Խալիդ իբն ալ-Վալիդ մզկիթ

Խալիդ իբն ալ-Վալիդ մզկիթ (արաբ․՝ مَسْجِد خَالِد ٱبْن ٱلْوَلِيد‎‎) կրոնական կառույց Սիրիայում։ Այն տեղակայված է Հոմսի` Համա փողոցի երկայնքով գտնվող այգում՝ ալ-Շուհադա («Նահատակներ») հրապարակում։ Մզկիթը նվիրված է Խալիդ իբն ալ-Վալիդին՝ արաբ զորահրամանատարին, որը գլխավորել է Սիրիայի մուսուլմանական նվաճումը 7-րդ դարում՝ ալ-Յարմուքի վճռորոշ ճակատամարտից հետո, որը վերջ դրեց Սիրիայում բյուզանդական տիրապետությանը։ Նրա գմբեթավոր դամբարանը գտնվում է աղոթասրահի անկյունում և ծառայել է որպես ուխտագնացության կենտրոն։ Շենքի հյուսիսարևմտյան և հյուսիսարևելյան անկյուններում տեղակայված են երկու բարձր մինարեթներ՝ նեղ պատկերասրահներով, որոնք կառուցված են սպիտակ և սև քարերի հերթագայող հորիզոնական շարքերից, և արտացոլում են Լևանտի ավանդական իսլամական ճարտարապետության ոճը։ Տեղակայություն Մզկիթը գտնվում է Հոմսի Խալդիա շրջանում։ Այն գտնվում է Համա փողոցի երկայնքով գտնվող այգում՝ Շուքրի ալ-Կուաթլի փողոցից մոտ 500 մետր հյուսիս, Ազգային հիվանդանոցից 400 մետր հարավ-արևմուտք և ալ-Շուհադա հրապարակի շուկայից 300 մետր հեռավորության վրա: Բակում օգտագործվել է մամլուքյան աբլակ ոճի քարե շարվածք։ Հին գերեզմանատունը, որը մի ժամանակ շրջապատում էր մզկիթը, տեղափոխվել է, և դրա տեղում ստեղծվել է մեծ այգի։ Պատմություն Ենթադրվում է, որ 7-րդ դարում Խալիդ իբն ալ-Վալիդի դամբարանի հարևանությամբ կառուցվել է փոքրիկ մզկիթ: Ներկայիս ներքին սրբավայրը, որտեղ գտնվում է Խալիդի դամբարանը, թվագրվում է 11-րդ դարով և համարվում է «նշանակալի ուխտագնացության կենտրոն»: Մի քանի աղբյուրներ նշում են, որ Խալիդ իբն ալ-Վալիդ մզկիթը սկզբնապես կառուցվել է Խալիդի դամբարանի շուրջ՝ մամլուք սուլթան ալ-Զահիր Բեյբարսի օրոք՝ 1265 թվականին: Շենքը հետագայում վերականգնվել է մամլուք սուլթան Խալիլ ալ-Աշրաֆի օրոք՝ 1291 թվականին։ Տեղական ավանդույթի համաձայն, երբ Լենկթեմուրը 15-րդ դարի սկզբին ներխուժեց Սիրիա, նա փրկեց Հոմսը ավերածություններից, քանի որ այնտեղ էին գտնվում Խալիդ իբն ալ-Վալիդի մզկիթը և դամբարանը, որին նա մեծ հարգանք էր տածում՝ հաշվի առնելով Խալիդի դերը որպես իսլամ մարգարե Մուհամմադի ուղեկից և մուսուլման արաբական բանակի հրամանատար, որը նվաճել էր Դամասկոս քաղաքը և Բյուզանդական Սիրիան։ 17-րդ և 18-րդ դարերի ընթացքում, Օսմանյան տիրապետության օրոք, Դանդան ընտանիքը՝ արաբական Բանի Խալիդ ցեղի ամենահայտնի տոհմը, բաժնեմաս ուներ դամբարանի և մզկիթի ընդլայնված եկամուտների բաժնեմասերում: Բանի Խալիդը պնդում էր, որ սերում է Խալիդից և ուղեկցող ցեղերից, որոնք մասնակցել են Սիրիայի նվաճմանը նրա հրամանատարության ներքո: Սակայն նրանց ծագման մասին պնդումը նախկինում հերքվել էր մամլուքների դարաշրջանի պատմաբան ալ-Կալկաշանդիի կողմից: Ներկայիս մզկիթը կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբին, չնայած որոշ աղբյուրներ պնդում են, որ այն թվագրվում է 19-րդ դարի վերջին: Նազիմ Հուսեյն փաշան, որը Սիրիայի օսմանյան կառավարիչն էր 1895-1909 թվականներին, սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի գահակալության ժամանակ, հրամայել է քանդել մամլուքների դարաշրջանի մզկիթը վերանորոգման նպատակով: Վերանորոգումն ավարտվել է 1912 թվականին, Հուսեյն փաշայի կառավարչի պաշտոնավարման ավարտից հետո: Այսպիսով, ներկայիս Խալիդ իբն ալ-Վալիդ մզկիթը համեմատաբար վերջերս է կառուցվել և հայտնի է իր օսմանյան ճարտարապետական ​​ոճով: Պատմաբան Դեյվիդ Նիկոլի խոսքով՝ մզկիթի կառուցումը օսմանյան կառավարության կողմից Սիրիայի ավելի ու ավելի անհանգիստ արաբ բնակիչների հավատարմությունը պահպանելու փորձ էր։ Հետագա տարիներին Խալիդը ընդունվեց որպես հերոս և արաբական ազգայնականության խորհրդանիշ: Ժամանակակից դարաշրջան 2007 թվականի դրությամբ մզկիթում միջոցառումները կազմակերպվել էին շեյխեր Հայթամ ալ-Սաիդի և Ահմադ Միթքանի կողմից: Մզկիթը պատկերող նամականիշեր են թողարկվել մի քանի անվանական արժեքներով։ Խալիդ իբն ալ-Վալիդ մզկիթը Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է հակակառավարական ապստամբների խորհրդանիշ: Ըստ The New York Times-ի՝ Սիրիայի անվտանգության ուժերը սպանել են տասը ցուցարարի, որոնք մասնակցում էին հուղարկավորության արարողությանը, երբ նրանք դուրս էին գալիս մզկիթից 2011 թվականի հուլիսի 18-ին: Մզկիթը, որը, ըստ Սիրիայի կառավարության, ապստամբների կողմից վերածվել էր «զենքի և զինամթերքի պահեստի», լքվել է ապստամբների կողմից 2013 թվականի հուլիսի 27-ին: Կառավարական ուժերի կողմից մզկիթի ներսում գտնվող Խալիդի դամբարանը վնասվել է: Սիրիական բանակի կողմից դրա գրավումից հետո պետական ​​լրատվամիջոցները ցույց են տվել մզկիթի ներսում մեծ վնասներ, այդ թվում՝ դրա որոշ մասեր այրվել են, իսկ դամբարանի դուռը՝ ավերվել: Այն վերաբացվել է չեչեն առաջնորդ Ռամզան Կադիրովի կողմից, ով վերանորոգել է մզկիթը: Ճարտարապետություն Մզկիթը օսմանյան ոճով է. այն ունի մեծ բակ, իսկ «պատերը զարդարված են սև և սպիտակ քարերի հերթագայող շերտերով», այսինքն՝ Աբլակով: Այն առանձնանում է իր երկու բարձր, սպիտակ քարե մինարեթներով, որոնք ունեն նեղ պատկերասրահներ, որոնք կառուցված են սպիտակ և սև քարերից, որոնք դասավորված են հերթագայող հորիզոնական շարքերով: Տեղակայված լինելով շենքի հյուսիսարևմտյան և հյուսիսարևելյան անկյուններում, դրանք արտացոլում են Լևանտի ավանդական իսլամական ճարտարապետական ​​ոճը: Մինարեթներն ու պատուհանների շրջանակները պատրաստված են սպիտակ կրաքարից։ Շենքի մետաղական կենտրոնական գմբեթը արծաթագույն է և արտացոլում է արևի լույսը: Այն պահվում է չորս հսկայական սյուների վրա, որոնք կառուցված են մամլուքյան աբլակ ոճով։ Մեծ կենտրոնական գմբեթից բացի, կան ինը փոքր գմբեթներ։ Մեծ աղոթասրահը կազմում է ինտերիերի մեծ մասը։ Պատերը պատրաստված են բազալտե քարից, որը շինանյութ է, որը լայնորեն մատչելի է Հոմսում։ Խալիդ իբն ալ-Վալիդի դամբարանը գտնվում է մի անկյունում: Խալիդի դամբարանը պարունակում է զարդարուն գմբեթ և ինտերիեր, որը պատկերում է նրա կողմից ղեկավարված ավելի քան 50 հաղթական ճակատամարտեր: Նրա կողքին թաղված է նրա որդին։ Խալիդի գերեզմանի վրա տեղադրվել է փայտե սարկոֆագ, որի վրա փորագրված են քուֆական արձանագրություններ և մեջբերումներ են Ղուրանից։ Վերանորոգման ընթացքում սարկոֆագը տեղափոխվել է Դամասկոսի ազգային թանգարան: Մզկիթի մի անկյունում կա նաև կանաչ կտորով ծածկված փոքրիկ սարկոֆագ, որը, ենթադրաբար, Ուբեյդ Ալլահ իբն Ումարի դամբարանն է: Ծանոթագրություններ Աղբյուրներ Akram, Agha Ibrahim (2004). The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed – His Life and Campaigns. Oxford University Press. ISBN 0-19-597714-9. Akram, A. I. (2006). The sword of Allah: Khalid bin al-Waleed, his life and campaigns. Mr. Books. Aldosari, Ali (2007). Middle East, Western Asia, and Northern Africa. Marshall Cavendish. ISBN 978-0-7614-7571-2. Beattie, Andrew; Pepper, Timothy (2001). The Rough Guide to Syria. Rough Guides. ISBN 978-1-85828-718-8. Darke, Diana (2006 թ․ հոկտեմբերի 1). Syria: The Bradt Travel Guide. Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-162-3. Douwes, Dick (2000). The Ottomans in Syria: a history of justice and oppression. I.B. Tauris. ISBN 1860640311. Ham, Anthony (2009 թ․ մայիսի 2). Middle East. Lonely Planet. ISBN 978-1-74104-692-2. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Hillenbrand, Car (2000 թ․ օգոստոսի 23). The Crusades: Islamic Perspectives. Psychology Press. ISBN 978-0-415-92914-1. Less, Jess (2010 թ․ ապրիլի 23). Syria Handbook. Footprint Travel Guides. ISBN 978-1-907263-03-3. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Mannheim, Ivan (2001). Syria & Lebanon Handbook: The Travel Guide. Footprint Travel Guides. ISBN 978-1-900949-90-3. Mikaberidze, Alexander (2011). Volume 1 of Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 9781598843361. Rougier, Bernard (2007). Everyday Jihad: The Rise of Militant Islam Among Palestinians in Lebanon. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-02529-5. Skinner, Patricia (2004). Countries of the World. Gareth Stevens. ISBN 9780836831184.