วัดธาตุทอง (กรุงเทพมหานคร)

วัดธาตุทอง พระอารามหลวง เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่บนถนนสุขุมวิท แขวงพระโขนงเหนือ เขตวัฒนา กรุงเทพมหานคร หน้าสถานีรถไฟฟ้าบีทีเอส สถานีเอกมัย วัดธาตุทองก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2481 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อวันที่ 24 ตุลาคม พุทธศักราช 2483 (เขตวิสุงคามสีมา กว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร) ผูกพัทธสีมา ฝังลูกนิมิตอุโบสถ เมื่อวันที่ 2-8 กุมภาพันธ์ พุทธศักราช 2505 มีเนื้อที่ 54 ไร่ 3 งาน 82 ตาราง (เลขที่ 149 โฉนดที่ 4037) วัดธาตุทองมีอาณาเขตล้อมรอบด้วยซอยชัยพฤกษ์ทางทิศเหนือ, ถนนสุขุมวิท ทางทิศใต้, ซอยเอกมัยทางทิศตะวันออก และมีอาณาเขตติดกับโรงเรียนของวัด ซึ่งคือโรงเรียนมัธยมวัดธาตุทอง ประวัติศาสตร์ วัดหน้าพระธาตุและวัดทองล่าง วัดธาตุทองเป้นวัดที่เกิดจากการย้ายเสนาสนะของวัดเดิมสองแห่ง คือ วัดหน้าพระธาตุ และ วัดทองล่าง มารวมกันสร้างที่แห่งใหม่ เนื่องจากสองวัดตั้งอยู่ในเขตที่ดินที่รัฐบาลซื้อไปเพื่อสร้างท่าเรือกรุงเทพมหานครในปี พ.ศ. 2480 วัดหน้าพระธาตุ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ในตำบลคลองเตย อำเภอพระโขนง จังหวัดพระนคร สถาปนาขึ้นโดยพระเจ้าสายน้ำผึ้งในสมัยกรุงศรีอยุธยา ในวัดมีพระพุทธเจดีย์ใหญ่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ จึงเป็นที่มาของชื่อวัด วัดทองล่าง ตั้งอยู่ใกล้ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ที่บริเวณปากคลองพระโขนง ตามตำนานมุขปาฐะระบุว่าเดิมทีเป็นสวนผลไม้ที่ นายทอง ได้รับสืบทอดมาจากบรรพบุรุษของตน ที่ตรงกลางของสวนมีต้นโพธิ์ซึ่งนายทองเห็นว่าเป็นต้นไม้ที่เหมาะกับการอยู่ในวัด ไม่สมควรที่จะโค่นลง จึงบริจาคที่ดินส่วนนั้นเพื่อสร้างวัดขนาดเล็กขึ้น ต่อมามีภิกษุชาวมอญนามว่า กะทอ (ภาษามอญแปลว่า ปลาตะเพียนทอง) หรือเรียกกันว่า สมภารทอง เดินทางผ่านมายังวัดและได้ชักชวนให้ชาวบ้านมาร่วมกับนายทองสร้างวัดขึ้นจนสมบูรณ์ มีการสร้างอุโบสถและเสนาสนะต่าง ๆ ขึ้น และเรียกว่า วัดโพธิ์สุวรรณาราม หรือ วัดโพธิ์ทอง โดยตั้งชื่อจากต้นโพธิ์ในวัดและชื่อทอง มาจากทั้งชื่อของเจ้าของที่ดินและภิกษุชาวมอญ ต่อมาชื่อของวัดได้กร่อนเหลือเพียง วัดทอง และต่อมากลายเป็นวัดทองล่าง เพื่อให้ต่างจากวัดอีกแห่งคือวัดทองบน ในปี พ.