منطقه حفاظت‌شده دولتی حصار

منطقه حفاظت‌شده دولتی حصار (انگلیسی: Hisar State Reserve) در ولایت قشقه‌دریا ازبکستان، در غرب رشته‌کوه‌های حصار (در مناطق کوهستانی شهرستان‌های یکه‌باغ و شهرسبز) واقع شده است. این منطقه (در سال ۱۹۸۳) بر اساس ذخیره‌گاه‌های طبیعی قزل‌سو (۱۹۷۵) و میراقی (۱۹۷۶) تأسیس شد. مساحت آن ۸۰۹۸۶٫۱ هکتار است که از این مقدار ۱۲۲۰۳ هکتار جنگل، ۲۷۴۵ هکتار چمنزار و ۱۷ هکتار … متر، پهنه‌های آبی هستند. این منطقه به منظور حفظ مجموعه‌های چشم‌انداز طبیعی و اکوسیستم‌های رشته‌کوه حصار تأسیس شده است. بیش از ۸۷۰ گیاه (بیش از ۳۵ گیاه دارویی که در کتاب قرمز ازبکستان ذکر شده‌اند، مانند کک مودار، کک خاردار کج، گون، اقونیطون سفید، پیاز اوشانین، پیاز انزور)، بیش از ۱۴۰ پرنده و حیوان (پلنگ سیاه، وشق تورانی، خرس قهوه‌ای) در آن وجود دارد. ۹۱۰ نوع گیاه در ذخیره‌گاه طبیعی حصار وجود دارد که ۲۵۰ مورد از آنها گیاهان دارویی و غذایی، ۸۰ مورد نمایندگان بومی گیاهان پامیر-آلوی و ۳۰ مورد از آنها گونه‌های نادری هستند که در کتاب قرمز ازبکستان ذکر شده‌اند. جانوران منطقه حفاظت‌شده حصار شامل ۳۲ گونه پستاندار، ۲۱۵ گونه پرنده، ۱۹ گونه خزنده و دوزیست، ۲ گونه ماهی و ۹۵۰ گونه بی‌مهره است. در میان این حیوانات، ۱۰ گونه پستاندار، ۱۷ گونه پرنده، ۱ گونه ماهی و ۶ گونه حشره در کتاب قرمز ازبکستان و ۵ گونه از حیوانات محلی در فهرست سرخ آی‌یوسی‌ان ذکر شده‌اند. منطقه حفاظت‌شده حصار به خاطر مناظر، فلات‌های کارستی با گودال‌های مختلف، کوه‌ها، دریاچه‌ها و آبشارهایش شناخته شده است. در قلمرو این منطقه حفاظت‌شده حدود ده اثر طبیعی و تعدادی اشیاء تاریخی، از جمله چندین مکان زیارتی مانند غار امیر تیمور و کوه خضرت سلطان وجود دارد. تاریخچه در سال ۱۹۷۵، ذخیره‌گاه کوهستانی و صنوبر کیزیلسوو در دامنه‌های حصار-آلای تأسیس شد. در سال ۱۹۷۶، یک منطقه حفاظت‌شده طبیعی دیگر به نام میروغی در نزدیکی کیزیلسوو تأسیس شد. وظایف آن شامل حفاظت از یخچال طبیعی سورتسوف، بزرگ‌ترین یخچال طبیعی در ازبکستان، و بخش بالایی رود کشک‌دریا که آب شهرستان‌های شهر سبز، شهرستان کتاب و یکه‌باغ را تأمین می‌کند، و همچنین بیابان کارشی که منطقه‌ای مهم برای باغبانی است، می‌شد. در ۹ سپتامبر ۱۹۸۳، هر دو منطقه حفاظت‌شده در یک منطقه حفاظت‌شده واحد به نام حصار ادغام شدند. در آن زمان، مساحت آن برابر با ۷۶۸۸۹ هکتار بود. تا سال ۲۰۲۰، مساحت این ذخیره‌گاه ۸۰۹۸۶٫۱ هکتار است. در ۱۸ فوریه ۲۰۲۰، یک منطقه حفاظت‌شده اضافی با مساحت کل ۲۰۰۰ هکتار در اطراف جاذبه‌های طبیعی پربازدید (کوه‌های حضرت سلطان، آبشار سووتوشار، غار امیر تیمور) ایجاد شد. این ذخیره‌گاه تحت کنترل کمیته دولتی حفاظت از طبیعت ازبکستان است. آب و هوا قلمرو ذخیره‌گاه ایالتی حصار در یکی از گرم‌ترین مناطق آسیای مرکزی واقع شده است که متعلق به منطقه آب و هوایی نیمه‌گرمسیری خشک است. در شهر شهرسبز که نزدیک‌ترین فاصله را به مرز ذخیره‌گاه دارد، میانگین دمای سالانه +۱۶ درجه است. درجه سانتیگراد، و حداکثر دما +۵۰ است درجه سانتیگراد. در عین حال، آب و هوای این منطقه کوهستانی است و بسته به ارتفاع یک منطقه یا منطقه دیگر، ممکن است تفاوت‌های قابل توجهی در دمای هوا وجود داشته باشد. به‌طور کلی، آب و هوای منطقه ذخیره به شدت قاره‌ای است که با زمستان‌های نسبتاً سرد و بارانی، بهار طولانی و بارانی و تابستان‌های