تاجڪستان

تاجڪستان، سرڪاري طور جمهوريه تاجڪستان، وچ ايشيا ۾ واقع هڪ خشڪي سان گهيريل ملڪ آهي. دوشنبي ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ 12.4 لک آهي. تاجڪستان جي ڏکڻ ۾ افغانستان، اولهه ۾ ازبڪستان، اتر ۾ ڪرغيزستان ۽ اوڀر ۾ چين واقع آهن. ملڪ افغانستان جي واخان راهداري جي ڪري پاڪستان کان تمام ٿوري فاصلي تي جدا آهي. تاجڪستان جي آبادي 10.9 ملين کان وڌيڪ آهي. هن علائقي ۾ ماضيءَ ۾ نوپٿر دور ۽ ڪانسي دور جون تهذيبون آباد هيون، جن ۾ آمو دريا تهذيب (اوڪسس تهذيب) شامل آهي. ملڪ جا مختلف حصا سوغديانا ۽ باختريا جي تهذيبن جو مرڪز رهيا. تاريخ جي مختلف دورن ۾ هتي هخامنشي سلطنت، سڪندر اعظم، يوناني-باختري بادشاهت، ڪوشان سلطنت، ڪيداريت، هپٿاليت، پهريون ترڪ خاقانيت، اموي خلافت، عباسي خلافت، ساماني سلطنت، قراخاني سلطنت، سلجوقي سلطنت، خوارزم شاهي سلطنت، منگول سلطنت، تيموري سلطنت ۽ بخارا خانات حڪومتون ڪنديون رهيون. بعد ۾ هي علائقو روسي سلطنت جي قبضي هيٺ آيو ۽ پوءِ سوويت يونين جو حصو بڻيو. سوويت دور ۾ تاجڪستان جون موجوده سرحدون طئي ڪيون ويون. شروعات ۾ اهو ازبڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جي اندر تاجڪ خودمختيار سوويت سوشلسٽ جمهوريه هو، پوءِ 5 ڊسمبر 1929ع تي تاجڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه طور سوويت يونين جي هڪ جزوي جمهوريه بڻيو. 9 سيپٽمبر 1991ع تي، سوويت يونين جي خاتمي دوران، تاجڪستان پاڻ کي هڪ آزاد ۽ خودمختيار رياست قرار ڏنو. آزاديءَ کان پوءِ مئي 1992ع کان جون 1997ع تائين تاجڪستاني گهرو ويڙهه جاري رهي. جنگ جي خاتمي کان پوءِ سياسي استحڪام ۽ پرڏيهي امداد سبب ملڪ جي معيشت ۾ واڌ آئي. 1994ع کان وٺي ملڪ جي قيادت امام علي رحمان وٽ آهي، جيڪو هڪ آمرانه نظام جي سربراهي ڪري ٿو. سندس دور ۾ انساني حقن بابت عالمي ادارن پاران تنقيد پڻ ڪئي وئي آهي. تاجڪستان هڪ صدارتي جمهوريه آهي، جيڪا چار صوبن تي مشتمل آهي. تاجڪ ملڪ جي وڏي نسلي آبادي آهن ۽ تاجڪ ٻولي قومي ٻولي آهي. روسي ٻولي مختلف نسلي گروهن جي وچ ۾ رابطي جي سرڪاري ٻولي طور استعمال ڪئي وڃي ٿي. جيتوڻيڪ رياست آئيني طور سيڪيولر آهي، پر آبادي جو لڳ ڀڳ 97.5 سيڪڙو اسلام سان وابسته آهي. گورنو-بدخشان ۾ لسانياتي تنوع موجود آهي، جتي روشاني، شغني، اشڪاشمي، واخي ۽ تاجڪ ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون. ملڪ جي 90 سيڪڙو کان وڌيڪ ايراضي جبلن تي مشتمل آهي. تاجڪستان هڪ ترقي پذير ملڪ آهي جنهن جي منتقلي واري معيشت گهڻو ڪري پرڏيهي موڪليل رقم (ريميٽنس)، المونيم ۽ ڪپهه جي پيداوار تي ڀاڙي ٿي. تاجڪستان گڏيل قومون، آزاد رياستن جي دولت مشترڪه (CIS)، يورپ ۾ سلامتي ۽ سهڪار جي تنظيم (OSCE)، اسلامي سهڪار تنظيم (OIC)، اقتصادي سهڪار تنظيم (ECO)، شنگهائي سهڪار تنظيم (SCO) ۽ اجتماعي سلامتي معاهدي جي تنظيم (CSTO) جو رڪن آهي، جڏهن⁠تہ نيٽو جي پارٽنرشپ فار پيس پروگرام جو پڻ شريڪ ملڪ آهي. نالو اصطلاح "تاجڪ" پاڻ آخرڪار وچولي فارسي جي لفظ تازيک مان نڪتل آهي، جيڪو ترڪي صورت ۾ عربي نسلي نالي طيّ مان آيو، ۽ ان مان مراد هڪ قحطاني عرب قبيلو هو، جيڪو 7هين صدي عيسويءَ ۾ وچ ايشيا جي ماوراء النهر واري علائقي ڏانهن لڏي ويو هو. 1991ع کان اڳ انگريزيءَ ۾ تاجڪستان جو نالو Tadjikistan يا Tadzhikistan طور لکيو ويندو هو. اهو Russian: "Таджикистан" مان حرفي منتقلي سبب هو. روسي ٻوليءَ ۾ صوتي آواز سانچو:Ipa کي ظاهر ڪرڻ لاءِ انگريزي "j" جهڙو ڪو اڪيلو اکر موجود ناهي؛ تنهن ڪري дж، يعني dzh، استعمال ڪيو ويندو آهي. Tadzhikistan هڪ متبادل هِجي آهي ۽ اها روسي ذريعن مان ورتل انگريزي ادب ۾ استعمال ٿيندي آهي. تاريخ هن علائقي ۾ انساني تهذيبن جا آثار گهٽ ۾ گهٽ چوٿين هزار سال ق.م. تائين ملن ٿا، جن ۾ ڪانسي دور جي آمو دريا آثار قديمه ثقافت، اندرونوو ثقافت ۽ سرازم جو نيم شهري ماڳ شامل آهن، جيڪو يونيسڪو عالمي ورثو پڻ آهي. علائقي جي سڀ کان پراڻي لکيل تاريخ لڳ ڀڳ 500 ق.م. تائين پهچي ٿي، جڏهن موجوده تاجڪستان جو گهڻو حصو هخامنشي سلطنت جو حصو هو. ڪجهه مؤرخن جو خيال آهي ته ستين ۽ ڇهين صدي ق.م. دوران تاجڪستان جا ڪجهه علائقا، خاص طور زرافشان ماٿري، هندومت سان لاڳاپيل ڪمبوج قبيلن جي قبضي ۾ هئا، ان کان اڳ جو اهي هخامنشي سلطنت ۾ شامل ٿين. سڪندر اعظم جي فتح کان پوءِ هي علائقو يوناني-باختري بادشاهت جو حصو بڻيو، جيڪا سڪندر جي سلطنت جي جانشين رياست هئي. اتر تاجڪستان، جنهن ۾ خجند ۽ پنجيڪينت شامل هئا، سوغديانا جي شهر-رياستن جو حصو هو. لڳ ڀڳ 150 ق.م. ۾ انهن علائقن تي سٿين-سائبيرين ۽ يوئژي خانہ بدوش قبيلن قبضو ڪيو. ريشم وارو رستو هن علائقي مان گذرندو هو. هان سلطنت جي شهنشاهه هان ووڊي جي دور ۾ چيني سياح ژانگ چيان جي سفرن کان پوءِ سوغديانا ۽ چين وچ ۾ واپاري لاڳاپا تمام گهڻا وڌي ويا. سوغدي واپارين ريشم واري رستي تي واپار کي هٿي ڏني ۽ اهي هاري، قالين ٺاهيندڙ، شيشي جا ڪاريگر ۽ ڪاٺ جا نقش نگار طور پڻ مشهور هئا. ڪوشان سلطنت، جيڪا يوئژي قبيلن جي اتحاد مان وجود ۾ آئي، پهرين صدي عيسويءَ ۾ هن علائقي تي قابض ٿي ۽ چوٿين صديءَ تائين حڪومت ڪندي رهي. هن دور ۾ ٻڌ مت، نسطوري عيسائيت، زردشتي مذهب ۽ ماني مذهب هتي رائج هئا. ان کان پوءِ هپٿاليت سلطنت (اڇا هون) هن علائقي ۾ داخل ٿي. اٺين صديءَ دوران عربن هتي اسلام جي تبليغ ڪئي ۽ اسلام کي وسيع پيماني تي ڦهلايو. ساماني سلطنت ساماني سلطنت (819ع–999ع) هن علائقي ۾ فارسي اقتدار ٻيهر قائم ڪيو ۽ سمرقند ۽ بخارا جهڙن شهرن کي ترقي ڏني، جيڪي ايراني تهذيب جا اهم ثقافتي مرڪز بڻيا. ان وقت هي علائقو خراسان جي نالي سان مشهور هو. ساماني سلطنت پنهنجي عروج دوران موجوده افغانستان، ايران جا ڪجهه حصا، تاجڪستان، ترڪمانستان، ازبڪستان، ڪرغيزستان، قازقستان جا ڪجهه علائقا ۽ پاڪستان تائين پکڙيل هئي. سامانين رودڪي، بلعمي ۽ دقيقي جهڙن شاعرن ۽ عالمن جي سرپرستي ڪري فارسي ثقافت کي نئين حياتي بخشي. سامانين سني اسلام جي زور ڀري تبليغ ڪئي ۽ اسماعيلي شيعت کي دٻايو، پر اثناعشري شيعت سان نسبتاً رواداري جو مظاهرو ڪيو. اسلامي فن تعمير ۽ ايران-اسلامي ثقافت کي انهن وچ ايشيا جي گهراين تائين پهچايو. نائين صديءَ ۾ قرآن مجيد جو مڪمل فارسي ترجمو ٿيڻ کان پوءِ ساماني سلطنت جي رعيت وڏي تعداد ۾ اسلام قبول ڪرڻ لڳي. ساماني