ศ. 2480 รัฐบาลในสมัยของพระยาพหลพลพยุหเสนาได้ซื้อที่ดินบริเวณริมแม่น้ำเจ้าพระยาในอำเภอคลองเตยเพื่อสร้างท่าเรือกรุงเทพมหานคร ในพื้นที่ดังกล่าวครอบคลุมที่ตั้งของทั้งวัดหน้าพระธาตุและวัดทองล่าง รัฐบาลในเวลานั้นชดเชยเงินให้เพื่อไปรวมกับวัดอื่น หรือไปสร้างวัดใหม่ขึ้นที่อื่นแทน ในการนั้นมีการตั้งคณะกรรมการสงฆ์ขึ้น โดยมีพระมหารัชมังคลาจารย์ (เทศ นิเทสสกเถร) (ณ เวลานั้นดำรงสมณศักดิ์ที่พระรัชมงคลมุนี ประจำวัดสัมพันธวงศ์) เป็นประธาน โดยตัดสินใจรวมสองวัดเพื่อสร้างวัดแห่งใหม่ขึ้น บนสถานที่ใหม่ที่ซึ่งพระพรหมมุนี (ผิน สุวจเถร) (ณ เวลานั้นดำรงสมณศักดิ์ พระเทพมุนี ประจำวัดบวรนิเวศวิหาร) เป็นผู้แนะนำ ที่ดินใหม่นี้มีเนื้อที่ 54 ไร่ 3 งาน 82 ตารางวา ตั้งอยู่ที่ตำบลคลองบ้านกล้วย โดยซื้อที่ดินมาในราคาที่ดินไร่ละ 500 บาท วาละ 5 สลึง เสนาสนะถาวรวัตถุจากทั้งสองวัดได้ย้ายมาปลูกสร้างที่วัดแห่งใหม่นี้ในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2480 โดยมีสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ เจ้าคณะใหญ่ธรรมยุต เจ้าอาวาสวัดบวรนิเวศวิหาร เป็นองค์อุปถัมภ์ และทรงตั้งชื่อให้แก่วัดใหม่แห่งนี้โดยนำมงคลนามจากทั้งสองวัด ได้แก่ ธาตุ จากวัดหน้าพระธาตุ และ ทอง จากวัดทองล่าง มารวมกันเป็นชื่อ วัดธาตุทอง การย้ายวัดอย่างเป็นทางการประกาศในปี พ.ศ. 2481 ถือเป็นปีที่ก่อตั้งวัด และเริ่มมีภิกษุสามเณรมาจำพรรษครั้งแรกในปีถัดมา พร้อมทั้งการก่อสร้างปูชนียวัตถุและคาวรวัตถุต่าง ๆ ในระยะแรกของการตั้งวัด เมื่อครั้นการก่อสร้างยังไม่เสร็จดีและยังไม่มีเจ้าอาวาสประจำวัด สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ได้มีพระบัญชาให้ พระเทพมงคลรัตนมุนี (ณ เวลานั้นดำรงสมณศักดิ์ พระครูปลัดสัมพิพัฑฒญาณาจารย์ ประจำวัดบวรนิเวศวิหาร) ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสชั่วคราวในปี พ.ศ. 2482 วัดธาตุทองได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาในวันที่ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2483 หลังจากนั้นเมื่อกิจการวัดเริ่มเป็นระเบียบเรียบร้อย สมเด็จพระสังฆราชเจ้าฯ ได้มีพระบัญชาให้พระเทพมงคลรัตนมุนีกลับมาประจำวัดบวรนิเวศวิหารตามเดิม และให้พระมหานพ อังกุรปัญโญ ตำรงตำแหน่งรักษาการเจ้าอาวาสต่อ ก่อนจะได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสรูปแรกแห่งวัดธาตุทองอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2505 ในปีเดียวกันกับที่มีการผูกพัทธสีมาฝังลูกนิมิตอุโบสถ เมื่อวันที่ 2-8 กุมภาพันธ์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา ในปี พ.