กระทรวงสาธารณสุข (ประเทศไทย)

กระทรวงสาธารณสุข (อังกฤษ: Ministry of Public Health) เป็นหน่วยงานราชการส่วนกลางประเภทกระทรวงของไทย มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวกับการสร้างเสริมสุขภาพอนามัย การป้องกัน ควบคุม และรักษาโรคภัย การฟื้นฟูสมรรถภาพของประชาชน และราชการอื่นตามที่มีกฎหมายกำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของกระทรวงสาธารณสุขหรือส่วนราชการที่สังกัดกระทรวงสาธารณสุข ประวัติ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตั้งกรมการพยาบาลขึ้นเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2431 เพื่อให้ควบคุมดูแลกิจการศิริราชพยาบาลสืบแทนคณะกรรมการสร้างโรงพยาบาลวังหน้า กรมพยาบาลมีหน้าที่จัดการศึกษาวิชาแพทย์ ควบคุมโรงพยาบาลอื่น ๆ และจัดการปลูกฝีเป็นทานแก่ประชาชน พ.ศ. 2432 กรมพยาบาลย้ายมาสังกัดในกระทรวงธรรมการ เริ่มมีแพทย์ประจำเมืองขึ้นในบางแห่ง มีการนำยาตำราหลวงออกจำหน่วยในราคาถูกและตั้งกองแพทย์ไปป้องกันโรคระบาด พ.ศ. 2449 (ร.ศ. 124) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยุบกรมพยาบาลและตำแหน่งอธิบดีกรมพยาบาล อธิบดีกรมพยาบาลคนสุดท้ายคือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา และให้โรงพยาบาลอื่นที่สังกัดกรมพยาบาลไปขึ้นอยู่ในกระทรวงนครบาล ยกเว้นโรงศิริราชพยาบาล ซึ่งให้รวมเข้ากับโรงเรียนราชแพทยาลัย ส่วนกองโอสถศาลารัฐบาล กองทำพันธุ์หนองฝี กองแพทย์ป้องกันโรคและแพทย์ประจำเมือง ยังคงสังกัดอยู่ในกระทรวงธรรมการตามเดิม พ.ศ. 2451 กระทรวงมหาดไทยได้ขอโอนกองโอสถศาลารัฐบาล กองทำพันธุ์หนองฝี กองแพทย์ป้องกันโรค และแพทย์ประจำเมืองมาอยู่ในบังคับบัญชาของกระทรวงมหาดไทย ซึ่งในชั้นแรกให้สังกัดอยู่ในกรมพลำภังค์ ต่อมากระทรวงมหาดไทยมีความประสงค์จะปรับปรุงกิจการของกรมพยาบาลให้กว้างขวางและก้าวหน้ายิ่งขึ้น จึงนำความกราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขอพระบรมราชานุญาตเปลี่ยนชื่อกรมพยาบาลเป็นกรมประชาภิบาล และได้รับพระบรมราชานุญาตตามสำเนาพระราชหัตถเลขา ลงวันที่ 19 ธันวาคม พ.ศ. 2459 ในวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2461 ได้ประกาศตั้งกรมสาธารณสุขขึ้นในกระทรวงมหาดไทย โดยเปลี่ยนจากกรมประชาภิบาล และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทรอธิบดีกรมมหาวิทยาลัยเป็นอธิบดีกรมสาธารณสุข การก่อตั้งกระทรวงการสาธารณสุข ในวันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2485 จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ได้มีคำสั่งที่ 4/2485 เรื่องตั้งกรรมการพิจารณาการปรับปรุงการแพทย์ โดยคณะกรรมการมีอำนาจหน้าที่ดังนี้ รวมโรงพยาบาลและสถานที่พยาบาลต่าง ๆ ที่เป็นของรัฐบาลและเทศบาลมาตั้งเป็นหน่วยการแพทย์ขึ้น จะเป็น กระทรวง หรือทบวง หรือกรมก็แล้วแต่จะพิจารณาเห็นสมควร โดยให้สังกัดในสำนักนายกรัฐมนตรี และถ้าจำเป็นจะแบ่งเป็นกองต่าง ๆ ด้วยก็ได้ ให้ยุบเลิกสภากาชาดไทย และให้โอนโรงพยาบาลและสถานที่พยาบาลของสภากาชาดไทยมารวมกับหน่วยการแพทย์ในข้อ 1 แต่คงให้มีกองอำนวยการไว้ เผื่อจะมีติดต่อกับองค์กรสากลกาชาด เรื่องอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับเรื่องการแพทย์นี้ตามที่คณะกรรมการนี้จะพิจารณาเห็นควรพิจารณาเสียให้เสร็จในคราวเดียวกัน วันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2485 คณะกรรมการพิจารณาปรับปรุงการแพทย์ ครั้งที่ 1 ณ ห้องประชุมกระทรวงกลาโหม โดยที่ประชุมมีมติเอกฉันท์ให้โอนย้ายส่วนราชการต่าง ๆ มารวมเป็นหน่วยงานระดับกระทรวง ได้แก่ หน่วยงานหลัก: กรมสาธารณสุขทั้งหมด และงานในสังกัดเทศบาล (โรงพยาบาลและสุขศาลา) สถานพยาบาลและสถาบัน: โรงพยาบาลศิริราช, สภากาชาดไทย และกองแพทย์ กรมรถไฟ งานเฉพาะด้าน: กรมประชาสงเคราะห์, กองสุขาภิบาลและอนามัยโรงเรียน (กรมพลศึกษา), แผนกแพทย์และอนามัย (กรมราชทัณฑ์) งานวิจัยและสนับสนุน: กองเภสัชกรรมและเคมีบางส่วนจากกรมวิทยาศาสตร์ สำหรับหน่วยงานพยาบาลในสังกัดกรมเสนารักษ์ กระทรวงกลาโหม และหน่วยแพทย์กรมตำรวจ ที่ประชุมเห็นควรให้คงไว้ตามเดิม เนื่องจากเป็นภารกิจเฉพาะด้านความมั่นคงที่ไม่เกี่ยวข้องกับภาคประชาชนโดยตรง ในขั้นต้นที่ประชุมพิจารณาชื่อ "กระทรวงการสาธารณสุขและการแพทย์" เพื่อให้ครอบคลุมภารกิจทั้งหมด แต่ภายหลังมีความเห็นว่าชื่อดังกล่าวมีความยาวเกินไป ประกอบกับในต่างประเทศนิยมใช้ชื่อเรียกโดยย่อว่า "Ministry of Health" คณะกรรมการจึงมีมติให้ใช้ชื่อว่า "กระทรวงการสาธารณสุข" ในการประชุมพิจารณาช่วงแรก มีตัวแทนจากหน่วยงานสำคัญแสดงความเห็นคัดค้านการรวมเข้ากับกระทรวงใหม่ ดังนี้: สภากาชาดไทย: พระยาดำรงแพทยาคุณ (ตัวแทนสภากาชาดไทย) ชี้แจงว่าไม่ควรนำสภากาชาดมารวม เนื่องจากตามหลักสากลกาชาดถือเป็นองค์กรเอกชนที่มีอิสระ มีภารกิจเฉพาะในการสนับสนุนการพยาบาลช่วงสงครามและฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ อีกทั้งงบประมาณส่วนใหญ่มาจากเงินบริจาคและมูลนิธิส่วนบุคคล ซึ่งในขณะนั้นสภากาชาดไทยมีการดำเนินงานที่สัมพันธ์กับกระทรวงกลาโหมอยู่เดิมแล้ว โรงพยาบาลศิริราช: พระอัพภันตราพาธพิศาล ให้ความเห็นว่าโรงพยาบาลศิริราชมีฐานะเป็นส่วนหนึ่งของคณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมีภารกิจหลักคือการเป็นสถานศึกษาและฝึกอบรมวิชาชีพแพทย์ จึงเห็นสมควรให้คงการสังกัดไว้กับสถาบันการศึกษาต่อไปเพื่อให้การจัดการเรียนการสอนดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยไม่ต้องย้ายมาขึ้นกับกระทรวงที่จัดตั้งขึ้นใหม่ในขณะนั้น ที่ประชุมจึงยังไม่มีมติเด็ดขาดในกรณีของสองหน่วยงานนี้ โดยรองประธานกรรมการต้องนำเรื่องเข้าหารือกับนายกรัฐมนตรีในฐานะประธานกรรมการ ต่อไป เพื่อให้การดำเนินงานของกระทรวงใหม่ครอบคลุมภารกิจด้านการแพทย์และสาธารณสุข คณะกรรมการได้พิจารณาจัดตั้งกรมในสังกัดเบื้องต้น 5 กรม ได้แก่ กรมสาธารณสุข: รับผิดชอบงานด้านสุขาภิบาลและอนามัยโดยรวม กรมการแพทย์: รับผิดชอบงานด้านการรักษาพยาบาลและโรงพยาบาล กรมประชาสงเคราะห์: รับผิดชอบงานด้านสวัสดิการและการสงเคราะห์ประชาชน กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์: รับผิดชอบงานวิจัย เภสัชกรรม และการวิเคราะห์ทางเคมีที่เกี่ยวข้อง กรมควบคุมเทศบาล: รับผิดชอบการประสานงานและดูแลงานด้านสุขาภิบาลในระดับท้องถิ่น ในวันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2485 ประชุมคณะกรรมการพิจารณาปรับปรุงการแพทย์ครั้งที่ 2 ประธานที่ประชุมกล่าวว่า นายกรัฐมนตรีมีความเห็นว่า งานทางส่วนเทศบาลซึ่งได้จัดขึ้นเป็นกรมควบคุมเทศบาลนั้น ยังไม่ควรนำมารวมกับกระทรวงใหม่นี้ ควรให้เป็นตามรูปเดิมก่อน ที่ประชุมได้ตัดกรมควบคุมเทศบาลออก คงเหลืออยู่ 4 กรม ส่วนเรื่องสภากาชาดไทยนั้น ที่ประชุมเห็นว่า ไม่ต้องยุบ แต่ย้ายการควบคุมจากกระทรวงกลาโหมมาขึ้นกับกระทรวงใหม่ แต่การงานและสถานที่ให้คงอยู่ตามเดิม ต่อมาในการประชุมครั้งที่ 3 เมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2485 ที่ประชุมได้วางแนวทางการกำกับดูแลวิชาชีพแพทย์ โดยมีมติสำคัญดังนี้: คณะกรรมการควบคุมการประกอบโรคศิลปะ: กำหนดให้สังกัดอยู่ในสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข แต่ในขณะนั้นที่ประชุมเห็นว่ายังไม่มีความจำเป็นต้องจัดตั้ง "คณะกรรมการแพทย์" แยกออกมาต่างหากเพื่อทำหน้าที่ทางวินัยในลักษณะเดียวกับคณะกรรมการตุลาการ เนื่องจากมีคณะกรรมการควบคุมการประกอบโรคศิลปะทำหน้าที่อยู่แล้ว สถานะของแพทยสมาคม: ที่ประชุมมีความเห็นว่า "แพทยสภา" หรือสมาคมวิชาชีพแพทย์ ควรมีสถานะเป็นองค์กรส่วนบุคคล ไม่ควรนำเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการบริหารงานโดยรัฐ แต่กระทรวงสาธารณสุขจะทำหน้าที่สนับสนุนตามความเหมาะสม เช่น การออกกฎหมายกำหนดให้แพทย์ต้องเป็นสมาชิกสมาคม และให้แพทยสมาคมมีสิทธิส่งตัวแทนเข้าร่วมเป็นคณะกรรมการควบคุมการประกอบโรคศิลปะ นอกจากนี้ ที่ประชุมมีข้อสรุปเกี่ยวกับสถานะของโรงพยาบาลศิริราชภายหลังการพิจารณาอย่างละเอียด โดยมีประเด็นสำคัญดังนี้ ความสำคัญด้านการศึกษา: พระอัพภันตราพาธพิศาล ยืนยันว่าโรงพยาบาลศิริราชไม่สามารถแยกออกจากหน่วยศึกษาวิจัยได้ เนื่องจากเป็นสถานที่ฝึกปฏิบัติงานหลักของนักเรียนแพทย์และพยาบาล การแยกส่วนบริหารโรงพยาบาลออกมาจะทำให้เกิดความติดขัดในการจัดการเรียนการสอนและการปกครอง มาตรฐานสากล: ที่ประชุมพิจารณาว่ามหาวิทยาลัยชั้นนำในต่างประเทศมักสร้างโรงพยาบาลให้เป็นส่วนหนึ่งของคณะแพทยศาสตร์โดยตรง เพื่อประโยชน์ทางการศึกษา มติที่ประชุม: แม้ในเชิงโครงสร้างหน่วยงานบริการทางการแพทย์ควรจะมารวมกันที่กระทรวงใหม่ แต่เมื่อคำนึงถึงความจำเป็นอย่างยิ่งยวดด้านการผลิตบุคลากรทางการแพทย์ ที่ประชุมจึงมีมติให้ โรงพยาบาลศิริราชคงสังกัดอยู่กับคณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตามเดิม โดยไม่โอนย้ายมาขึ้นกับกระทรวงสาธารณสุขในขณะนั้น ในการประชุมครั้งที่ 5 เมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2485 รองประธานได้กล่าวเปิดประชุมว่า ตามที่นายกรัฐมนตรีได้อ่านรายงานการประชุมของคณะกรรมการปรับปรุงการแพทย์ที่ประชุมมาแล้วถึง 3 ครั้งนั้น มีความเห็นชอบในการที่ได้พิจารณาไปแล้วทุกอย่าง แต่มีข้อทักท้วงดังนี้ "...ให้ตั้งมหาวิทยาลัยแพทย์ขึ้นในกระทรวงนี้ โอนกิจการโรงเรียนแพทย์ทั้งหมดรวมศิริราชพยาบาลด้วย และนอกจากนั้นให้คิดเอาแพทย์สัตว์มาไว้ในกระทรวงนี้ด้วย เอามารวมให้หมด..." ซึ่งคณะกรรมการได้มีมติเห็นชอบเป็นเอกฉันท์ ในที่สุดตกลงกันให้นามว่า มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ จนในที่สุด วันที่ 7 มีนาคม พ.ศ. 2485 มีการตราพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2485 ขึ้น เพื่อจัดตั้งกระทรวงการสาธารณสุข โดยกำหนดส่วนราชการในสังกัดดังนี้ สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมประชาสงเคราะห์ กรมมหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมสาธารณสุข กระทรวงการสาธารณสุขได้ย้ายมาอยู่ที่วังศุโขทัย เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2485 (เดิมตั้งอยู่ที่กระทรวงมหาดไทย) โดยเช่าอาคาร ต่าง ๆ จาก สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ ค่าเช่าเดือนละ 5,000 บาท กระทรวงสาธารณสุข ตั้งอยู่ที่วังศุโขทัย เป็นเวลานานถึง 8 ปี มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข 10 ท่าน จนกระทั่งในสมัยที่พระยาบริรักษเวชชการ ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการสาธารณสุข ฯพณฯ นายกรัฐมนตรี ได้มีบัญชาให้สำนักงานพระราชวังจัดเตรียมวังศุโขทัย ให้เป็นที่ประทับของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระยาบริรักษเวชชการ จึงได้เสนอขออนุมัติซื้อวังเทวะเวสม์ เพื่อเป็นที่ทำการของกระทรวงต่อมา เปลี่ยนชื่อเป็นกระทรวงสาธารณสุข ในวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2495 มีการตราพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2495 ซึ่งได้เปลี่ยนชื่อกระทรวงการสาธารณสุขเป็น กระทรวงสาธารณสุข และกำหนดให้มีการแบ่งส่วนราชการดังนี้ โดยมีการย้ายกรมประชาสงเคราะห์ไปสังกัดกระทรวงมหาดไทยและเปลี่ยนชื่อกรมสาธารณสุขเป็นกรมอนามัย สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมอนามัย เครื่องหมายราชการกระทรวงสาธารณสุข เมื่อได้จัดตั้งกระทรวงสาธารณสุขขึ้นแล้ว ทางราชการได้กำหนดรูปคบเพลิงมีปีกและมีงูพันคบเพลิงเป็นตรากระทรวงสาธารณสุข ตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดภาพเครื่องหมายราชการ ตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายราชการ พุทธศักราช 2482 (ฉบับที่ 13) ลงวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2485 การเปลี่ยนตรากระทรวงสาธารณสุขใหม่ นพ.โสภณ เมฆธน ปลัดกระทรวงสาธารณสุข และกรรมการในคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านสาธารณสุข กล่าวว่า ขณะนี้กระทรวงสาธารณสุขได้มีการเปลี่ยนตราสัญลักษณ์ของกระทรวงซึ่งใช้มานานกว่า 97 ปี คือตั้งแต่วันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2461 ที่เป็นวันก่อตั้งกระทรวง สำหรับการเปลี่ยนตราสัญลักษณ์ในครั้งนี้เกิดจากแนวคิดของ นพ.ปิยะสกล สกลสัตยาทร รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ที่พบว่าตราสัญลักษณ์ในเว็บไซต์ของกระทรวงสาธารณสุขและกรมต่าง ๆ มีการใช้ตราสัญลักษณ์ที่หลากหลายดูแล้วสับสน จึงมีแนวคิดที่จะสร้างความเป็นเอกลักษณ์ทำให้ประชาชนเข้าถึงและเข้าใจง่าย ซึ่งการเปลี่ยนตราสัญลักษณ์ใหม่จะยังคงอิงตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดภาพเครื่องหมายราชการ ตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายราชการ พุทธศักราช 2482 ฉบับที่ 13 ซึ่งประกาศตั้งแต่วันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2485 ลงนามโดยจอมพล ป. พิบูลสงคราม ที่ระบุว่าให้มีสัญลักษณ์งูพันกับคบเพลิงเอาไว้ แต่ส่วนที่จะปรับเปลี่ยนใหม่ คือ การตัดเอาส่วนที่ยุ่งเหยิงออก เช่น ลายกนกภายในวงกลมของสัญลักษณ์ ประกายเพลิง รวมถึงมีการเปลี่ยนโทนสีของสัญลักษณ์ จากเดิมมีหลายสี ดูแล้วฉูดฉาด มาใช้โทนสีเขียวและสีขาวแทน โดยพื้นสัญลักษณ์จะเป็นสีเขียว และใช้ตัวอักษรและสัญลักษณ์ต่าง ๆ ทั้งคบเพลิงและคทาเป็นสีขาว นพ.โสภณ กล่าวว่า ที่เลือกใช้สีเขียวนั้นมีที่มาที่ไป คือ เดิมทีเมื่อแพทย์ทำการผ่าตัดจะใส่ชุดสีขาว แต่เมื่อสีขาวเจอกับเลือดก็จะมีปัญหาทางสายตา จึงหันมาใช้สีเขียวเพราะทำให้สบายตา ดังนั้น จึงเลือกใช้สีเขียวเป็นสีพื้นของสัญลักษณ์ สำหรับการเปลี่ยนสัญลักษณ์ใหม่ได้หารือกันในหลายส่วน เห็นตรงกันว่าจะต้องสร้างเอกลักษณ์ของกระทรวงสาธารณสุขให้ชัดเจน ส่วนตามกรมต่าง ๆ ในสังกัดก็จะให้อิงตามสัญลักษณ์ของกระทรวงสาธารณสุขเป็นหลัก แต่หากกรมใดจะเพิ่มเติมรายละเอียดใดลงไปในสัญลักษณ์นั้นจะต้องหารือกันอีกครั้ง "สำหรับกรณีที่มีกระแสว่าการเปลี่ยนสัญลักษณ์ เพราะต้องการปรับฮวงจุ้ยเพื่อหวังลดปัญหาความขัดแย้ง ยืนยันว่าไม่จริง เพราะวัตถุประสงค์จริง ๆ คือการสร้างความเป็นเอกลักษณ์ในการสื่อสาร และปัจจุบันการสื่อสารก็มีการติดต่อผ่านทางเว็บไซต์เป็นหลัก แต่เมื่อประชาชนเข้ามาดูก็มักจะเกิดความสับสนว่าสัญลักษณ์ของกระทรวงสาธารณสุขคืออะไร จึงต้องการเปลี่ยนเพื่อสร้างเอกลักษณ์ของกระทรวงสาธารณสุขให้ชัดเจน ที่สำคัญคือสัญลักษณ์ใหม่ก็ไม่ได้ใช้งบประมาณใด ๆ เลย เพราะเน้นปรับเปลี่ยนตรงเว็บไซต์ ดังนั้นโรงพยาบาลหรือหน่วยงานใด ๆ ในสังกัดหากมีตราสัญลักษณ์ที่ทำเป็นเครื่องหมายติดถาวรก็ไม่จำเป็นต้องถอดออก เพราะสิ้นเปลือง" ปลัดกระทรวงสาธารณสุขกล่าวและว่า สำหรับความหมายขององค์ประกอบต่าง ๆ ในสัญลักษณ์ คือ คทาหรือคบเพลิง เปรียบด้วยอำนาจ งู เปรียบด้วยความรอบรู้ และปีกสองปีก เปรียบด้วยความขยันขันแข็ง ความคล่องแคล่วทะมัดทะแมง เมื่อถามว่าสำหรับกรมต่าง ๆ จะต้องปรับเปลี่ยนโลโก้ของแต่ละกรมอย่างไร นพ.โสภณกล่าวว่า กำลังทยอยพิจารณาอยู่ เนื่องจากเรื่องนี้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขให้ดำเนินการโดยตั้งเป้าไว้ภายใน 3 เดือน แต่สัญลักษณ์ทั้งหมดจะเน้นในเว็บไซต์ก่อนเป็นหลัก หน้าที่และความรับผิดชอบ ตามพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545 และที่แก้ไขเพิ่มเติม กระทรวงสาธารณสุขมีอำนาจหน้าที่หลักในการดูแลสุขภาพของประชาชนอย่างครบวงจร ครอบคลุมตั้งแต่การสร้างเสริมสุขภาพอนามัย การป้องกัน ควบคุม และรักษาโรค ไปจนถึงการฟื้นฟูสมรรถภาพของผู้ป่วย รวมถึงการปฏิบัติภารกิจอื่นตามที่กฎหมายกำหนดไว้ หน่วยงานในสังกัด ส่วนราชการระดับกรม กระทรวงสาธารณสุข มีส่วนราชการดังต่อไปนี้ สำนักงานรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข กรมการแพทย์ กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กรมควบคุมโรค กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กรมสุขภาพจิต กรมอนามัย สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กรมสถานพยาบาลสาธารณสุขสงเคราะห์ สถาบันพระบรมราชชนก สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ รัฐวิสาหกิจ องค์การเภสัชกรรม องค์การมหาชน กระทรวงสาธารณสุข มีองค์การมหาชนในความกำกับดูแลจำนวน 7 แห่ง แบ่งเป็นองค์การมหาชนที่จัดตั้งตามพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 จำนวน 2 แห่ง และองค์การมหาชนที่จัดตั้งตามพระราชบัญญัติเฉพาะ จำนวน 4 แห่ง โรงพยาบาลบ้านแพ้ว (องค์การมหาชน) สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน) สถาบันวัคซีนแห่งชาติ สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หน่วยงานภายในที่มีฐานะเทียบเท่ากอง แต่ไม่สังกัดกรมใด ศูนย์บริหารจัดการเรื่องราวร้องทุกข์ กระทรวงสาธารณสุข รายชื่อกรม พ.ศ. 2485 – พ.ศ. 2495 : กระทรวงการสาธารณสุข สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมประชาสงเคราะห์ กรมมหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมสาธารณสุข พ.ศ. 2495 – พ.ศ. 2502 : กระทรวงสาธารณสุข สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมอนามัย พ.ศ. 2502 – พ.ศ. 2515 สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมอนามัย พ.ศ. 2515 – พ.ศ. 2534 สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์และอนามัย กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมส่งเสริมสาธารณสุข พ.ศ. 2534 – พ.ศ. 2535 สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมควบคุมโรคติดต่อ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมอนามัย สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา พ.ศ. 2535 – พ.ศ. 2537 สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมควบคุมโรคติดต่อ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมอนามัย สถาบันสุขภาพจิต สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา พ.ศ. 2537 – พ.ศ. 2545 สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมควบคุมโรคติดต่อ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมสุขภาพจิต กรมอนามัย สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา พ.ศ. 2545 – พ.ศ. 2560 สำนักงานรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมควบคุมโรค กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กรมสุขภาพจิต กรมอนามัย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2560 – ปัจจุบัน สำนักงานรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง กรมการแพทย์ กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กรมควบคุมโรค กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กรมสุขภาพจิต กรมอนามัย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ข้อวิจารณ์ ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2564 กระทรวงสาธารณสุขเปิดเผยว่ามีข้อมูลผู้ป่วยถูกแฮกจริง โดยมีต้นเหตุมาจากโรงพยาบาลในจังหวัดเพชรบูรณ์ อย่างไรก็ตาม จากการตรวจสอบพบว่ามีข้อมูลผู้ป่วยถูกแฮกเพียง 1 หมื่นราย พร้อมกับรายละเอียดชื่อ นามสกุล เบอร์โทรศัพท์และข้อมูลการเข้า-ออกโรงพยาบาล และข้อมูลของเจ้าหน้าที่อีกจำนวนหนึ่ง โดยเมื่อเดือนกันยายน 2563 มีข้อมูลว่าโรงพยาบาลสระบุรีถูกโจมตีด้วยโปรแกรมเรียกค่าไถ่ แต่ผู้อำนวยการโรงพยาบาลดังกล่าวยืนยันว่าการเรียกค่าไถ่ไม่เป็นความจริง ดูเพิ่ม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขของไทย รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุขของไทย รายชื่อปลัดกระทรวงสาธารณสุขของไทย อ้างอิง แหล่งข้อมูลอื่น เว็บไซต์ทางการ กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2545–2567