Yeni Cümə məscidi

Yeni Cümə məscidi və ya Hagiya Yevgeniya kilsəsi Trabzonun Yeni Cümə məhəlləsində yerləşən tarixi bina. Keçmişdə kilsə və məscid kimi istifadə olunmuş tikilidən bu gün məscid kimi istifadə olunur. 1461-ci ildə Fateh Sultan Mehmed tərəfindən ələ keçirilən Trabzonda, bir çox kilsə kimi Hagiya Yevgeniya kilsəsi də, məscidə çevrildi. Tarixi Kilsə Diokletian dövründə Trabzonda gedən döyüşdə şəhid olan, şəhərin xilaskarı və himayədarı sayılan Yevgeniyaya ithaf edilib. Kilsənin tikilmə tarixi dəqiq məlum deyil. Jan Olof Rosenqvist Minthrion (indiki Boztəpə) dağındakı kilsə və divarlar içərisindəki metoxion (monastırın peyk-kasid kilsəsi) ilə əlaqəli bir tikilini təsvir edir. Monastırın ən azı IX əsrdə mövcud olduğuna dair sübutlar var. 1346-cı ildə yazılmış tipikonda monastır icmasının həyatından bəhs edilir. 1461-ci ildə şəhər Osmanlı imperiyası tərəfindən fəth edildikdən sonra II Mehmed burada ilk namazını qılmış və binaya Yeni Cümə adı verilmiş, kilsə məscidə çevrilmiş, şimal girişinə minarə əlavə edilmişdir. İnşası Tədqiqatçılar bu binanın çarpaz planla tikilmiş bazilika olduğunu ehtimal edirlər. Divarlar relyef xaçlarla və xaricdən bitki ornamentləri ilə bəzədilmişdir. Binanın quruluşu üç nefli və üç apsisdən ibarətdir. 1291-ci ilə aid kitabə də mövcuddur. Ortadakı apsis daxili tərəfdən dairəvi, xaricdən isə beşbucaqlıdır. Bu bölmədə qartal və göyərçin relyeflərindən də istifadə edilib. Digər apsislərdə isə daxildən at nalı formaları, xaricdən isə dairəvi xətlər vardır. Yan neflər isə tağlarla örtülmüşdür. Qalereya İstinadlar