ამორიუმი

ამორიუმი (ძვ. ბერძნ. Ἀμόριον) — ბიზანტიური ქალაქი მცირე აზიაში, ფრიგიის რეგიონში, რომელიც 50 ჰექტარზე მეტ ფართობს მოიცავდა. კონსტანტინოპოლიდან ბიზანტიის იმპერიის აღმოსავლეთ საზღვრებამდე მიმავალ მნიშვნელოვან სამხედრო და სავაჭრო გზაზე მდებარეობის გამო, ის მნიშვნელოვან სტრატეგიულ და ეკონომიკურ როლს ასრულებდა. ამორიუმის ნანგრევები თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს, სოფელ ჰირსაკოიდან (ემირდაღის რაიონი, აფიონყარაჰისარის პროვინცია) დაახლოებით 12 კმ-ში და ანკარიდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 168 კმ-ში. ამჟამად ეს ადგილი არქეოლოგიურ ძეგლად არის აღიარებული. ისტორია ამორიუმის არსებობის პირველი ნუმიზმატიკური მტკიცებულება ძვ.წ. 133 წლით თარიღდება, როდესაც ქალაქში ზარაფხანა ფუნქციონირებდა. წერილობით წყაროებში ის პირველად რომის იმპერატორ ოქტავიანე ავგუსტუსის მეფობის დროს მოიხსენიება. IV საუკუნეში ქრისტიანობის გავრცელებასთან ერთად, ამორიუმი ეპარქიის ცენტრი გახდა; მისი ეპისკოპოსები მონაწილეობდნენ ეფესოს და ქალკედონის კრებებში. V საუკუნის ბოლოს, იმპერატორ ზენონის დროს, ქალაქის გამაგრებები აშენდა, რამაც ქალაქის მნიშვნელობა გაზარდა. VII საუკუნისთვის ამორიუმი ანატოლიის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა.სტრატეგიული მდებარეობის გამო, ქალაქს არაერთხელ ესხმოდნენ თავს არაბები. პირველი ჩაწერილი თავდასხმა 644 წელს მოხდა, ხოლო 668 წელს ამორიუმი დაიპყრეს. მომდევნო საუკუნე-ნახევრის განმავლობაში ის სამხედრო კონფლიქტის მთავარ სამიზნედ რჩებოდა. ქალაქის აყვავების ხანა IX საუკუნეში დაიწყო, როდესაც ამორიუმის მკვიდრი მიქაელ II იმპერატორი გახდა და ამორიელთა დინასტია დააარსა. თუმცა, 838 წელს, ქალაქი თორმეტდღიანი ალყის შემდეგ ხალიფა ალ-მუთასიმის ძალებმა აიღეს. ამორიუმი ნაწილობრივ აღადგინეს შუა ბიზანტიურ პერიოდში. XI საუკუნეში ქალაქი საბოლოოდ დაიცალა მოსახლეობისგან. ამორიუმის ნანგრევები 1836 წელს ინგლისელმა გეოლოგმა უილიამ ჰამილტონმა აღმოაჩინა. სისტემატური არქეოლოგიური კვლევა XX საუკუნის ბოლოს დაიწყო: გათხრები 1988 წლიდან 2009 წლამდე ბრიტანელმა არქეოლოგებმა ჩაატარეს, ხოლო 2013 წლიდან სამუშაოები თურქმა სპეციალისტებმა განაგრძეს. ქალაქი ორი ნაწილისგან შედგებოდა: ზემო ქალაქი, რომელიც ბორცვზე მდებარეობს (დაახლოებით 5 ჰექტარი ფართობის) და ქვემო ქალაქი. არქეოლოგიური აღმოჩენები, მათ შორის დაახლოებით 650 ბიზანტიური მონეტა, ამორიუმის მაღალ ეკონომიკურ პოტენციალზე მოწმობს ბიზანტიის იმპერიის ე.წ. „ბნელი საუკუნეების“ დროსაც კი (მე-7 საუკუნის შუა პერიოდიდან მე-9 საუკუნის დასაწყისამდე). სქოლიო