హిసార్ వైమానిక దళ స్థావరం

}} అయ్ని వైమానిక దళ స్థావరం (Ayni Air Force Base) గిస్సార్ వైమానిక స్థావరంగా కూడా పిలవబడుతుంది. ఇది తజికిస్తాన్‌లోని రాజధాని దుషాంబేకు పశ్చిమంగా సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ స్థావరాన్ని తజికిస్తాన్ వైమానిక దళం నిర్వహిస్తోంది. ఇక్కడ తజిక్ వైమానిక దళానికి చెందిన స్వతంత్ర హెలికాప్టర్ స్క్వాడ్రన్ స్థావరంగా ఉంది. 2002 నుంచి 2022 వరకు ఈ వైమానిక స్థావరాన్ని భారత వైమానిక దళం, తజిక్ వైమానిక దళం సంయుక్తంగా ఉపయోగించాయి. ఫార్కోర్ వైమానిక స్థావరం తరువాత భారతదేశానికి ఇది రెండో విదేశీ వైమానిక స్థావరం. 2014 నుంచి భారతదేశం పరిమిత సంఖ్యలో సుఖోయ్ Su-30MKI విమానాలను ఈ స్థావరంలో మోహరించింది. ఆఫ్ఘాన్ సంక్షోభం సమయంలో కాబూల్ విమానాశ్రయం నుంచి భారత పౌరులను తరలించేందుకు భారత వైమానిక దళానికి ఇది స్టాండ్‌బై స్థావరంగా విస్తృతంగా ఉపయోగపడింది. లీజు ఒప్పంద గడువు 2022లో ముగియడంతో భారతదేశం ఈ స్థావరం నుంచి వైదొలిగింది. ఈ ఉపసంహరణ ప్రక్రియ 2025 అక్టోబర్ నాటికి పూర్తయింది. చరిత్ర 2000ల ప్రారంభంలో తజికిస్తాన్‌లోని అయ్ని, ఫార్కోర్ ప్రాంతాల్లో భారతదేశం వైమానిక స్థావరాలు ఏర్పాటు చేస్తుందనే వార్తలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. దీనిపై భారత అధికారులు, తజిక్ అధికారులు వెంటనే ఖండనలు జారీ చేశారు. అయినప్పటికీ 2002 నుంచి ఈ స్థావరాల పునరుద్ధరణ పనులు భారతదేశం చేపట్టిందని వారు అంగీకరించారు. 2011 జనవరిలో తజిక్ విదేశాంగ మంత్రి హమ్రోహాన్ జరీఫీ, అయ్ని వద్ద రష్యా సైనిక మోహరింపుపై చర్చల కోసం రష్యాతో అధికారికంగా సంప్రదింపులు ప్రారంభించారు. అయ్ని వద్ద భారత దళాలు లేదా అమెరికా దళాల మోహరింపును ఆయన స్పష్టంగా తిరస్కరించారు. అమెరికా, రుససియాల మధ్య శీతల యుద్ధ కాలంలో అయ్ని, సోవియట్ యూనియన్‌కు చెందిన ప్రధాన సైనిక స్థావరంగా పనిచేసింది. ఇది సెంట్రల్ ఏషియన్ మిలిటరీ డిస్ట్రిక్ట్‌కు చెందినదై ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.[citation needed] సోవియట్ దళాలు ఆఫ్ఘానిస్తాన్ నుంచి ఉపసంహరించుకున్న తరువాత ఈ స్థావర మౌలిక సదుపాయాలు తీవ్రంగా క్షీణించాయి. 2002 నుంచి 2010 మధ్య భారతదేశం ఈ వైమానిక స్థావర పునరుద్ధరణకు సుమారు 70 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు ఖర్చు చేసింది. రన్‌వేను 3,200 మీటర్లకు విస్తరించారు. ఆధునిక నావిగేషన్ పరికరాలు, గగన రక్షణ వ్యవస్థలు ఏర్పాటు చేశారు. మధ్య ఆసియాలో వ్యూహాత్మక ఆధిక్యం సాధించాలనే లక్ష్యంతో భారతదేశం అయ్ని వద్ద సైనిక స్థావరం ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటోందనే అభిప్రాయం కొన్ని మీడియా వర్గాల్లో వ్యక్తమైంది. 