โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย

โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย (อักษรย่อ: ย.ว.;อังกฤษ: Yupparaj Wittayalai School) เป็นโรงเรียนรัฐบาลแห่งแรกของภาคเหนือ โรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ โรงเรียนมาตรฐานสากลและโรงเรียนของรัฐบาลประจำจังหวัดเชียงใหม่ เปิดสอนตั้งแต่ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ถึง 6 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเชียงใหม่ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ เดิมเป็นโรงเรียนชายล้วนประจำมณฑลพายัพคู่กับโรงเรียนสตรีอย่างวัฒโนทัยพายัพ ปัจจุบันเปิดสอนแบบสหศึกษา และเป็นสถานศึกษาในพระอุปถัมภ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา โรงเรียนก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2432 โดยมีชื่อแรกตั้งว่า โรงเรียนเมืองนครเชียงใหม่ และเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2448 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า เมื่อครั้งยังทรงดำรงพระราชอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร หรือสมเด็จพระยุพราชในรัชกาลที่ 5 ได้พระราชทานนามโรงเรียนใหม่ว่า โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย ซึ่งมีความหมายว่า "โรงเรียนของสมเด็จพระยุพราช (สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร)" ประวัติโรงเรียน โรงเรียนยุพราชวิทยาลัยเป็นโรงเรียนรัฐบาลแห่งแรกของจังหวัดเชียงใหม่ สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2432 และได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นโรงเรียนตัวอย่างประจำมณฑลพายัพ หรือโรงเรียนตัวอย่างประจำภาคเหนือเมื่อปี พ.ศ. 2442 ตามพระบรมราโชบายของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ในการขยายการศึกษาออกสู่หัวเมือง เพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนบุคลากร และความต้องการจัดการศึกษาเพื่อความเป็นเอกภาพของชาติโดยได้ออก"ประกาศจัดการเล่าเรียนในหัวเมือง" เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2441 สำหรับเมืองเชียงใหม่ซึ่งเป็นหัวเมืองใหญ่ของมณฑลพายัพนั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชประสงค์ให้จัดเป็นโรงเรียนตัวอย่างและฝึกอบรมกุลบุตรกุลธิดา ให้รู้ธรรมเนียมการหนังสือ และฝึกหัดลายมือ ให้ใช้เป็นเสมียนได้ วิชาคิดเลขและวิชาช่างที่เป็นประโยชน์ และธรรมเนียมต่าง ๆ ที่เป็นคุณแก่แผ่นดิน ยิ่งไปกว่านั้น พระองค์ก็ยังมีพระราชประสงค์จะปลูกฝังคุณสมบัติ ให้นักเรียนเป็นคนขยันขันแข็ง สะอาดทั้งร่างกายและจิตใจ เป็นสุภาพบุรุษและสุภาพสตรี ซื่อสัตย์สุจริตมีอุปนิสัยใจคอดี และเป็นพลเมืองดีในที่สุด เมื่อแรกเริ่มก่อตั้งนั้น โรงเรียนมีที่ตั้งอยู่ที่ศาลากลางสวน ในจวนของพระยานริศรราชกิจ (สาย โชติกเสถียร) ข้าหลวงใหญ่มณฑลพายัพในขณะนั้น และตำหนักที่ประทับในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา โดยมี หม่อมราชวงศ์จันทร์ เป็นอาจารย์ใหญ่ เรียกว่า โรงเรียนเมืองนครเชียงใหม่ เปิดแรกสอนเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2432 ในปี พ.ศ. 2442 ได้รับการจัดตั้งเป็นโรงเรียนสอนหนังสือภาษาไทยขึ้นที่วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร โดยมีพระยาอุปกรณ์ศิลปศาสตร์ (เจริญ อากาศวรรธนะ) เป็นข้าหลวงธรรมการมณฑล เป็นครูใหญ่คนแรก โดยมีจุดประสงค์ตามแนวพระดำริของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ที่ต้องการให้โรงเรียนหลวงตั้งอยู่ริมจวนข้าหลวง หรือในวัด ที่อยู่ใกล้จวนข้าหลวง เพื่อช่วยเป็นธุระดูแลและให้ครูได้ตั้งใจสั่งสอนนักเรียน โรงเรียนหลวงที่ตั้งขึ้นมีจุดประสงค์สำคัญอีกประการหนึ่งคือ เพื่อเป็นโรงเรียนตัวอย่างแก่โรงเรียนอื่น ๆ ในเมืองเชียงใหม่ จึงเป็นที่มาที่รู้จักของคนในสมัยนั้นว่าเป็น โรงเรียนประจำมณฑลพายัพ เมื่อจำนวนนักเรียนเพิ่มขึ้นนั้น จึงได้ขยายที่เรียนมาอยู่ที่โรงละครของเจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ เจ้าผู้ครองนครเมืององค์ที่ 8 จนต่อมาในปี พ.