ვანის ციხესიმაგრე

ვანის ციხესიმაგრე, ასევე ცნობილი როგორც ვანის ციტადელი (თურქ. Van Kalesi; სომხ. Վանի Բերդ; ქურთ. Kela Wanê) — უზარმაზარი ქვის გამაგრება, აშენებული ძველი ურარტუს სამეფოს მიერ ძვ. წ. IX-VII საუკუნეებში. წარმოადგენს ამ ტიპის ნაგებობათა შორის უდიდესს. ის გადმოჰყურებს ძველი ურარტუს დედაქალაქის, ტუშფას ნანგრევებს, რომელიც განთავსებული იყო ციცაბო ფერდობებზე, სადაც ახლა ციხესიმაგრე მდებარეობს. მსგავსი გამაგრებები აშენდა ურარტუს სამეფოს მთელ ტერიტორიაზე, ჩვეულებრივ ამოკვეთილი გორაკებსა და კლდეებში, სადაც დღევანდელი სომხეთი, თურქეთი და ირანი ერთმანეთს ხვდება. სხვადასხვა ჯგუფები, როგორიცაა მიდიელები, აქემენიდები, სომხები, პართები, რომაელები, სასანიდური სპარსები, ბიზანტიელები, არაბები, სელჩუკები, სეფევიდები, აფშარიდები, ოსმალები და რუსები, სხვადასხვა დროს აკონტროლებდნენ ციხესიმაგრეს. ძველი ციხესიმაგრე მდებარეობს ვანის დასავლეთით და ვანის ტბის აღმოსავლეთით, თურქეთის ვანის პროვინციაში. სილვა ტიპლ ნიუ ლეიკმა 1938-1940 წლებში ამერიკული ექსპედიცია ჩაატარა ნანგრევებში. ამ ექსპედიციის მოპოვებული ნივთებისა და საველე ჩანაწერების უმეტესობა დაიკარგა გემ „ათენიას“ ჩაძირვისას 1940 წელს. ვანის ციტადელის კედლების ქვედა ნაწილები აშენებულია დუღაბის გარეშე ბაზალტისგან, ხოლო დანარჩენი ალიზის აგურისგან. ასეთი ციხესიმაგრეები გამოიყენებოდა რეგიონის კონტროლისთვის და არა უცხო ჯარებისგან თავდაცვისთვის. ამ ციხესიმაგრის ნანგრევები მდებარეობს თანამედროვე ვანის ქალაქის გარეთ, სადაც ისინი ეყრდნობიან შუა საუკუნეებში აშენებულ კედლებს. სამეფო თავლა ვანის ციტადელში არსებობს „სამეფო თავლა“ (სირშინი), რომლის ზომებია: 20 მ სიგრძე, 9 მ სიგანე და 2,5 მ სიმაღლე, გამოკვეთილი კლდეში. აქ ხარები და ცხვრები ჰყავდათ, რომლებიც ურარტუს ღმერთებისთვის უნდა შეეწირათ, როგორც ამას ადგილზე აღმოჩენილი წარწერები მოწმობს. აქემენიანთა წარწერა ქსერქსე დიდის სტერეოტიპული სამენოვანი წარწერა შესრულებულია ძვ. წ. V საუკუნეში კლდის ზედაპირის გაპრიალებულ ნაწილზე, დაახლოებით 20 მეტრის სიმაღლეზე მიწიდან, ციხესიმაგრის ახლოს. ეს ნიშა თავდაპირველად ქსერქსეს მამამ, მეფე დარიოსმა ამოკვეთა, მაგრამ ზედაპირი ცარიელი დატოვა. წარწერა შემორჩენილია თითქმის სრულყოფილ მდგომარეობაში და დაყოფილია სამ სვეტად, თითოეული 27 ხაზით, შესრულებული (მარცხნიდან მარჯვნივ) ძველ სპარსულ, ელამურ და ბაბილონურ ენებზე. რესურსები ინტერნეტში Cuneiform Inscription at Van დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine. Extensive picture site of the Kale area and the old town სქოლიო