Tokelau

Tokelau, Ozeanian kokatzen den uhartedi edo arkipelagoa da, Zeelanda Berriak administratzen duena. Ozeano Bareak bustitzen ditu Tokelau osatzen duten hiru irlak: Atafu, Nukunonu eta Fakaofo. Guztira, 10 kilometro karratuko azalera osatzen dute. Tokelauera eta ingelesa dira hizkuntza ofizialak. 2005. urtean, 4.105 biztanle zituen Tokelauk. Etimologia Tokelau izenak "iparraldeko haizea" esan nahi du tokelauraz. Europarrek "Union Islands" izena eman zioten eta 1946an "Tokelau uharteak" izena hartu zuen 1976an "Tokelau" zenera laburtzea erabaki zuten. Historia Dirudienez, Tokelauko uharteetako lehen biztanleak samoarrak ziren, hizkuntzak zerikusia handia baitu Samoakoarekin. Lehen europarrak XVIII. mendean iritsi ziren. 1841ean, Estatu Batuetako ikertzaileek uharteetako biztanleen ohiturak eta hizkuntza aztertu zituzten. XIX. mendearen erdialdetik aurrera samoar misiolariak heldu ziren, frantsesen eta britainiarren babespean. 1863an, Peruko esklabo salerosleek tokelauar asko bahitu zituzten; gertaera horren eta ondoren izan zen izurritearen ondorioz, uharteetako biztanleria asko urritu zen. 1877an, Fidji uharteetako komisario nagusiari Tokelau uharteen gaineko ardura ere eman zitzaion, eta 1889an, Britainia Handiaren babespean geratu zen. 1916an, uharteei Union Group izena eman zitzaielarik, Gilbert eta Ellice uharteetako koloniaren administraziopean geratu zen. 1925ean, Zeelanda Berriaren administraziopean geratu zen, eta 1948an, Tokelau Uharteak izenarekin, Zeelanda Berriak hartu zuen uharteen gaineko aginpidea. 1977an, Tokelau izena jarri zioten uharteari. Gaur egun, uharteen administrazioa Zeelanda Berriko Kanpo Arazoetako ministerioari dagokio. Uharteek autonomia zabala dute. Udalerri bakoitza Taupulega edo zaharren batzordearen mendean dago. Tapulega-ren barruan Faipule (Zeelanda Berriko administrazioarekiko harremanen ardura duena) eta Pulenuku (herriko buruzagia) bat daude, hiru urtez behin bozketa bidez hautatzen direnak. Geografia Hiru atoloiz osaturik dago Tokelau, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera Atafu, Nukunonu eta Fakaofo. Tokelau lerroko laugarren uhartea Olohega da, baina Samoa Estatubatuarrak administratzen du. Tokelau uhartedia oso laua da, lurzoru fina du eta ondorioz ez da oso emankorra. Euriteak ausaz gertatzen dira ta lehorteak izaten dira. Polinesia mendebaldeko ohian tropikalen eko-eskualdean kokaturik badago ere kokoteroen landaketek ordezkatu dute basoa. Hiru uharriak 171° eta 173° mendebaldera artean kokaturik daude eta 8° eta 10° Ekuadorretik hegoaldera. Hiru uharrien azalera batua 12 km²-koa da. Administrazioa eta demografia Zeelanda Berriaren menpeko lurraldea da. Uharte bakoitzak bere administrazioa du, eta hiriburu ofizialik ez dagoen arren Nukunonu da erreferentziazko uhartea. Atafu: 541 biztanle Nukunonu: 531 biztanle Fakaofo: 483 biztanle. Erreferentziak Kanpo estekak