ศ. 2444 ได้ประทานที่ดินบริเวณสี่แยกถนนวโรรส กลางเมืองเชียงใหม่ ปัจจุบันคือถนนพระปกเกล้า กลางเวียงเชียงใหม่ และได้ประทานโรงละคร 1 หลัง เพื่อให้สร้างโรงเรียน ซึ่งมีขนาดเนื้อที่ความยาว 37 วา 2 ศอก ความกว้าง 19 วา 2 ศอก ประกอบด้วยเสาไม้แก่นมีเครื่องบน และพื้นไม้จริงเพื่อให้สร้างโรงเรียนต่อไป สำหรับตัวอาคารของโรงเรียนหลังแรกนี้ ได้วางรูปแบบเป็นรูปทรงปั้นหยา มี 9 ห้อง มีขนาดความยาว 17 วา 2 ศอก ความกว้าง 6 วา มีเรือนโถงต่อจากเรือนเดิม เพื่อใช้เป็นที่นั่งเล่นหรือประโยชน์อื่น ๆ รวม 4 ด้าน การก่อสร้างทำได้ถึงขั้นสร้างโครง และติดเครื่องบนแต่เนื่องจากขาดทุนทรัพย์การก่อสร้างโรงเรียน จึงหยุดชะงักไปชั่วคราว ในปี พ.ศ. 2445 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) ขึ้นมารับราชการตำแหน่งข้าหลวงใหญ่มณฑลพายัพ โดยเฉพาะทางด้านการศึกษานั้น เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์พยายามดำเนินการทุกวิถีทางในการใช้ "การศึกษาแผนใหม่" เป็นเครื่องช่วยปฏิรูปมณฑลพายัพ โดยเริ่มจากการสร้างโรงเรียน ท่านได้มอบหมายให้พระยาอุปกรณ์ศิลปศาสตร์ (เจริญ อากาศวรรธนะ) ข้าหลวงธรรมการมณฑลพายัพ เป็นหัวหน้าบอกบุญเรี่ยรายเงิน จากเจ้านายฝ่ายเหนือและข้าราชการมณฑล ได้เงินจำนวนมาก การก่อสร้างโรงเรียนที่เจ้าอินทวโรรสสุริยวงค์ได้ก่อสร้างค้างไว้จึงเริ่มดำเนินการต่อ ในวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2448 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า (รัชกาลที่ 6) เมื่อครั้งยังทรงดำรงพระราชอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฏราชกุมาร ได้เสด็จประพาสมณฑลพายัพ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จเยี่ยมโรงเรียนเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2448 ดังความปรากฏในลิลิตพายัพ ความว่า "…ครั้นรุ่งขึ้นพระองค์ทรงรัถยานขับรี่ สู่ที่ตั้งโรงเรียน อ่านเขียนหนังสือสยาม เล่าบ่นตามกำหนด หมดทั้งเลขวิทยา ราชาทอดพระเนตรเสร็จ ผันพักตร์เสด็จโดยบาท สู่อาวาสเจดีย์หลวง…" ในการเสด็จประพาสมณฑลพายัพครั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานทรัพย์ส่วนพระองค์ จำนวน 500 บาท สมทบการสร้างโรงเรียน และได้พระราชทานนามโรงเรียนที่ก่อสร้างใหม่ว่า โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย ซึ่งมีความหมายว่า โรงเรียนของสมเด็จพระยุพราช วันที่ 23 กันยายน พ.ศ. 2449 เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ เจ้าผู้ครองนครเมืององค์ที่ 8 เป็นประธานเปิดโรงเรียน ต่อมาได้ย้ายโรงเรียนมาอยู่บริเวณคุ้มหลวงเดิม ณ ที่ตั้งโรงเรียนในปัจจุบัน และเริ่มก่อสร้าง ตึกยุพราช เป็นอาคารหลังแรก เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2455 โดยเงินบริจาคของเจ้านายฝ่ายเหนือ, ข้าราชการ, พ่อค้า, และประชาชน เป็นเงินรวมทั้งสิ้น 15,614 บาท และได้เปิดการเรียนการสอนเมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2458 เมื่อวันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2469 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ได้เสด็จประพาสมณฑลพายัพ ในการนี้ได้เสด็จมายังโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย และพระราชทานธงกองลูกเสือประจำมณฑลพายัพ และได้สร้าง เรือนช้างต้น เพื่อเก็บช้างหลวงของพระองค์ ขณะทรงประทับ ณ พลับพลาชั่วคราว บริเวณลานพระบรมราชานุสาวรีย์สามกษัตริย์ในปัจจุบัน เมื่อวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2501 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อครั้งเสด็จประพาสภาคเหนือ เสด็จมาโรงเรียนยุพราชวิทยาลัยเพื่อจัดพระราชพิธีบายศรีทูลพระขวัญ 18 เมษายน พ.