วัดหลวง (จังหวัดแม่ฮ่องสอน)

วัดหลวง เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลเวียงใต้ อำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 7 ไร่ 3 งาน 59 ตารางวา วัดหลวงสร้างเมื่อ พ.ศ. 2346 เดิมเป็นวัดร้างมาก่อน มีพระพุทธรูปใหญ่ก่อด้วยอิฐถือปูนได้ทรุดโทรมไป ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2442 พระยาดำรงพ่อเมืองปายได้ถึงแก่พิราลัยไป บุตรของพระยาดำรง คือ พระยาราช มาปกครองแทน แล้วได้นำราษฎรในอำเภอปายสร้างเจดีย์วัดหลวงก่อน สร้างครอบองค์พระพุทธรูป ใช้เวลา 3 ปี จึงแล้วเสร็จ พระยาราชเสมาใส่ยอดเมื่อ พ.ศ. 2444 โดยมีพระออเป็นเจ้าอาวาสและเป็นทั้งเจ้าคณะอำเภอปกครองคณะสงฆ์ ในสมัยนี้วัดเจริญรุ่งเรืองมาก ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2450 ต่อมาพระออได้ถึงแก่มรณะภาพไป มีพระหลู่หรือพระเชียงตองเป็นเจ้าอาวาสแทน ต่อมาไม่นานพระเชียงตองกลับไปเมืองพม่า มีพระเกหล่ามาอยู่แทนชั่วคราว ต่อมาคณะศรัทธาไปนิมนต์พระภิกษุโยงจากวัดทุ่งโป่งมาเป็นเจ้าอาวาสแทน ต่อมา พ.ศ. 2496 พระครูอนุศิษย์ศาสนการได้มรณะภาพไป พระครูโสภณสวัสดิการ เจ้าอาวาสวัดโป่งเวียงเหนือได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นเจ้าคณะอำเภอปาย แทนพระครูอนุศิษย์ศาสนการ วัดได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2494 เจดีย์มีศิลปกรรมแบบไทใหญ่ที่ถือเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของเมืองปาย นอกจากนี้ยังมีพระพุทธรูปเก่าแก่ 2 องค์ คือ พระเจ้าเพชรและพระพาราละอ่อง อ้างอิง