ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ

ឧទ្យាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ពិមាយ ជា ​ឧទ្យាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ​មួយ​ក្នុង ​ប្រទេស​ថៃ ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​នាយកដ្ឋាន​វិចិត្រសិល្បៈ ក្រសួង​វប្បធម៌ ជា ​ប្រាសាទ​ថ្ម ​បុរាណ​ខ្មែរ​ក្នុង​រចនាបថ បាភួន ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ ​ស្រុក ភិម៉ៃ ខេត្តនគររាជសីមា វាមានប្រាសាទថ្មដ៏ធំ និងស្រស់ស្អាតពីអាណាចក្រខ្មែរ។ សាងសង់ក្នុងសម័យកាល ព្រះបាទ​សូរ្យ​វរ្ម័ន​ទី​១ ដើម្បី​ប្រើ​ជា ​ប្រាសាទ ​របស់ ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ហើយ​ក្រោយ​មក​បាន​ប្តូរ​មក​កាន់ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​មហាយាន ។ ប្ប្រាសាទពិមាយ សាងសង់ឡើងតាមជំនឿលើឋានសួគ៌ និងឋានមនុស្ស ប្លង់ប្រាសាទ សាងសង់ស្រដៀងនឹងភ្នំព្រះសុមេរុ។ ប្រាង្គដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលប្រាសាទ វាប្រៀបដូចជាផ្លូវតភ្ជាប់រវាងផែនដី និងស្ថានសួគ៌ ប្រាសាទពិមាយប្រាសាទ គឺជា ប្រាសាទថ្ម ដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ វាជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅក្នុភិម៉ៃ himai។ និងខេត្តនគររាជសីមា ប្រវត្តិប្រាសាទប្រវត្តិប្រាសាទ មឿងភិម៉ៃឬ វិមាយ គឺជាទីក្រុង មួយ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាម សិល្បៈខ្មែរ មានរាង ចតុកោណកែង ។ តាម​ភស្តុតាង​នៃ​សិលាចារឹក និង​សិល្បៈ វា​បញ្ជាក់​ថា​ ប្រាសាទ​​ប្រហែល​ជា​បាន​ចាប់​ផ្តើម​សាង​សង់​ក្នុង​កំឡុង​សម័យ​ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ប្រហែលសតវត្សរ៍ទី១១ ជា ប្រាសាទ នៃ សាសនាព្រាហ្មណ៍ រចនាបថ សិល្បៈ ជារចនាបថបាពួន រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយរចនាបថអង្គរវត្ត។ មាន​ន័យ​ថា​ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បំប្លែង​ទៅ​ជា​កន្លែង ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ​ក្នុង​រជ្ជកាល ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ នៅពេលដែលឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ខ្មែរចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះបន្ទាប់ពីរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ និងការបង្កើត អាណាចក្រសុខោទ័យ យូរៗទៅ ទីក្រុងវិមាយប្រហែលជាបាត់បង់សារៈសំខាន់របស់វា។ ហើយទីបំផុតបានបាត់ ព្រោះ​គ្មាន​ភ័ស្តុតាង​បញ្ជាក់​ពី​ក្រុង​ភីម៉ៃ​ទាល់​តែ​សោះ​ក្នុង​សម័យ ​សុខោទ័យ ។ ទីតាំងប្រាសាទភិម៉ៃ ឧទ្យាន​នេះ​មាន​ទីតាំង​នៅ​ត្រើយ​ខាង​កើត​នៃ ​ទន្លេមូល និង​ស្ថិត​ក្នុង​ខេត្ត នគររាជសីមា។ ប្រាសាទពិមាយប្រាសាទភិ លើផ្ទៃដី ១១៥ រ៉ៃ គ្រោងជារាងចតុកោណ ទទឹង ៥៦៥ ម៉ែត្រ បណ្តោយ ១.