Սուրբ Հակոբ վանք (Կարա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (այլ կիրառումներ) Սուրբ Հակոբ վանք, Կարա գյուղում գտնվող կրոնական կառույց (արաբ․՝ دير مار يعقوب‎‎՝ դեյր մար յակուբ)։ Գտնվում է Սիրիայի Ռիֆ Դիմաշկ մարզի Կարա բնակավայրում, և պատկանում է մելքիական հույն կաթոլիկ եկեղեցու Հոմսի, Համայի և Յաբրուդի արքեպիսկոպոսությանը։ Վանքը թվագրվում է մ.թ. 6-րդ դարով, առանձնանում է իր նրբագեղ ճարտարապետությամբ: Մի ժամանակ եղել է եպիսկոպոսական կենտրոն, որտեղ տեղակայված են եղել վանականների պատրաստման դպրոց, ձեռագրերի գրության կենտրոն և Անտիոքի միանձնուհիների վանք: Այն նվիրված է եղել նահատակ սուրբ Հակոբ ալ-Ֆարսիին (խեղանդամ): Այս վանքից Մովսես Հաբեշացին մեկնել է ալ-Նաբք՝ իր վանքը հիմնելու, և շատ այլ վանականներ նույնպես այնտեղից են ծագել՝ տարածաշրջանում իրենց վանքերը հիմնելու համար: Հակոբ խեղանդամ Հակոբ խեղանդամի պատմությունը, որը ապրել է 5-րդ դարում Պարսկաստանի Շոշ քաղաքի մոտ գտնվող Լաբաթ քաղաքում, սկիզբ է առնում հարուստ քրիստոնյա ընտանիքից։ Սկզբում նա զրադաշտականություն է ընդունել իր ընկերոջ՝ շահ Հազկերտ Ա-ի (399-425) ազդեցությամբ։ Հետագայում նա քրիստոնեություն է ընդունել մոր և կնոջ համոզմամբ։ Նա անցել է թագավորի ծառայությանը, և Սասանյան արքունիքում շքեղության և հաճույքների կյանքը գրավել է նրան։ Թագավորի բարեհաճությունը շահելու համար նա հեշտությամբ ընդունել է զրադաշտականությունը՝ այդ ժամանակ պարսիկների պաշտոնական կրոնը, ինչը նրան ստիպել է հրաժարվել քրիստոնեական հավատքից։ Նրա մայրն ու կինը իմացել են նրա պարսկական կրոնը ընդունելու մասին և նրան նամակ են ուղարկել՝ արտահայտելով իրենց խորը վիշտը նրա հավատուրացության համար և աղաչելով նրան վերադառնալ իր հավատքին։ Նրանք սպառնացել են ընդմիշտ հրաժարվել նրանից, եթե նա շարունակի իր ժխտումը։ Այս նամակը խոր ազդեցություն է ունեցել Հակոբի վրա, որը բացահայտորեն հայտարարել է իր քրիստոնեական հավատքի մասին։ Սակայն Հազկերտ թագավորը հայտնաբերեց նրա դավանափոխությունը և հրամայեց Բաբելոնում՝ Եփրատ գետի ափին, նրան կտրել 29 կտորի, և նա նահատակվեց 420 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։ Մահապատժի պահից նա հայտնի էր որպես «խեղանդամ»։ Հավատացյալները փորձեցին վերցնել նրա մարմինը և հավաքել նրա մնացորդները թաղման համար։ Ասում են, որ նրա գլուխը թաղվել է Հռոմում, ոսկորները՝ Պորտուգալիայում և այլն։ Խեղանդամ Հակոբի պատվին կառուցվեցին մի քանի վանքեր, որտեղ պահվում էին նրա մարմնի մասունքները։ Պատմաբան Զաքի Սուրուրը հաստատում է, որ այս վանքը կառուցվել է 6-րդ դարում՝ Բյուզանդական կայսրության ժամանակ, շուրջ կեսհազարամյա հին հռոմեական դիտաշտարակի ավերակների վրա։ Պատմություն Հիմնադրումից սկսած վանքը վայելել է իր ոսկեդարը՝ գրավելով ուխտավորներին որպես Քալամուն շրջանի ամենակարևոր վանք, մինչև 1266 թվականին այստեղ ներխուժեց մամլուքների սուլթան Բեյբարսը, որը կոտորեց վանականներին և թալանեց վանքը։ Պատմաբան Զաքի Սուրուրը նույնպես հաստատում է, որ թուրքմենական ամբոխները հարձակվել են վանքի վրա 15-րդ դարում, որը հաստատում է պատմաբան Իբն Կադի Շահբան։ Այնուհետև վանքը ենթարկվել է տեղական փոքր հարձակումների, մինչև 1600 թվականին օսմանյան զինվորները մտել են այնտեղ, կոտորել 120 վանականների և թալանել դրա պարունակությունը։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը ենթարկվելով բազմաթիվ բռնությունների՝ վանքը լիովին փակվել է։ Վանքի վերականգնում Մի քանի աղետների ենթարկվելուց հետո վանական կյանքը վանքում ընդհատվող էր, և մի քանի վերականգնման փորձեր անհաջող էին։ 1730-1850 թվականներին վանքը մնացել է գրեթե ամբողջությամբ լքված։ 1930 թվականին վերջին բնակիչ քահանան մահացավ, և այն մնաց անբնակ մինչև 1990-ականներին Խաչի մայր Ագնես Մարիամի ժամանումը