Սեյդնայայի բանտ

Սեյդնայայի բանտ (արաբ․՝ سجن صيدنايا‎‎՝ սիջն սեյդնայա), «Մարդկանց սպանդանոց » (արաբ․՝ المسلخ البشري‎‎՝ ալ-մասլախ ալ-բաշարիյ) մականունով ռազմական բանտ ու մահվան ճամբար Սիրիայում՝ Դամասկոսից հյուսիս,, որը օգտագործել է Սիրիայի Արաբական Հանրապետության կառավարությունը։ Բանտը օգտագործվել է հազարավոր բանտարկյալների՝ ինչպես քաղաքացիական կալանավորների, այնպես էլ հակակառավարական ապստամբների, ինչպես նաև քաղբանտարկյալների համար։ Մարդու իրավունքների սիրիական դիտորդական խումբը (SOHR) 2021 թվականի հունվարին գնահատել է, որ Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմի սկզբից ի վեր 30,000 կալանավոր է սպանվել Ասադի ռեժիմի կողմից Սեյդնայայում խոշտանգումների, դաժան վերաբերմունքի և զանգվածային մահապատիժների հետևանքով, մինչդեռ Ամնեսթի ինթերնեյշնլը 2017 թվականի փետրվարին գնահատել է, որ 2011 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2015 թվականի դեկտեմբեր 5000-13000 մարդ էր արտադատական մահապատժի ենթարկվել Սեյդնայայում։ Դիրք և կառուցվածք Սեյդնայա բանտը գտնվում է Սիրիայի մայրաքաղաք Դամասկոսից 30 կմ հյուսիս՝ Ռիֆ Դիմաշկի համանուն քաղաքում։ Բանտը բաղկացած է երկու մասնաշենքից՝ ընդհանուր 10,000–20,000 կալանավորներով և գտնվում է պաշտպանության նախարարի իրավասության ներքո, մինչդեռ այն գործարկվում է Սիրիայի ռազմական ոստիկանության կողմից։ Բանտային համալիրը բաժանված էր «սպիտակ» հատվածի՝ գետնի վերևում և «կարմիր» հատվածի, որը երեք մակարդակով ընդարձակվում էր գետնի տակ: Ստորգետնյա հատվածն ավելի քիչ հասանելի էր և այնտեղ տեղավորված էին ամենածանր բռնության ենթարկված բանտարկյալներից շատերը։ Պատմություն Իրավապաշտպան կազմակերպությունները ամբողջ երկրում հայտնաբերել են ավելի քան 27 բանտ և կալանավայրեր, որոնք ղեկավարվում են Ասադի կառավարության կողմից, որտեղ կալանավորները պարբերաբար խոշտանգումների են ենթարկվել և սպանվել։ «Կեսար» կեղծանունով սիրիացի դասալիքը, այս բանտերից մաքսանենգ ճանապարհով դուրս է բերել հազարավոր լուսանկարներ՝ որոնք ինքն է լուսանկարել, դրանցում պատկերված են խոշտանգվածների և սպանվածների մարմինները։ Բանտի նախկին բանտարկյալներից մեկը, որը կալանավորվել էր խաղաղ, ոչ բռնի բողոքի ակցիային մասնակցելու համար Ամնեսթի ինթերնեյշնլին պատմել է, որ Սեյդնայայում բանտարկյալները ստիպված են եղել ընտրություն կատարել՝ մահանալու կամ իրենց հարազատներից կամ ընկերներից մեկին սպանելու միջև: Նախկին բանտարկյալը նաև նշել է, որ իր առաջին բանտում բանտարկյալներին ստիպել են մարդակերության, բայց այդ բանտը «դրախտ» է եղել համեմատած Սեյդնայա բանտի հետ։ Ըստ բանտարկյալի՝ մյուս բանտը (215-րդ մասնաճյուղը) «հարցաքննելու» համար էր (այդ թվում՝ խոշտանգումների միջոցով), բայց հարցաքննություններից հետո մարդկանց տեղափոխում էին Սեյդնայա՝ «մահանալու։ Բանտում իրականացվել են անմարդկային խոշտանգումների լայն տեսականի. սկսած հավերժական ծեծից, սեռական ոտնձգություններից, գլխատումներից, բռնաբարություններից, այրումներից և կախովի տախտակների օգտագործումից, որոնք հայտնի են որպես «թռչող գորգեր»։ 2017 թվականին ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը պնդել է, որ բանտում դիակիզարան է կառուցվել մահապատժի ենթարկվածների մարմինները հեռացնելու համար։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին բանտը գրավել են ապստամբ ուժերը, դեպի Դամասկոս առաջխաղացման ժամանակ: Բանտի վարչակազմը համաձայնել է բանտը հանձնել ապստամբ ուժերին՝ իրենց անվտանգ դուրսբերման երաշխիքի դիմաց։ Գրավումից հետո Սեյդնայա բանտի «սպիտակ» մասում մնացած բանտարկյալները ազատ են արձակվել հաստատություններից, իսկ ապստամբները բանտի ավելի խորը «կարմիր» մասից բանտարկյալներին ազատելու գործընթացում են։ Սեյդնայան համարվում էր Ասադի ռեժիմի բանտերի ցանցից ամենահայտնին և ռեժիմի ռեպրեսիվության խորհրդանիշը խոշտանգումների, սեռական ոտնձգությունների և զանգվածային մահապատիժների պատճառով: 2024 թվականին գրավելուց հետո «Հայաթ Թահրիր ալ-Շամ»-ը հրապարակել է փախուստի դիմած բանտային անձնակազմի ցուցակը, որոնք Բաշշար ալ-Ասադից հետո դարձել են Սիրիայում ամենափնտրվող փախստականները։ Տես նաև Սեյդնայայի Աստվածամոր վանք Ուրվականների ուղի Ծանոթագրություններ