Bağdat Köşkü

Bağdat Köşkü, İstanbul'da Topkapı Sarayı içinde bulunan bir köşktür. Kitabesi revan köşkü ile aynı olan Bağdat köşkünün yapımına, IV. Murad Bağdat seferine giderken başlanmış ve 1639 yılında da yapımı bitirilmiştir. Ancak Naima'nın yazdıklarından köşkün iç mekanındaki süslemelerine IV. Murad'ın ölümünden sonra da bir süre daha devam edildiği anlaşılmaktatır. Bağdat köşkünün plan şeması yine IV. Murad tarafından yaptırılmış olan Revan Köşkü'nün planı ile benzerlik göstermektedir. Köşkün planı, kubbeli mekanın dört eyvanla genişletildiği sekizgen şemadan oluşmaktadır. Eyvanların mekandan daha fazla yararlanabilmek hatta manzara yönlerini artırmak amacıyla kullanıldığı düşünülebilir. Dekorasyonu ile klasik Osmanlı sanatının en yüksek noktasını temsil edebilecek özelliklere sahip olan Bağdat köşkünde kullanılan çinilerin, o döneme ait ahkam defterleri eksik olduğundan nerede yaptırıldığı saptanamamıştır. Bu dönemdeki Osmanlı çiniciliğinin en seçkin örnekleri olarak gösterilen bu çiniler bir önceki yüzyılda yapılmış çinilerle karıştırılarak kullanılmış olabilir. Öte yandan köşkün iç ve dış mekanlarında boya ve sıva yerine renkli mermerlerle beraber çini kullanımı, değişime karşı bir tutum olarak da kabul edilebilir. Zira bu yapılar için çini, sürekli kullanımı gerektiren bir kaplama malzemesi olarak tercih edilmiştir. Köşkün tavan süslemeleriyle de klasik devrin tesiri altında kaldığı ve bunların 17. Yüzyılın ilk yarısının en önemli tavan süslemeleri olarak değerlendirilmelerine karşın cephe kaplama biçimlerindeki yenilik, köşkte klasik Osmanlı sanatıyla beraber yeni arayışların da etkili olduğunu göstermektedir. Köşk günlük saray yaşamında padişahın sabah namazından sonra kahvesini içtiği dinlenme mekanı olduğu gibi önemli tarihi olaylara da sahne olmuştur. Sonraki dönemlerde I. Abdülhamid (h. 1774-1789) ve III. Selim (h. 1789-1807) dönemlerinde köşk has odanın kütüphanesi olarak kullanılmıştır. Abdülaziz (h. 1830-1876) döneminde köşkün revaklarının arası ahşap doğramalı camekanlarla kapatılmıştır. V. Mehmed Reşad döneminde (h. 1912) revaklar arasındaki ahşap doğramalar kaldırtılmış fakat 1939 yılında bu revakların arası, demir doğramalı camekanlarla kapatılmıştır. 1972 yılında da bu demir doğramalı camekanlarla kapatılmıştır. 1972 yılında da bu demir doğramalar tekrar kaldırılarak Bağdat Köşkü bugünkü görünümüne kavuşmuştur. Mimari Kesme taştan inşa edilmiş yapının kaide kısmındaki taş örgüler kaplanmamıştır. Asıl köşk katında ise duvarlar mermer kaplamaların ardında gizlenmiştir. Köşkün revaklarını oluşturan kemerler beyaz mermer ve kırmızı hereke taşından örülmüştür. Kemerler arasında kalan beyaz mermer yüzeylerin içine de kemer bingilerinin üzerine gelecek biçimde hem içte hem dışta dairesel kırmızı porfir kakılmıştır. Revağı oluşturan kemerler beyaz mermer sütunlardan olup, başlıkları badem motiflidir. Revağın döşemesi kesme taşla kaplanmış tavanı ise çıtalarla bezenmiş ve yeşile boyanmış ahşap kaplamadır. Revak sütunları arasında beyaz mermerden yapılmış şebekeli korkuluklar yer alır. Dış cephe alt pencerenin üst kotundan sonra beyaz zemin üzerine enginar ve nar çiçekleriyle bezenmiş çinilerle kaplanmıştır. Köşkün cephe kaplamalarında, revak kemerlerinde, kemer köşeliklerinde ve sütunlarında farklı kökenlere sahip çok sayıda antik mermer ve taş türü kullanılmıştır. Bu malzemelerin önemli bir bölümü Türkiye, Yunanistan, İtalya, Fransa, İspanya ve Mısır'daki antik taş ocaklarından elde edilen taşlardan oluşmaktadır. Köşkün mermer kaplamalarında kullanılan malzemeler arasında bigio antico, breccia corallina, breccia di Hereke, cipollino mandolato, cipollino rosso, cipollino verde, granito della colonna, grigio carnico ve Marmara Adası kökenli marmo proconnesio gibi çeşitli taş türleri yer almaktadır. Bu malzemeler farklı cephelerde panolar, bordürler, çerçeveler ve kakma süslemeler şeklinde değerlendirilmiş; böylece yapının dış görünümünde zengin bir renk ve doku çeşitliliği oluşturulmuştur. Alt pencere ile baş pencereler çift sıra giden mavi renkli bordürlerle çerçevelenmiştir. Köşkün iç mekanı ise pencere ve kapı söveleri ile dolap kapakları dışında zeminden kubbe kasnağına kadar çinilerle kaplanmıştır. Alt pencerelerin üst hizasında köşkün duvarları boyunca devam eden çini kitabede Besmele ile başlayan Ayet-el Kürsi ve La ikrahe fiddin ayeti vardır. Bağdat Köşkü'nün kapı ve pencereleri ile dolap kapakları abanoz ağacından yapılmıştır. Köşkün asıl kapısı dışındaki diğer üç kapısı ile pencere ve dolap kapakları fildişi sedef ve bağa kakmalıdır. Zemin altıgen tuğla kaplanmış olup alt pencerenin parmaklıkları da geometrik formlu şebekelerden oluşmaktadır. Bağdat Köşkü, 2006 yılı sonunda alınan karar ile İl Özel İdaresi tarafından, projesi ve uygulaması İstanbul Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü denetiminde restore edilmiştir. Ayrıca bakınız Revan Köşkü Sofa Köşkü Sünnet Odası Kaynakça Diker, Hasan Fırat, Topkapı Sarayında Revan ve Bağdat Köşkleri, Yüksek lisans tezi, Haziran 2000 Dış bağlantılar OpenStreetMap'te Bağdat Köşkü ile ilgili coğrafi veriler Topkapı Sarayı resmi sitesi