Μαχμούτ Β΄

Ο Μαχμούτ Β΄ (οθωμανικά τουρκικά: محمود ثانى, λατινική μεταγραφή: Maḥmûd-u S̠ânî· τουρκικά: II. Mahmud· 20 Ιουλίου 1785 – 1 Ιουλίου 1839), ο επονομαζόμενος Δίκαιος, διετέλεσε σουλτάνος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από το 1808 έως τον θάνατό του το 1839. Η ιστορία τον θυμάται ως τον «Πέτρο τον Μέγα της Τουρκίας», έναν ηγεμόνα που, μέσα στην παρακμή του παλαιού κόσμου, οραματίστηκε ένα νέο, συγκροτημένο και εκσυγχρονισμένο οθωμανικό κράτος. Αναλαμβάνοντας τον θρόνο ύστερα από το πραξικόπημα του 1808, που ανέτρεψε τον ετεροθαλή αδελφό του Μουσταφά Δ΄, ο Μαχμούτ βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα κράτος εξουθενωμένο από εσωτερικές αναταράξεις, διοικητική ακαμψία και στρατιωτική ανεπάρκεια. Η Αυτοκρατορία είχε μόλις παραχωρήσει τη Βεσσαραβία στη Ρωσία μετά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1806–1812, προμηνύοντας μια μακρά περίοδο απωλειών και ταπεινώσεων. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 υπήρξε ίσως το πλέον οδυνηρό πλήγμα στο κύρος του θρόνου· με τη συνδρομή των Μεγάλων Δυνάμεων, η εξέγερση οδήγησε τελικά στην αναγνώριση της ανεξάρτητης Ελλάδας το 1832, ανοίγοντας τον δρόμο για την αποσύνθεση της οθωμανικής ηγεμονίας στα Βαλκάνια. Λίγα χρόνια αργότερα, ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος του 1828–1829 και η γαλλική κατάκτηση της Αλγερίας το 1830 επιβεβαίωσαν την αδυναμία της Αυτοκρατορίας να συγκρατήσει τα εδάφη και την επιρροή της. Από τα ερείπια αυτών των ηττών, ο Μαχμούτ Β΄ επιχείρησε ένα τολμηρό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού. Κατανόησε ότι η επιβίωση του κράτους απαιτούσε ριζική αναμόρφωση, όχι μόνο του στρατού, αλλά και της ίδιας της έννοιας της εξουσίας. Το 1826, προχώρησε στην εξόντωση του πανίσχυρου και συντηρητικού σώματος των Γενιτσάρων, σε ένα γεγονός που έμεινε στην ιστορία ως Βακάι Χαϊριγιέ. Με την κατάργηση των γενιτσάρων, που επί αιώνες υπήρξαν ταυτόχρονα θεματοφύλακες και τροχοπέδη της οθωμανικής ισχύος, ο σουλτάνος απελευθέρωσε τον δρόμο για τη δημιουργία ενός σύγχρονου τακτικού στρατού και έθεσε τα θεμέλια της περιόδου του Τανζιμάτ, των μεγάλων μεταρρυθμίσεων που θα ακολουθούσαν μετά τον θάνατό του. Παράλληλα, επιδόθηκε σε μια εκστρατεία επανασυγκεντρωτισμού, αναγκάζοντας τους επαρχιακούς άρχοντες να υποταχθούν στην κεντρική εξουσία. Προχώρησε σε βαθιές διοικητικές μεταρρυθμίσεις, αναδιοργάνωσε τη γραφειοκρατία και το διπλωματικό σώμα, επιχειρώντας να αποκαταστήσει το κύρος του κράτους έναντι της Δύσης. Το 1838, ίδρυσε το Ανώτατο Συμβούλιο Δικαστικών Διατάξεων, και λίγο πριν τον