktadır. Farklı tarzlarda 40 mezar tespit edilebilir. Nekropolde, podyumlar üzerinde lahitler ve "sol taraftaki kayalığa oyulmuş çok sayıda güvercin yuvası mezarı... Pinara'yı andırmaktadır." Kaya yüzeyine oyulmuş geleneksel kaya mezarları da tespit edilmiştir ve bunlardan ikisi yazıtlara dayanarak Roma Dönemi'ne tarihlendirilebilir. Köy merkezine yakın bir konumda, tavanına gömülü hâlâ duran 25 kare tavan paneliyle dikkat çeken anıtsal bir mezar bulunmaktadır. Çiçek rozetlerine ek olarak, 8 belirgin portre görülebilmektedir. Bu işçiliğin kalitesi, şehir için yüksek bir işçilik standardının kanıtıdır. Sidyma içindeki en önemli mezarlardan biri, Roma imparatorluk kültünde erken bir rahibe olan Flava Nanne'nin mozolesidir. Antik kentin merkezinde yer alan sütunları Dor Dönemi'ne aittir. Kiliseye ait tarihi Piskoposluk Sidyma, Roma'nın Likya eyaletinin başkenti olan Mira metropolitliğine bağlı bir Hristiyan piskoposluğu hâline geldi. Sidyma piskoposu, Mira metropolitinin altında onuncu sırada yer alıyordu. Piskoposu Hypatius, eyalet piskoposlarının 458 yılında Bizans İmparatoru I. Leo'ya İskenderiye Patriği Proterius'un öldürülmesiyle ilgili gönderdiği mektubu imzalayanlardan biriydi. Zemarchus, 680'deki Üçüncü Konstantinopolis Konsili'nde ve 692'deki Trullo Konsili'nde bulundu. Nicodemus, 787'deki İkinci İznik Konsili'ne katıldı. Piskoposluk, 13. yüzyıla kadar Notitiae Episcopatuum'da görünmeye devam etti. Titular see Artık yerleşik bir piskoposluk merkezi olmayan Sidyma, bugün Katolik Kilisesi tarafından Latin unvansal piskoposluk olarak listelenmiş olup, piskoposluk bölgesi 19. yüzyılda nominal olarak yeniden canlandırılmıştır." Onlarca yıldır boştur ve en düşük (piskoposluk) rütbesinde şu görevliler bulunmuştur: Antoine Missirli (18.03.1808 – 16.10.1824) Pierre-Flavien Turgeon (28.02.1834 – 03.10.1850), Québec (Kanada) Yardımcı Başpiskoposu olarak (28.02.1834 – 03.10.1850), daha sonra Québec Metropolit Başpiskoposu olarak görevine devam etti (03.10.1850 – 25.08.1867) Joseph Freusberg (07.04.1854 – 14.11.1889) Theophile Meerschaert (02.06.1891 – 23.08.1905) János Ivánkovits (11.12.1905 – 31.03.1910) Paul-Leon-Cornelius Montaigne (满德胎), Lazaristler (C.M.) (25.11.1924 – 09.01.1962) Michele Federici (22.09.1962 – 27.10.1963), Melfi (İtalya) Yardımcı Piskoposu olarak (22.09.1962 – 27.10.1963), daha sonra Santa Severina (İtalya) Başpiskoposu (27.10.1963 – 21.12.1973), Ferentino (İtalya) Başpiskopos-Piskoposu (21.12.1973 – 23.11.1980), Veroli–Frosinone (İtalya) Başpiskopos-Piskoposu (21.12.1973 – 23.11.1980) Karl Reiterer, Mill Hill Misyonerleri (M.H.M.) (09.02.1967 – 30.12.1974) Kaynakça Dış bağlantılar OpenStreetMap'te Sidyma ile ilgili coğrafi veriler GCatholic with titular incumbent bio links Kenthaber Sidyma Safyası Türkiye Tanıtım Gönülleri Derneği Sidyma Sayfası Gezikolik Sidyma Sayfası Lycian Turkey - İngilizce 21 Mart 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.