رياست جا بنياد چار ڀائرن ــ نوح، احمد، يحيٰ ۽ الياس ــ وڌا. هر هڪ عباسي خلافت جي ماتحت مختلف علائقن تي حڪومت ڪندو هو. 892ع ۾ اسماعيل ساماني سڀني علائقن کي متحد ڪري هڪ مضبوط سلطنت قائم ڪئي ۽ جاگيرداري نظام جو خاتمو آندو. سندس دور ۾ ساماني سلطنت عملي طور عباسي اثر کان آزاد ٿي وئي. 999ع ۾ قراخاني خانات ماوراء النهر تي قبضو ڪيو، جيڪو موجوده ازبڪستان، تاجڪستان، ڏاکڻي ڪرغيزستان ۽ ڏکڻ اولهه قازقستان تي مشتمل هو. قراخانين جي آمد وچ ايشيا ۾ ايراني سياسي بالادستي کان ترڪ بالادستي ڏانهن هڪ وڏي تبديليءَ جي علامت هئي. وقت سان گڏ قراخاني حڪمران مقامي فارس-عرب اسلامي ثقافت ۾ جذب ٿي ويا. ان کان پوءِ علائقي تي غوري سلطنت ۽ ڪرت خاندان حڪومت ڪئي، جيڪي تاجڪ نسل سان تعلق رکندا هئا. 13هين صديءَ ۾ منگول سلطنت وچ ايشيا تي حملو ڪيو، خوارزم شاهي سلطنت کي شڪست ڏني، شهرن کي تباهه ڪيو ۽ وڏي پيماني تي قتل عام ڪيو. بعد ۾ ترڪ-منگول فاتح تيمور لنگ تيموري سلطنت قائم ڪئي ۽ تاجڪستان سميت سڄي وچ ايشيا تي حڪمراني ڪئي. بخارا جي حڪومت 16هين صديءَ دوران موجوده تاجڪستان جو گهڻو حصو بخارا خانات جي قبضي هيٺ آيو. 18هين صديءَ ۾ بخارا سلطنت جي زوال کان پوءِ هي علائقو بخارا امارت ۽ خوقند خانات جي حڪومت هيٺ رهيو. بخارا امارت ويهين صديءَ جي شروعات تائين قائم رهي. روسي سلطنت 19هين صديءَ دوران روسي سلطنت هن علائقي تي تدريجي طور پنهنجو قبضو وڌائڻ شروع ڪيو. روسي سامراجيت جي نتيجي ۾ 19هين صديءَ جي عظيم راند واري دور دوران روس وچ ايشيا تي حاوي ٿي ويو. 1864ع کان 1885ع جي وچ ۾ روس آهستي آهستي روسي ترڪستان جي سموري علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو، جنهن ۾ تاجڪستان جا اهي حصا به شامل هئا جيڪي اڳ بخارا امارت ۽ خوقند خانات جي قبضي هيٺ هئا. روس کي خاص طور ڪپهه جي پيداوار ۾ دلچسپي هئي، تنهنڪري 1870ع واري ڏهاڪي ۾ هن علائقي ۾ اناج جي پوک کي ڪپهه جي پوک سان تبديل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. بعد ۾ سوويت حڪومت به انهيءَ پاليسي کي وڌيڪ وسيع پيماني تي جاري رکيو. 19هين صديءَ دوران جديديت پسندن (جديدين) وچ ايشيا ۾ هڪ اسلامي سماجي تحريڪ طور اڀري آيا. جديدي جديد تعليم ۽ سماجي سڌارن جا حامي هئا ۽ لازمي طور روس مخالف نه هئا، پر روسي حڪومت هن تحريڪ کي خطري طور ڏٺو، ڇاڪاڻ⁠تہ روسي سلطنت بنيادي طور عيسائي رياست هئي. 1910ع کان 1913ع جي وچ ۾ خوقند خانات خلاف بغاوتن دوران روسي فوجن کي امن امان بحال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو. جولاءِ 1916ع ۾ وڌيڪ ڇڪتاڻ تڏهن پيدا ٿي جڏهن خجند ۾ ماڻهن پهرين عالمي جنگ دوران جبري فوجي ڀرتيءَ خلاف احتجاج ڪندي روسي سپاهين تي حملو ڪيو. جيتوڻيڪ روسي فوج خجند تي ٻيهر ڪنٽرول حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي، پر ان سال دوران تاجڪستان جي مختلف علائقن ۾ جهيڙا ۽ بغاوتون جاري رهيون. سوويت دور 1917ع جي روسي انقلاب کان پوءِ وچ ايشيا ۾ مختلف هٿياربند گروهن، جن کي باسماچي سڏيو ويندو هو، بالشويڪ فوجن خلاف آزادي برقرار رکڻ لاءِ جنگ شروع ڪئي. چار سالن جي ويڙهه کان پوءِ بالشويڪ ڪامياب ٿيا. هن جنگ دوران مسجدون ۽ ڳوٺ ساڙيا ويا ۽ مقامي آباديءَ کي سخت دٻاءُ هيٺ رکيو ويو. 1928ع کان 1941ع تائين سوويت حڪومت مذهب مخالف مهم هلائي. سيڪيولرزم کي فروغ ڏنو ويو ۽ عيسائيت، اسلام ۽ يهوديت جي مذهبي سرگرمين کي محدود ڪيو ويو. سوويت قانونن جي نتيجي ۾ ڪيترائي گرجا گهر، مسجدون ۽ عبادتگاهون بند ڪيون ويون. سوويت زرعي پاليسين ۽ سياسي تڪرارن جي نتيجي ۾ وچ ايشيا، بشمول تاجڪستان، سخت ڏڪار جو شڪار ٿيو، جنهن ۾ وڏي تعداد ۾ ماڻهو فوت ٿيا. 1924ع ۾ تاجڪستان کي پهريون ڀيرو تاجڪ خودمختيار سوويت سوشلسٽ جمهوريه جي صورت ۾ قائم ڪيو ويو، جيڪا ازبڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جي اندر هڪ خودمختيار جمهوريه هئي. تاريخي طور تاجڪن جي وڏن شهرن ۽ ثقافتي مرڪزن جهڙوڪ بخارا، سمرقند، ترمذ، قرشي ۽ خجند مان گهڻا تاجڪستان ۾ شامل نه ڪيا ويا. ان جي بدران گاديءَ جو هنڌ دوشنبي مقرر ڪيو ويو، جيڪو ان وقت لڳ ڀڳ هڪ هزار ماڻهن وارو ننڍڙو جبلستاني شهر هو. سوويت حڪومت رسمي فارسي ٻولي کان مختلف هڪ مقامي فارسي لهجي کي قومي ٻولي قرار ڏنو ۽ ان جو نالو تاجڪي رکيو. ان جو مقصد تاجڪن کي وسيع فارسي ثقافتي دنيا کان الڳ سڃاڻپ ڏيڻ هو. 1928ع ۾ عربي رسم الخط جي جاءِ تي لاطيني بنيادن تي ٻڌل نئون رسم الخط لاڳو ڪيو ويو ۽ 1940ع ۾ ان کي سيريلڪ رسم الخط سان تبديل ڪيو ويو. ان عمل سبب تاجڪ عوام جو لاڳاپو نه رڳو موجوده پر قديم فارسي ادب سان به محدود ٿي ويو. فارسي ٻولي تاجڪستان تائين محدود ٿي وئي، جڏهن⁠تہ روسي ٻولي وچ ايشيا جي گڏيل رابطي جي ٻولي بڻجي وئي. ان سان گڏ وسيع فارسياتي دنيا جي تاريخي وحدت پڻ ٽٽي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ سوويت ۽ پوءِ سوويت کان پوءِ وارو وچ ايشيا ايران ۽ افغانستان کان مختلف رستي تي هليو ويو. 1929ع ۾ تاجڪ خودمختيار جمهوريه کي مڪمل درجي جي سوويت جمهوريه بڻايو ويو ۽ ان جو نالو تاجڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه رکيو ويو. ساڳئي سال سغد علائقو پڻ تاجڪستان ۾ شامل ڪيو ويو. 1927ع کان 1934ع جي وچ ۾ زراعت جي اجتماعي نظام کي لاڳو ڪيو ويو ۽ خاص طور ڏکڻ تاجڪستان ۾ ڪپهه جي پيداوار کي تيزي سان وڌايو ويو. سوويت اجتماعي زراعت واري پاليسي دوران هارين خلاف تشدد ڪيو ويو. ڪيترن ماڻهن کي عوام جا دشمن قرار ڏئي زبردستي ٻين علائقن ڏانهن منتقل ڪيو ويو. نتيجي طور ڪجهه هارين مزاحمت ڪئي ۽ باسماچي تحريڪ کي ٻيهر سرگرم بڻايو. ساڳئي عرصي ۾ آبپاشي نظام جي توسيع ۽ محدود صنعتي ترقي پڻ ٿي، جنهن سان تاجڪستان جي معاشي ڍانچي ۾ تبديليون آيون. اسٽالن جي صفائين جا ٻه دور (1927ع–1934ع ۽ 1937ع–1938ع) اهڙا هئا، جن جي نتيجي ۾ تاجڪستان جي ڪميونسٽ پارٽي جي سڀني سطحن مان لڳ ڀڳ 10,000 ماڻهن کي ڪڍيو ويو. ڪڍيل ماڻهن جي جاءِ تي نسلي روسي موڪليا ويا ۽ پوءِ روسين پارٽيءَ جي سڀني سطحن تي، پهرين سيڪريٽري جي اعليٰ عهدي سميت، غلبو حاصل ڪيو. 1926ع کان 1959ع جي وچ ۾ تاجڪستان جي آباديءَ ۾ روسين جو تناسب 1 سيڪڙو کان گهٽ مان وڌي 13 سيڪڙو ٿي ويو. باباجان غفوروف، جيڪو 1946ع کان 1956ع تائين تاجڪستان جي ڪميونسٽ پارٽي جو پهريون سيڪريٽري رهيو، سوويت دور ۾ جمهوريه کان ٻاهر اهم حيثيت رکندڙ واحد نمايان تاجڪ سياستدان هو. تاجڪن کي 1939ع کان سرخ فوج ۾ ڀرتي ڪرڻ شروع ڪيو ويو، ۽ ٻي عالمي جنگ دوران لڳ ڀڳ 260,000 تاجڪ شهرين نازي جرمني، فنلينڊ ۽ جاپاني سلطنت خلاف جنگ ۾ حصو ورتو. ٻي عالمي جنگ دوران تاجڪستان جي 1,530,000 شهرين مان 60,000 (4 سيڪڙو) کان 120,000 (8 سيڪڙو) تائين ماڻهو مارجي ويا. جنگ ۽ اسٽالن جي حڪمراني ختم ٿيڻ کان پوءِ تاجڪستان جي زراعت ۽ صنعت کي وڌيڪ وڌائڻ جون ڪوششون ڪيون ويون. 1957ع–1958ع دوران نيڪيتا خروشچيف جي ورجن لينڊس مهم تاجڪستان ڏانهن ڌيان ڏياريو، جتي رهڻي ڪهڻي جون حالتون، تعليم ۽ صنعت ٻين سوويت جمهوريتن کان پوئتي هيون. