Zeyrek Sarnıcı

Zeyrek Sarnıcı ya da Pantokrator Sarnıcı, İstanbul'un Fatih ilçesi, Zeyrek Mahallesi, Atatürk Bulvarı üzerinde yer alan Bizans İmparatorluğu dönemi sarnıçtır. Sarnıcın yakın çevresinde, kiliseden dönüştürülmüş aynı isimdeki Zeyrek Camii ve sarnıcın üzerinde 16. yüzyıl Osmanlı dönemi eseri Piri Mehmet Paşa Camii bulunur. İstanbul’un en büyük üçüncü sarnıcı olan Zeyrek Sarnıcı, turizme kazandırılması amacıyla büyük bir restorasyon dönemi yaşamıştır. Bizans döneminden bugüne gelebilen Zeyrek Sarnıcı, Pantokrator Manastırı’nın sarnıcıydı. Kısmen toprak üzerinde olduğundan dolayı diğer sarnıçlardan ayrılır. Bizans İmparatoru II. İoannes Komnenos tarafından inşa ettirilen sarnıç, Tarihi Yarımada’nın önemli yapıları arasındadır. Tarihçe Zeyrek Sarnıcı, Bizans döneminde, 12. yüzyılda II. İoannes Komnenos tarafından inşa edilen Pantokrator Manastırı kompleksinin bir parçası olarak yapılmıştır. Manastırın hastane ve misafirhane bölümlerinin su ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edildiği düşünülmektedir. Sarnıcın büyük bölümü tuğla ve harç kullanılarak örülmüş, tonozlu bir yapıya sahiptir. Bu özellikleriyle Bizans su mimarisinin tipik örneklerinden biri olarak kabul edilir. Osmanlı döneminde manastır çevresi medreseye dönüştürülmüş ve sarnıç bir süreliğine kullanılmaya devam etmiştir. Ancak 18. yüzyılın sonlarına doğru işlevini kaybederek toprakla dolmuştur. Cumhuriyet döneminde çevredeki yapılaşmaların artmasıyla uzun süre kapalı kalan sarnıç, 21. yüzyılın başlarında yeniden keşfedilmiş ve restorasyon kapsamına alınmıştır. Mimari özellikler Güney tarafı günümüze gelmeyen sarnıç, yaklaşık 50 metre uzunluğa, 19 metre genişliğe ve 11 metre yüksekliğe sahiptir; tuğla kemerlerle desteklenen üç nefli bir yapıdır. Zeyrek Sarnıcı, kısmen toprak seviyesinin üzerinde bulunduğundan diğer Bizans sarnıçlarından ayrılır. İç duvarlarında görülen ritmik kemer sıraları ve tonozlar, hem estetik hem de statik dayanıklılık sağlar. Günümüzde İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin yürüttüğü restorasyon çalışmaları sonucunda 2022 yılında ziyarete açılan Zeyrek Sarnıcı, günümüzde bir kültür ve sanat mekânı olarak işlev görmektedir. Mekânda geçici sergiler, ses ve ışık enstalasyonları, konserler ve çeşitli kültürel etkinlikler düzenlenmektedir. Böylece Bizans döneminden kalan bu mühendislik yapısı, modern dönemde yeniden kent yaşamına kazandırılmıştır. Günümüzde sarnıçta su bulunmamaktadır. Ayrıca bakınız Yerebatan Sarnıcı Binbirdirek Sarnıcı Zeyrek Camii Galeri Kaynakça