ئایاسۆفیا

ئایاسۆفیا یان ھاجیا سۆفیا کڵێسایەکی کۆنی ئایینی مەسیحییەت بوو کە لە دوای فەتحی ئەستەمبوڵ بە دەستی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کرا بە مزگەوت. ئایاسۆفیا لە ساڵی ١٩٣٥ەوە وەکوو مۆزەخانە بەکار دەھێندرا، دوای ٨٥ ساڵ چاوەڕوانی موسڵمانان دووبارە بڵندگۆکانی ئایاسۆفیا بانگی ئیسلامی تێدا خوێندرا. ئایاسۆفیا ھەمیشە بە جوانترین باڵەخانەی مێژوویی ناوزەند دەکرێت، لە ساڵی ٢٠١٤ پاپا فرانسیس لەمیانی سەردانی بۆ تورکیا سەردانی ئایا سۆفیاشی کرد، داوای دووبارە بوونەوەی بە کڵێسای کرد، بەڵام دوای بڕیاری ڕەجەب تەییب ئەردۆغان دووبارە کرایەوە بە مزگەوت لەساڵی ٢٠٢٠. گۆڕینی ئایاسۆفیا بە مۆزەخانە لە ساڵی ١٩٣٥، مستەفا کەمال ئاتاتورک ئایا سۆفیای گۆڕی لە مزگەوتەوە بۆ مۆزەخانەیەکی نوێ. گۆڕینەوەی بە مزگەوت لە ١٠ی تەممووزی ساڵی ٢٠٢٠ دادگای کارگێری بەرزی تورکیا ھەستا بە دەرکردنی بڕیاڕی گۆڕینی ئایاسۆفیا لە مۆزەخانەوە بۆ مزگەوت، سەرۆکی تورکیا ڕەجەب تەییب ئەردۆغان واژووی لەسەر بڕیاڕەکە کرد و ڕای گەیاند کە ٢٤ی تەممووز یەکەمین نوێژ لە مزگەوتەکە ئەنجامدەدرێت. کاردانەوەی وڵاتان فەڕەنسا — وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا جان ئیڤ لۆدریان ڕای گەیاند کە وڵاتی فەڕەنسا ناڕازییە لە بڕیارەکەی تورکیا بە گۆڕینی ئایاسۆفیا بۆ مزگەوت. ویلایەتە یەکگرتووەکان — وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە ئێمە ھەست بە (نا ئومێدی) دەکەین لە ئاست بڕیارەکەی تورکیا بە گۆڕینی ئایاسۆفیا لە مۆزەخانەوە بۆ مزگەوت. ڕووسیا — کڵێسای ئۆسەدۆکسی ڕووسی تانە لە بڕیارەکەی دادگای تورکیا دەدا بە گۆڕینی ئایاسۆفیا. یۆنان — تانە لە بڕیارەکەی تورکیا دەگرین بە گۆڕینی مۆزەخانە و کێسای ئایاسۆفیا بە مزگەوت ئەوە بڕیارەکی شەرمەزاری و ھارکردنی ئاشکرای نێونەتەوەیییەوە. سەرچاوەکان ئەردۆغان بڕیاری دادگای پەسەند کرد و ڕایگەیاند کە ئایسۆفیا مزگەوتێکی مێژوویییە دەروازەی نژیاروانی دەروازەی ئیسلام دەروازەی تورکیا دەروازەی ئایین دەروازەی ئاسیا دەروازەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دەروازەی مزگەوت