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ تاجڪستان ۾ سوويت يونين اندر گهريلو بچت جي شرح سڀ کان گهٽ هئي، في ماڻهو آمدنيءَ جي مٿين ٻن گروهن ۾ شامل گهرن جو تناسب سڀ کان گهٽ هو، ۽ هر 1000 ماڻهن ۾ يونيورسٽي گريجوئيٽن جي شرح به سڀ کان گهٽ هئي. 1980ع واري ڏهاڪي تائين تاجڪ قومپرستن وڌيڪ حقن جو مطالبو ڪرڻ شروع ڪيو. جمهوريه اندر حقيقي بدامني 1990ع تائين ظاهر نه ٿي. ايندڙ سال سوويت يونين ٽٽي پيو، ۽ تاجڪستان 9 سيپٽمبر 1991ع تي پنهنجي آزادي جو اعلان ڪيو؛ اهو ڏينهن ملڪ جي آزادي ڏينهن طور ملهايو وڃي ٿو. آزادي فيبروري 1990ع ۾ ڏکي سماجي ۽ معاشي صورتحال، رهائش جي کوٽ ۽ نوجوانن ۾ بيروزگاري سبب دوشنبي ۽ ٻين شهرن ۾ فساد ۽ هڙتالون شروع ٿيون. قومپرست ۽ جمهوري مخالف ڌر، گڏوگڏ آزادي جا حامي، انهن هڙتالن ۾ شامل ٿيا ۽ جمهوريه جي آزادي ۽ جمهوري سڌارن جو مطالبو ڪرڻ لڳا. اسلام پسندن به پنهنجن حقن جي احترام ۽ آزادي جي مطالبي لاءِ هڙتالون شروع ڪيون. سوويت قيادت بدامني ختم ڪرڻ لاءِ دوشنبي ۾ داخلي فوجون داخل ڪيون. آزادي کان پوءِ ملڪ گهرو ويڙهه ۾ ڦاسي پيو، جنهن ۾ ڌريون قبيلائي وفادارين جي بنياد تي ورهايل هيون. تاجڪستان جي غرم ۽ گورنو-بدخشان علائقن جا علائقائي گروهه، جن جي اڳواڻي لبرل جمهوري سڌارن پسندن ۽ اسلام پسندن جي گڏيل گروهه وٽ هئي، نئين ٺهيل صدر رحمان نبيئف جي حڪومت خلاف اٿي بيٺا، جنهن تي خجند ۽ ڪولاب علائقن سان تعلق رکندڙ ماڻهن جو غلبو هو. جنگ 1997ع تائين جاري رهي. هن عرصي دوران ظلم، وڌندڙ غربت ۽ بهتر معاشي موقعن جي تلاش سبب 500,000 کان وڌيڪ رهواسي اولهه يا ٻين اڳوڻين سوويت جمهوريتن ڏانهن لڏي ويا. اندازي موجب 100,000 کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا. لڳ ڀڳ 1.2 ملين ماڻهو ملڪ اندر ۽ ملڪ کان ٻاهر پناهگير بڻيا. امام علي رحمان هن تڪرار جي شروعاتي مرحلي ۾ 1992ع ۾ اقتدار ۾ آيو، جڏهن نبيئف کي 7 سيپٽمبر 1992ع تي هٿيارن جي زور تي عهدي تان استعيفيٰ ڏيڻ تي مجبور ڪيو ويو. رحمان نومبر ۾ ٿيندڙ صدارتي چونڊ ۾ اڳوڻي وزيراعظم عبدالملڪ عبدالله جانوف کي 58 سيڪڙو ووٽن سان شڪست ڏني. 1997ع ۾ گيرڊ ڊي. ميريم، سيڪريٽري جنرل جي خاص نمائندي، جي رهنمائيءَ هيٺ رحمان ۽ مخالف ڌرين وچ ۾ جنگبندي ٿي، جنهن کي گڏيل قومن جي ڪامياب امن قائم ڪرڻ واري ڪوشش طور ساراهيو ويو. جنگبنديءَ تحت 30 سيڪڙو وزارتي عهدن جي ضمانت مخالف ڌر لاءِ ڏني وئي. 1999ع ۾ چونڊون ڪرايون ويون، جن کي مخالف ڌرين ۽ پرڏيهي مبصرن غير منصفاڻيون قرار ڏنو؛ رحمان 98 سيڪڙو ووٽن سان ٻيهر چونڊيو ويو. 2006ع جي چونڊ به رحمان کٽي، هن ڀيري 79 سيڪڙو ووٽن سان، ۽ هن پنهنجي ٽئين مدت شروع ڪئي. مخالف ڌرين 2006ع جي چونڊ جو بائيڪاٽ ڪيو، ۽ يورپ ۾ سلامتي ۽ سهڪار جي تنظيم (او ايس سي اي) ان تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ آزاد رياستن جي دولت مشترڪه جي مبصرن انهن چونڊن کي قانوني ۽ شفاف قرار ڏنو. آڪٽوبر 2010ع ۾ او ايس سي اي رحمان جي انتظاميا تي ميڊيا جي سينسرشپ ۽ دٻاءُ بابت وڌيڪ تنقيد ڪئي. او ايس سي اي دعويٰ ڪئي ته تاجڪ حڪومت تاجڪ ۽ پرڏيهي ويب سائيٽن کي سينسر ڪيو ۽ آزاد ڇاپخانن تي ٽيڪس جاچون شروع ڪيون، جنهن جي نتيجي ۾ ڪيترين آزاد اخبارن جي ڇپائي بند ٿي وئي. روسي سرحدي فوجون 2005ع جي اونهاري تائين تاجڪستان-افغانستان سرحد تي مقرر رهيون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي حملن کان پوءِ فرانسيسي فوجون دوشنبي ايئرپورٽ تي افغانستان ۾ نيٽو جي بين الاقوامي سلامتي مدد فورس جي هوائي ڪارروائين جي حمايت لاءِ مقرر رهيون. آمريڪي فوج ۽ آمريڪي مرين ڪور جا اهلڪار وقت بوقت تاجڪستان جو دورو ڪندا رهيا، جتي اهي گڏيل تربيتي مشقون ڪندا هئا، جيڪي ڪيترن هفتن تائين جاري رهنديون هيون. هندستان جي حڪومت دوشنبي کان 15 ڪلو ميٽر ڏکڻ اولهه ۾ واقع فوجي هوائي اڏي عيني هوائي اڏو کي 70 ملين ڊالر جي لاڳت سان ٻيهر تعمير ڪيو، ۽ مرمت جو ڪم سيپٽمبر 2010ع ۾ مڪمل ٿيو. اهو تاجڪستاني هوائي فوج جو مکيه اڏو آهي. عيني سهولت جي استعمال بابت روس سان ڳالهيون ٿينديون رهيون، ۽ روس دوشنبي جي ٻاهرئين علائقي ۾ پنهنجو فوجي اڏو برقرار رکيو. 2010ع ۾ تاجڪ عملدارن کي خدشو ٿيو ته ملڪ جي اوڀر ۾ اسلامي عسڪريت پسندي وڌي رهي آهي. اهو خدشو آگسٽ ۾ تاجڪ جيل مان 25 جنگجوئن جي فرار ٿيڻ، سيپٽمبر ۾ رشت ماٿري ۾ گھات لڳائي حملي ۾ 28 تاجڪ سپاهين جي مارجڻ، ۽ آڪٽوبر ۾ ساڳئي ماٿريءَ ۾ ٻي گھات لڳائي حملي ۾ 30 سپاهين جي مارجڻ کان پوءِ وڌيو. ان کان پوءِ غرم جي ٻاهران ويڙهه ٿي، جنهن ۾ ٽي جنگجو مارجي ويا. ملڪ جي گهرو وزارت زور ڏنو ته مرڪزي حڪومت ملڪ جي اوڀر تي مڪمل ڪنٽرول برقرار رکيو آهي، ۽ رشت ماٿري ۾ فوجي ڪارروائي نومبر 2010ع ۾ ختم ٿي وئي. جولاءِ 2012ع ۾ ٻيهر ويڙهه شروع ٿي، هن ڀيري گورنو-بدخشان ۽ ان جي ڀرپاسي ۾. 