วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร

วัดราชาธิวาส เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหาร สังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย ผูกพัทธสีมาเมื่อ พ.ศ. 2310 (กองพุทธสถาน) ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งพระนคร ห่างจากสนามหลวงสองกิโลเมตรเศษไปทางเหนือ ใกล้ท่าวาสุกรี สามเสน มีเนื้อที่ตั้งวัด 34 ไร่ 2 งาน 63 ตารางวา โดยมีสมเด็จพระญาณวชิรมงคล (ลือชัย คุณวุฑฺโฒ) ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสตั้งแต่ พ.ศ. 2543-ปัจจุบัน ประวัติ วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร เป็นวัดที่สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาททรงสถาปนาจาก “วัดสมอราย” ได้รับการปฏิสังขรณ์ต่อเนื่องตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 3 จนถึงในสมัยรัชกาลที่ 4 ได้ทรงปฏิสังขรณ์ใหม่แล้วพระราชทานนามใหม่ว่า “วัดราชาธิวาสวิหาร” มีความหมายว่า “วัดอันเป็นที่ประทับของพระราชา” เป็นวัดแรกที่ถือกำเนิดคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย ศิลปกรรม พระอุโบสถ ตามประวัติแต่เดิมพระอุโบสถที่มีมาแต่เดิมสมัยกรุงศรีอยุธยา ในสมัยรัชกาลที่ 1 สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท ทรงปฏิสังขรณ์เป็นรูปตึก และได้มีการบูรณปฏิสังขรณ์อีกหลายครั้ง คือ ในสมัยรัชกาลที่ 3 เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวยังทรงผนวชเป็นพระวชิรญาณภิกขุ ได้ทรงบูรณปฏิสังขรณ์อีกครั้งหนึ่งโดยได้มีการสร้างอาคารทรงเก๋งจีนวางขวางด้านหน้า-หลังพระอุโบสถ และสมัยหลังจากทรงครองราชย์เป็นรัชกาลที่ 4 ได้มีการบูรณปฏิสังขรณ์อีกครั้งหนึ่ง และในสมัยรัชกาลที่ 5 ช่วงปลายรัชกาล พ.ศ. 2452 โปรดเกล้าฯ ให้รื้อสร้างใหม่ทั้งพระอุโบสถ โดยออกแบบและควบคุมการก่อสร้างโดยออกแบบโดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ โดยนำศิลปะขอมและศิลปะตะวันตกมาผสมผสานกับศิลปะไทยได้อย่างลงตัว โดยทรงออกแบบใหม่แต่ยังคงแนวผนังของพระอุโบสถหลังเดิมไว้ จัดเป็นงานสถาปัตยกรรมแนวใหม่หรือแบบร่วมสมัยในขณะนั้น โดยแรงบันดาลใจจากศิลปะขอมคือ การใช้เสาแท่งสี่เหลี่ยมขนาดใหญ่เป็นตัวรับน้ำหนักประดับลวดลายหัวเสาเป็นลายกระจังวางลายคล้ายเฟื่องอุบะ โคนเสาวางลายคล้ายกรวยเชิง คล้ายกับลายประดับบนปราสาทขอม ลักษณะโครงหลังคาคล้ายกับอาคารหลังคาคลุมศิลปะขอมประเภท ศาลา ระเบียงคด หรือโคปุระ ส่วนหลังคาเป็นงานก่ออิฐถือปูนทั้งหมดถึงหน้าบัน มีหลังคาลาด 1 ชั้น และทำเป็นคอสองรับหลังคาส่วนบนอีกชั้นหนึ่ง ทำให้มีหน้าบัน 2 ชั้น ที่คอสองประดับลายกระจังวางลายแบบลายเฟื่องอุบะแบบเดียวกับลายบนเสา หน้าบันชั้นที่ 1 เป็นเสมือนซุ้มประตูทางเข้าของประตูช่องกลาง