ศ. 2527 ได้รับพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้ง หอวชิราวุธนุสรณ์ ประจำจังหวัดเชียงใหม่ ณ ตึกยุพราช โดยมีการติดตราพระราชลัญจกรประจำพระองค์ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า บริวเณจั่วหน้ามุขตึกยุพราช ระหว่างปี พ.ศ. 2529 - 2531 สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร (ขณะนั้นเป็นสมเด็จเจ้าคุณพระญาณสังวร) เป็นประธานในการบูรณะปฏิสังขรณ์วัดนางเหลียว (ร้าง) เพื่อนให้เป็นธรรมสถาน สถานที่ฝึกอบรมศีลธรรมจริยธรรมแก่นักเรียน เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2531 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพรรณวดี กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา เสด็จพระราชดำเนินทรงเยี่ยมโรงเรียน และทอดพระเนตรการบูรณะธรรมสถาน เมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2532 โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพรรณวดี กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา ทรงรับโรงเรียนไว้ในพระอุปถัมป์ เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2561 โรงเรียนยุพราชวิทยาลัยได้เปิดอาคาร วชิรดารา ประทานโดยพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ โดยเป็นพระนามของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า และเจ้าดารารัศมีพระราชชายา อันมีความหมายว่า ดวงดาวที่ทอประกายดุจเพชร โดยใช้แบบอาคาร 325/ล.55-ข (เขตแผ่นดินไหว) เริ่มก่อนสร้างเมื่อวันที่ 25 มกราคม 2561 29 ธันวาคม พ.ศ. 2563 โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย ได้เปิดอาคารอเนกประสงค์ 3 ชั้น (แบบพิเศษ) อาคารศูนย์วิทยบริการดารารัศมี โดยตั้งชื่ออาคารตามพระนามของเจ้าดารารัศมี พระราชชายา ซึ่งเป็นผู้ประทานที่ดิน ดำเนินการสร้างตั้งแต่ 21 กันยายน พ.ศ. 2562 - 23 ธันวาคม พ.ศ. 2563 พิธีวางพระพุทธมนต์ศิลาฤกธิ์ เมื่อวันจันทร์ที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2562 ใช้วงเงินก่อสร้าง 40,985,000 บาทถ้วน 12 มกราคม พ.ศ. 2565 สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเยี่ยมโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมศึกยุคล เสด็จมาเป็นประธานในพิธีวางพระพุทธมนต์ศิลาฤกธิ์ อาคาร 120 ปี ยุพราชวิทยาลัย และในโอกาสนี้ได้รับพระมหากรุณาธิคุณฯ จากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี พระราชทานผ้าไตรมาทอดผ้าไตรในงานนี้ ข้อมูลปัจจุบัน โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย เป็นโรงเรียนรัฐบาลประจำจังหวัดเชียงใหม่ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 34 (เชียงใหม่-แม่ฮ่องสอน) ตั้งอยู่กลางเมืองเชียงใหม่และอยู่บนเนื้อที่ 29 ไร่ 3 งาน เปิดการสอนตั้งแต่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 - 6 แบบสหศึกษา ปัจจุบันเป็นศูนย์ส่งเสริมผู้มีความสามารถพิเศษทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (โครงการ พสวท.) ประจำภาคเหนือ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2527 รายนามผู้บริหารโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย อาคารเรียน เพลงประจำโรงเรียน เพลง ยุพราช-บานเย็น (เพลงประจำสถาบัน) เพลง ชาวบานเย็น เพลง ใต้ร่มธงบานเย็น เพลง ยุพราชอนุสรณ์ เพลง อย่าลืมบานเย็น เพลง ยุพราชฯองอาจบานเย็น (เพลงพิเศษเนื่องในโอกาสเฉลิมฉลองครบรอบ 