2018లో భారతదేశం అయ్ని వైమానిక స్థావరంపై మళ్లీ ఆసక్తి చూపింది. అయ్ని వద్ద భారత సైనిక మోహరింపుల పరిమాణం, పరిధి అంశం భారతదేశం, రష్యా, తజికిస్తాన్ మధ్య చర్చలకు దారితీసింది. తజిక్ గగనతలాన్ని రష్యా పర్యవేక్షించగా అయ్ని వద్ద రష్యా మోటరైజ్డ్ రైఫిల్ డివిజన్ మోహరించి ఉంది. 2018లో షాంఘై సహకార సంస్థలో(ఎస్ సీ ఓ ) భారతదేశం సభ్యత్వం పొందిన తరువాత సభ్య దేశాలతో యుద్ధాభ్యాసాల్లో పాల్గొనడంతో తజికిస్తాన్‌తో సంబంధాలను పునరుద్ధరించేందుకు న్యూఢిల్లీ ఉత్సాహం చూపింది. అదే సమయంలో భారత్–రష్యా రక్షణ ఒప్పందాల కారణంగా ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు అత్యున్నత స్థాయిలో ఉన్నాయి. తజికిస్తాన్ కలెక్టివ్ సెక్యూరిటీ ట్రీటీ ఆర్గనైజేషన్‌లో( సీ ఎస్ టీ ఓ ) సభ్యదేశంగా ఉంది. ఈ కారణంగా అయ్ని వద్ద భారత సైనిక కార్యకలాపాలకు CSTO నుంచి అనుమతి అవసరమైంది. భారత ఆన్‌లైన్ పత్రిక ది ప్రింట్ 2021 ఆగస్టు 23న ప్రచురించిన కథనం ప్రకారం, 2001–2002 కాలంలో తజికిస్తాన్‌లో వైమానిక స్థావరం ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రతిపాదనను భారత ప్రభుత్వం ముందుకు తెచ్చింది. పాకిస్తాన్ పరిపాలిత కాశ్మీర్‌కు సుమారు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో తజికిస్తాన్ ఉండటం ఇందుకు ప్రధాన కారణం. తజికిస్తాన్ నుంచి కార్యకలాపాలు నిర్వహించగలిగితే భారత వైమానిక దళ యుద్ధవిమానాలు పేశావర్‌ను లక్ష్యంగా చేసుకునే సామర్థ్యం పొందుతాయి. ఇది పాకిస్తాన్ వనరులపై అదనపు ఒత్తిడిని సృష్టించగలదని అంచనా వేశారు. ఈ పనులను ప్రారంభించేందుకు అప్పటి గ్రూప్ కెప్టెన్ నసీమ్ అక్తర్‌ను నియమించారు. ఆయన తరువాత మరో అధికారి బాధ్యతలు చేపట్టారు. భారత ప్రభుత్వం బోర్డర్ రోడ్స్ ఆర్గనైజేషన్ బృందాన్ని కూడా రంగంలోకి దింపింది. ఆ బృందానికి ఒక బ్రిగేడియర్ నాయకత్వం వహించారు. ఆ సమయంలో సుమారు 200 మంది భారతీయులు ఈ ప్రాజెక్టులో పనిచేశారు. గిస్సార్ రన్‌వేను 3,200 మీటర్లకు విస్తరించారు. ఇది ఎక్కువ భాగం ఫిక్స్‌డ్ వింగ్ విమానాలకు ల్యాండింగ్, టేకాఫ్‌కు అనుకూలంగా ఉంది. హ్యాంగర్లు, ఓవర్‌హాలింగ్ సదుపాయాలు, రీఫ్యూయలింగ్ సామర్థ్యాలను కూడా అభివృద్ధి చేశారు. ఈ స్థావర అభివృద్ధికి భారతదేశం సుమారు 100 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు ఖర్చు చేసినట్లు అంచనా. 2005 చివరి భాగంలో అప్పటి గ్రూప్ కెప్టెన్ బిరేందర్ సింగ్ ధానోవాను ఈ స్థావర తొలి బేస్ కమాండర్‌గా నియమించారు. 2025 అక్టోబర్ చివరిలో వెలువడిన నివేదికల ప్రకారం, తజికిస్తాన్‌లో విమానాశ్రయాల పునరుద్ధరణ, అభివృద్ధికి సంబంధించి భారత్–తజికిస్తాన్ ద్వైపాక్షిక ఒప్పందం 2022లోనే ముగిసింది. తజికిస్తాన్ ప్రభుత్వం ఈ వైమానిక స్థావర లీజును పొడిగించేందుకు నిరాకరించింది. 2021 నుంచి 2025 అక్టోబర్ వరకు భారత దళాలు దశలవారీగా ఈ స్థావరం నుంచి వెనక్కు వెళ్లాయి. ఇవి కూడా చూడండి మధ్య ఆసియాలో భౌగోళిక వ్యూహం ఫార్కోర్ వైమానిక స్థావరం బాహ్య లింకులు తజిక్ వాయు సేన తజిక్ వాయు సేన విమానాలు మూలాలు