วัดป่ามะม่วง (อำเภอกงไกรลาศ)

วัดป่ามะม่วง เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลไกรใน อำเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย วัดป่ามะม่วงสร้างขึ้นหรือบูรณะวัดร้างขึ้นตั้งแต่เมื่อใดไม่มีหลักฐานใดยืนยันแน่ชัด แต่หนังสือประวัติวัดทั่วราชอาณาจักรระบุว่า วัดป่ามะม่วงสร้างตั้งแต่ พ.ศ. 1837 ในสมัยสุโขทัย โดยสร้างขึ้นภายหลังวัดป่าแฝก (พ.ศ. 1805) และสร้างขึ้นภายหลังวัดบ้านไกรดอนสัก (พ.ศ. 1829) ทั้งสามวัดสร้างขึ้นร่วมสมัยกัน วัดป่ามะม่วงนั้นเดิมชื่อ วัดมาลัยป่ามะม่วง ตามประวัติวัดกล่าวว่าสร้างโดยขุนนางผู้หนึ่งสร้าง ผู้คนขึ้นมากชาวบ้านเรียก วัดหมาไหล หมายความว่ามีหมามากมายเพราะอุดมสมบรูณ์ แต่มาถึงสมัยหลวงพ่อสุ่ม กลับเรียกขานว่า "วัดป่ามะม่วง" เนื่องจากมีต้นมะม่วงขึ้นอยู่เป็นดงและมีลูกหลานมากมาย มีต้นมะม่วงขนาดใหญ่หลายคนโอบมากกว่า 30 ต้น ชื่อในอดีตของวัดคือ วัดมาลัย ดังที่ปรากฏหลักฐานบนจารึกของโบสถ์หลังเก่า ว่า อุโบสถวัดมาลัย (ป่ามะม่วง) นี้พระครูวิมลปรีชาพร้อมด้วยพระปลัดยิ้มผู้จัดการผูกพันธสีมา พ.ศ.๒๔๖๘ สร้างสำเร็จ พ.ศ.๒๔๗๓ โดยพระครูวิมลปรีชา เป็นสมณศักดิ์สัญญาบัตรพัดยศของหลวงพ่อมา ซึ่งเป็นพระสงฆ์รูปสำคัญของวัด ในพื้นที่ของวัดเป็นที่ตั้งของซากโบราณสถานมีลักษณะเป็นโบราณสถานร้าง ในอดีตมีพระพุทธรูปประดิษฐานอยู่ ต่อมามีคนร้ายเข้ามาขุดทำให้พระพุทธรูปล้มลงไป เกิดเป็นหลุมขนาดใหญ่ที่ยังคงสภาพถึงปัจจุบัน โบราณสถานอีกจุดของวัด ปัจจุบันตั้งอยู่ทางใต้ของเจดีย์ พระธาตุสุโขเทยเยเจติยสิริอัมพวนาราม เป็นที่ตั้งของซากพระพุทธรูปปูนปั้นโบราณ อายุประมาณอยุธยาตอนต้นร่วมสมัยสุโขทัยตอนปลาย รู้จักในชื่อหลวงพ่อคอหัก หรือ หลวงพ่อนาก ตำนานว่ากันว่าเป็นพระพุทธรูปพี่น้องกับ หลวงพ่อเงินที่วัดบ้านไกร และหลวงพ่อทองหรือหลวงพ่อเหมที่วัดป่าแฝก (วัดทุ่งเนินพยอม) ซึ่งตามตำนานบอกเล่าว่าในอดีตมีเศรษฐีสามพี่น้องสร้างวัดสามวัดนี้ขึ้น โดยพี่คนโตสร้างวัดป่าแฝก พี่คนกลางสร้างวัดบ้านไกร และคนน้องสุดสร้างวัดมาลัย (ป่ามะม่วง) เชื่อกันว่าหลวงพ่อนากถูกทำลายไปในสมัยที่พม่าเดินทัพผ่านมาเพื่อตีเมืองพิษณุโลกในสมัยกรุงธนบุรี ในสมัยเดียวกันยังยังทำให้ชุมชนและวัดร้างลง รวมถึงวัดโดยรอบทั้งวัดป่าแฝกและวัดบ้านไกร ก่อนที่จะกลับมามีผู้อยอู่อาศัยอีกครั้งในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ในปี พ.ศ. 2556 มีโครงการสร้างพระพุทธรูปใหม่ขึ้นโดยอัญเชิญนาม หลวงพ่อนาก มาตั้ง ปัจจุบันประดิษฐานในวิหารหลังใหม่ ด้านหลังของวิหารก่อสร้างเจดีย์ทรงดอกบัวตูม ศิลปะสุโขทัย เดิมทีกำหนดแล้วเสร็จก่อนสงกรานต์ปี 2563 แต่ถูกเลื่อนออกไปเนื่องจากการระบาดทั่วของโควิด-19 วัดป่ามะม่วงเป็นสถานที่จัดเทศกาลสงกรานต์ประจำปีของบ้านป่ามะม่วงเป็นประจำทุกปี ซึ่งมีชื่อเสียงเป็นพิเศษจากการจุดพลุไฟ พลุ ตะไล ไฟพะเนียง ตามคำบอกเล่าของคนในชุมชนระบุว่าเคยหยุดจัดเพียงสองครั้ง ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2487-2488 เนื่องจากเกิดโรคฝีดาษระบาดหนักในชุมชน และอีกครั้งในปี 2563 เนื่องจากการระบาดทั่วของโควิด-19 วัดได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อ พ.ศ. 2467 อุโบสถมีรอยจารึกบนขื่อไม้ ระบุว่า พระครูวิมลปรีชาพร้อมด้วยพระปลัดยิ้มเป็นผู้จัดการผูกพัทธสีมาเมื่อ พ.ศ. 2468 สร้างสำเร็จเมื่อ พ.ศ. 2473 สมุดภาพ อ้างอิง