Ədliyyə Nazirliyi (Türkiyə)

Türkiyə Ədliyyə Nazirliyi — Türkiyədə ədliyyə sistemini idarə edən dövlət idarəsi. Onun əsas vəzifələrinə qanunla nəzərdə tutulmuş məhkəmələrin yaradılması və təşkili, islah müəssisələri, icra və iflas büroları kimi ədliyyə müəssisələrinin planlaşdırılması, inzibati nəzarəti daxildir. Nazirlik dövlət və özəl qurumlarla əməkdaşlıq edərək ədliyyə xidmətlərinin təkmilləşdirilməsinə töhfə verir, qanun və Prezidentin sərəncamları ilə müəyyən edilmiş digər vəzifələri yerinə yetirir. 2026-cı ildən Türkiyə Respublikası Ədliyyə naziri Akın Gürləkdir. Tarixi Sultan II Mahmud dövründə dövlət quruluşunda aparılan köklü islahatlar çərçivəsində 1837-ci ildə ədliyyə işlərinin aparılması üçün Məclis-i Vâla-yı Əhkəm-i Ədliyyə adlı bir qurum yaradıldı. Daha sonra, 1867-ci ildə bu qurum ikiyə bölünərək Şura-yı Dövlət və Divân-ı Əhkəm-i Ədliyyəni yaratdı. Divan-ı Əhkəm-i Ədliyyə 1878-ci ildə Ədliyyə Nazirliyinə çevrildi. Ədliyyə Naziri yeni yaradılmış Hey'et-i Vükelaya (Nazirlər Şurası) üzv oldu. Bu qurumlardan biri olan Divan-ı Əhkam-i Ədliyyə 1878-ci ildə Ədliyyə Nazirliyinə çevrildi. Ədliyyə naziri yeni yaradılmış Hey'et-i Vükelaya (Nazirlər Şurası) üzv oldu. Ədliyyə naziri yeni yaradılmış Nazirlər Şurasının (Hey'et-i Vükela) üzvü oldu. 1880-ci ilə qədər Xarici İşlər Nazirliyi vətəndaşların hüquqi işlərinə cavabdeh idi, lakin həmin tarixdən sonra bu məsələ Ədliyyə Nazirliyinin tabeliyinə verildi. Ədliyyə Nazirliyinin rəsmi adı Ədliyyə və Dini İşlər Nazirliyi olaraq dəyişdirildi. Ədliyyə Nazirliyi həftədə iki dəfə çıxan iki jurnal nəşr edirdi: 1880-ci ildən müntəzəm nəşr olunan Ceride-i Mehakim və 1909-cu ildən etibarən nəşr olunan Ceride-i Adliye. Ədliyyə Nazirliyi ilk dəfə 1920-ci ildə, Türkiyə Respublikasını elan edilməsindən əvvəl, İsveçrənin mülki hüquq sisteminə əsaslanan yeni hüquqi məcəllənin qəbulundan sonra yaradılmışdır. Nazirlik öz tarixi boyu Türkiyənin ədliyyə sisteminin inkişaf edən ehtiyaclarına cavab vermək üçün müxtəlif struktur dəyişikliklərinə məruz qalmışdır. Səlahiyyətləti Türkiyə daxilində Nazirliyin səlahiyyətlərinə qanunla müəyyən edilmiş qaydada məhkəmələrin yaradılması və təşkili, islah müəssisələri, icra və iflas büroları kimi bütün səviyyələrdə məhkəmə institutlarının planlaşdırılması, yaradılması, inzibati nəzarəti və inkişafı daxildir. Bundan başqa, Nazirlik məhkəmənin ləğvi və ya yurisdiksiyasının dəyişdirilməsi ilə bağlı Hakimlər və Prokurorlar Şurasına təkliflər vermək, dövlət ittihamının başlanması ilə bağlı qanunvericiliyə uyğun olaraq ədliyyə nazirinə verilmiş səlahiyyətlərdən istifadə ilə bağlı prosedurların həyata keçirilməsinə cavabdehdir. Ədliyyə reyestrinin, ədliyyə xidmətləri ilə bağlı xarici ölkələrlə əməliyyatların, qanunvericilik işlərinin aparılması və bu xidmətlərlə bağlı zəruri araşdırmaların aparılması da həmçinin Nazirliyin səlahiyyətlərinə daxildir. Bundan əlavə, Nazirlik digər nazirliklər tərəfindən hazırlanan qanun layihələrini Türkiyənin hüquq sisteminə və qanunvericiliyinə uyğunluğu baxımından araşdırmalı və bu məsələlərlə bağlı rəy verməyə borcludur. İcra