ศ. 2550 (เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ หรือ 10 มีนาคม) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ทรงรับวัดธาตุทองไว้ในพระอุปถัมภ์ และได้พระราชทานตราประจำพระองค์ให้เป็นตราสัญลักษณ์ประจำวัดธาตุทอง วัดธาตุทองได้รับการยกขึ้นเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ในวันที่ 29 พฤษภาคม ปีเดียวกัน และในปีเดียวกันนี้ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนาฯ ได้ทรงพระกรุณาโปรดประทานผ้าพระกฐินทอดถวาย ณ วัดธาตุทอง เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน ในโอกาสเดียวกันนี้ทรงได้ทราบจากเจ้าอาวาสวัดธาตุทองว่าวัดธาตุทองยังคงมีองค์พระธาตุที่อัญเชิญมาจากวัดหน้าพระธาตุเดิม ที่ยังไม่มีพระเจดีย์สำหรับบรรจุ พระองค์จึงมีพระดำริให้จัดตั้งกองทุนขึ้นเพื่อสร้าง พระมหาเจดีย์ 84 พรรษา ราชนครินทร์ เป็นเจดีย์ความสูง 48 เมตร 6 ชั้น ภายในมีพื้นที่แต่ละชั้นสำหรับกิจการของวัด ชั้น 5 ประดิษฐานพระธาตุและพระอรหัตธาตุ และชั้นบนสุดประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุซึ่งรวบรวมมาจากทั้งโลก เจดีย์องค์ดังกล่าวได้ประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์ในวันที่ 18 พฤษภาคม พ.ศ. 2553 ทศวรรษ 2020 คคัน มลิก (หรือสื่อไทยเรียก กากัน มาลิค) นักแสดงบอลลีวูดชาวอินเดีย อุปสมบทที่วัดธาตุทองในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2565 โดยจำวัดที่วัดธาตุทองเป็นเวลา 15 วัน และในวันที่ 20 ธันวาคม 2566 ชมรมไตรรัตนภูมิ วัดธาตุทอง ร่วมกับองค์การจากประเทศอินเดียสองแห่ง คือ มูลนิธิของคคัน มลิก และมูลนิธิอาชเร จัดการบรรพชาอุปสมบทชาวอินเดีย 47 คน โดยจำวัดที่วัดธาตุทองเป็นเวลา 30 วัน ในกิจกรรมครั้งนี้ พวงเพ็ชร ชุนละเอียด รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ระบุว่าเป็นกิจกรรมที่แสดงถึงการผลักดันซอฟต์พาวเวอร์ของไทยในด้านพุทธศาสนาเพื่อเชื่อมความสัมพันธ์ของไทยกับอินเดีย ในปี 2566 ยังโอม ศิลปินแร็ปชาวไทย ออกอัลบั้ม ธาตุทองซาวด์ ซึ่งใช้ชื่อของวัดธาตุทอง โดยมีที่มาจากเนื้อหาเกี่ยวข้องกับชีวิตของตนในฐานะ "เรื่องราวของเด็กวัดธาตุทอง ช่วงเวลาชีวิตวัยรุ่น วัยเรียน ซึ่งฉายภาพการอาศัยอยู่ในโซนเอกมัยใจกลางเมือง ย่านที่มีตึกสูงเสียดฟ้าและมีผู้คนมากมายที่ต่างพยายามเคลื่อนต่อไปเพื่อให้ตัวเองได้มีชีวิตที่ดีขึ้น" เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2569 ระหว่างการบูรณปฏิสังขรณ์ยกพื้นพระวิหารลิมปาภรณ์ วัดธาตุทอง ในขั้นตอนหลังการทุบพื้นปูนด้านล่างออกเพื่อติดตั้งแม่แรงดีดยกฐานพระวิหาร คนงานก่อสร้างได้พบโลงศพไม้สีแดงที่ด้านใต้ของฐานพระประธาน ในสภาพผุกร่อน ภายในพบเป็นโครงกระดูกเพศหญิง ซึ่งเบื้องต้นคาดว่าเสียชีวิตมาแล้วไม่ต่ำกว่า 50 ปี ในโลงเดียวกันยังพบพานสแตนเลส และเหรียญ 50 สตางค์ ปี 2500 จำนวน 4 เหรียญ ลักษณะเข้าได้กับพิธีศพในอดีต โครงกระดูกที่พบนั้นต่อมาได้ส่งเพื่อตรวจสอบดีเอ็นเอที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ และส่งคืนแก่ญาติหลังยืนยันว่าเป็นของคุณย่าทวดฟุ้ง ริมปาภรณ์ ซึ่งเสียชีวิตใน ปี 2494 และเป็นผู้สร้างวิหารดังกล่าว ถาวรวัตถุที่สำคัญ อุโบสถ ขนาดกว้าง 10 เมตร ยาว 24 เมตร สร้างเมื่อปีพุทธศักราช 2490 ลักษณะอาคารเป็นคอนกรีตเสริมเหล็ก สร้างเสร็จสมบูรณ์ ผูกพัทธสีมาฝังลูกนิมิต เมื่อวันที่ 2-8 กุมภาพันธ์ พุทธศักราช 2505 ภายในประดิษฐานพระพุทธรูป ได้แก่ พระสัพพัญญู พระประธานประจำอุโบสถ ปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง 70 นิ้ว สูง-นิ้ว สร้างเมื่อปีพุทธศักราช 2495 พระพุทธชินินทร ประจำอุโบสถ สมัยอู่ทอง หน้าตักกว้าง 32 นิ้ว พระพุทธมนต์ปรีชา สุโขทัย เดิมเป็นพระประธานหอประชุม ปัจจุบันประดิษฐานภายในอุโบสถ ศาลาการเปรียญ ขนาดกว้าง 12.20 เมตร ยาว 22 เมตร สร้างเมื่อปีพุทธศักราช 2482 (ย้ายมาจากวัดทองล่าง คุณหญิงศวงศ์บูรณะใหม่) หอระฆัง 1 หลัง สร้างเมื่อปีพุทธศักราช 2497 ปัจจุบันรื้อถอน เพื่อใช้สถานที่สร้างพระมหาเจดีย์ หอประชุม-ศาลา เอนกประสงค์ ขนาดกว้าง 14.30 เมตร ยาว 24.30 เมตร ลักษณะอาคารเป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก สร้างเมื่อปีพุทธศักราช 2499(มีการแสดงพระธรรมเทศนาเช้า-เย็นในวันพระ และในวันอาทิตย์) ปัจจุบันรื้อถอนเพื่อใช้สถานที่สร้างพระมหาเจดีย์ วิหารลิมปาภรณ์ ขนาดกว้าง 10 เมตร ยาว 20 เมตร เป็นสถานที่ศึกษาพระอภิธรรม และ เป็นสถานที่เจริญสมาธิภาวนา สำหรับประชาชนทั่วไป ทุกวันอาทิตย์ สร้างเมื่อปีพุทธศักราช 2514 ภายในประดิษฐาน พระพุทธชินราชจำลอง ฌาปนสถานทรงไทย 2 หลังติดกัน กว้าง 11.80 เมตร ยาว 37.30 เมตร อาคารศาลาบำเพ็ญกุศล เพื่อประกอบพิธีกรรมต่างๆ จำนวน 83 หลัง ลักษณะอาคารเป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก กุฏิสงฆ์ จำนวน 45 หลัง ลักษณะอาคารเป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก พระเจดีย์ บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ย้ายมาจากวัดหน้าพระธาตุ หลวงพ่อพระพุทธอภิบาลปวงชน หน้าตักกว้าง 32 นิ้ว สร้างเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม พุทธศักราช 2525 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ เปิดพระนามเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม พุทธศักราช 2525 พระบรมสารีริกธาตุ พระธาตุอินแขวนจำลอง ลำดับเจ้าอาวาส นับตั้งแต่ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา พระอารามแห่งนี้มีเจ้าอาวาสมาแล้วทั้งสิ้น 4 องค์ได้แก่ อ้างอิง แหล่งข้อมูลอื่น วัดธาตุทอง เก็บถาวร 2012-12-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน