Tayikistan

Ti Tayikistan (Тоҷикистон [tɔd͡ʒikɪsˈtɔn]), opisial a ti Republika ti Tayikistan (Tayiko: Ҷумҳурии Тоҷикистон, Çumhuriji Toçikiston/Jumhuriyi Tojikiston; Ruso: Респу́блика Таджикистан, Respublika Tadzhikistan), ket ti kabanbantayan a napalikmutan ti daga a naturay a pagilian idiay Tengnga nga Asia. Nakarkulo nga addaan iti 8 a riwriw a tattao idi 2013, daytoy ti maika-98 a kaaduan ti kaaduan ti populasion a pagilian ken addaan iti kalawa iti 143,100 km2 (55,300 sq mi), daytoy ti maika-96 a kadakkelan a pagilian iti lubong. Daytoy ket bineddengan babaen ti Apganistan babaen ti abagatan, Uzbekistan iti laud, Kirgistan iti amianan, ken Tsina iti daya. Mabirukan ti Pakistan iti abagatan ken insina babaen ti akikid a Koridor ti Wakhan. Ti tradisional a pagtaengan dagiti tattao a Tayiko ket mairaman iti agdama nga aldaw a Tayikistan, Apganistan ken Uzbekistan. Ti teritorio a mangbukel itan ti Tayikistan ket dati a pagtaengan dagiti nadumaduma a taga-ugma a kultura, mairaman ti siudad ti Sarazm iti Neolitiko ken Panawen ti Bronse, ken kanungpalan idi a pagtaengan dagiti pagarian a tinurturayan dagiti tattao iti nadumaduma a pammati ken kultura, mairaman ti sibilisasion ti Oxus, kultura ti Andronovo, Budismo, Nestoriano a Kristianidad, Soroastrianismo, ken Manikueismo. Ti lugar ket tinurturayan idin babaen dagiti nadumaduma nga imperio ken dagiti dinastia, mairaman ti Imperio ti Akuemenida, Imperio ti Sasanida, Imperio ti Hephtalita, Imperio ti Samanida, Imperio ti Mongol, Imperio ti Timurida, ken ti Imperio ti Rusia. Kas resulta ti pannakawaswas ti Kappon ti Sobiet, nagbalin a nawaya a pagilian ti Tayikistan idi 1991. Ti sibil a gubat ket gangani idi a dagus a nailaban kalpasan ti wayawaya, nagpaut manipud idi 1992 aginggana idi 1997. Manipud idi nagpatingga ti gubat, ti baro a napundar a katalinaay ti polika ken gangganaet a tulong ket nangpalubos ti pagilian a mangpadakkel ti ekonomiana. Ti Tayikistan ket presidensial a republika a buklen dagiti uppat a probinsia. Kaaduan dagiti 8 a riwriw a tattao ti Tayikistan ket tagikua ti etniko a grupo ti Tayiko ken agsasaoda met iti Tayiko, urayno adu met ti tattao nga agsasao iti Ruso. Dagiti bantay ket mangsakop iti ad-adu ngem 90% iti pagilian. Daytoy ket addaan iti transision nga ekonomia a kaaduan nga agdepdepende kadagiti panangisukat iti kuarta, aluminio ken panagpataud iti kapas. Nagan Ti kayat a sawen ti Tayikistan ket "Daga dagiti Tayik". Ti pangsandi iti "-stan" (Persiano: ـستان‎ -stān) ket Persiano para iti "lugar ti" wenno "pagilian" ken ti Tayik ket mabalin a ti nagan ti sakbay ti Islamiko a (sakbay ti maikapito a siglo A.D.) tribu. Segun ti Panagadal ti Pagilian ti Tayikistan idi 1997 ti Biblioteka ti Kongreso, narigat a maibaga ti taudan iti balikas a "Tayik" gapu ta ti termino ket "nairiro kadagiti politikal a suppiat ti maikaduapulo a siglo a maipanggep no ti Turkiko wenno Irani a tattao ket dagiti orihinal a nagtataeng iti Tengnga nga Asia." Dagiti nagibasaran Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am iti material ti publiko a dominio manipud kadagiti website wenno dagiti dokumento ti CIA World Factbook. Adu pay a mabasbasa Historical Dictionary of Tajikistan babaen ni Kamoludin Abdullaev and Shahram Akbarzadeh Land Beyond the River: The Untold Story of Central Asia babaen ni Monica Whitlock Tajikistan: Disintegration or Reconciliation babaen ni Shirin Akiner Tajikistan: The Trials of Independence babaen ni Shirin Akiner, Mohammad-Reza Djalili and Frederic Grare Tajikistan and the High Pamirs babaen ni Robert Middleton, Huw Thomas and Markus Hauser, Odyssey Books, Hong Kong 2008 (ISBN 978-9-622177-73-4) Majority Minoritized by Government: Muslims in Tajikistan (analysis) Naiyarkibo 2018-10-02 iti Wayback Machine babaen ni Dr. Ruslan Kurbanov, OnIslam.net. Mayo 19, 2012. Dagiti akinruar a silpo Dagiti midia a mainaig iti Tayikistan iti Wikimedia Commons Pakaammo ti panagbiahe idiay Tayikistan manipud iti Wikivoyage (iti Ingles) Tayikistan Naiyarkibo 2008-06-07 iti Wayback Machine iti UCB Libraries GovPubs Tayikistan a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles) Tayikistan iti Curlie (iti Ingles) Bariweswes ti Tayikistan manipud iti BBC News Wikimedia Atlas iti Tayikistan