პამაკარისტოსის ეკლესია

პამაკარისტოსის ეკლესია (თურქ. Fethiye Camii) ასევე ცნობილი როგორც ღვთისმშობლის პამაკარისტოსის ეკლესია (ბერძნულად: Θεοτόκος ἡ Παμμακάριστος, „ყოვლადკურთხეული ღვთისმშობელი“) — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ბიზანტიური საეკლესიო ნაგებობა სტამბოლში, თურქეთი და ბოლო პრე-ოსმალური შენობა, რომელშიც მდებარეობდა საეკუმენიკო საპატრიარქო. 1591 წელს ფეთიეს მეჩეთად (თურქულად: Fethiye Camii, „დაპყრობის მეჩეთი“) გარდაქმნილი, დღეს ნაწილობრივ წარმოადგენს მუზეუმს, რომელიც განთავსებულია გვერდით სამლოცველოში ანუ პარეკლესიონში. კონსტანტინოპოლის პალეოლოგოსური არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნიმუში, მეჩეთი შეიცავს ბიზანტიური მოზაიკების უდიდეს რაოდენობას სტამბოლში აია-სოფიასა და ქორას შემდეგ. მეჩეთი-მუზეუმი მდებარეობს ძველი სტამბოლის გალავნიანი ქალაქის შიგნით, ფათიჰის რაიონის ჩარშამბის უბანში. ისტორია უმეტესი მეცნიერი თვლის, რომ ეკლესია აშენდა მეთერთმეტე და მეთორმეტე საუკუნეების შორის. მრავალი ისტორიკოსი და არქეოლოგი თავდაპირველ ნაგებობას მიქაელ VII დუკასს (1071–1078) მიაწერს; სხვები მის დაარსებას კომნენოსების პერიოდს მიაკუთვნებენ. ალტერნატიულად, შვეიცარიელი მეცნიერი და ბიზანტინოლოგი ერნესტ მამბური ვარაუდობდა, რომ თავდაპირველი შენობა მე-8 საუკუნეს ეკუთვნოდა. პარეკლესიონი (გვერდითი კაპელა) ეკლესიის სამხრეთ მხარეს დაემატა ადრეული პალეოლოგოსური პერიოდის დროს და მიეძღვნა ქრისტე ჰო ლოგოსს (ბერძნულად: ქრისტე სიტყვა). 1310 წლის შემდეგ ხანმოკლე დროში, მართა გლაბასმა აღმართა პატარა საწმიდარი თავისი გარდაცვლილი ქმრის, პროტოსტრატორი მიქაელ დუკას გლაბას ტარხანეიოტეს ხსოვნისადმი, რომელიც ანდრონიკე II პალეოლოგოსის გენერალი იყო. ელეგანტური საძღვნო წარწერა ქრისტესადმი, რომელიც პოეტმა მანუელ ფილესმა დაწერა, გადის პარეკლესიონის შიდა და გარე მხარეს გასწვრივ. მთავარი ეკლესია ასევე განახლდა იმავე დროს, როგორც ამას ტემპლონის შესწავლა აჩვენებს. კონსტანტინოპოლის დაპყრობის შემდეგ 1453 წელს, ბერძნული მართლმადიდებლური საპატრიარქოს საყდარი თავდაპირველად აია-სოფიიდან წმინდა მოციქულთა ეკლესიაში გადაიტანეს. შემდეგ 1456 წელს ის ღვთისმშობლის პამაკარისტოსის ეკლესიაში გადაიტანეს, სადაც დარჩა 1587 წლამდე. 1484 წლის სინოდი, რომელშიც ფერარა-ფლორენციის კრება დაგმეს, ამ ეკლესიაში გაიმართა. ხუთი წლის შემდეგ, ოსმალეთის სულთანმა მურად III-მ ეკლესია მეჩეთად გარდაქმნა და გადაარქვა საქართველოსა და აზერბაიჯანის დაპყრობის (ფეთიჰ) პატივსაცემად, საიდანაც მოდის სახელწოდება ფეთიეს ჯამი (Fethiye Camii). ლოცვის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად, შიდა კედლების უმეტესობა მოიხსნა უფრო დიდი შინაგანი სივრცის შესაქმნელად. წლების უგულებელყოფის შემდეგ, კომპლექსი 1949 წელს ამერიკის ბიზანტიის ინსტიტუტმა და დამბარტონ ოუქსმა აღადგინა. მიუხედავად იმისა, რომ მთავარი შენობა მეჩეთად რჩება, პარეკლესიონი მას შემდეგ მუზეუმია. 