2015ع ۾ روس وڌيڪ فوجون تاجڪستان موڪليون. مئي 2015ع ۾ تاجڪستان جي قومي سلامتي کي هڪ وڏو ڌڪ تڏهن لڳو، جڏهن گهرو وزارت جي خاص مقصد واري پوليس يونٽ (او ايم او اين) جو ڪمانڊر ڪرنل گلمراد خليموف اسلامي رياست عراق ۽ شام سان وڃي مليو. چيو ويو ته خليموف 8 سيپٽمبر 2017ع تي شام جي دير الزور ويجهو روسي هوائي حملي ۾ مارجي ويو، پر تاجڪستاني اختيارين سندس موت بابت شڪ ظاهر ڪيو. 2021ع ۾ ڪابل جي زوال کان پوءِ تاجڪستان مبينا طور افغانستان جي قومي مزاحمتي محاذ جي پاسي کان پنجشير تڪرار ۾ طالبان خلاف شامل ٿيو. سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪرغيزستان ۽ تاجڪستان وچ ۾ هٿياربند جهڙپون، جن ۾ توپخاني جو استعمال به شامل هو، ٻنهي ملڪن جي سرحد جي وڏي حصي تي شروع ٿيون. سياست آزادي کان پوءِ تاجڪستان گهرو ويڙهه ۾ ڦاسي پيو. مختلف ڌڙن کي پرڏيهي ملڪن، جن ۾ افغانستان، ايران، پاڪستان، ازبڪستان ۽ روس شامل هئا، جي حمايت حاصل هئي. روس ۽ ايران جنگ ۾ ورتل ملڪ ۾ امن برقرار رکڻ تي ڌيان ڏنو، ته جيئن آمريڪا يا ترڪي جي مداخلت جا امڪان گهٽجي وڃن. روس حڪومت نواز ڌڙي جي پٺڀرائي ڪئي ۽ آزاد رياستن جي دولت مشترڪه مان فوجون موڪليون، جيڪي تاجڪستان-افغانستان سرحد جي حفاظت لاءِ مقرر ڪيون ويون. 400,000 کان وڌيڪ نسلي روسين مان، جيڪي گهڻو ڪري صنعت ۾ ملازم هئا، 25,000 کان سواءِ باقي سڀ روس ڏانهن لڏي ويا. 1997ع تائين حڪومت ۽ اسلام پسند اڳواڻي واري مخالف ڌر جي وچ ۾ امن معاهدي کان پوءِ جنگ ختم ٿي وئي، ۽ هڪ مرڪزي حڪومت شڪل وٺڻ لڳي. 1999ع ۾ پرامن چونڊون ڪرايون ويون. نيو يارڪ ٽائيمز ۾ ملڪ جي نومبر 2006ع واري صدارتي چونڊ کان اڳ ايلان گرينبرگ لکيو ته: "تاجڪستان جا ڊگهي عرصي کان مبصر اڪثر ملڪ کي خطري کان گهڻو پاسو ڪندڙ ۽ سڌارن جي واعدن بابت شڪي قرار ڏين ٿا؛ اها سياسي بي عملي اهي ملڪ جي تباهه ڪندڙ گهرو ويڙهه سان ڳنڍين ٿا." 2005ع جي پارلياماني چونڊن تي مخالف ڌرين ۽ عالمي مبصرن الزام لڳايو ته صدر امام علي رحمان چونڊ عمل ۽ بيروزگاري کي بدعنواني سان پنهنجي حق ۾ استعمال ڪيو. فيبروري 2010ع جي چونڊن ۾ حڪمران پي ڊي پي ٽي پارليامينٽ جون چار سيٽون وڃايون، پر پوءِ به اڪثريت برقرار رکي. يورپ ۾ سلامتي ۽ سهڪار جي تنظيم جي چونڊ مبصرن چيو ته 2010ع جي پولنگ "او ايس سي اي جي ڪيترن اهم واعدن تي پوري نه لٿي" ۽ "انهن چونڊن ڪيترن بنيادي جمهوري معيارن تي ناڪامي ڏيکاري." حڪومت زور ڏنو ته صرف ننڍيون ڀڃڪڙيون ٿيون، جيڪي تاجڪ عوام جي مرضي تي اثرانداز نه ٿينديون. رپورٽن موجب تاجڪ حڪومت اسلامي اثر جي خلاف ڪارروائين جي حصي طور ۽ اسلامي انتهاپسندي سان تصوراتي لاڳاپن سبب چهري جي وار، خاص طور ڏاڙهي، تي دٻاءُ وڌو، جنهن جو پسمنظر پاڙيسري افغانستان ۾ ڏسڻ ۾ ايندڙ انتهاپسندي سان ڳنڍيو ويو. 6 نومبر 2006ع تي ٿيل صدارتي چونڊ جو "مرڪزي" مخالف ڌرين، جن ۾ 23,000 رڪنن واري تاجڪستان جي اسلامي نشات ثانيه پارٽي شامل هئي، بائيڪاٽ ڪيو. باقي چار مخالف اميدوارن عملي طور موجوده صدر رحمان جي ئي حمايت ڪئي. پريس جي آزادي سرڪاري طور حڪومت طرفان ضمانت ڏنل آهي، پر آزاد صحافتي ادارا محدود آهن، جيئن ويب مواد جو هڪ حصو پڻ محدود آهي. انسٽيٽيوٽ فار وار اينڊ پيس رپورٽنگ موجب، مقامي ۽ پرڏيهي ويب سائيٽن تائين رسائي روڪي ويندي آهي، ۽ صحافين کي ڪڏهن ڪڏهن ڪجهه واقعن بابت رپورٽنگ کان روڪيو ويندو آهي. عملي طور حڪومت تي ڪا به عوامي تنقيد برداشت نه ڪئي ويندي آهي، ۽ هر سڌي احتجاج کي دٻايو ويندو آهي ۽ مقامي ميڊيا ۾ ان جي ڪوريج کان انڪار ڪيو ويندو آهي. اڪنومسٽ انٽيليجنس يونٽ جي 2020ع واري جمهوريت انڊيڪس ۾ تاجڪستان کي سعودي عرب کان پوءِ 160هين نمبر تي رکيو ويو ۽ ان کي "آمرانه حڪومت" قرار ڏنو ويو. جولاءِ 2019ع ۾ تاجڪستان سميت 37 ملڪن جي گڏيل قومن ۾ سفيرن گڏيل قومن جي انساني حقن واري ڪائونسل ڏانهن گڏيل خط تي صحيحون ڪيون، جنهن ۾ سنڪيانگ علائقي ۾ اويغور ماڻهن بابت چين جي پاليسي جو دفاع ڪيو ويو. آڪٽوبر 2020ع ۾ صدر امام علي رحمان هڪ وڏي حد تائين رسمي چونڊ کان پوءِ 90 سيڪڙو ووٽن سان ٻيهر ستن سالن لاءِ چونڊيو ويو. اپريل 2021ع ۾ ڪرغيزستان سان پاڻي بابت تڪرار ٻنهي ملڪن جي آزادي کان پوءِ ٿيندڙ سرحدي جهڙپن مان هڪ وڏي جهڙپ ۾ تبديل ٿي ويو. جولاءِ 2021ع ۾ تاجڪستان روس جي اڳواڻي هيٺ اڳوڻين سوويت رياستن جي اجتماعي سلامتي معاهدي جي تنظيم (CSTO) جي رڪنن کي پاڙيسري افغانستان مان پيدا ٿيندڙ سلامتي چئلينجن کي منهن ڏيڻ لاءِ مدد جي اپيل ڪئي. اهي سلامتي خدشا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن آمريڪي ۽ برطانوي فوج سميت پرڏيهي فوجون افغانستان مان نڪرڻ لڳيون، جنهن سبب 1,000 کان وڌيڪ افغان شهري ۽ فوجي اهلڪار پاڙيسري تاجڪستان ڏانهن ڀڄي ويا، جڏهن طالبان باغين افغانستان جي ڪجهه حصن تي قبضو ڪري ورتو. جاگرافي تاجڪستان خشڪي سان گهيريل ملڪ آهي، ۽ ايراضي جي لحاظ کان وچ ايشيا جو سڀ کان ننڍو ملڪ آهي. اهو گهڻو ڪري 36° ۽ 41° اتر ويڪرائي ڦاڪ، ۽ 67° ۽ 75° اوڀر ڊگهائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. ملڪ جو وڏو حصو پامير جبلن سان ڍڪيل آهي، ۽ ملڪ جو گهڻو حصو سمنڊ جي سطح کان 3,000 metres (9,800 ft) کان مٿي آهي. هيٺاهين زمينون اتر ۾، يعني فرغانه ماٿري جي حصي ۾، ۽ ڏکڻ ۾ ڪافرنهان ۽ وخش درياهن جي ماٿرين ۾ واقع آهن، جيڪي گڏجي آمو دريا ٺاهين ٿيون. دوشنبي ڪافرنهان ماٿريءَ کان مٿي ڏاکڻين لاڙن تي واقع آهي. آمو دريا ۽ پنج درياهه افغانستان سان سرحد ٺاهين ٿا، ۽ تاجڪستان جي جبلن جا گليشيئر ارال سمنڊ لاءِ پاڻيءَ جي وهڪري جو ذريعو آهن. تاجڪستان ۾ 10 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ ڊيگهه وارا 900 کان وڌيڪ درياهه آهن. انتظامي ورهاست تاجڪستان چار انتظامي ورهاستن تي مشتمل آهي. انهن ۾ سغد ۽ ختلان جا صوبا (ولايت)، گورنو-بدخشان خودمختيار صوبو، جنهن کي مختصر طور GBAO چيو ويندو آهي، ۽ جمهوري ماتحت علائقا شامل آهن، جن کي روسي حرفي منتقلي ۾ RRP، يعني Raiony Respublikanskogo Podchineniya، يا تاجڪ ٻوليءَ ۾ NTJ، يعني Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ، چيو ويندو آهي. هر علائقو ضلعن، Tajik: Ноҳия، نوحيا يا رايون، ۾ ورهايل آهي. ضلعا وري جماعتن، يعني ڳوٺاڻي سطح جي خود حڪومتي اڪائين، ۽ پوءِ ڳوٺن، قشلاقن، ۾ ورهايل آهن. 2006 مطابق، تاجڪستان ۾ 58 ضلعا ۽ 367 جماعتون هيون. حياتياتي گوناگوني تاجڪستان ۾ زميني ماحولياتي علائقن جا پنج قسم موجود آهن: الائي-اولهه تيان شان اسٽيپ، حصار-الائي کليل ٻيلا، پامير الپائن ريگستان ۽ ٽنڊرا، بادغيز ۽ ڪرابيل نيم ريگستان، ۽ پاروپاميسس خشڪ ٻيلا. معيشت 2019ع ۾ تاجڪستان جي مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) جو لڳ ڀڳ 29٪ حصو مهاجر مزدورن پاران موڪليل زرِ موڪلي مان حاصل ٿيو، جيڪي گهڻو ڪري روس ۾ ڪم ڪندڙ تاجڪ هئا. ٻاهرين آمدني جو وڏو حصو زرِ موڪلي، ايلومينيم ۽ ڪپهه جي برآمدن تي دارومدار رکي ٿو، تنهن ڪري معيشت ٻاهرين معاشي جهٽن لاءِ حساس رهي ٿي. مالي سال 2000ع دوران بين الاقوامي امداد بحاليءَ جي منصوبن لاءِ بنيادي سهارو رهي، جن جو مقصد گهرو ويڙهه جي اڳوڻن ويڙهاڪن کي شهري معيشت ۾ شامل ڪرڻ هو، جنهن سان امن قائم رکڻ ۾ مدد ملي. امداد خشڪ ساليءَ جي ٻئي سال جي اثرن کي منهن ڏيڻ لاءِ به ضروري هئي، جنهن خوراڪ جي پيداوار ۾ گهٽتائي آندي. 21 آگسٽ 2001ع تي ريڊ ڪراس اعلان ڪيو ته تاجڪستان ۾ ڏڪار پکڙجي رهيو آهي ۽ عالمي امداد جي اپيل ڪئي وئي. جنوري 2012ع ۾ تاجڪستان جا 680,152 ماڻهو خوراڪ جي عدم تحفظ جو شڪار هئا. انهن مان 676,852 ماڻهو مرحلو 3 (کاڌي ۽ گذر سفر جي شديد بحران) ۾ هئا، جڏهن ته 3,300 ماڻهو مرحلو 4 (انساني هنگامي حالت) ۾ هئا. خوراڪ جي عدم تحفظ جو سڀ کان وڌيڪ خطرو مرغاب ضلعي ۾ هو، جيڪو گورنو-بدخشان خودمختيار صوبو ۾ واقع آهي. گڏيل قومن جي عالمي خوراڪ پروگرام (WFP) موجب 2023ع ۾ تاجڪستان ۾ غذائي کوٽ جي شرح 30٪ تائين پهچڻ جو امڪان هو. وچ ايشيا جي ٻين ملڪن وانگر هتي به مٽيءَ جي زرخيزي گهٽجي رهي آهي ۽ پاڻي جا وسيلا خاص طور تي موسمياتي تبديلي سبب گهٽجي رهيا آهن. جنگ کان پوءِ تاجڪستان جي معيشت تيزيءَ سان وڌي. عالمي بئنڪ جي انگن موجب 2000ع کان 2007ع تائين ملڪ جي GDP سراسري طور 9.6٪ جي شرح سان وڌي. ان سان تاجڪستان جي معاشي حيثيت وچ ايشيا جي ٻين ملڪن، جهڙوڪ ترڪمانستان ۽ ازبڪستان جي ڀيٽ ۾ بهتر ٿي وئي. ملڪ جي آمدني جا بنيادي ذريعا ايلومينيم جي پيداوار، ڪپهه جي پوک ۽ مهاجر مزدورن جون زرِ موڪليون آهن. ڪپهه زرعي پيداوار جو 60٪ حصو ڏئي ٿي، جيڪا ڳوٺاڻن آباديءَ جي 75٪ ماڻهن جي روزگار جو ذريعو آهي ۽ آبپاشي ٿيل زمين جي 45٪ حصي تي پوکي وڃي ٿي. ايلومينيم صنعت جي نمائندگي سرڪاري ملڪيت واري تاجڪ ايلومينيم ڪمپني ڪري ٿي، جيڪا وچ ايشيا جي سڀ کان وڏي ۽ دنيا جي وڏين ايلومينيم صنعتن مان هڪ آهي. تاجڪستان جون نديون، جهڙوڪ وخش ندي ۽ پنج ندي، وڏي پيماني تي پن بجلي پيدا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿيون. حڪومت اندروني استعمال ۽ بجلي جي برآمد لاءِ وڏن منصوبن ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ تي ڌيان ڏنو آهي. تاجڪستان ۾ نورڪ بند واقع آهي، جيڪو دنيا جو ٻيو بلند ترين بند آهي. روس جي RAO UES ڪمپني 670 ميگاواٽ گنجائش واري سنگتوده-1 پن بجلي گهر تي ڪم ڪيو، جيڪو 18 جنوري 2008ع تي ڪم ڪرڻ لڳو. ترقي هيٺ ٻين منصوبن ۾: سنگتوده-2 (ايران جي سهڪار سان) زرافشان پن بجلي منصوبو (چيني ڪمپني سينو هائيڊرو پاران) روغن بند، جيڪو 335 ميٽر اوچو ٿيڻ جي صورت ۾ نورڪ بند کان به بلند ترين بند بڻجي ويندو. CASA-1000 منصوبو تاجڪستان مان اضافي 1000 ميگاواٽ بجلي افغانستان وسيلي پاڪستان منتقل ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويو آهي. هن منصوبي جي ٽرانسميشن لائين جي ڊيگهه 750 ڪلوميٽر هوندي ۽ ان جي اندازي مطابق لاڳت 865 ملين آمريڪي ڊالر آهي. توانائي جا ٻيا وسيلا ڪوئلي جا ذخيرا، قدرتي گئس ۽ پيٽروليم جا محدود ذخيرا آهن. 2014ع ۾ تاجڪستان دنيا جي سڀ کان وڌيڪ زرِ موڪلي تي ڀاڙيندڙ معيشت هئي، جتي زرِ موڪلي GDP جو 49٪ حصو هئي. روسي معيشت جي بحران سبب 2015ع ۾ انهن ۾ 40٪ گهٽتائي جو انديشو ظاهر ڪيو ويو. روس ۽ ٻين ملڪن ۾ ڪم ڪندڙ تاجڪ مزدور لکين ماڻهن لاءِ آمدني جو اهم ذريعو بڻجي ويا. عالمي بئنڪ خبردار ڪيو ته روسي معاشي سستي سبب وڏي تعداد ۾ تاجڪ مزدور وطن موٽي سگهن ٿا، جتي انهن لاءِ محدود معاشي موقعا موجود هوندا. ڪجهه اندازن موجب تقريباً 47٪ آبادي روزانو 1.25 آمريڪي ڊالر کان گهٽ آمدني تي زندگي گذاري ٿي. 2010ع ۾ تاجڪ مزدورن جون زرِ موڪليون تقريباً 2.1 ارب آمريڪي ڊالر تائين پهتيون، جيڪي 2009ع جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هيون. عالمي بئنڪ مطابق انهن زرِ موڪلين ملڪ جي اقتصادي واڌ ۽ غربت ۾ گهٽتائي آڻڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. منشيات جي اسمگلنگ تاجڪستان ۾ غيرقانوني آمدني جو هڪ اهم ذريعو رهي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ملڪ افغانستان کان روس ۽ يورپ ڏانهن ويندڙ منشيات جي رستي تي واقع آهي. ڪجهھ علائقن ۾ مقامي استعمال لاءِ افيون خشخاش پڻ پوکي وڃي ٿي. منشيات جي واپار خلاف گڏيل قومن جي منشيات ۽ ڏوهن واري اداري (UNODC)، آمريڪا، روس، يورپي يونين ۽ افغانستان سان سهڪار جاري آهي. ان جي نتيجي ۾ سرحدي نگراني، گڏيل آپريشن ۽ منشيات روڪ ايجنسيون قائم ڪيون ويون آهن. تاجڪستان هيروئن ۽ خام افيون جي ضبطين ۾ دنيا جي ٽئين نمبر تي رهيو آهي. 2006ع جي پهرين اڌ ۾ 1216.3 ڪلوگرام هيروئن ۽ 267.8 ڪلوگرام خام افيون ضبط ڪئي وئي هئي. روس کان علاوه چين به تاجڪستان جو اهم واپاري ۽ اقتصادي ڀائيوار آهي. تاجڪستان بيلٽ اينڊ روڊ شروعات سان لاڳاپيل انهن ملڪن مان هڪ آهي، جتي چيني سيڙپڪاري وڏي پيماني تي ٿي رهي آهي. آمدرفت خشڪي سان گهيريل ملڪ هجڻ سبب تاجڪستان وٽ بندرگاهون ناهن، ۽ آمدرفت جو وڏو حصو روڊن، هوائي رستن ۽ ريل ذريعي ٿئي ٿو. سالن کان تاجڪستان افغانستان وسيلي ايران ۽ پاڪستان جي بندرگاهن تائين رسائي حاصل ڪرڻ لاءِ ايران ۽ پاڪستان سان معاهدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو آهي. 2009ع ۾ تاجڪستان، پاڪستان ۽ افغانستان وچ ۾ هڪ معاهدو ٿيو، جنهن جو مقصد 1,300 ڪلوميٽر (810 mi) ڊگهو شاهراهه ۽ ريل نظام بهتر ڪرڻ ۽ تعمير ڪرڻ هو، جيڪو ٽنهي ملڪن کي پاڪستان جي بندرگاهن سان ڳنڍي. تجويز ڪيل رستو ملڪ جي اوڀر حصي ۾ گورنو-بدخشان خودمختيار صوبو مان گذرڻو هو. 2012ع ۾ تاجڪستان، افغانستان ۽ ايران جي صدرن ٽنهي ملڪن کي ڳنڍڻ لاءِ روڊن، ريلويز، تيل، گئس ۽ پاڻيءَ جي پائيپ لائينن جي تعمير بابت معاهدي تي صحيحون ڪيون. ريل ريلوي نظام جو ڪل ڦهلاءُ صرف 680 ڪلوميٽر (420 mi) پٽڙي تي مشتمل آهي، ۽ سڄو نظام سانچو:RailGauge ويڪري گيج تي ٻڌل آهي. اهم حصا ڏاکڻي علائقي ۾ آهن ۽ گاديءَ واري شهر کي حصار ۽ وخش ماٿرين جي صنعتي علائقن سان، گڏوگڏ ازبڪستان، ترڪمانستان، قازقستان ۽ روس سان ڳنڍين ٿا. گهڻو ڪري بين الاقوامي مال برداري ريل ذريعي ڪئي وڃي ٿي. باختر–ڪولاب ريلوي ڪولاب ضلعو کي ملڪ جي مرڪزي علائقي سان ڳنڍيو. هوائي آمدرفت 2009ع ۾ تاجڪستان وٽ 26 هوائي اڏا هئا، جن مان 18 وٽ پڪا رن وي هئا، ۽ انهن مان ٻن جا رن وي 3,000 ميٽرن کان ڊگها هئا. روڊ ملڪ ۾ روڊن جي ڪل ڊيگهه 27,800 ڪلوميٽر آهي. مسافرن جي ڪل آمدرفت جو 90 سيڪڙو