Mosg yr Ummaiaid

Mosg enwog yn Damascus, prifddinas Syria, yw Mosg yr Ummaiaid (Arabeg: الجامع الأموي, sef: al-Jāmiʿ al-Umawī) a gaiff ei hadnabod hefyd fel Mosg Mawr Damascus. Mae'n un o fosgiau mwyaf a hynaf y byd. Daw ei bwysigrwydd crefyddol (i'r Mwslim a'r Cristion fel ei gilydd) o'r digwyddiadau hanesyddol sy'n gysylltiedig ag ef: yn ô traddodiad, claddwyd pen Ioan Fedyddiwr yno, ac mae beddrod Saladin, yr arweinydd Islamaidd o dras Cwrdaidd, mewn gardd fechan ger y mur gogleddol. Ceir dwy gysegrfa y tu mewn i'r adeilad sy'n coffáu ŵyr y proffwyd Islamaidd Muhammad, Husayn ibn Ali, y mae ei ferthyrdod yn aml yn cael ei gymharu â merthyrdod Ioan Fedyddiwr ac Iesu Grist. Mae'r safle wedi cael ei ddefnyddio fel man addoli ers Oes yr Haearn, pan adeiladodd yr Arameaid deml wedi'i chysegru i'w duw glaw, Hadad. O dan reolaeth Rufeinig, gan ddechrau yn 64 ÔC, fe'i troswyd yn ganolfan cwlt imperialaidd y duw Iau, sef y duw glaw Rhufeinig, gan ddod yn un o'r temlau mwyaf yn Syria. Pan drawsnewidiodd yr ymerodraeth yn Syria i reolaeth Fysantaidd Gristnogol, trawsnewidiodd yr Ymerawdwr Theodosius I (r. 379–395) hi yn eglwys gadeiriol a sedd yr esgob ail-uchaf ym Mhatriarchaeth Antiochia.