2021 წელს შენობაზე სარესტავრაციო სამუშაოები ხელახლა დაიწყო. მეჩეთი ლოცვისთვის 2022 წელს გაიხსნა, ხოლო რესტავრაცია 2024 წელს დასრულდა ვიზიტორებისთვის ოფიციალური გახსნით. არქიტექტურა და დეკორაცია კომნენოსური შენობა იყო ეკლესია მთავარი ნავით და ორი დეამბულატორიუმით, სამი აფსიდით და ნართექსით დასავლეთის მხარეს. კედლის ქვისწყობა ტიპიური იყო კომნენოსური პერიოდისთვის და იყენებდა ჩაღრმავებული აგურის ტექნიკას. ამ ტექნიკაში, აგურის მონაცვლეობითი რიგები დამონტაჟებულია კედლის ხაზის უკან და ჩაძირულია ხსნარის ფენაში, რაც ჯერ კიდევ შეიძლება ნახოთ ქვემოთ არსებულ ციტერნაში და ეკლესიაში. მისი უჩვეულო გეგმა, რომელშიც ცენტრალური სივრცე გარშემორტყმულია ამბულატორიუმით, რომელიც გადაჭიმულია ორივე მხარეს, ისევე როგორც ჩვეულებრივი მთავარი გასასვლელი/შესასვლელი დასავლეთის ბოლოს, არქიტექტურის ისტორიკოსების, როგორიცაა უსტერჰაუტი, მიჩნეულია, რომ მაქსიმალურად გაზარდოს დაკრძალვის სივრცე ცენტრალურ სივრცესთან, ნაოსთან ახლოს. ეკლესიის მეჩეთად გარდაქმნამ დიდად შეცვალა თავდაპირველი შენობა. არკადები, რომლებიც აკავშირებდნენ მთავარ ნავს დეამბულატორიუმებთან, მოიხსნა და ჩაანაცვლეს ფართო თაღებით, რათა გაეხსნათ ნავი. სამი აფსიდაც მოიხსნა. მათ ადგილას აღმოსავლეთისკენ აშენდა დიდი გუმბათიანი ოთახი შენობის ორიენტაციის მიმართ ირიბი კუთხით. მეორე მხრივ, პარეკლესიონი წარმოადგენს იმას, რასაც ზოგჯერ კონსტანტინოპოლის გვიანი ბიზანტიური პერიოდის ყველაზე ლამაზ შენობად მიიჩნევენ. მას აქვს ტიპიური ჯვარ-კვადრატული გეგმა ხუთი გუმბათით, მაგრამ ვერტიკალურ და ჰორიზონტალურ განზომილებებს შორის პროპორცია ბევრად უფრო ატენუირებულია ვიდრე ჩვეულებრივ (თუმცა არა ისეთი დიდი, როგორც ბალკანეთში აშენებულ თანამედროვე ბიზანტიურ ეკლესიებში). მიუხედავად იმისა, რომ შიდა ფერადი მარმარილოს რევეტმენტი დიდწილად გაქრა, საწმიდარი ჯერ კიდევ შეიცავს რამდენიმე მოზაიკური პანელის აღდგენილ ნაშთებს, რომლებიც, მიუხედავად იმისა, რომ არ არიან ისეთი მრავალფეროვანი და კარგად შემონახული, როგორც ქორას ეკლესიისა, ემსახურებიან, როგორც კიდევ ერთი რესურსი გვიანი ბიზანტიური ხელოვნების გასაგებად. პანტოკრატორის გამოსახულება, გარშემორტყმული ძველი აღთქმის წინასწარმეტყველებით (მოსე, იერემია, სოფონია, მიქა, იოელი, ზაქარია, ობადია, აბაკუმი, იონა, მალაქია, ეზეკიელი და ესაია) ავსებს მთავარ გუმბათს. აფსიდაში ნაჩვენებია ქრისტე ჰიპერაგათოსი ღვთისმშობელთან და წმინდა იოანე ნათლისმცემელთან ერთად. ქრისტეს ნათლისღება ხელუხლებლად შემორჩენილია გუმბათის მარჯვენა მხარეს. იხილეთ აგრეთვე რომაული და ბიზანტიური გუმბათების ისტორია რესურსები ინტერნეტში Byzantium 1200 | Pammakaristos Monastery 130 pictures of the church Some more pictures of the mosque History and Mosaics of the Pammakaristos სქოლიო