Tripolis ad Meaendrum

Tripolis veya Tripolis ad Maeandrum, (Grekçe: Τρίπολις, Eth. Grekçe: Τριπολίτης, Latince: Tripolis ad Maeandrum) – ayrıca Neapolis (Grekçe: Νεάπολις), Apollonia (Grekçe: Απολλωνία) ve Antoniopolis (Grekçe: Αντωνιόπολις) Denizli il merkezinin 40 km. kuzeyinde, Buldan ilçesine bağlı Yenicekent mahallesinin doğusunda yer alan bir antik şehirdir. Bergama Krallığı tarafından kurulduğu tahmin edilen kent, Lidya kentleri içinde yer almaktadır. Kent kimi kaynaklarca Frigya, kimilerinde ise Karya sınırları içerisinde gösterilmiştir. Bilinen ise, konumunun verdiği avantaj sayesinde Tripolis'in Lidya - Frigya - Karya üçgeninde gerçekleştirdiği ticaret sonucu bölgenin zengin kentlerinden biri hâline geldiğidir. Büyük Menderes Nehri'nin yakınından geçmesi nedeniyle Tripolis ad Maeandrum olarak da bilinmektedir. Plinius'a göre kentin bir diğer adı Apollonia (Apollonia ad Maeandrum)'dur. Bizanslı Stefanos da kendi zamanında Neapolis (Νεάπολις) olarak adlandırıldığını söyler. Bölge Tripolis'in en eski kaydı Plinius (v. 30) tarafından yapılmıştır ve onu bir Lidya kenti olarak ele alır. Batlamyus (v. 2. § 18) ve Bizanslı Stefanos ise onu bir Karya kenti olarak tanımlar. İeroklis (s. 669) da aynı şekilde onu bir Lidya şehri olarak adlandırır. William Mitchell Ramsay de Tripolis'i Lidya içinde konumlandırır. Şehir antik çağda sikkeler basmıştır ve bu sikkelerin bazılarında Leto'nun bir tasviri bulunmaktadır. Tripolis sikkelerinin katalogları genellikle şehri Lidya'ya ait olarak gösterir. Ancak, sikke koleksiyonculuğu üzerine bir kitap, bir sayfada Tripolis'i Lidya'nın bir parçası olarak listelerken, başka bir sayfada ondan Karya'nın bir parçası olarak bahseder. Çeşitli katkıda bulunanların Türk arkeolojisi hakkında haberler verdiği bir web sitesi, Tripolis'i Frigya'nın bir parçası olarak ele alır. Piskoposluk Tripolis şehri, Sardis'e bağlı bir metropolitliğin yardımcı piskoposluğu olan antik bir piskoposluk merkeziydi. Piskoposluk hakkında çok az şey bilinmektedir, ancak bazı piskoposların adları mevcuttur, bunlar arasında: Ramsay, Lidya'daki Tripolis piskoposu Agogius'un 325'teki İznik Konsili'ne katıldığını bildirir. Leontius Kommodus, Kalkedon Konsili'nde ve Efes Konsili'nde Paulus, Joannes, Anastasius Sisinnius Bu piskoposluk, Katolik Kilisesi'nin itibari (titular) piskoposluklar listesinde yer almaktadır ve onu geç Roma dönemi Lidya eyaletinin bir parçası olarak ele alır. Nicolas Fryes de Brisaco, (21 Haziran 1456 Atandı – 17 Temmuz 1498) Kazılar Günümüze dek ulaşan yapıların çoğunluğu Roma dönemi MS I-III. yüzyıllardan kalmadır. Bölgenin aktif fay hatlarına yakınlığı, bunun bir sonucu olarak sık yaşanan depremler şehrin zamanla önemini yitirmesine sebep olmuştur. MS. 325 yılında Birinci İznik Konsili hazır bulunan Lidya piskoposları listesinde Tripolis'in adının geçmesi piskoposluk düzeyinde bir kent olduğunu göstermektedir. Kentte ilk kazı, küçük çaplı olarak 1993 yılında Denizli Müze Müdürlüğünce yapılmıştır. Sistematik arkeolojik kazı ve araştırmalara 2007 yılı yazında Ege Üniversitesi tarafından başlanmıştır. İlk kazılar Roma caddesi ve doğu nekropolisinde yoğunlaşmıştır. Doğu nekropolisindeki kazıların öncelikli amacı defineciler tarafından yağmalanmış mezarların daha fazla tahribe uğramasını önlemek olmuştur. 2008 yılında aynı bölgelerde kazılar genişletilerek sürdürülmüştür. 2009 yılı sonrasında bürokratik sorunlar nedeniyle çalışmalara ara verilmiştir. 2012 yılından itibaren Denizli Müzesi başkanlığında Pamukkale Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bahadır Duman'ın bilimsel danışmanlığında kazılar tekrar başlatılmıştır. 2023 yılı kazı programı dâhilinde arkeolojik kazı çalışmaları; Konut Alanı(MKGS Konut1 ve Konut 2), Doğu Sur Duvarı, Taş Kesme Atölyesi Güneyi (Ana Cadde Doğu Portik Mekân 3, Atölye B), Devlet Agorası Doğu Portik ve Tiyatro Tepesi'nde (Milli Mücadele Dönemi Mevzileri, Tiyatro Tepesi Kilisesi) gerçekleştirilmiştir. 2019 yılında yapılan kazı çalışmaları sırasında MÖ 2. yüzyılda yapıldığı tahmin edilen 32 metre genişliğinde ve 7 metre uzunluğunda anıtsal bir çeşme bulunmuştu. Kaynakça Dış bağlantılar OpenStreetMap'te Tripolis ad Meaendrum ile ilgili coğrafi veriler Denizli İl Kültür Müdürlüğü Yenicekent Belediyesi P.Ü. - Tripolis ad Maeandrum @TripolisKazisi