ทำเป็นแบบกรอบหน้านางมีเสารับ ส่วนที่เป็นใบระกาและหางหงส์ทำเป็นลายกระหนกไทย หน้าบันชั้นบนทำลักษณะเดียวกับหน้าบันชั้นล่าง คือ ทำเป็นแบบกรอบหน้านางมีเสารับ และมีซ้อนกันด้านข้างข้างละ 1 ซุ้มแต่ทำเพียงครึ่งซุ้ม ในซุ้มกลางประดิษฐานพระพุทธรูปปางประทานอภัย ที่รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้นำมาประดิษฐาน เป็นพระพุทธรูปศิลปะอู่ทองรุ่น 2 ที่ได้รับอิทธิพลศิลปะขอม คือ พระพักตร์ทรงสี่เหลี่ยมเคร่งขรึม พระรัศมีเป็นเปลวสูง ซุ้มด้านข้างประดิษฐานพระสาวกนั่งขัดสมาธิพนมมือด้านละ 1 องค์ ภายในพระอุโบสถแบ่งเป็น 3 ห้อง ห้องหน้าเป็นห้องระเบียงในลักษณะของมุขโถงของพระอุโบสถที่มีมาแต่เดิม ต่อด้วยห้องกลางที่เป็นห้องหลักคือห้องที่ใช้ประกอบพิธีกรรม มีพระสัมพุทธพรรณีเป็นพระประธาน และในการออกแบบใหม่มีการสร้างผนังกั้นเป็นอีกห้องหนึ่ง คือ ห้องด้านหลังเป็นที่ประดิษฐานพระสัมพุทธวัฒโนภาสพระประธานองค์เดิมในพระอุโบสถหลังเก่า เพื่อรักษาพระประธานองค์เดิมและผนังเดิมโดยไม่ต้องเคลื่อนย้าย พระสัมพุทธพรรณี (จำลอง) พระสัมพุทธพรรณี วัดราชาธิวาสวิหาร หรือพระสัมพุทธพรรณี (จำลอง) เป็นพระประธานในพระอุโบสถในปัจจุบันโดยประดิษฐานในห้องกลางของพระอุโบสถ รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้หล่อขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2452 เพื่ออุทิศถวายแด่รัชกาลที่ 4 โดยจำลองมาจาก พระสัมพุทธพรรณี องค์จริงที่เคยประดิษฐานที่วัดแห่งนี้ เพราะพระสัมพุทธพรรณีองค์จริงสร้างขึ้นเมื่อรัชกาลที่ 4 ทรงผนวชและจำพรรษาอยู่ในวัดแห่งนี้ หลังรัชกาลที่ 4 ขึ้นครองราชย์ จึงทรงอัญเชิญพระสัมพุทธพรรณีองค์จริงไปประดิษฐานที่พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อมีการสร้างพระอุโบสถใหม่ รัชกาลที่ 5 จึงโปรดเกล้าฯ ให้มีการจำลองพระสัมพุทธพรรณี เพื่อมาเป็นพระประธานในพระอุโบสถใหม่ ลักษณะเป็นพระพุทธรูปหล่อสำริดและกะไหล่ทอง ปางสมาธิ หน้าตักกว้าง 44 เซนติเมตร สูง 59.8 เซนติเมตร ลักษณะทางพุทธศิลป์เป็นลักษณะพระพุทธรูปแบบพระราชนิยมในสมัยรัชกาลที่ 4 คือ การทำริ้วจีวรที่เสมือนจริง ไม่มีอุษณีษะ มีพระรัศมีเป็นเปลว พระสัมพุทธพรรณี (จำลอง) ประดิษฐานบนพุทธบัลลังก์เหนือฐานชุกชีภายในซุ้มคูหา มีเศวตรฉัตร 9 ชั้นกางกั้น ที่ฐานพุทธบัลลังก์ รัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ ให้บรรจุพระสรีรางคารของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระสัมพุทธวัฒโนภาส พระสัมพุทธวัฒโนภาส เป็นพระประธานเดิมในพระอุโบสถ ประดิษฐานในห้องด้านหลังพระประธานในปัจจุบัน คือ พระสัมพุทธพรรณี (จำลอง) ซึ่งเดิมห้องนี้เป็นส่วนหนึ่งของพระอุโบสถเก่า เมื่อมีการบูรณปฏิสังขรณ์พระอุโบสถในสมัยรัชกาลที่ 5 พระองค์มีราชปรารภที่จะประดิษฐานพระสัมพุทธพรรณี (จำลอง) ไว้ประจำพระอุโบสถแต่จะย้ายพระประธานองค์เดิมไปไว้ที่อื่นก็ไม่เป็นการสมควร จึงโปรดให้กั้นเป็นห้องขึ้นใหม่ ลักษณะพระสัมพุทธวัฒโนภาส เป็นพระพุทธรูปปูนปั้นปางสมาธิ มีพุทธลักษณะคล้ายพระพุทธรูปสมัยอยุธยา ได้แก่ ลักษณะพระพักตร์เคร่งขรึม พระเนตรเหลือบต่ำแสดงความสงบ ขมวดพระเกศาเล็ก พระรัสมีเป็นเปลวขนาดใหญ่ ลักษณะพระขนงและพระโอษฐ์เหมือนกับพระพุทธรูปในสมัยอยุธยา ด้านหน้ามีพระพุทธรูปอีก 2 องค์ มีพุทธลักษณะคล้ายกัน โดยการตั้งพระพุทธรูป 3 องค์แบบนี้เป็นระเบียบที่นิยมในสมัยอยุธยาตอนปลาย เช่น ในพระอุโบสถ วัดกษัตราธิราช วัดพุทไธสวรรค์ ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 9 ทรงโปรดเกล้าฯ ให้บรรจุพระสรีรางคารของสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า และโปรดเกล้าให้บรรจุเส้นพระเกศาของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 ในปี พ.ศ. 2528 ด้วย ซุ้มพระพุทธรูป ภายในห้องกลางพระอุโบสถซึ่งเป็นที่ทำพิธิกรรมหลักมีงานศิลปกรรมแบบใหม่ในขณะนั้นซึ่ง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงออกแบบร่าง และให้จิตรกรชาวอิตาลี คือ นายคาร์โล ริโกลี ขยายแบบและเขียนสี โดยใช้เทคนิคการเขียนวิธีปูนเปียก หรือ เฟรชโก (Fresco) คือ การเขียนภาพในขณะที่ปูนยังเปียกเพื่อให้เนื้อสีกลืนไปกับปูน เมื่อปูนแห้งสีจะผสมเข้าเป็นเนื้อเดียวกับปูน ทำให้สีอยู่ได้เป็นเวลานานเป็นเทคนิคดั้งเดิมของอิตาลี ด้านหลังของพระสัมพุทธพรรณี (จำลอง) ทำเป็นกรอบซุ้มด้วยงานปูนปั้น เป็นเสากลม 2 เสา ที่เซาะร่องและประดับลวดลายแบบตะวันตก กรอบซุ้มทำเป็นโค้งคล้ายซุ้มในศิลปะขอม ตัวกรอบผูกลายซึ่งเป็นลายกระหนกแบบตันตก คล้ายใบอะแคนทัส ในส่วนที่คดโค้งประดับตราพระราชลัญจกรประจำรัชกาลที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 5 ได้แก่ บนยอดซุ้มมีเครื่องหมายอุณาโลมประดิษฐานเหนือช้างสามเศียรอันเป็นตราพระราชลัญจกรประจำรัชกาลที่ 1 ด้านข้างเบื้องซ้ายเป็นครุฑยุดนาคตราพระราชลัญจกรในรัชกาลที่ 2 ด้านขวาเป็นปราสาทตราพระราชลัญจกร ในรัชกาลที่ 3 และส่วนปลายกรอบซุ้ม เบื้องซ้ายเป็นรูปพระอิศวรถือพระมหามงกุฎตราพระราชลัญจกรในรัชกาลที่ 4 เบื้องขวาเป็นรูปพระพิฆเนศถือจุลมงกุฎตราพระราชลัญจกรในรัชกาลที่ 5 จิตรกรรมภายในซุ้มมีการออกแบบให้สอดรับกับพระสัมพุทธพรรณี (จำลอง) พระประธานในพระอุโบสถ คือ เบื้องล่างมีการวาดประภามณฑลหลังพระสัมพุทธพรรณี (จำลอง) และรอบข้างเป็นรูปกษัตริย์แห่งศากยวงศ์หันหน้าพนมมือเข้าพระประธาน เรียกว่า ภาพศากยสมาคม เหนือพระสัมพุทธพรรณี (จำลอง) เป็นภาพพระพุทธเจ้าประทับยืน ครองจีวรห่มเฉียงอย่างเป็นธรรมชาติ มีประภามณฑลรอบพระเศียร ด้านซ้ายมีพระสารีบุตรอยู่ด้านซ้ายและมีเทวดาอยู่ด้านขวา