Մամե և Զինե

Մամե և Զինե, 1692 թվականին գրված քրդական դասական սիրո պատմություն, որը համարվում է քրդական գրականություն էպոսը։ Այն քուրդ գրող և բանաստեղծ Ահմադե Խանիի (1651-1707 թվականներ) ամենակարևոր ստեղծագործությունն է։ «Մամե և Զինե»-ն հիմնված է իրական պատմության վրա, որը սերնդեսերունդ փոխանցվել է բանավոր ավանդույթի միջոցով։ Պատմությունը բազմաշերտ է. այնտեղ առկա են սուֆիական դիսկուրսի և քրդական ազգայնականության տարրեր։ Ջիզրե նահանգում գտնվող «Մամեի և Զինեի դամբարանը» դարձել է զբոսաշրջային վայր։ Համառոտ բովանդակություն Այն պատմում է սիրահարված երկու երիտասարդների ողբերգական պատմությունը։ Մամեն «Ալան» տոհմից մի քուրդ երիտասարդ էր և «Արևմուտքի քաղաքի» ժառանգորդը, որը սիրահարվում է «Բոխտան» տոհմից Զինեին՝ Բոխտանի կառավարչի դստերը։ Նրանց միությանը խոչընդոտում է Բաքրան տոհմից Բեքիրը (Բաքո), որը պատմության ընթացքում Մամեի գլխավոր հակառակորդն է և նախանձում է երկու սիրահարներին։ Բեքիրի հյուսած բարդ դավադրության հետևանքով Մամեն ի վերջո մահանում է։ Երբ Զինեն ստանում է լուրը, նա ուժասպառ լինելով մահանում է Մամեի գերեզմանի վրա սուգ անելիս։ Նրան թաղում են Մամեի կողքին՝ Ջիզրեում։ Մամեի և Զինեի մահվան լուրն արագորեն տարածվում է Ջազիրա Բոխտանի բնակիչների շրջանում։ Երբ բացահայտվում է Բեքիրի դերը այս ողբերգությունում, Մամեի լավագույն ընկերը՝ Թաջդինը, սպանում է նրան։ Բեքիրին թաղում են Մամեի և Զինեի գերեզմանների կողքին։ Նախքան մահանալը Մամեն կտակել էր. «Բաքոյի պատճառով էր, որ մենք չկարողացանք միավորվել, ուստի ես ուզում եմ, որ նա վկա լինի մեր սիրուն. եթե նա մահանա, թաղեք նրան իմ և Զինեի կողքին»։ Սակայն Բեքիրի արյունով սնվող մի փշոտ թփուտ է աճում նրա գերեզմանից. չարության արմատները երկրի տակ խորը ներթափանցում են սիրահարների գերեզմանների միջև՝ այդպիսով բաժանելով նրանց նույնիսկ մահից հետո։ Տեքստեր Բոլոր տարբերակներից ամենահայտնին Ահմադե Խանիի աշխատությունն է։ 1930-ական թվականներին քուրդ իշխան Ջելադեթ Ալի Բեդիրխանը և ֆրանսիացի արևելագետ Ռոժե Լեսկոն ավելացրել են «Memê Alan» պատմվածքը՝ օգտվելով Ադըյամանից և Աֆրինից ժամանած մի քանի քուրդ դենգբեժ (երգիչ-ասացող) երգիչների օգնությամբ։ Այս տարբերակն ունի պատմական արմատներ, որոնք հավանաբար սկիզբ են առել 14-րդ դարում և փոխանցվել են դենգբեժների միջոցով։ Այն ճշգրիտ և պոետիկ լեզվով նկարագրում է Մամեի և Զինեի դժբախտ սիրո պատմությունը՝ ասպետական ավանդույթների և սոցիալական պայմանականությունների համապատկերում: «Memê Alan» լեգենդի ամբողջական տարբերակն այժմ քրդական գրականության անբաժանելի մասն է։ Էկրանավորումներ 1992 թվականին «Մամե և Զինե» գրքի հիման վրա Յումիթ Էլչին նկարահանել է համանուն ֆիլմ։ Քանի որ Թուրքիայում քրդերենը արգելված է եղել 1980 թվականից մինչև 1990-ականների վերջը, քրդական էպոսը ստիպված էին թողարկել թուրքերենով։ 2002 թվականին Kurdistan TV արբանյակային հեռուստաալիքը թողարկել է «Memi Alan» դրամատիկական մինի-սերիալը՝ Նասիր Հասանի ռեժիսորությամբ։ Ծանոթագրություններ Գրականություն