Կարսի բերդ

Կարսի բերդ (թուրքերեն՝ Kars Kalesi), պաշտպանական նախկին կառույց, բերդ, որը գտնվում է Պատմական Հայաստանի Կարս քաղաքում։ Բերդը հայտնի է նաև Իչ քալե («Կենտրոնական/ներքին ամրոց», «Ցիտադել») անվամբ։ Կառուցվել է Բագրատունիների կառավարման ընթացքում։Վերակառուցվել է 1153 թվականին վեզիր Ֆիրուզ Աքայի կողմից` սալթուքյան Մալիք Իզեդին Սալթուք II-ի հանձնարարությամբ։ Արտաքին դարպասները, որոնք շրջապատում են քաղաքը, կառուցվել են 12-րդ դարում։ Բերդը, որը ավերվել է 1386 թվականին թվականին Լենկթեմուրի կողմից, նորից վերակառուցվել է 1579 թվականին՝ Լալա Մուսթաֆա փաշայի կողմից, որը Կարս էր ժամանել օսմանյան Մուրադ III արքայի հրամանով։ Օսմանյան աղբյուրներում նշվում է, որ բերդը վերակառուցվել է 100 000 զինվորների և բանվորների մասնակցությամբ։ 1606 թվականին բերդը ավերվել է պարսից Աբբաս I Սեֆիի կողմից։ 1616 և 1636 թվականներին բերդը վերակառուցվել է և ավելացվել են նոր տարրեր։ Բերդը մեծապես տուժել է ռուսական զորքերի նվաճումից հետո, որը տեղի է ունեցել 1877-1878 թվականներին տեղի ունեցած Ռուս-թուրքական պատերազմից ժամանակ։ Այն 40 տարի եղել է ռուսական հսկողության ներքո և մասնակիորեն փոփոխությունների ենթարկվել։ Կարսի բերդի պատերը կառուցված են բազալտից։ Առանձնահատկություններ Բերդը բաղկացած է երկու մասերից՝ արտաքին և ներքին ամրոցներից։ Արտաքին պատերը բաղկացած են հինգ շերտերից։ Ի հավելումն, արտաքին պատերի դիմացի հատվածում առկա են խորը խրամատներ (առվափոսեր)։ Բերդի հիմնական մասը գտնվում է արևելյան հատվածում։ Արտաքին ամրոցի պատերը քառանկյուն տեսք չունեն։ Բերդի ընդհանուր պարագիծը կազմում է 3 500 մետր (11 500 ֆուտ)։ Բերդն ունեցել է ժամապահների համար նախատեսված 22 աշտարակներ, որոնցից միայն 7-ն են պահպանվել մինչ մեր օրերը։ Ներքին ամրոցի երկարությունը արևելքից արևմուտք ուղղությամբ կազմում է 250 մետր (820 ֆուտ), իսկ հյուսիսից հարավ՝ 90 մետր (300 ֆուտ)։ Բերդն ունի չորս դարպասներ։ «Ջրի դարպասը» (թուրքերեն՝ Su Kapısı) կամ «Չերիբաշը դարպասը» գտնվում է արևմուտքում, «Կաղզվանի դարպասը» կամ «Կենտրոնական դարպասը»` հարավում, իսկ «Բեհրամի դարպասը»՝ արևելքում։ Գլխավոր դարպասը գտնվում է հյուսիսում, որտեղից սկսվում է ճանապարհը դեպի քաղաք։ Բերդի ժամապահների աշտարակներին կարելի է հասնել՝ մագլցելով աստիճանները կամ բարձրանալով հարթ ճանապարհով։ Գլխավոր մուտքի հենց մոտ առկա է սրբատեղի, որտեղ գտնվում է Ջելալ Բաբայի գերեզմանը։ Վերջինս մահացել է 1239 թվականին՝ մոնղոլական արշավանքների ժամանակ։ Ամրոցի տարածքում առկա են նաև ռազմական կացարաններ, զինամթերքի պահեստ և փոքրիկ մզկիթ, որը վերակառուցվել է 1990-ական թվականներին։ Այսօր ամրոցը գրանցված է Թուրքիայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության հաշվեկշռում։ Մշակութային իրադարձություններ 2005 թվականին բերդի տարածքում տեղի է ունեցել թուրք հայտնի փոփ երգչուհի Սեզեն Աքսուի մենահամերգը, որին մասնակցում էր շուրջ 25 000 մարդ 2011 թվականին պահքի իսլամական սուրբ Ռամադան ամսվա ժամանակ, ամրոցում առաջին անգամ անց է կացվել Մևլևիների ծիսական արարողություն։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Lonelyplanet.com Kars Castel 60+ pictures of the citadel Kars Castle Trip Արխիվացված 2017-03-04 Wayback Machine