θάνατό του, το Συμβούλιο των Υπουργών, θεσμούς που θα αποτελούσαν τον πυρήνα της οθωμανικής διοικητικής αναγέννησης. Ο Μαχμούτ Β΄ απεβίωσε από φυματίωση τον Ιούλιο του 1839, αφήνοντας πίσω του μια Αυτοκρατορία ταραγμένη αλλά μεταμορφωμένη. Τον διαδέχθηκε ο υιός του, Αμπντούλ Μετζίτ Α΄, ο οποίος συνέχισε το όραμα του πατέρα του, εγκαινιάζοντας την επίσημη έναρξη του Τανζιμάτ, εποχή που θα σφράγιζε την ύστερη Οθωμανική ιστορία ως την τελευταία, μεγαλοπρεπή απόπειρα αναγέννησής της. Βιογραφία Γεννήθηκε στο Τοπ Καπί το 1785, στην Κωνσταντινούπολη και ήταν γιος του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Α΄ και της Νακσιντίλ Σουλτάν, η οποία ήταν ξαδέρφη της Ιωσηφίνας ντε Μπωαρναί, δηλαδή της συζύγου του Αυτοκράτορα Ναπολέων Α΄ Βοναπάρτη της Γαλλίας. Άνοδος στο θρόνο Ο Μαχμούτ Β΄ πήρε την εξουσία το 1807 με τη βοήθεια του εξαδέλφου του Σελίμ Γ΄ και του Αλεμαντάρ Μουσταφά. Ο Σελίμ Γ' σε μία εξέγερση σκοτώθηκε, αλλά ο Μαχμούτ επέζησε και γύρισε πίσω στην Κωνσταντινούπολη. Τελικά κατάφερε να ανατρέψει τον ετεροθαλή αδερφό του, Μουσταφά Δ΄. Αφού έγινε σουλτάνος, έκανε τον Αλεμαντάρ Μουσταφά βεζίρη του κράτους. Ο Αλεμαντάρ Μουσταφά πέθανε το 1808 και ο Μαχμούτ Β' διέκοψε τις μεταρρυθμίσεις που είχε αρχίσει από την αρχή, αλλά και μετά τον θάνατο του Αλεμαντάρ συνέχισε τις μεταρρυθμίσεις του. Βασιλεία Τα επόμενα χρόνια ο κυβερνήτης της Αιγύπτου, Μεχμέτ Αλή Πασάς κατέλαβε τις ιερές πόλεις της Μέκκας (1812) και της Μεδίνας (1813). Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση. Τότε προσπάθησε να διαλύσει την επανάσταση, αλλά δεν τα κατάφερε και μετά την ήττα του τουρκικού στόλου στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου ο Μαχμούτ υποχώρησε. Έτσι το 1832, με τη συνθήκη της Αδριανούπολης, η Ελλάδα έγινε ανεξάρτητο κράτος και μετά από αυτό το γεγονός άρχισε η σταδιακή διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η εξάρτησή της από την Ευρώπη. Ο Μαχμούτ Β΄ έχει συνδέσει το όνομά του με πολλές μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούσαν στην αντιμετώπιση του φεουδαρχικού κατακερματισμού της Αυτοκρατορίας και απέβλεπαν να της προσδώσουν μία όψη εξευρωπαϊσμού. Οι κυριότερες μεταρρυθμίσεις του ήταν η κατάργηση του σώματος των γενιτσάρων, η κατάργηση του συστήματος των στρατιωτικών τιμαριών, η ίδρυση υπουργείων σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και η ίδρυση ορισμένων κοσμικών σχολειών και στρατιωτικών σχολών. Οι αλλαγές αυτές όμως δεν επέτυχαν να εξαλείψουν τη ρίζα των αιτιών παρακμής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Μαχμούτ υπέταξε του Μαμελούκους του