วัดนางนองวรวิหาร

วัดนางนองวรวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่ในเขตจอมทอง กรุงเทพมหานคร ประวัติ วัดนางนองวรวิหาร เป็นวัดเก่าแก่แห่งนี้ไม่ปรากฏหลักฐานของการสร้าง แต่สันนิษฐานว่ามีมาตั้งแต่กรุงศรีอยุธยา ประมาณสมัยพระเจ้าเสือ (ขุนหลวงสรศักดิ์) ราวปี (พ.ศ. 2245–2252) ในสมัยรัชกาลที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อ พ.ศ. 2375 ได้โปรดให้ทำเป็นงานใหญ่ รื้อของเก่า และปฏิสังขรณ์ใหม่ทั้งพระอารามดังปรากฏงานศิลปกรรมแบบพระราชนิยมในพระองค์ที่พระอุโบสถและพระวิหารคู่ และเพราะในแขวงบางนางนอง เดิมเป็นนิวาสถานของสมเด็จพระศรีสุลาลัย หรือเจ้าจอมมารดาเรียม พระราชชนนี พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งต่อมาตระกูลของสมเด็จพระศรีสุลาลัย ย้ายข้ามฟากไปอยู่บริเวณวัดหนัง จึงทรงบูรณะวัดนางนอง เนื่องในสมเด็จพระราชมารดาที่ว่าศิลปแบบพระราชนิยมในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นศิลปกรรมที่เลียนแบบศิลปะจีน การบูรณปฏิสังขรณ์ใช้เวลาหลายปีจึงแล้วเสร็จได้สถาปนาเป็นพระอารามหลวง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้ประกอบพิธีผูกพัทธสีมาพระอุโบสถเมื่อ พ.ศ. 2384 ศิลปกรรม พระอุโบสถ พระอุโบสถวัดนางนองเป็นสถาปัตยกรรมแบบพระราชนิยมในรัชกาลที่ 3 ซึ่งเปนศิลปะไทยผสมจีนมีขนาดและรูปแบบใกล้เคียงพระอุโบสถวัดราชโอรสาราม หน้าบันเป็นหน้าบันก่ออิฐถือปูนไม่มีเครื่องลำยอง คือ ไม่มีช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ นาคสะดุ้ง ใช้เสาเหลี่ยมทึบตันขนาดใหญ่ในการรับน้ำหนักหลังคา ไม่มีบัวหัวเสา ไม่มีคันทวย มีการขยายส่วนด้านหน้าเรียกว่าเฉลียง และด้านข้างโดยรอบ เรียกว่า พาไล และใช้เสาเฉลียงและพาไลที่เป็นเสาสี่เหลี่ยมทึบตันทำหน้าที่รับน้ำหนักหลังคากันสาดที่คลุมรอบอาคารทั้งหมด และมีระเบียงสามารถเดินได้โดยรอบอาคาร ฐานของพระอุโบสถยกสูงกว่าพระอุโบสถวัดราชโอรสเป็นชุดฐานสิงห์และชุดบัวคว่ำ-บัวหงาย รอบพระอุโบสถมีกำแพงแก้วล้อมรอบมีซุ้มสีมาประดับบนกำแพงแก้ว ภายในพระอุโบสถ ผนังด้านบนเขียนภาพจิตรกรรมพุทธประวัติตอนโปรดพญาชมพูบดี ผนังด้านล่างระหว่างหน้าต่างเขียนเป็นลายกำมะลอเรื่องสามก๊ก หน้าบัน หน้าบันพระอุโบสถเป็นหน้าบันแบบพระราชนิยมในรัชกาลที่ 3 คือก่ออิฐถือปูน มี 2 ชั้น ซึ่งเป็นกลุ่มของหน้าบันแบบพระราชนิยม ที่รัชกาลที่ 3 ทรงสถาปนาหรืออุปถัมภ์ ตัวอย่างวัดที่มีหน้าบันแบบพระราชนิยมที่มี 2 ชั้น เช่น วัดราชโอรสาราม วัดเศวตฉัตร วัดเทพธิดาราม โดยลักษณะลวดลายบนหน้าบันวัดนางนอง เป็นการประดับกระเบื้องเคลือบผูกลายเป็นกลุ่มดอกไม้จำพวกดอกโบตั๋น ประกอบด้วยดอกตรงกลางเป็นประธานอาจมีดอกเดียวหรือหลายดอก ล้อมรอบด้วยดอกไม้เล็ก ๆ มีก้านและใบประกอบกันดูเป็นกลุ่ม ๆ ประดับเต็มพื้นที่ และเรียงในแนวเฉียงสลับกัน คล้ายระเบียงของลายก้านแย่งแต่ไม่มีก้านและใบมาเชื่อมต่อกัน สีของดอกไม้อยู่ในโทนสีแดง ม่วง น้ำเงิน ส่วนใบเป็นสีเขียว พระพุทธมหาจักรพรรดิ เป็นพระประธานในพระอุโบสถ มีลักษณะเป็นพระพุทธรูปทรงเครื่องต้นอย่างพระมหาจักรพรรดิ ปางมารวิชัย หรือปางโปรดพญาชมพูบดี หล่อด้วยสำริด ลงรักปิดทอง หน้าตักกว้าง 2.25 เมตร สันนิษฐานว่าหล่อขึ้นในปี พ.ศ. 2384 ในคราวการสถาปนาวัดนางนองขึ้นใหม่ ลักษณะของพระมหาจักรพรรดิ คือ เป็นพระพุทธรูปทรงเครื่องต้นอย่างพระมหาจักรพรรดิหรือพระพุทธรูปทรงเครื่องใหญ่ มีเครื่องประดับทั้งองค์ ได้แก่ มงกุฎทรงสูง กุณฑล กรองศอ สังวาล ทับทรวง พาหุรัด ทองพระกอร และทองพระบาท ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากพระพุทธรูปทรงเครื่องใหญ่ในสมัยอยุธยาตอนปลายตัวอย่างเช่น พระพุทธนิมิตวิชิตมารโมลีศรีสรรเพชญบรมไตรโลกนาถ พระประธานในพระอุโบสถวัดหน้าพระเมรุ แต่พระพุทธมหาจักรพรรดิจะมีการประดับเครื่องทรงที่มากกว่า ส่วนลักษณะทางพุทธศิลป์อื่น ๆ เป็นพุทธศิลป์ตามแบบของพระพุทธรูปในสมัยรัชกาลที่ 3 คือ มีพระพักตร์อย่างหุ่น มีพระโอษฐ์นิ่งคล้ายเรือมาด มงกุฎของพระพุทธมหาจักรพรรดิมีเรื่องเล่าขานกล่าวว่ามงกุฎองค์เดิมได้อัญเชิญไปประดิษฐานบนยอดนภศูลบนยอดพระปรางค์วัดอรุณราชวราราม และได้โปรดเกล้าฯ สร้างถวายใหม่ เนื่องจากพระพุทธมหาจักรพรรดิเป็นพระพุทธรูปทรงเครื่องใหญ่ที่มีความสวยงามมากที่สุดในรัตนโกสินทร์ เจดีย์ประธาน เจดีย์ประธานตั้งอยู่ด้านหน้าพระอุโบสถ นอกกำแพงแก้ว ตั้งอยู่ระหว่างพระวิหารคู่ เป็นเจดีย์ทรงเครื่องแบบรัตนโกสินทร์ อยู่ในผังย่อมุมไม้ยี่สิบ ไม่ปรากฏว่าสร้างเมื่อใด แต่เป็นรูปแบบเจดีย์ที่นิยมสร้างในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น โดยได้รับอิทธิพลมาจากเจดีย์ทรงเครื่องในสมัยอยุธยาตอนปลาย มีลักษณะ คือ มีฐานเป็นชุดฐานสิงห์ 3 ฐาน ต่อด้วยบัวคลุ่มรองรับรองรับองค์ระฆัง ถัดขึ้นไปเป็นองค์ระฆังและบัลลังก์ องค์ระฆังประดับบัวคอเสื้อ ซึ่งตั้งแต่ฐานถึงบัลลังก์อยู่ในผังย่อมุมไม้ยี่สิบซึ่งแตกต่างจากเจดีย์ทรงเครื่องอยุธยาที่บัวคลุ่มรอบรับองค์ระฆังจะอยู่ในผังกลม ถัดจากบัลลังก์เป็นก้านฉัตร ประดับเสาหาน บัวฝาละมี และบัวคลุ่มเถา 11 ชั้น ซึ่งบัวคลุ่มเถาได้พัฒนามาจากปล้องไฉนในเจดีย์ทรงระฆัง และเป็นเอกลักษณ์ของเจดีย์ทรงเครื่อง ถัดขึ้นไปเป็นปลี ประดับยอดสุดด้วยเม็ดน้ำค้าง โดยลักษณะเจดีย์ประธานวัดนางนองนี้มีลักษณะคล้ายกับเจดีย์ประจำรัชกาลที่ 1-3 ในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม รวมทั้งรูปแบบผังที่เหมือนกัน คือมีพระอุโบสถเป็นประธาน ถัดมาเป็นเจดีย์ประธานที่คั่นอยู่ระหว่างพระวิหาร 2 ข้างในผังสมมาตร จึงทำให้สันนิษฐานได้ว่าสร้างในสมัยเดียวกัน พระวิหาร พระวิหารของวัดนางนองมี 2 หลัง ตั้งอยู่ในแนวทิศเหนือ - ใต้ คั่นกลางโดยเจดีย์ประธาน ทำให้ผังของวัดนางนองมีความสมมาตร คล้ายกับผังของวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม พระวิหารทิศเหนือ พระวิหารทิศเหนือ มีอีกชื่อว่า วิหารหลวงพ่อผุด สันนิษฐานว่าเป็นที่ตั้งของพระอุโบสถก่อนการสถาปนาใหม่ทั้งอาราม ตัวอาคารเป็นศิลปะแบบพระราชนิยมคล้ายกับพระอุโบสถแต่มีขนาดเล็กกว่า มีระเบียงโดยรอบ ใช้เสารับน้ำหนักทรงเหลี่ยมตันรอบอาคาร ไม่มีบัวหัวเสา ไม่มีคันทวย มีกำแพงแก้วล้อมรอบทั้งอาคารซุ้มประตูกำแพงแก้วเป็นซุ้มประตูทรงตะวันตกแต่วงกบประตูเป็นรูปวงกลมแบบศิลปะจีน มีเจดีย์ทรงเครื่องตั้งอยู่ด้านหน้าและมีเจดีย์ทรงปรางค์ตั้งอยู่ด้านหลัง หน้าบันของพระวิหารทิศเหนือเป็นหน้าบันก่ออิฐถือปูนแบบเดียวกับพระอุโบสถ มี 2 ชั้น หน้าบันชั้นล่างเป็นรูปทิวทัศน์มีภูเขา ต้นไม้ และสัตว์ต่าง ๆ หน้าบันชั้นบน ประดับด้วยกระเบื้องเคลือบรูปสัญลักษณ์มงคลและสัตว์มงคลของจีน เช่น มังกร หงส์ พัดจีน ซุ้มประตู-หน้าต่างพระวิหารประดับลวดลายอย่างเทศ ลงรักปิดทอง ภายในประดิษฐานพระประธาน ชาวบ้านขนานนามว่า หลวงพ่อผาด เบื้องหน้าหลวงพ่อผาดประดิษฐานหลวงพ่อผุด ซึ่งเป็นพระพุทธรูปหินทรายศิลปะอยุธยามีเรื่องเล่าขานว่าพบหลวงพ่อผุดจมดินอยู่ต่อมามีสายฟ้าผ่าลงมาจึงทำให้ดินแยกออกจนพบพระพุทธรูป จึงได้ตั้งชื่อว่าหลวงพ่อผุด พระวิหารทิศใต้ พระวิหารทิศใต้ มีขนาดใกล้เคียงพระวิหารทิศเหนือ แต่เล็กกว่าเล็กน้อย เป็นอาคารศิลปะแบบพระราชนิยม มีกำแพงแก้วล้อมรอบทั้งอาคาร ซุ้มประตูกำแพงแก้วเป็นซุ้มประตูทรงตะวันตกแต่วงกบประตูเป็นรูปวงกลมแบบศิลปะจีน และด้านหน้าพระวิหารมีเจดีย์ทรงเครื่องด้านหลังมีเจดีย์ทรงปรางค์เหมือนกับพระวิหารทิศเหนือ ตัวอาคารไม่มีระเบียงโดยรอบ มีเพียงมุขด้านหน้า-หลัง เสามุขมีด้านละ 6 ต้น เป็นเสาเหลี่ยมทึบตันขนาดใหญ่ไม่มีบัวหัวเสา ไม่มีคันทวย หน้าบันมีชั้นเดียวเป็นหน้าบันก่ออิฐถือปูน ลวดลายหน้าบันประดับด้วยปูนปั้นและกระเบื้องคลือบรูปมังกร 2 ตัวหันหน้าเข้าหากัน ล้อมรอบด้วยก้อนเมฆและสัญลักษณ์มงคลจีน เช่น น้ำเต้า กระบี่ คัมภีร์ ซุ้มประตู-หน้าต่างประดับลวดลายอย่างเทศ ลงรักปิดทอง เจ้าอาวาส พระภาวนาโกศลเถระ นามเดิม รอด (พ.ศ. 2397–2410) พระวิสุทธิโสภณ นามเดิม โล้ (พ.ศ. 2410–2433) พระสีลาจารพิพัฒน์ (พ.ศ. 2433–2457) พระครูสุนทราวาสกิจ (พ.ศ. 2457–2486) พระวุฒิญาณมุนี นามเดิม เลื่อน ฉายา ญาณวุฑโฒ (พ.ศ. 2486–2532) พระเทพสิทธิเวที นามเดิม สำราญ ฉายา รตนธมฺโม (พ.ศ. 2532–2558) พระราชวชิรนายก นามเดิม อั้น ฉายา ปญฺญาสิริ (พ.ศ. 2558–ปัจจุบัน) อ้างอิง