کان وڌيڪ ۽ ملڪ اندر مال برداري جو 80 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو گاڏين ذريعي ٿئي ٿو. 2004ع ۾ افغانستان ۽ تاجڪستان وچ ۾ تاجڪ-افغان دوستي پل تعمير ڪئي وئي، جنهن سان ملڪ جي ڏکڻ ايشيا تائين رسائي بهتر ٿي. هي پل آمريڪا طرفان تعمير ڪئي وئي هئي. 2014 شاهراهه ۽ سرنگن جي تعمير جا ڪيترائي منصوبا يا ته جاري هئا يا مڪمل ٿي چڪا هئا. انهن منصوبن ۾ دوشنبي–چانڪ (ازبڪ سرحد)، دوشنبي–ڪولما (چيني سرحد)، ۽ قرغان ٽيپه–نِجني پيانج (افغان سرحد) شاهراهن جي بحالي، ۽ انزاب، شهرستان، شر-شر ۽ چورمغزڪ جبل لڪن هيٺ سرنگن جي تعمير شامل آهي. انهن منصوبن کي بين الاقوامي امداد ڏيندڙ ملڪن جي سهڪار حاصل هو. آبادي 2023ع ۾ عالمي بئنڪ جي انگن اکرن موجب تاجڪستان جي آبادي جو اندازو 10,389,799 لڳايو ويو. تاجڪ، جيڪي تاجڪ ٻولي ڳالهائين ٿا، ملڪ جو مکيه نسلي گروهه آهن، جڏهن⁠تہ ازبڪ ۽ روسي اقليتون پڻ موجود آهن، جن جو تعداد لڏپلاڻ سبب گهٽجي رهيو آهي. انهيءَ ڪري تاجڪستان وچ ايشيا جو واحد ملڪ آهي جتي ترڪي نسل وارا ماڻهو اقليت ۾ آهن ۽ ايراني نسل وارا ماڻهو اڪثريت ۾ آهن. بدخشان جا پاميري ماڻهو، يغنوبي ماڻهو ۽ اسماعيلي اقليت عام طور تاجڪن جي وڏي گروهه جو حصو سمجهي ويندا آهن. تاجڪستان جي شهرين کي تاجڪستاني سڏيو ويندو آهي. 1989ع ۾ تاجڪستان ۾ روسي ملڪ جي آبادي جو 7.6٪ هئا؛ 1998ع تائين، تاجڪستاني گهرو ويڙهه کان پوءِ، جڏهن اڪثر نسلي روسي بي گهر ٿيا، اهو تناسب گهٽجي لڳ ڀڳ 0.5٪ ٿي ويو. جنگ ختم ٿيڻ کان پوءِ به روسين جي لڏپلاڻ جاري رهي. تاجڪستان جي نسلي جرمن آبادي به لڏپلاڻ سبب گهٽجي وئي؛ 1979ع ۾ اها آبادي 38,853 تائين پهتي هئي، پر سوويت يونين جي خاتمي کان پوءِ اها "تقريباً غائب" ٿي وئي. تاجڪ تاجڪستان جي گهڻي حصي، ۽ اترين ۽ اولهه افغانستان ۾ مکيه نسلي گروهه آهن؛ افغانستان ۾ تاجڪستان کان وڌيڪ تاجڪ آباد آهن. ازبڪستان ۾ تاجڪ اقليت طور رهن ٿا. 2021ع ۾ لڳ ڀڳ 2.4 ملين تاجڪ شهري روس ۾ سرڪاري طور رجسٽرڊ هئا. ٻوليون تاجڪستان جون سرڪاري ٻوليون، آئين جي آرٽيڪل 2 مطابق، رياستي ٻولي طور تاجڪ ۽ بين النسلي رابطي جي ٻولي طور روسي آهن: "تاجڪستان جي رياستي ٻولي تاجڪ هوندي. روسي بين الاقوامي رابطي جي ٻولي هوندي." تاجڪستان جمهوريه جي رياستي يا قومي ٻولي (Tajik: забони давлатӣ, romanised: zaboni davlatí, Russian: государственный язык, romanised: gosudarstvennyy yazyk) تاجڪ ٻولي آهي، جيڪا تاجڪ سيريلڪ الفابيٽ ۾ لکي وڃي ٿي. لکين مادري تاجڪ ڳالهائيندڙ پاڙيسري ازبڪستان ۽ روس ۾ پڻ رهن ٿا. تاجڪستان جي آئين جي آرٽيڪل 2 موجب روسي کي تاجڪستان جي ٻي سرڪاري ٻولي، يعني ملڪ اندر بين النسلي رابطي جي سرڪاري ٻولي (Russian: язык межнационального общения؛ Tajik: забони муоширати байни миллатҳо) طور تسليم ڪيو ويو آهي. تاجڪستان جي لڳ ڀڳ 90٪ آبادي مختلف سطحن تي روسي ڳالهائي ٿي. تاجڪستان ۾ ڳالهائي ويندڙ روسي لهجن کي عالمن تاجڪستاني روسي سڏيو آهي. ان ۾ ازبڪستاني روسي سان ڪجهه مشابهتون آهن، جهڙوڪ صرفي فرق ۽ لفظي فرق؛ مثال طور جهنگلي خوباني لاءِ урюк يا ريوند چيني لاءِ кислушка استعمال ڪيو وڃي ٿو. ملڪ ۾ روسي ۽ تاجڪ ڳالهائيندڙ اڻسڃاتل ماڻهن ۽ واقفڪارن کي مخاطب ڪرڻ لاءِ هيٺيان لفظ عام طور استعمال ڪن ٿا. تاجڪستان جي "گهڻي پڙهيل لکيل" آبادي ۽ دانشور طبقو روسي ۽ فارسي ڳالهائڻ کي ترجيح ڏئي ٿو، جنهن جي تاجڪستاني اچار کي "ايراني انداز" چيو ويندو آهي. مادري ازبڪ ڳالهائيندڙ تاجڪستان جي اتر ۽ اولهه ۾ رهن ٿا. مادري ڳالهائيندڙن جي تعداد جي لحاظ کان تاجڪ، روسي ۽ ازبڪ کان پوءِ چوٿين نمبر تي پاميري ٻوليون آهن، جن جا ڳالهائيندڙ ڪوهستاني بدخشان خودمختيار علائقي ۾ رهن ٿا. تاجڪستان ۾ اڪثر زردشتي پاميري ٻولين مان ڪنهن هڪ ٻولي ڳالهائين ٿا. ڪرغيز ٻولي جا مادري ڳالهائيندڙ ڪوهستاني بدخشان خودمختيار علائقي جي اتر ۾ رهن ٿا. يغنوبي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ جي اولهه ۾ رهن ٿا. مقامي روماني ماڻهن، يعني وچ ايشيائي جپسين، جي پريا ٻولي پڻ تاجڪستان ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. تاجڪستان ۾ فارسي، عربي، پشتو، آرمينيائي، آذربائيجاني، تاتار، ترڪماني، قازق، چيني ۽ يوڪريني مادري ڳالهائيندڙن جون برادريون پڻ موجود آهن. روزگار 2009ع ۾ لڳ ڀڳ 10 لک تاجڪ ملڪ کان ٻاهر ڪم ڪري رهيا هئا، خاص طور روس ۾. عورتن جي آباديءَ جو 70٪ کان وڌيڪ حصو روايتي ڳوٺن ۾ رهي ٿو. مذهب تاجڪستان هڪ سيڪيولر رياست آهي، جنهن جو آئين مذهبي آزادي جي ضمانت ڏئي ٿو، پر ان جي باوجود حڪومت پنهنجي مسلمان اڪثريت جي مذهبي عملن کي سختي سان منظم ڪري ٿي. حنفي مذهب جو سني اسلام 2009ع کان حڪومت طرفان سرڪاري طور تسليم ٿيل آهي. حڪومت عيد الفطر ۽ عيد الاضحيٰ کي سرڪاري موڪلون قرار ڏنو آهي. آمريڪي پرڏيهي کاتي ۽ پيو ريسرچ گروپ موجب تاجڪستان جي آبادي جو 98٪ حصو مسلمان آهي. انهن مان لڳ ڀڳ 87٪ کان 95٪ سني، لڳ ڀڳ 3٪ شيعا ۽ لڳ ڀڳ 7٪ غير فرقيوار مسلمان آهن. آبادي جو شيعا حصو گهڻو ڪري گورنو-بدخشان خودمختيار علائقو ۾ رهي ٿو ۽ شيعا اسلام جي اسماعيلي شاخ جو پيروڪار آهي. باقي 2٪ آبادي روسي آرٿوڊوڪسي، پروٽيسٽنٽزم، زردشتي مذهب ۽ ٻڌ مت جي پيروڪار آهي. مسلمان رمضان دوران روزا رکن ٿا، جڏهن⁠تہ ڳوٺاڻن علائقن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ٽيون ۽ شهرن ۾ 10٪ ماڻهو روزاني نماز ۽ خوراڪي پابندين تي عمل ڪن ٿا. جنوري 2016ع تائين، "انتهاپسندي خلاف مهم" جي حصي طور، رپورٽن موجب ختلان علائقي ۾ پوليس 13,000 مردن جون ڏاڙهيون ڪوڙايون ۽ حجاب وڪرو ڪندڙ 160 دڪان بند ڪيا. ڏاڙهيون ڪوڙائڻ ۽ عورتن کي حجاب پائڻ کان روڪڻ حڪومت جي ان مهم جو حصو هو، جنهن جو مقصد اهڙن رجحانن کي نشانو بڻائڻ هو، جن کي "تاجڪ ثقافت کان ڌار ۽ غير موافق" سمجهيو ويو، ۽ "سيڪيولر روايتون محفوظ رکڻ" هو. مذهبي ادارن جي سياسي ميدان ۾ سرگرم ٿيڻ بابت حڪومت کي خدشو رهيو آهي. تاجڪستان جي اسلامي نشات ثانيه پارٽي (IRP)، جيڪا 1992ع–1997ع جي گهرو ويڙهه ۾ هڪ ڌر هئي ۽ ان وقت تاجڪستان ۾ اسلامي رياست قائم ڪرڻ جي حامي هئي، قانون موجب حڪومت جو 30٪ کان وڌيڪ حصو نٿي بڻجي سگهي. حزب التحرير، جيڪا سيڪيولر حڪومتن جي خاتمي ۽ تاجڪن کي هڪ اسلامي رياست هيٺ گڏ ڪرڻ جو مقصد رکندڙ عسڪري اسلامي