Ιράκ. Ο Μαχμούτ ήταν λάτρης της τοξοβολίας και προσπάθησε να αναβιώσει αυτό το άθλημα. Θάνατος Ο Μαχμούτ πέθανε το 1839 σε ηλικία 54 χρονών από Φυματίωση. Χιλιάδες κόσμου παραβρέθηκε στην κηδεία του προκειμένου να πει το τελευταίο αντίο στον Σουλτάνο. Τον διαδέχθηκε ο γιος του Αμπντούλ Μετζίτ Α΄. Οικογένεια Σύζυγοι Μπεζμιαλέμ Βαλιντέ Σουλτάν Περτεβνιγιάλ Βαλιντέ Σουλτάν Χατσιγιέ Περτεβπιγιαλέ Νεβφιντάν Καντινεφέντι Αλιτζενάπ Καντινεφέντι Φατμά Καντινεφέντι Καμαρί Καντινεφέντι Ασουμπιτζάν Καντινεφέντι Χατσιγιέ Χοσγιάρ Καντινεφέντι Χιουσνιμελέκ Χανιμεφέντι Νουρτάμπ Καντινεφέντι Μισλιναγιάμπ Καντινεφέντι Περβιζφελέκ Καντινεφέντι Ζεϊνιφελέκ Χανιμεφέντι Βουζλάτ Καντινεφέντι Ζερνιγκιάρ Καντινεφέντι Εμπριρεφτάρ Καντινφέντι Λεμπριζιφελέκ Χανιμεφέντι Τιριάλ Χανιμεφέντι Παιδιά Φατμά Σουλτάν (1809-1809), κόρη της Νεβφιντάν Καντινεφέντι Αϊσέ Σουλτάν (1809-1810), κόρη της Καμαρί Καντινεφέντι Φατμά Σουλτάν (1810-1825) Σαλιχά Σουλτάν (1811-1843), κόρη της Ασουμπιτζάν Καντινεφέντι Ηγεμόνας Αμπντούλ Χαμίτ (1811-1815) Ηγεμόνας Μπεγιαζίτ (1812-1812) Σαχ Σουλτάν (1812-1814), κόρη της Ασουμπιτζάν Καντινεφέντι Μιχριμάχ Σουλτάν (1812-1838), κόρη της Χατσιγιέ Χοσγιάρ Καντινεφέντι Εμινέ Σουλτάν (1813-1814) Ηγεμόνας Αμπντούλ Χαμίτ (1813-1825), γιος της Μισλιναγιάμπ Καντινεφέντι Ηγεμόνας Οσμάν (1813-1814), γιος της Νεβφιντάν Καντινεφέντι Ηγεμόνας Κεμαλιουντίν (1813-1814) Ηγεμόνας Αχμέτ (1814-1815) Ηγεμόνας Μεχμέτ (1814-1814) Εμινέ Σουλτάν (1814-1814) Σαχ Σουλτάν (1814-1817), κόρη της Χατσιγιέ Χοσγιάρ Καντινεφέντι Ζεϊνέπ Σουλτάν (1815-1816), κόρη της Νεβφιντάν Καντινεφέντι Εμινέ Σουλτάν (1815-1816) Ηγεμόνας Μεχμέτ (1816-1816) Ηγεμόνας Σουλεϊμάν (1817-1819) Χαμιντέ Σουλτάν (1817-1818) Τζεμιλέ Σουλτάν (1818-1818) Χαμιντέ Σουλτάν (1818-1819) Ηγεμόνας Αχμέτ (1819-1819) Ηγεμόνας Αχμέτ (1819-1819) Ηγεμόνας Αμπντουλάχ (1820-1820) Ηγεμόνας Μαχμούτ (1822-1822) Ηγεμόνας Αχμέτ (1822-1823) Ηγεμόνας Μεχμέτ (1822-1822) Ηγεμόνας Αχμέτ (1823-1824) Αμπντούλ Μετζίτ Α΄ (1823-1861), γιος της Μπεζμιαλέμ Σουλτάν Ατιγιέ Σουλτάν (1824-1850), κόρη της Περβιζφελέκ Καντινεφέντι Μουνιρέ Σουλτάν (1824-1825), κόρη της Περβιζφελέκ Καντινεφέντι Χατιτζέ Σουλτάν (1825-1842) Αντιλέ Σουλτάν (1826-1899), κόρη της Ζερνιγκιάρ Καντινεφέντι Ηγεμόνας Αμπντούλ Χαμίτ (1827-1828) Ηγεμόνας Μουράτ (1827-1828) Φατμά Σουλτάν (1828-1830), κόρη της Περβιζφελέκ Καντινεφέντι Αμπντούλ Αζίζ (1830-1876), γιος της Περτεβνιγιάλ Σουλτάν Χαϊριγιέ Σουλτάν (1831-1832) Χαϊριγιέ Σουλτάν (1832-1833) Ηγεμόνας Νιζαμεντίν (1835-1838), γιος της Τιριάλ Χανιμεφέντι Ηγεμόνας Χαφίζ (1836-1839) Ρεφιά Σουλτάν (1836-1839) Παραπομπές