گر بەراک

گر بەراک (ناگار، نەوار) شارێکی کۆن بووە لە ڕۆژاوای کوردستان، یەکێکە لە سەرەتاییترین شارە ناسراوەکانی جیھان. پاشماوەکانی گردێک پێکدەھێنن کە دەکەوێتە ناوچەی خابووری سەرەوە، نزیک گوندی مۆدێرن لە گر بەراک، ٥٠ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری حەسیچە، پارێزگای حەسیچە. ناوی ڕەسەنی شارەکە نادیارە. لە نیوەی دووەمی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، شارەکە بە ناگار و دواتر بە ناوار یان نەوار ناسرا. لە ھەزارەی حەوتەمی پێش زایین وەک شارۆچکەیەکی بچووک دەستی پێکرد، شارنشینی گر بەراک لە کۆتایی ھەزارەی پێنجەمی پێش زایین دەستیپێکرد و لە ماوەی ھەزارەی چوارەمی پێش زایین پەرەی سەند و بوو بە یەکێک لە گەورەترین شارەکانی سەرەوەی مێزۆپۆتامیا، و کارلێکی لەگەڵ کولتوورەکانی باشووری مێزۆپۆتامیادا کرد. شارەکە لە سەرەتای ھەزارەی سێیەمی پێش زایین لەگەڵ کۆتایی سەردەمی ئورووک قەبارەکەی بچووک بووەوە، پێش ئەوەی دووبارە فراوانتر بێتەوە لە دەوروبەری ساڵی ٢٦٠٠ پێش زایین، کاتێک بە ناگار ناسرا، و پایتەختی شانشینییەکی ناوچەیی بوو کە دۆڵی ڕووباری خابووریان کۆنترۆڵ دەکرد. ناگار لە دەوروبەری ساڵی ٢٣٠٠ پێش زایین لەناوچوو، و کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی، دواتر قۆناغێکی سەربەخۆیی وەک شار-دەوڵەتێکی ھووری، پێش ئەوەی لە سەرەتای ھەزارەی دووەمی پێش زایین بپووکێتەوە. ناگار تا سەدەی نۆزدەھەمی پێش زایین جارێکی دیکە بووژایەوە، و کەوتە ژێر دەسەڵاتی زلھێزە ناوچەیییە جیاوازەکانەوە. لە ١٥٠٠ی پێش زایین، گر بەراک ناوەندێکی میتانی بووە پێش ئەوەی لەلایەن ئاشوورەوە لەناوببرێت لە دەوروبەری ساڵی ١٣٠٠ی پێش زایین. شارەکە ھەرگیز گرنگی پێشووی خۆی نەگەڕایەوە و وەک نیشتەجێبوونێکی بچووک ماوەتەوە و لە ھەندێک خاڵی مێژووی خۆیدا وازی لێ ھێنراوە، تا لە سەردەمی سەرەتای عەباسییەکان لە تۆمارەکاندا ون بووە. سەرچاوەکان دەروازەی کوردستان دەروازەی جوگرافیا دەروازەی مێژوو دەروازەی ئاسیا دەروازەی سووریا