և այն հաջողությամբ վերականգնելը։ Դրան հաջորդեց 1994 թվականի փետրվարին տարածքի համար պատասխանատու թեմի հետ ստորագրված հատուկ արձանագրությունը, որի համաձայն թեմը վանքի և դրա բոլոր նվիրաբերված կալվածքների սեփականությունը կփոխանցեր Խաչի մայր Ագնես Մարիամին, ով այնուհետև կձեռնարկեր դրա վերականգնումը և կմնար դրա վերահսկիչը։ Մայր Ագնեսը նշում է, որ վերականգնման աշխատանքները սկսվել են 1992 թվականին և ավարտվել են մոտ 2000 թվականին՝ գյուղի կամավորների խմբի օգնությամբ, ովքեր որոշել են նպաստել այս վանքի վերականգնմանը, որպեսզի այն դառնա ոչ միայն եկեղեցու, այլև կրոնների միասնության կենտրոն։ Շինարարության մեջ օգտագործվել են արևի տակ չորացրած կավե աղյուսներ և քարեր։ Գլխավոր ճակատը կառուցված է եղել կտված քարից, դռան վերևում՝ բարավորով։ Հարավային ծայրում կա պատ, որի ստորին կեսը կառուցված է կոպտատաշ քարից, իսկ վերին կեսը՝ կավե աղյուսներից։ Հարավարևելյան անկյունը կառուցված է եղել կտված քարից, իսկ աշտարակը գտնվում էր վանքի հարավարևմտյան անկյունում։ Վանքի բնակելի հատվածը և յուրահատուկ դիրքը Սիրիական անապատի եզրին գտնվող իր բնական գեղեցկությամբ հայտնի տարածաշրջանում այն ​​դարձրել են հանգստություն, մենություն և հոգևոր խաղաղություն փնտրողների համար նպատակակետ: Վանքն ինքնաբավ է՝ իր փոքրիկ ֆերմայով և պտղատու ծառերով տնկված ընդարձակ շրջակա հողատարածքներով և աղբյուրով, որոնք ապահովում են այցելուների և բնակիչների բոլոր կարիքները: Վանքի առանձնահատկություններ Վանքի ճարտարապետական ​​ոճերը համատեղում են տարբեր դարաշրջանների և քաղաքակրթությունների ճարտարապետական ​​ոճերը, որոնք բնակեցրել են այն: Այն ունի բարձր, սրածայր կամար, որի գագաթին կան երկու պատշգամբներ: Վանքի ներսում կանգնած է հսկայական, չորսհարկանի աշտարակ, որի հիմքերը թվագրվում են հռոմեական և բյուզանդական ժամանակաշրջաններին, որը նախկինում օգտագործվել է Բաալբեկի և Դամասկոսի միջև առևտրային քարավանների հսկման համար: Վանքում կա նաև հին եկեղեցի և դրան կից՝ նահատակների դամբարանը, որտեղ պահվում են սուրբ Հակոբի մասունքները: Դամբարանն ունի փոքրիկ դուռ, որը կառուցվել է սիրիական ավանդույթի համաձայն: Դամբարանին կից է Սուրբ Հակոբի տունը, որն այդպես է անվանվել, քանի որ այն հարակից է եկեղեցուն և շրջապատված է այյուբյան կամարներով։ Վանքն ունի նաև ջրաղաց և դրա կողքին՝ Մեծ եկեղեցին, որը համարվում է դրա ամենակարևոր կառույցներից մեկը: Իր ներկայիս տեսքով այն թվագրվում է 10-րդ դարին: Այն գտնվում է վանքի հյուսիսային թևի արևելյան ճակատի կենտրոնում և թեքվում է 35 աստիճան դեպի հյուսիս, ինչը անսովոր կողմնորոշում է բյուզանդական եկեղեցու համար, ինչը հստակորեն ենթադրում է նախաքրիստոնեական լուսնային տաճարի առկայությունը։ Արևելյան պատը ընդհատված է հինգ շրջանակներով, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի տարբեր անկյուն: Պատուհաններից մեկը զարդարված է, իսկ մյուսը՝ գտնվում է պատի կենտրոնում։ Մուտքը միանում է երկայնական անցուղուն, որը վանքը բաժանում է երկու մասի. աջ հատվածը կազմում է բակի մուտքը, իսկ ձախը՝ չորս սենյակ։ Ձախ հատվածի մուտքին տանում է աստիճան, որն իր հերթին տանում է դեպի երկու սենյակներով նախասրահ և նաև վերին աշտարակի տանիք։ Վանքը նաև ունի մեծ քարանձավ, իսկ ձախ կողմում՝ մեկ այլ, ավելի փոքր։ Պարզվում է, որ այս քարանձավներն օգտագործվել են մթերքներ պահելու համար։ Ավելի մեծ քարանձավի հեռավոր ծայրում կա 13 մետր գետնի տակ ձգվող թունել, որը, ինչպես ասում են, վանքը կապում է Կարա քաղաքի հետ թունելների և անցուղիների միջոցով։ Վանքի վերականգնման ավարտից հետո այն ընդլայնվեց՝ ներառելով խորհրդակցությունների դահլիճ և նոր հյուրատուն՝ հյուրերին և հոգևոր մեկուսացում փնտրողներին այս վայրում՝ քաղաքի եռուզեռից հեռու, տեղավորելու համար։ Ծանոթագրություններ