بسیار گرم و خشک مشخص می‌شود. در بخش‌های پایین‌تر منطقهٔ حفاظت‌شده، میانگین دمای سالانه حدود ۱۴+ درجهٔ سانتی‌گراد است و در زمستان میانگین ماهانه به زیر صفر می‌رسد. در ماه ژوئیه، گرم‌ترین ماه سال، میانگین دما ۳۰+ درجه ثبت شده است. در نواحی کوهستانی تغییرات شدیدتری دیده می‌شود: در ژانویه دما تا ۲۵- درجه کاهش می‌یابد و در ژوئیه به ۳۸ تا ۴۰+ درجه می‌رسد. در ارتفاع ۱۸۰۰ تا ۲۴۰۰ متر، مجموع دماهای اصلی از ۳۰–۳۵ درجه فراتر می‌رود و مدت روزهای گرم در این منطقه از ۲۰۰ روز تجاوز نمی‌کند. در ارتفاع ۳۲۰۰ تا ۳۴۰۰ متر، میانگین دمای سالانه به زیر ۵+ درجه کاهش می‌یابد و حتی در گرم‌ترین ماه‌ها (ژوئیه و اوت) میانگین دما از ۱۰+ درجه فراتر نمی‌رود. در این ارتفاع، اقلیم گرم تنها ۵۰ تا ۱۰۰ روز با دمای بالای ۵+ درجه دوام دارد. خط برف در ذخیره‌گاه حصار در ارتفاع ۴۱۰۰ متر قرار دارد، هرچند در بخش‌های پایین‌تر نیز گاهی یخچال‌ها و توده‌های برفی کوچک دیده می‌شوند که در تابستان ذوب نمی‌گردند. میانگین بارش سالانه در ذخیره‌گاه حصار بین ۵۵۰ تا ۷۵۰ میلی‌متر است و با ارتفاع تغییر می‌کند. حدود ۶۴ درصد این بارش‌ها در روزهای سرد سال رخ می‌دهد. زمستان در دشت‌ها ۲ تا ۲٫۵ ماه طول می‌کشد و در ارتفاعات بسیار طولانی‌تر است. در فصل گرم، بیشتر بارش‌ها در کمربند کوهستانی پایین در ماه‌هایی با دمای نسبتاً پایین رخ می‌دهد و از ماه مه تا سپتامبر تقریباً بارشی وجود ندارد. در نواحی کوهستانی، بارش‌های پراکندهٔ تابستانی مشاهده می‌شود. ویژگی طبیعی زمین‌های کوهستانی باعث شکل‌گیری بادهای محلی می‌شود. این بادها بسته به زمان روز جهت خود را تغییر می‌دهند: شب‌ها از کوه‌ها به سوی دره‌ها می‌وزند و روزها توده‌های هوا به سمت دامنه‌های دره حرکت می‌کنند. جغرافیا ذخیره‌گاه دولتی حصار در ولایت قشقه‌دریا جمهوری ازبکستان واقع شده است. بخش‌های شمالی آن در مجاورت مرز دولتی بین ازبکستان و تاجیکستان و بخش‌های جنوبی و جنوب شرقی به ولایت قشقه‌دریا و سرخان‌دریا متصل هستند. مرز شرقی ذخیره‌گاه در قلمرو ذخیره‌گاه گنجانده نشده است. بخش غربی ذخیره‌گاه مرز مشخصی ندارد. ذخیره‌گاه حصار از چهار منطقه جداگانه تشکیل شده است - گیلون، میرآکین، تانکازدارین و قزلسو. همه آنها در بین سه شهرستان منطقه توزیع شده‌اند: شهرستان‌های شهرسبز (۵۰۸۹۲ هکتار)، یکه‌باغ (۱۶۰۰۲٫۱ هکتار) و قمشی (۱۴۰۹۲ هکتار). ۱۳ شهرک با جمعیت ۳۰۰۰۰ نفر مستقیماً در مجاورت مرزهای ذخیره‌گاه وجود دارد. همچنین، اداره مؤسسه حفاظت از محیط زیست در شهر شهرسبز واقع شده است. منطقه حفاظت‌شده حصار در مرز رشته‌کوه‌های غربی پامیر-آلای و حصار-آلای واقع شده و دامنه‌های غربی رشته‌کوه حصار را پوشش می‌دهد. مساحت این منطقه حفاظت‌شده ۹۰ کیلومتر مربع است. کیلومتر از شمال به جنوب و ۳۷ کیلومتر از غرب به شرق. تمام مناطق حفاظت شده در ارتفاع ۱۷۵۰ واقع شده‌اند متر تا ۴۴۲۱ متر، قله‌های کوه در منطقه حفاظت‌شده کمتر از ۲۵۰۰ نیستند به‌طور متوسط متر. بلندترین نقطه منطقه حفاظت شده، قله‌ای بی‌نام است که در رشته کوه تورتکویلیق واقع شده است. علاوه بر این، خوجاکارشاور (۴۳۰۴ متر) م) و حضرت سلطان (۴۲۶۶) م) کوه‌ها به دلیل ارتفاع قابل توجهشان متمایز می‌شوند. ویژگی این منطقه این است که مستقیماً تحت تأثیر هوای مرطوبی است که از شمال پامیر-آلای و توده‌های هوای خشکی که از پست‌بوم توران می‌آیند، قرار دارد. منابع