پارٽي آهي، جي رڪنيت غيرقانوني آهي، ۽ ان جا رڪن گرفتار ۽ قيد ٿي سگهن ٿا. قانون موجب مذهبي برادرين کي رياستي مذهبي معاملن واري ڪميٽي (SCRA) ۽ مقامي اختيارين وٽ رجسٽر ٿيڻ ضروري آهي. SCRA وٽ رجسٽريشن لاءِ هڪ منشور، 10 يا وڌيڪ رڪنن جي فهرست، ۽ مقامي حڪومت جي منظوريءَ سان نماز واري هنڌ جو ثبوت گهربل هوندو آهي. جن مذهبي گروهن وٽ جسماني ڍانچو نه هجي، انهن کي عوامي طور نماز لاءِ گڏ ٿيڻ جي اجازت نه هوندي آهي. رجسٽريشن نه ڪرائڻ تي ڏنڊ ۽ عبادتگاهه بند ٿيڻ جا امڪان هوندا آهن. رپورٽن موجب مقامي سطح تي رجسٽريشن ڪڏهن ڪڏهن مشڪل هوندي آهي. 18 سالن کان گهٽ عمر وارن ماڻهن کي عوامي مذهبي عمل کان روڪيو ويو آهي. تاجڪستان جي لڳ ڀڳ 1.6٪ آبادي عيسائي آهي، گهڻو ڪري آرٿوڊوڪس عيسائي. تاجڪستان جو علائقو روسي آرٿوڊوڪس ماسڪو پيتريارڪيٽ جي وچ ايشيائي ميٽروپوليٽن ضلعي جي دوشنبي ۽ تاجڪستان ڊايوسيس جو حصو آهي. ملڪ ۾ ڪيٿولڪ، آرمينيائي عيسائي، پروٽيسٽنٽ، لوٿرن، جيوواه جا شاهد، بپتسما ڏيندڙ، مورمن ۽ ايڊونٽسٽ برادريون پڻ موجود آهن.. صحت رياست جي محنت ۽ سماجي ڀلائي واري وزارت رپورٽ ڪيو ته تاجڪستان ۾ 104,272 معذور ماڻهو رجسٽرڊ آهن (2000ع). تاجڪستان جي حڪومت ۽ عالمي بئنڪ آبادي جي هن حصي جي مدد لاءِ اهڙين سرگرمين تي غور ڪيو، جيڪي عالمي بئنڪ جي غربت گهٽائڻ واري حڪمت عمليءَ واري دستاويز ۾ بيان ڪيل آهن. 2004ع ۾ صحت تي سرڪاري خرچ GDP جو 1٪ هو. 2020ع ۾ ڄمڻ وقت اوسط عمر جو اندازو 69 سال هو. 2018ع ۾ ٻارڙن جي موت جي شرح لڳ ڀڳ 30.42 موت في 1,000 ٻار هئي. 2014ع ۾ هر 1,000 ماڻهن تي 2.1 ڊاڪٽر هئا، جيڪا اتر ڪوريا کان پوءِ ڪنهن به ٻئي گهٽ آمدني واري ملڪ کان وڌيڪ شرح هئي. سوويت يونين جي خاتمي کان پوءِ 1992ع کان تاجڪستان ۾ في ماڻهو اسپتال جي بسترن جو تعداد گهٽيو آهي، پر اڃا به اهو 1,000 ماڻهن تي 4.8 بسترا آهي، جيڪو عالمي اوسط 2.7 کان وڌيڪ آهي. عالمي بئنڪ موجب تاجڪستان ۾ 96٪ ڄمڻ جا واقعا ماهر صحت عملي جي نگراني هيٺ ٿين ٿا، جڏهن⁠تہ 1999ع ۾ اها شرح 66.6٪ هئي. 2010ع ۾ ملڪ ۾ پوليو جي وبا پکڙي، جنهن سبب ٻارن ۽ بالغن ۾ پوليو جا 457 کان وڌيڪ ڪيس ٿيا ۽ ان کي ڪنٽرول ڪرڻ کان اڳ 29 ماڻهو فوت ٿي ويا. 2021ع جي اونهاري ۾ ڪورونا وائرس ملڪ کي سخت متاثر ڪيو، ۽ رپورٽن موجب تاجڪ صدر جي ڀيڻ هڪ اسپتال ۾ ڪوويڊ-19 سبب فوت ٿي. مقامي ميڊيا موجب صدر جي ڀيڻ جي پٽن صحت واري وزير ۽ هڪ سينيئر ڊاڪٽر تي جسماني حملو ڪيو. 2023ع ۾ عالمي صحت تنظيم موجب تاجڪستان کي تصديق نامو مليو، جنهن تحت ملڪ کي مليريا کان پاڪ ملڪ قرار ڏنو ويو. تعليم اندازن موجب تاجڪستان جي 99.8٪ آبادي پڙهڻ ۽ لکڻ جي صلاحيت رکي ٿي. تاجڪستان ۾ سرڪاري تعليم 11 سالن جي ابتدائي ۽ ثانوي تعليم تي مشتمل آهي، ۽ حڪومت 2016ع ۾ 12 سالن واري نظام لاڳو ڪرڻ جو منصوبو جوڙيو هو. ملڪ ۾ اعليٰ تعليم جا ڪيترائي ادارا موجود آهن، جن ۾ خجند رياستي يونيورسٽي شامل آهي، جنهن ۾ 15 فئڪلٽين اندر 76 شعبا آهن. ٻين اهم ادارن ۾ تاجڪستان رياستي يونيورسٽي آف لا، واپار ۽ سياست، خاروغ رياستي يونيورسٽي، تاجڪستان زرعي يونيورسٽي، تاجڪ قومي يونيورسٽي ۽ ٻيا ادارا شامل آهن. اهي يونيورسٽيون سوويت دور دوران قائم ڪيون ويون هيون. 2008ع اعليٰ تعليم ۾ داخلا جي شرح 17٪ هئي، جيڪا علائقائي اوسط 37٪ کان گهٽ هئي، پر شام کان پوءِ ڪنهن به گهٽ آمدني واري ملڪ کان وڌيڪ هئي. ڪيترا تاجڪ شاگرد تعليم جو سلسلو ڇڏي ڏين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ محنتي منڊي ۾ اعليٰ تعليمي تربيت يا پيشاورانه مهارتن وارن ماڻهن جي گهرج نسبتاً گهٽ آهي. 2005ع کان 2012ع تائين تعليم تي سرڪاري خرچ نسبتاً مستحڪم رهيو ۽ GDP جي 3.5٪ کان 4.1٪ جي وچ ۾ رهيو، جيڪو او اي سي ڊي جي 6٪ اوسط کان گهٽ هو. گڏيل قومون رپورٽ ڪيو ته خرچن جي اها سطح ملڪ جي وڌيڪ ضرورتن واري تعليمي نظام جون گهرجون پوريون ڪرڻ لاءِ تمام گهڻي ناڪافي هئي. يونيسيف جي سهڪار سان ٿيل هڪ سروي موجب، تاجڪستان ۾ لڳ ڀڳ 25٪ ڇوڪريون غربت ۽ صنفي امتياز سبب لازمي ابتدائي تعليم مڪمل نٿيون ڪري سگهن. ان جي باوجود ملڪ ۾ خواندگي جي شرح عام طور تي تمام بلند آهي. اسڪول کان ٻاهر رهندڙ ٻارن بابت اندازا 4.6٪ کان 19.4٪ تائين آهن، جن مان اڪثريت ڇوڪرين تي مشتمل آهي. سيپٽمبر 2017ع ۾ مرڪزي ايشيا جي يونيورسٽي تاجڪستان جي شهر خاروغ ۾ پنهنجو ٻيون ڪيمپس قائم ڪيو، جتي زميني ۽ ماحولياتي سائنسن ۽ معاشيات ۾ تعليم ڏني وڃي ٿي. 2025ع جي عالمي جدت اشاري ۾ تاجڪستان جو درجو 108هون هو. ثقافت تاجڪ ٻولي تاجڪستان جي لڳ ڀڳ 80٪ شهرين جي مادري ٻولي آهي. ملڪ جا اهم شهري مرڪز دوشنبي (گاديءَ جو هنڌ)، خجند، ڪولاب، پنجيڪينت، بختر، خاروغ ۽ استروشن آهن. ملڪ ۾ ازبڪ، ڪرغيز ۽ روسي نسلي اقليتون پڻ رهن ٿيون. يغنابي ماڻهو اتر تاجڪستان جي ڪجهه علائقن ۾ رهن ٿا. انهن جو اندازي مطابق تعداد لڳ ڀڳ 25,000 آهي. ويهين صديءَ دوران زبردستي لڏپلاڻ سبب سندن آبادي ۾ وڏي گهٽتائي آئي. اهي يغنابي ٻولي ڳالهائين ٿا، جيڪا قديم سغدي ٻولي جي سڌي وارث ۽ واحد بچيل نسل سمجهي وڃي ٿي. تاجڪ ڪاريگرن مشهور دوشنبي چانهه خانو تعمير ڪيو، جيڪو 1988ع ۾ آمريڪي شهر بولڊر، ڪولوراڊو کي ڀيڻ شهر جي تحفي طور پيش ڪيو ويو. ملڪ ۾، خاص طور تي مقامي عورتن ۾، روايتي قومي لباس پائڻ جي روايت اڃا تائين محفوظ آهي. تاجڪستان جي مختلف علائقن جون درزيون ۽ ڪڙهائي ڪندڙ عورتون گهرن جي سينگار ۽ عورتن جي لباس لاءِ ڪارخاني ۾ تيار ٿيل ڪپڙو ۽ مقامي هٿ جي ڪڙهائي استعمال ڪن ٿيون. چڪان ڪڙهائي جو فن ڪجهه علائقن ۾ نسل در نسل عورتن وسيلي منتقل ٿيندو رهيو آهي. رانديون تاجڪستان جي قومي راند گشتيگري آهي، جيڪا ڪشتي جي هڪ روايتي صورت آهي. هڪ ٻي مشهور راند بزڪشي آهي، جيڪا گهوڙن تي کيڏي ويندي آهي ۽ ڪجهه حد تائين پولو سان مشابهت رکي ٿي. هي راند انفرادي طور به کيڏي ويندي آهي ۽ ٽيم جي صورت ۾ به. راند جو مقصد 50 ڪلوگرام وزني مئل ٻڪري تي قبضو ڪرڻ، ٻين رانديگرن کان اڳتي نڪري شروعاتي هنڌ تي واپس اچڻ ۽ ان کي مقرر دائري ۾ اڇلائڻ هوندو آهي. اها راند خاص طور تي نوروز جي جشن دوران کيڏي ويندي آهي. آزادي حاصل ڪرڻ کان پوءِ تاجڪستان هر اونهاري اولمپڪس ۽ چار سياري اولمپڪس مقابلن ۾ رانديگر موڪليا آهن، جيتوڻيڪ ڪاميابيون محدود رهيون آهن. ملڪ جا بهترين اولمپڪ نتيجا هيمر اڇلائڻ واري مقابلي ۾ حاصل ٿيا، جتي اندري ابدوواليئف ۽ دلشود نظروف بالترتيب 1992ع ۽ 2016ع ۾ سون جا تمغا کٽيا. 2024ع اونهاري اولمپڪس ۾ تاجڪستان پنهنجي تاريخ جي بهترين ڪارڪردگي ڏيکاري ۽ ٽن تمغن حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. تاجڪستان فٽبال فيڊريشن ملڪ ۾ فٽبال جي انتظامي اداري طور ڪم ڪري ٿي. جيتوڻيڪ مردن ۽ عورتن جون قومي ٽيمون اڃا تائين فيفا عالمي ڪپ لاءِ قابليت حاصل نه ڪري سگهيون آهن، مردن جي ٽيم 2023ع اي ايف سي ايشيائي ڪپ ۾ پهتي، جتي حيرت انگيز طور چوٿين مرحلي (ڪوارٽر فائنل) تائين رسائي حاصل ڪئي. مردن جي ٽيم چار ڀيرا اي ايف سي چيلينج ڪپ ۾ شرڪت ڪئي ۽ 2006ع جي پهرين ٽورنامينٽ ۾ فاتح رهي. عورتن جي قومي ٽيم ٻه ڀيرا مرڪزي ايشيائي عورتن جي فٽبال چيمپيئن شپ ۾ شرڪت ڪئي. 2018ع ۾ ٽئين پوزيشن حاصل ڪئي ۽ 2022ع ۾ تاجڪستان ان مقابلي جي ميزباني ڪئي. تاجڪستان ڪرڪيٽ فيڊريشن 2012ع ۾ قائم ڪئي وئي ۽ ساڳئي سال ان کي ايشيائي ڪرڪيٽ ڪائونسل جي الحاقي رڪنيت ملي. 2008ع ۾ رگبي يونين کي سرڪاري طور تاجڪستان جي انصاف واري وزارت وٽ رجسٽر ڪيو ويو، ۽ ملڪ ۾ مردن جا ٽي رگبي ڪلب موجود آهن. خاروغ، جيڪو گورنو-بدخشان خودمختيار علائقو جو مرڪز آهي، دنيا جو سڀ کان اوچائيءَ وارو هنڌ آهي جتي بينڊي راند کيڏڻ جو رڪارڊ موجود آهي. تاجڪستان ۾ هڪ اسڪائي تفريحي مرڪز موجود آهي، جنهن جو نالو سفيد دره (اڳوڻو تاڪوب) آهي. اهو ورزوب شهر جي ويجهو واقع آهي. سائنس تاجڪستان جي سرزمين تي وچئين دور ۾ سائنس نمايان ترقي حاصل ڪئي، جڏهن⁠تہ سوويت دور ۾ ڪيترائي سائنسي ادارا قائم ڪيا ويا. آزادي کان پوءِ سائنسي شعبي کي هڪ بحران کي منهن ڏيڻو پيو؛ ايجادن بابت پيٽنٽ درخواستن جو ساليانو تعداد 1994ع کان 2011ع جي وچ ۾ 193 کان گهٽجي صرف 5 رهجي ويو. سائنس جي ترقي ۾ يونيورسٽيون اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. 2011ع ۾ يونيورسٽين ۾ 6,707 محقق ڪم ڪري رهيا هئا، جن مان 2,450 وٽ علمي ڊگريون موجود هيون. پڻ ڏسو حوالا سانچو:CIA World Factbook سانچو:Country study ذريعا Allworth, Edward A. (2003). The Personal History of a Bukharan Intellectual: The Diary of Muḥammad Sharīf-i Ṣadr-i Ziyā. برل پبلشرز. ISBN 978-9004131613. Arjomand, Saïd Amir (2025). Persianate Historical Sociology: Collected Essays. برل. ISBN 978-9004742529. Atkin, Muriel (2019). "Modern Tajikistan". Oxford Research Encyclopedia of Asian History. doi:10.1093/acrefore/9780190277727.013.246. ISBN 978-0-19-027772-7. Battis, Matthias (2015). "Soviet Orientalism and Nationalism in Central Asia: Aleksandr Semenov's Vision of Tajik National Identity". Region 48 (5): 729–745. doi:10.1080/00210862.2015.1058632. سانچو:Registration required Clark, James D. (2019). "New Nation, New History: Promoting National History in Tajikistan". ايران ۽ قفقاز (برل) 11 (2): 224–239. doi:10.1163/18747167-12341322. Foltz, Richard (2019). A History of the Tajiks: Iranians of the East. نيو يارڪ: بلومزبري پبلشنگ. ISBN 978-1784539559. Heathershaw, John; Herzig, Edmund (2013). "From Resettlement to Conflict: Development-Induced Involuntary Displacement and Violence in Tajikistan". ۾ Heathershaw, John; Herzig, Edmund (مرتب). The Transformation of Tajikistan: The Sources of Statehood. New York, NY: روٽليج. ص. 1991. ISBN 978-1138209749. Kılavuz, Idil Tunçer (2014). Power, Networks and Violent Conflict in Central Asia: A Comparison of Tajikistan and Uzbekistan (1st ڇاپو). ٽيلر اينڊ فرانسس. ISBN 978-0815377931. Perry, John (2009). "Tajik i. The Ethnonym: Origins and Application". ۾ Yarshater, Ehsan (مرتب). Encyclopædia Iranica (Online ڇاپو). Encyclopædia Iranica Foundation. ISBN 978-0710090959. Rakowska-Harmstone, Teresa (1970). Russia and Nationalism in Central Asia: The Case of Tadzhikistan. جانس هاپڪنز يونيورسٽي پريس. ISBN 978-0801810213. Roy, Olivier (2000). The New Central Asia: Geopolitics and the Birth of Nations. نيو يارڪ يونيورسٽي پريس. ISBN 978-0814775554. وڌيڪ مطالعو Kamoludin Abdullaev and Shahram Akbarzadeh, Historical Dictionary of Tajikistan, 3rd ed., Rowman & Littlefield, 2018. شيرين اڪينر، Mohammad-Reza Djalili ۽ Frederic Grare (مرتب)، Tajikistan: The Trials of Independence، Routledge، 1998. رچرڊ فولٽز، A History of the Tajiks: Iranians of the East، لنڊن: بلومزبري پبلشنگ، 2019. Robert Middleton، Huw Thomas ۽ Markus Hauser، Tajikistan and the High Pamirs، هانگ ڪانگ: Odyssey Books، 2008. Nahaylo, Bohdan ۽ Victor Swoboda. Soviet Disunion: A History of the Nationalities Problem in the USSR (1990). Kirill Nourdhzanov ۽ Christian Blauer، Tajikistan: A Political and Social History، ڪينبرا: ANU E-Press، 2013. Rashid, Ahmed. The Resurgence of Central Asia: Islam or Nationalism? (2017). Smith, Graham (ed.). The Nationalities Question in the Soviet Union (2nd ed. 1995). Monica Whitlock، Land Beyond the River: The Untold Story of Central Asia، نيو يارڪ: St. Martin's Press، 2003. پوپڪ نڪ طلب، سرو سمرقند (Sarve Samarghand)، رودڪي جي شاعريءَ جي مسلسل تشريح، تهران، 2020، فراديد پبليڪيشنز. Sharma, Raj Kumar، Food Security and Political Stability in Tajikistan، نئين دهلي، Vij Books، 2018. ٻاهريان ڳنڍڻا تاجڪستان بابت اهم ترقياتي اڳڪٿيون – انٽرنيشنل فيوچرز حڪومت صدر جو دفتر – تاجڪستان جي صدر جي سرڪاري ويب سائيٽ قومي اسيمبلي – تاجڪستان جي قومي اسيمبلي جي سرڪاري ويب سائيٽ نمائندن جي اسيمبلي آرڪائيو ڪيا ويا 22 September 2023 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. – نمائندن جي اسيمبلي جي سرڪاري ويب سائيٽ شماريات – تاجڪستان جي صدر هيٺ شماريات واري اداري جي سرڪاري ويب سائيٽ سياحت ٽريول تاجڪستان – تاجڪستان جو سرڪاري سياحتي پورٽل نقشا وڪيميڊيا اٽلس آف تاجڪستان سانچو:Osmrelation-inline سانچو:Tajikistan topics ٻاهريان ڳنڍڻا