โดยเป็นฉากที่กำลังลองอยู่บนท่ามกลางหมู่เมฆ จิตรกรรมนอกซุ้มพระพุทธรูปเป็นรูปพระอินทร์และหมู่เทวดาเหาะอยู่บนหมู่เมฆ จิตรกรรมพระเวสสันดรชาดก จิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถเป็นภาพเขียนแบบตะวันตก โดยเขียนเป็นเรื่องราวตลอดทั้งฝาผนัง ส่วนผนังระหว่างช่องหน้าต่างเขียนเป็นห้องละตอน เรื่องที่เขียน คือ เรื่องพระเวสสันดรชาดก ทั้ง 13 กัณฑ์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงออกแบบร่าง และให้นายคาร์โล ริโกลี ขยายแบบและเขียน จำนวน 12 กัณฑ์ และให้นายคาร์โล ริโกลี ร่างภาพกัณฑ์ที่ 13 ตามคำแนะนำของพระองค์ ฝาผนังเหนือหน้าต่างเขียนเป็นเรื่องยาวตลอดผนัง ด้านทิศเหนือเป็นกัณฑ์หิมพานต์ เขียนฉากพระเวสสันดรบริจาคช้างปัจจัยนาเคนทร์แก่พราหณ์เมืองกลิงคราษฎร์ ทำให้ชาวเมืองสีพีไม่พอใจ พระเวสสันดร พระนางมัทรี และพระราชโอรสพระราชธิดาจึงถูกขับไล่ออกจากเมือง ฝาผนังบนด้านทิศตะวันตกเป็นตอนทานกัณฑ์ เขียนฉากตอนพระเวสสันดรเสด็จออกจากกรุงสีพีและได้บริจาคทานตลอดเส้นทางที่มุ่งหน้าสู่ป่าหิมพาต์ แม้กระทั้งม้าเทียมรถและราชรถ ส่วนฝาผนังด้านทิศใต้เป็นตอนนครกัณฑ์ เขียนฉากพระเวสสันดรเสด็จกลับเมืองสีพีด้วยกระบวนพระอิสริยยศ โดยมีฉากพระราชวังอยู่เบื้องหลังคล้ายกับพระมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง เรื่องราวระหว่างช่องหน้าต่างและประตูเป็นกัณฑ์อื่นๆ เริ่มจากผนังทางทิศตะวันตก ทิศเหนือ และทิศใต้ ได้แก่ กัณฑ์ชูชก กัณฑ์จุลพน กัณฑ์มหาพน กัณฑ์กุมาร กัณฑ์มัทรี กัณฑ์สักกบรรพ กัณฑ์มหาราช และกัณฑ์ฉกษัตริย์ มีรูปแบบการเขียนโดยจัดวางองค์ประกอบให้บุคคลสำคัญของเรื่องไว้กลางภาพแวดล้อมด้วยสถานที่หรือทิวทัศน์แบบสมจริงตามเนื้อเรื่องในชาดก เจดีย์ประธาน เจดีย์ประธานตั้งอยู่หลังพระอุโบสถ เป็นเจดีย์ประธานมาแต่เดิม จากภาพถ่ายเก่าก่อนการบูรณะแบบปัจจุบันเป็นเจดีย์ทรงระฆังแบบอยุธยา ที่นิยมสร้างในสมัยรัชกาลที่ 4 เช่น วัดโสมนัส วัดบวรนิเวศวิหาร สำหรับเจดีย์ในปัจจุบัน รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเจดีย์ครอบเจดีย์องค์เดิม แต่มาแล้วเสร็จในสมัยรัชกาลที่ 6 โดยโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศวรฤทธิ์ เป็นผู้ควบคุมออกแบบก่อสร้าง ได้มีการเปลี่ยนรูปแบบเจดีย์มาเป็นเจดีย์ในศิลปะแบบปาละในศิลปะอินเดีย ที่มีการเจาะช่องจรนำที่ส่วนรองรับองค์ระฆังในแต่ละด้าน มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปทั้ง 4 ทิศ ที่ฐานมีซุ้มจรนำล้อมรอบ และมีประติมากรรมสิงห์ล้อมรอบ ลักษณะสิงห์เป็นแบบศิลปะขอม ซึ่งน่าจะได้แบบอย่างมาจากเจดีย์สิงห์ล้อมสมัยอยุธยา เช่น เจดีย์ประธานวัดแม่นางปลื้ม เจดีย์ประธานวัดธรรมิกราช ในซุ้มจรนำที่องค์เจดีย์ประดิษฐานพระพุทธรูปทั้ง 4 ทิศ แต่ละทิศแสดงมุทราต่างกัน