Üsküdar Amerikan Lisesi

Üsküdar Amerikan Lisesi (İngilizce: Üsküdar American Academy, kısaca Üsküdar Amerikan, kısaltması UAA), İstanbul'un Üsküdar ilçesinde yer alan tarihî bir lise ve eğitim kurumudur. Türkiye'nin Osmanlı döneminden beri varlığını sürdüren en eski eğitim kurumları arasındadır. 1873 yılında American Board of Commissioners for Foreign Missions (ABCFM) tarafından kurulmuş olan okul, 1876'da Osmanlı hükümeti tarafından resmen tanınmıştır ve 1921'den beri Üsküdar'daki kampüsünde faaliyet göstermektedir. 2010 senesinde, Türkiye'deki diğer Amerikan Board Liseleri'nin mezunlarınca kurulan Sağlık ve Eğitim Vakfı'na (SEV) bağlanmıştır. SEV, ABCFM tarafından kurulmuş diğer kurumları (İzmir Amerikan Koleji ve Tarsus Amerikan Koleji) da bünyesinde barındıran, kâr amacı gütmeyen bir kurumdur. Osmanlı döneminden Cumhuriyet'e uzanan süreçte sanat, bilim, akademi, siyaset, sivil toplum ve iş dünyasında öne çıkan mezunlar yetiştirmiş kurum, Türkiye genelinde yapılan Liselere Geçiş Sınavı'nda yüksek başarı diliminden öğrenci kabul eder ve ilk ~%1'lik dilimden öğrenci almaktadır. Üsküdar Amerikan Lisesi, sıklıkla Türkiye'nin en prestijli özel eğitim kurumları arasında gösterilmektedir. Yurt dışı ve yurt içindeki önemli üniversitelere öğrencilerini yerleştirmesiyle bilinmektedir; bunlar arasında Harvard, Yale, Princeton ve MIT ile Boğaziçi Üniversitesi, Koç Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesi bulunmaktadır. Lise, Millî Eğitim Bakanlığı yönetmeliklerine tabidir. Ayrıca Uluslararası Okullar Konseyi (CIS) tarafından akredite olup International Baccalaureate (IB) Diploma Programı ve seçili Advanced Placement (AP) derslerini sunmaktadır. Tarihi Kuruluş ve erken dönem (1873–1921) Okulun kökeni, 1 Eylül 1873'te American Board of Commissioners for Foreign Missions tarafından İzmit yakınlarındaki Bahçecik köyünde açılan kız okuluna dayanır. Okul, ipekböceği kozalarının saklandığı dönüştürülmüş bir binada eğitime başlamış, çoğu azınlık topluluklarından olmak üzere elli kadar öğrenci kabul etmiştir. Müfredatta İngilizce başta olmak üzere diller, matematik, coğrafya ve müziğe ek olarak dikiş gibi ev içi beceri dersleri de yer alıyordu. 1873'te eğitime başlanmış olan kurum, 1876'da Osmanlı hükümetinden resmî kuruluş iznini alarak yasal statü kazanmıştır. Aynı zamanda Üsküdar'daki kampüsün açılış yılı olan 1876, bugün okulun ambleminde kuruluş yılı olarak yer almaktadır. Okul, 1885 yılında Bahçecik'ten Adapazarı'na taşınmıştır. Burada yerel bir mütevelli heyeti kurumu desteklemiş, 1886'da Osmanlı hükümeti okula resmî faaliyet izni vermiş ve okul, yerel yöneticiler tarafından yönetilen ilk American Board kurumu olmuştur. American Board, Amerikalı öğretmen göndermeyi sürdürürken, yönetim ve finansman büyük ölçüde yerel mütevelli heyetinin elinde olmuştur. Öğrenci sayısı 1885'te 37 iken 1910'a gelindiğinde 160'ın üzerine çıkmıştır. İngilizce, eğitimde merkezi bir rol oynamış, öğrencilerin günlük iletişimlerinde İngilizce kullanmaları teşvik edilmiştir. Başlangıçta daha çok azınlık topluluklarına yönelik olan okul, zamanla Türk öğrencileri de bünyesine katmaya başlamıştır. Okul binası, 1914–15 öğretim yılının sonunda Osmanlı Ordusu tarafından el konularak askerî hastaneye dönüştürülmüştür. 1918'de yeniden açılmış, 1921 baharında kısa bir süre İzmit'e taşınmış, aynı yılın yazında Üsküdar'daki kampüsüne yerleşmiştir. Üsküdar Kampüsü’nün Tarihi Üsküdar, Bağlarbaşı'ndaki tarihi kampüs; ilk olarak American College for Girls (ACG) için inşa edilmiştir. Home School olarak da bilinen ve daha sonrasında Robert Kolej'in kız bölümü olan bu kurum, 1871 yılında kurulmuş, 1876'da ilk kalıcı binası olan Bowker Hall'un tamamlanmasıyla Üsküdar Kampüsü'ne taşınmıştır. Bowker Hall, Boston'da, ilk binanın finansmanı organize eden Mrs. Albert Bowker'ın adını taşımaktadır. 1883 yılında kampüse eklenen Barton Hall, yapımı için bağışta bulunan Barton ailesinin adını taşımaktadır. 1890'larda inşa edilen Round House ve 1900'lerin başında yapılan Practice House (daha sonra Mary Kinney'in anısına Kinney Cottage olarak yeniden adlandırılmıştır) ile kampüs tamamlanmıştır. Üsküdar kampüsü, yaklaşık kırk yıl boyunca (1876–1913) American College for Girls'ün ana kampüsü olarak hizmet vermiştir. 1913 yılında ACG; Avrupa yakasında inşa edilen Arnavutköy kampüsüne taşınmıştır. Söz konusu Arnavutköy Kampüsü, Boğaziçi Üniversitesi'nin kurulmasıyla 1971'den beri Robert Kolej'e ev sahipliği yapmaktadır. ACG'nin 1913'te Üsküdar'dan ayrılması ile beraber, Üsküdar kampüsü birkaç sene boş kalmıştır.I. Dünya Savaşı yıllarında kampüs Osmanlı Ordusu tarafından kullanılmıştır. Üsküdar’a Taşınma, Laikleşme ve Erken Cumhuriyet Dönemi Reformları (1921–1930’lar) 1921 yılında, American Board, Adapazarı’ndaki Amerikan Kız Okulu’nun Üsküdar kampüsüne taşınmasını kararlaştırmıştır. Böylece okul, Mary Kinney müdürlüğünde, 15 Eylül 1921 tarihinde ‘’’American School for Girls’ adıyla Üsküdar'da tekrar açılmıştır. Bu dönemde kampüs, eski ACG binalarından oluşmaktaydı. Bowker Hall, Barton Hall, Round House ve Practice House, uzun yıllar süren bakımsızlık ve savaş dönemi kullanımı nedeniyle yıpranmış olsalar da binalar işlevsel durumdaydı. 1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanından sonra okulun öğrenci profili hızla değişmiştir. 1928–29 öğretim yılında mevcut 319 öğrencinin yaklaşık yarısı Müslüman Türklerden oluşurken, 1939–40 yıllarında bu oran dörtte üçe yükselmiştir. 1920'lerin ortalarında Millî Eğitim Bakanlığı tüm yabancı okulları devlet denetimine almıştır. Bu doğrultuda American School for Girls dinî dersleri müfredattan kaldırmış, laik bir eğitim programı benimsemiş ve Türk dili, Türk edebiyatı, yurttaşlık bilgisi ve kültür derslerine ağırlık verilmeye başlanmıştır. Aynı dönemde öğretim kadrosu da çeşitlenmiş, daha fazla sayıda Türk öğretmen okulda görev yapmaya başlamıştır. 1926 yılında okul resmen American Academy for Girls (AAG; Türkçe: Üsküdar Amerikan Kız Lisesi) adını almıştır. 1934 yılına gelindiğinde ilköğretim bölümü kapatılmış, kurum yalnızca orta ve lise düzeylerinde eğitim vermeye devam etmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı, okulu resmen lise statüsüne almış, böylece mezunlarına üniversiteye geçiş hakkı tanınmıştır. Öğrencilere ev ekonomisi, ticaret veya üniversite hazırlık olmak üzere üç alandan birinde ilerleme hakkı tanınmıştır. Akademi, 1920'ler ve 1930'lardaki bu dönüşümler sonucunda; ulusal, laik ve Cumhuriyet’in erken dönem eğitim reformlarıyla uyumlu bir lise kimliğine evrilmiştir. Binalar Barton Hall Morgan Hall Martin Hall Bowker Hall Huntington Hall Özdemir Sabancı Hall (GYM) Kinney Cottage Emir Konak Bubble Round House Ayrıca bakınız İzmir Amerikan Koleji Tarsus Amerikan Koleji Robert Lisesi Koç Özel Lisesi Kaynakça