aparatının tənzimlənməsi, icra və iflas prosedurlarının aparılması, ədliyyə xidmətləri ilə bağlı yaranan problemlərin səbəblərini araşdırmaq və həlli yollarını hazırlamaq da Nazirliyin vəzifələrindəndir. Nazirlik milli və beynəlxalq səviyyədə elmi görüşlərin təşkili, bu cür tədqiqatların təşviqi və dəstəklənməsi, vəzifə sahəsinə aid olan dövlət və ya özəl qurum və ya təşkilatlarla əməkdaşlıq etmək, qanunlar və ya Prezidentin fərmanları ilə müəyyən edilmiş digər vəzifələri yerinə yetirir. Ədliyyə Nazirliyinin mərkəzi təşkilatının tabeliyində olan xidmət bölmələri Prezidentin 1 nömrəli Sərəncamı ilə müəyyən edilir. Cinayət İşləri Baş İdarəsi Hüquq İşləri Baş İdarəsi Qanunvericilik Baş İdarəsi Cəzaçəkmə və İstintaq Təcridxanaları Baş İdarəsi Məhkəmə Qeydləri və Statistika Baş İdarəsi Xarici Əlaqələr və Avropa Birliyi Baş İdarəsi Kadrlar Ümumi Müdirliyi Hüquq Xidmətləri Ümumi Müdirliyi İnformasiya Texnologiyaları Ümumi Müdirliyi Təftiş heyəti Başçılığı Strategiya İnkişafı Prezidentliyi İnsan Hüquqları Departamentinin sədri Təhsil Şöbəsi Başçılığı İcra İşləri Şöbəsi Başçılığı Dəstək Xidmətləri Şöbə Başçılığı Məhkəmə Dəstək və Zərər çəkmişlərə Xidmətlər Dairəsi Başçılığı Mətbuat və İctimaiyyətlə Əlaqələr Məsləhətçiliyi Şəxsi Katiblik Müdirliyi Nazirliyə tabe olan əyalət təşkilatlar: Regional Ədalət Məhkəmələri Prokurorluqları Respublika Prokurorluqları İslah Müəssisələri Probasiya Müdirlikləri Nazirliyin tabeliyində olan və ya nazirliyin səlahiyyət sahəsinə aid olan təşkilatlar: Məhkəmə Tibb İnstitutu Cəza və İnfaz Müəssisələri Başçılığı və Təcridxanalar İşyeri Təşkilatı Türkiyə Ədliyyə Akademiyası Türkiyə Ədliyyə Akademiyasının sədrliyi Şəxsi Məlumatların Mühafizəsi Təşkilatı Beynəlxalq hüquq və Avropa Birliyi Ədliyyə Nazirliyinin beynəlxalq və Avropa İttifaqı məsələləri ilə bağlı fəaliyyəti Prezidentin 1 nömrəli Fərmanı ilə müəyyən edilir: Ədliyyə Nazirliyinin tabeliyində olan Xarici Əlaqələr və Avropa Birliyi Baş İdarəsi nazirliyin səlahiyyətlərinə aid olan beynəlxalq müqavilə və sənədlərə rəy vermək, bu araşdırmalarda iştirak etmək, müqavilə və sənədlərin türk dilinə tərcüməsi, arxivləşdirilməsi və aidiyyəti qurumlarla paylaşılmasına cavabdehdir. Nazirlik xaricdə törədilmiş və Türkiyənin yurisdiksiyasına aid olan cinayətlərlə bağlı ədliyyə orqanlarına məlumat və sənədlərin təqdim edilməsi, beynəlxalq məhkəmə yardımı prosedurları, cinayətkarların ekstradisiyası, məhkumların təhvil verilməsi və işlərin prokurorluğa göndərilməsi kimi hüquqi və cinayət işləri ilə məşğul olur. Avropa İttifaqı ilə əlaqələri milli proqramlar və inkişaf planlarına uyğun aparmaq, beynəlxalq hüquqda baş verən hadisələri izləmək, müvafiq araşdırmalarda iştirak etmək və onların daxili qanunvericilikdə əks olunması üçün lazımi məlumatları təmin etmək nazirlik və idarənin vəzifəsidir. Nazirlik rəhbərləri Aşağıdakılar Ədliyyə Nazirliyinin yüksək vəzifəli şəxsləridir: İstinadlar Xarici keçidlər Turkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı Ədliyyə Nazirliyi — Facebook səhifəsi Ədliyyə Nazirliyi — "X" səhifəsi Ədliyyə Nazirliyi — Instagram səhifəsi