ทิศตะวันออกแสดงปางมารวิชัย ทิศใต้แสดงปางประธานพร ทิศตะวันตกแสดงปางสมาธิ ทิศเหนือแสดงปางประธานอภัย พระพุทธรูปทั้ง 4 องค์นี้เป็นพระพุทธรูปในศิลปะชวาภาคกลาง กำหนดอายุได้ราวพุทธศตวรรษที่ 14-15 โดยรัฐบาลฮอลันดาถวายแด่รัชกาลที่ 5 เมื่อคราวเสด็จประพาสอินโดนิเซีย โดยถวายจำนวน 5 องค์ เดิมตั้งไว้รอบพระมณฑป ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อมีการบูรณะเจดีย์องค์นี้จึงได้ย้ายมาประดิษฐานที่นี่แทน 4 องค์ โดยได้สร้างองค์จำลองไว้ในวัดพระศรีรัตนศาสดารามแทน และอีกองค์หนึ่งย้ายไปประดิษฐานที่ซุ้มหน้าพระอุโบสถวัดบวรนิเวศวิหาร ศาลาการเปรียญ ศาลาการเปรียญตั้งอยู่หน้าวัด ในเขตสังฆาวาส ริมแม่น้ำเจ้าพระยา เป็นศาลาการเปรียญสร้างด้วยไม้สักทั้งหลัง สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงให้สร้างเลียนแบบจากศาลาการเปรียญวัดใหญ่สุวรรณารามวรวิหาร จังหวัดเพชรบุรี โดยมีพระยาจินดารังสรรค์ (พลับ) เป็นผู้สร้าง ถือเป็นศาลาการเปรียญที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ลักษณะของศาลาการเปรียญเป็นอาคารทรงไทยขนาดใหญ่สร้างจากไม้สักทั้งหลัง มีรูปแบบศิลปกรรมแบบไทยประเพณี ยกพื้นใต้ถุนสูง ฝาเรือนเข้าเครื่องไม้อย่างเรือนไทย หลังคาซ้อนซ้อน 2 ชั้น มีการยกคอสอง มีมุขลดด้าน หน้า-หลัง หน้าบันประดับเครื่องลำยองแบบไทยประเพณี หน้าบันมุขลดทำเป็นตราพระราชลัญจกรคือ ด้านทิศตะวันตกเป็นตราพระราชลัญจกรในรัชกาลที่ 5 คือ จุลมงกุฎ และด้านทิศตะวันออกทำเป็นตราพระราชลัญจกรในรัชกาลที่ 6 คือ ตราวชิราวุธ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปศิลปะล้านนาแบบเชียงแสนสิงห์หนึ่งเป็นประธาน โดยรัชกาลที่ 7 ได้พระราชทานไว้ และยังมีธรรมมาสน์ 2 หลัง ที่มีลักษณะงดงามมากแห่งหนึ่ง ลำดับเจ้าอาวาส นับแต่เริ่มกรุงรัตนโกสินทร์ ก่อนมีคณะธรรมยุต วัดราชาธิวาสมีเจ้าอาวาสมาแล้ว 5 รูป เมื่อถึงเจ้าอาวาสลำดับที่ 6 วัดราชาธิวาสจึงเปลี่ยนมาสังกัดคณะธรรมยุตตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา ผู้ช่วยเจ้าอาวาส พระธรรมกิตติเมธี (เกษม สญฺญโต) พระเทพวิสุทธิญาณ (ถวิล กนฺตสิริ) พระราชมงคลกวี (อุดม ฐานุตฺตโม) พระราชวชิรวรมุนี (เนรมิต ธมฺมวีโร) พระกิตติวรประสาธน์ (สุชิน สุขิโต) พระศรีวินัยโสภณ (เกษม โธตโก) พระวัฒนวชิรเมธี (ธีรวิทย์ ฉนฺทวิชฺโช) พระครูสุนทรธรรมพิทักษ์ (บุญเลิศ ฐิติงฺกโร) พระครูสิริกวีวัฒน์ (บุญธรรม กตปุญฺโญ) พระครูอิทธิพลญาณ (สัมฤทธิ์ อิทฺธิพโล) พระมหาวิโรจน์ ปภสฺสโร ป.ธ.๘ พระครูวิศาลธรรมโรจ (สมใจ อุทโย) พระมหาอมร ฐิตปญฺโญ ป.ธ.๗ พระครูปลัดสุวัฒนสัจจคุณ (วรวิทย์ สุวรวิโท) ระเบียงภาพ อ้างอิง แหล่งข้อมูลอื่น เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ ธรรมะไทย วัดราชาธิวาสวิหาร ราชวรวิหาร