100 ปี การพระราชทานนาม "ยุพราชวิทยาลัย") เพลง ยุพราชร้อยปี (เพลงพิเศษเนื่องในโอกาสเฉลิมฉลองครบรอบ 100 ปี การพระราชทานนาม "ยุพราชวิทยาลัย") แผนการเรียน ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น แผนการเรียนวิทยาศาสตร์-คณิตศาสตร์ ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย แผนการเรียนวิทยาศาสตร์-คณิตศาสตร์ แผนการเรียนศิลป์ บุคคลที่มีชื่อเสียงที่สำเร็จการศึกษา ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร - อดีตนายกรัฐมนตรีคนที่ 28 ของไทย (นายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกของไทย) เลขประจำตัว 19582 รุ่น "บัวเกี๋ยง" ศิษย์เก่าดีเด่นยุพราช ปี พ.ศ. 2548 บุญเท่ง ทองสวัสดิ์ - อดีตรัฐมนตรี รองนายกรัฐมนตรี และ ประธานสภาผู้แทนราษฏร (9 พฤษภาคม 2522 - 19 มีนาคม 2526) ไกรสร ตันติพงศ์ - อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และอดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เลขประจำตัว 2745 รุ่น "ศรีบุญเรือง” ปรีดา พัฒนถาบุตร - อดีตรัฐมนตรีว่าการทบวงมหาวิทยาลัย และอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ เลิศ ชินวัตร - อดีตสมาชิกสภาจังหวัดเชียงใหม่ และอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ พล.ต.ต.พีรพันธุ์ เปรมภูติ - อดีตเลขาธิการสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน และ อดีตปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี กฤษดาภรณ์ เสียมภักดี - อดีตรองผู้ว่าราชการจังหวัดลำพูน, เชียงใหม่ และอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.ประเสริฐ ณ นคร - อดีตนายกราชบัณฑิตยสถาน และนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติปี พ.ศ. 2531 ศาสตราจารย์ สุกิจ นิมมานเหมินท์ - เลขาธิการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (2481) รักษาการคณบดีคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ (2483) สมาชิกพฤฒสภา (2489) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (2491-2492) เอกอัครราชทูตไทยประจำประเทศอินเดีย (2502) เอกอัครราชทูตไทยประจำประเทศสหรัฐอเมริกา (2506) สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (2515) นายกสภามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (2515-2517) รองนายกรัฐมนตรี (2516-2519) และราชบัณฑิต ได้รับพระราชทานเข็มดุษฎีมาลา ศิลปวิทยา ทินกร นำบุญจิตต์ - อดีตนายกสมาคมครูและผู้ปกครองโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย, อดีตผู้อำนวยการพลศึกษาเชียงใหม่, อดีตรักษาการในตำแหน่งอธิการบดีสถาบันการพลศึกษา (คนแรก), อดีตอธิบดีกรมพลศึกษา, และอดีตรองปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ศาสตราจารย์ ดร.วิภาต บุญศรี วังซ้าย - อดีตอธิการบดี สถาบันเทคโนโลยีการเกษตรแม่โจ้ และอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดแพร่ ไพบูลย์ มุสิกโปดก - ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ ภาพถ่ายศิลปะ ประจำปี พ.ศ. 2547 นารากร ติยายน - ผู้ประกาศข่าวอิสระ พิมลวรรณ หุ่นทองคำ - ผู้ประกาศข่าวอิสระ พัฒน์ชัย ภักดีสู่สุข - นักร้องนำวงโปเตโต้ และนักแสดงชาวไทย พิชญธิดา สนธิศักดิ์วรรณะ - สมาชิกวง CGM48 ณัฐริกา บุญตั๋ว - สมาชิกวง CGM48 นิติพล ผิวเหมาะ - สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคก้าวไกล แพทย์หญิง แก้วทิพย์ นรนิธิวรรณ - นางสาวเชียงใหม่ ประจำปี 2567 แนลริยา วิภาคกิจ - สมาชิกวง BNK48 ภาพิมล ยารังษี - นักร้องหญิงชาวไทย อ้างอิง ดูเพิ่ม บุคคลจากโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย แหล่งข้อมูลอื่น โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย