Dhul qoyan Mara

Dhul-qoyan Mara waa dhul-daad wabiyeed ku yaal meel u dhow Harada Fiktooriya halkaas oo Wabiga Mara uu ku shubo biyahiisa. Dhul-qoyankan waxaa inta badan quudiya Wabiga Mara, kaas oo ka soo bilaabma Mau escarpment ee dalka Kenya. Arrimaha ugu waaweyn Dhul-qoyanka Mara, sida dhul-qoyanada kale, waa il muhiim ah oo ka mid ah khayraadka dabiiciga ah iyo deegaan loogu talagalay noocyo kala duwan oo xayawaan iyo dhir ah. Waxaa la helaa noocyo badan oo dhir ah, kuwa ugu waaweyn waa babuun (papyrus) (matende/matete) iyo cattail (mabilimbili). Nolol-maalmeedka bulshooyinka ku nool agagaarka dhul-qoyanka waxay ku xiran tahay adeegyo kala duwan oo uu bixiyo dhul-qoyanku. Hawlaha ugu waaweyn ee bulsho-dhaqaale ee bulshooyinka ku nool agagaarka Dhul-qoyanka Mara waa kalluumeysiga iyo goynta babuunka. In ka badan 80% dadka ku nool bulshooyinka deriska la ah dhul-qoyanka waxay nolol-maalmeedkooda ka helaan hawlaha kalluumeysiga. In kasta oo goynta babuunka ay ka mid tahay hawlaha dhaqaale ee ugu waaweyn ee bulshada ku nool agagaarka Dhul-qoyanka Mara, kaliya 5% babuunka ayaa la goostaa sannadkiiba. Babuunka waxaa inta badan loo isticmaalaa soo saarista badeecadaha reerka sida roogagga, dambiilaha, looxyada, saqafyada, weelasha khudradda, hadhka laambadaha, barkimooyinka iyo kuraasta gacmaha leh. Khataraha Dhul-qoyanka Mara waa mid si joogto ah u sii xumaanaya inkasta oo dadaallo badan loo galay in lagu badbaadiyo nooc-kala-duwanaanshihiisa (biodiversity). Isbeddelka isticmaalka dhulka sannadihii la soo dhaafay waa dhibaatada ugu weyn ee ka jirta dooxada Wabiga Mara. Sidaa darteed, ilaalinta dhul-qoyanka ee ka hortagga lumitaanka nooc-kala-duwanaanshaha waa mid muhiim u ah hagaajinta caafimaadkiisa. Intii u dhaxaysay 1950-meeyadii iyo 2006-dii, tirada biyaha xilliyeedka ee Mara ayaa isbeddelay si weyn taas oo macnaheedu yahay in hadda ay jiraan heerar sare iyo hoose oo ka duwan qulqulka wabiga. Dhaqdhaqaaqyadan waxaa lala xiriiriyaa isbeddellada isticmaalka dhulka ee aagga qabsashada biyaha: daboolka dhirta oo yaraanaya ayaa sababaya in biyaha roobka ay si dhakhso ah u qulqulaan. Meel u dhow afka wabiga ee Tanzania, heerarka biyaha ee si degdeg ah u isbedbeddelaya ee Harada Fiktooriya ee qarnigii hore ayaa ku daray dhibaatooyin dheeraad ah oo ku saabsan qulqulka Wabiga Mara. Sidaa darteed, daadadku waxay noqdeen kuwo aad u soo noqnoqda, qaybo badan oo ka mid ah dhul-qoyanada Mara ee Tanzania waxay noqdeen kuwo joogto ah halkii ay ka ahaan lahaayeen dhul-qoyan ku-meel-gaar ah. Dhaqdhaqaaqyadan ayaa sababay isbeddel ku yimaada daboolka dhulka oo ka beddelay dhul-qalalan (oo mararka qaarkood daadku qaado) una beddelay kaymaha dhul-qoyan, una beddelay dhirta dhul-qoyan oo leh dhir kala duwan oo biyaha la xiriira sida kor ku xusan, halkaas oo ugu dambeyntii Cyperus papyrus uu noqday mid ka mid ah noocyada ugu badan. Isbeddelladan degdegga ah ayaa saameyn weyn ku yeeshay deegaanka iyo nolosha ku tiirsan. Marxalad kastaa waxay saameyn kala duwan ku leedahay hawl kasta oo nololeed laakiin guud ahaan, xoolo-dhaqatada ayaa arkay daaqsinkoodii oo si degdeg ah u yaraanaya, kalluumeysatada ayaa arkay meelaha biyaha furan oo kordhaya ka dibna mar kale yaraanaya, iyo hawlo nololeed oo cusub sida samaynta roogagga babuunka ayaa kordhay si weyn. Tixraacyo