០៣០ ម៉ែត្រ ចំណុចពិសេសរបស់ប្រាសាទ ហិនភីម៉ៃ គឺប្រាសាទថ្មនេះ សាងសង់បែរមុខទៅ ទិសខាងត្បូង មិនដូច ប្រាសាទថ្ម ដទៃទៀត ដែលជាធម្មតទៅទិសខាង។ ទិស ទេ ខាង​កើត ​សន្មត​ថា​ដើម្បី​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ផ្លូវ​កាត់​ចេញ​អង្គរ ង​ប្រាណាន​រាជធានី​នៅ​សម័យ​នោះ​នៃ​អាណាច្រ​ខ្មែរ។ ដែល​ចវិមាយខាងភីម៉ៃ​ខាង​ត្បូង អគារនៅក្នុងឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រភីម៉ៃ ចៅសង្កាត់ មានទីតាំងនៅទល់មុខជញ្ជាំងខាងក្រៅ។ នៅផ្នែកខាងឆ្វេងនៃផ្លូវដើរចូលទៅក្នុងប្រាសាទ។ វាជាអគាររាងចតុកោណ។ ដើមឡើយវាត្រូវបានគេហៅថា "រតនាគារនៃប្រាក់" ពីទីតាំងរបស់វាសន្មតថាជាលំនៅដ្ឋានរៀបចំសម្រាប់ស្តេច។ ឬ​សម្ដេច​ក្រុម​ព្រះ​ដែល​មក​ធ្វើ​ពិធី​សាសនា រួម​ទាំង​ជា​កន្លែង​ស្នាក់​សម្រាប់​ដង្ហែ​តង្វាយ​ផ្សេងៗ​ពី​ការ​ជីក​កកាយ​ដី​នេះ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ឆ្នាំ 1968 បានរកឃើញវត្ថុបុរាណជាច្រើន។ មានរូបព្រះ ការតុបតែង និងកាក់សំរិទ្ធ នោះហើយជាមូលហេតុដែលវាត្រូវបានគេហៅថា "រតនាគារនៃប្រាក់" ។ ស្ពាននាគរាជ ទីតាំងទល់មុខច្រកចូលខាងត្បូងគោបុរៈ សាងសង់អំពីថ្មភក់។ មានប្លង់រាងឈើឆ្កាង ទទឹង ៤ម ប្រវែង ៣១,៧០ ម៉ែត្រ។ សាល​នេះ​ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​ខ្ពស់ ហើយ​ផ្លូវ​​របស់​ស្ពាន​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ជា​រាង​នាគ។ នៅ​ចុង​ផ្លូវ​​មាន​រូប​នាគ​មួយ​ក្បាល​ដែល​លើក​ក​ឡើង ហើយ​ក​របស់​គាត់​លាត​ចេញ​ជា​រូប​នាគ​ក្បាល​ប្រាំពីរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​សម្រាប់​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ទីសក្ការៈ ចំពោះជំនឿអំពីសកលលោក។ វាត្រូវបានគេជឿថាជាផ្លូវតភ្ជាប់ពិភពមនុស្សទៅពិភពស្ថានសួគ៌។ ជំនឿ​នេះ​បាន​បន្សល់​ទុក​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង​ពុទ្ធសាសនា​មហាយាន។ កំពែង ក្លោងទ្វារ ឬ គោបុរៈ ស្ថិតនៅចំកណ្តាលជញ្ជាំង។ វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទិស​តែ​មួយ​ទាំង​បួន​ទិស​ខាង​ជើង​ទៅ​ខាង​ត្បូង​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ជញ្ជាំង​។ ខាងកើត - ខាងលិចបន្តិចទៅខាងជើង។ ផែនការជុំវិញនៃក្លោងទ្វារគឺមានរាងជាឈើឆ្កាង។ ពីជញ្ជាំងចូលទៅក្នុងខាងក្នុងវាត្រូវបានគេជឿថាជាអាណាចក្រនៃពិភពស្ថានសួគ៌ ដែលជាកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ព្រះ។ ផ្លូវ សំណង់ជាមួយថ្មភក់ ភ្ជាប់​រវាង​ក្លោងទ្វារ​ខាង​ត្បូង​ដែល​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ធំ។ ដោយ​ធ្វើ​ផ្លូវ​ដើរ​លើក​កម្ពស់​ប្រហែល​១​ម៉ែត្រ ចែក​ជា​៣​ផ្លូវ​ដើរ ប្លង់​ធ្វើ​ជា​រាង​ឈើ​ឆ្កាង ។ ពីការស្ដារឡើងវិញ បំណែកជាច្រើននៃក្បឿងដំបូល និង terracotta brali ត្រូវបានរកឃើញ។ វាត្រូវបានសន្មត់ថាដើមឡើយវាជាយ៉របើកចំហ។ ដំបូលប្រក់ក្បឿង ទ្រដោយបង្គោលឈើ។ Archway និងយ៉ វា​ជា​អគារ​មួយ​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់ ហើយ​លើក​ឡើង​នៅ​ជាន់​ខ្ពស់​។ ជុំវិញប្រាសាទសំខាន់ យ៉រ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង​ជញ្ជាំង​​ទាំង​៤​សងខាង ដោយ​ទីតាំង​ត្រូវ​គ្នា​នឹង​ខ្លោងទ្វារ​ក្រុង។ និងច្រកចូលប្រាសាទធំ ភស្តុតាងសំខាន់ៗលេចឡើងនៅលើក្លោងទ្វារខាងត្បូង។ នៅ​ជុំវិញ​ស៊ុម​ទ្វារ គេ​បាន​រក​ឃើញ​សិលាចារឹក​ខ្មែរ អក្សរខ្មែរបុរាណ បញ្ជាក់​សម័យ​ដែល​ត្រូវ​នឹងឆ្នាំន១១០៨6១១១២655 និយាយអំពីការបង្កើតរូបព្រះ។ ការកសាងទីក្រុង ក៏​ដូច​ជា​ឈ្មោះ​របស់​ពួក​អភិជន​ខ្ពស់​លេច​ឡើង​ ហើយព្រះនាមរបស់ស្តេចគឺ ព្រះបាទធរិនន្ទ្រវរ្ម័ន។ទី១ ប្រាសាទ​កណ្ដាល វាជាផ្នែកដ៏សំខាន់បំផុតនៃប្រាសាទហិនភីម៉ៃ។ វាជាប្រាសាទដ៏ធំមួយ។ សាងសង់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១១ និង​ទី​១២ សាងសង់​ពី​ថ្មភក់​ពណ៌​ស ហើយ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាងត្បូង ។ នេះ​ខុស​ពី​កន្លែង​សាសនា​ខ្មែរ​ដទៃ​ទៀត ដែល​តែង​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត។ ប្រាសាទសំខាន់មានពីរផ្នែកគឺ៖ មណ្ឌប និង ចេតិយ លំនាំតុបតែងត្រូវបានឆ្លាក់លើផ្នែកផ្សេងៗដូចជា ខ្លោងទ្វារ និងធ្នឹម ដែលជារឿយៗឆ្លាក់ជារូបភាពនិទានរឿងរាមាយណៈ និងពុទ្ធសាសនា។ លើកលែងតែផ្នែកខាងត្បូង រូបភាពសំខាន់ត្រូវបានឆ្លាក់ជា សិវ នាថរាជ នៅខាងក្នុងទីសក្ការៈគឺជាផ្នែកសំខាន់បំផុតដែលហៅថា បន្ទប់ គភ៌គ្រឹះ ដែលជាកន្លែងដាក់រូបព្រះសំខាន់ៗ។ ជាន់​បន្ទប់​នៅ​ជ្រុង​ឦសាន​មាន​ប្រឡាយ​ទឹក​បរិសុទ្ធ​លាត​ចេញ​តាម​ជាន់​បន្ទប់​ទៅ​ខាង​ក្រៅ ហៅ​ថា ​បំពង់​សោមសូត្រ។ ប្រាង្គ ហ៊ិនដែង សាងសង់​នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១១ វា​មាន​ទីតាំង​នៅ​ខាងស្តាំ​ប្រាង្គ​សំខាន់​។ មាន​ច្រក​ចេញ​ចូល​ទាំង ៤ ទិស​ខាង​លើ​ស៊ុម​ច្រក​ចូល​ខាង​ជើង។ មានផ្ទាំងថ្មភក់ឆ្លាក់ដោយរូបភាពនិទានរឿងវីរភាពនៃមហាភារតៈ នៅពេលដែល អជុន បរបាញ់ជ្រូកព្រៃ ចំណែកឯផ្នែកម្ខាងទៀតនៃស៊ុមទ្វារ នៅសល់តែដាននៃសសរដែលតុបតែងស៊ុមទ្វារតាមបែបខ្មែរ។ សាលព្រហ្ម ជា​សំណង់​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់ និង​ថ្មបាយក្រៀម។ មានទីតាំងនៅលើមូលដ្ឋានដូចគ្នានឹង ប្រាង្គ ហ៊ិនដែង ក្នុងឆ្នាំ 1950 បានរកឃើញ សិវលិង្គ ចំនួន 7 ដែលឆ្លាក់ពីថ្មភក់នៅខាងក្នុងសាលព្រាហ្មណ៍។ គេជឿថាអគារនេះប្រហែលជាកន្លែងសម្រាប់ធ្វើពិធីសាសនាព្រាហ្មណ៍។ ប៉ុន្តែ​តាម​ទម្រង់ និង​ទីតាំង​ដើម​ទំនង​ជា​ទីតាំង​របស់ ​បណ្ណាល័យ។ ប្រាង្គព្រហ្មទត្ត លក្ខណៈពិសេសនៃប្រាសាទនេះ។ សាងសង់​ដោយ​ថ្មបាយក្រៀម ទីតាំង​ទល់មុខ​ គេ​សន្មត​ថា​ជា​រូប​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ អ្នក​ស្រុក​ហៅ​ថា​ថាវ​ព្រហ្ម​ទត្ត​។ ក្បាល និងដៃរបស់គាត់បានបាត់។ គេ​ជឿថា​ជា​រូប​ព្ព្រះនាងជ័យរាជទេវី ជា​មហេសី​របស់​ព្រះមហាក្សត្រិយានី អ្នក​ភូមិ​ហៅ​វា​ថា Nang Orapim តាម​រឿងព្រេង​និទាន បច្ចុប្បន្ន​ចម្លាក់​ទាំង​ពីរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​ក្នុង​សារមន្ទីរ​ជាតិ ភិម៉ៃ។ បណ្ណាល័យ មានទីតាំងនៅទីធ្លាខាងក្រៅ។ នៅចន្លោះជញ្ជាំងកញ្ចក់ និងក្លោងទ្វារចូល នៅខាងលិចមានអាគារពីរដែលមានទំហំដូចគ្នា។ ប្លង់អាគារមានរាងចតុកោណជាមួយនឹងវេទិការឡើង។ សាងសង់​ដោយ​ថ្មភក់​បែងចែក​ជា​បន្ទប់​វែង​តាម​បណ្តោយ​ទាំងមូល។ បានរកឃើញដាននៃរន្ធសសររាងការ៉េ។ ដើមឡើយប្រហែលជាដំបូលឈើប្រក់ក្បឿង។ គេជឿថាបណ្ណាល័យគឺជាកន្លែងរក្សាទុកគម្ពីរសាសនាដ៏ពិសិដ្ឋ។ យោង