Պաաս կուսակցութիւն

Արաբական Ընկերվարական Պաաս Կուսակցութիւն (ԱԸՊԿ, արաբերէն՝ حزب البعث العربي الاشتراكي, Hizb Al-Ba'ath Al-'Arabi Al-Ishtiraki, Պաաս կը նշանակէ «վերածնունդ», «վերականգնում», «Արաբական Ընկերվարական Վերածնունդի Կուսակցութիւն») - քաղաքական կուսակցութիւն՝ Իրաքի եւ Սուրիոյ մէջ։ Հիմնուած է 7 Ապրիլ 1947-ին, Դամասկոսի մէջ, Միշէլ Աֆլաքի եւ Սալահ էտ-Տին Ալ-Պիթարի կողմէ եւ սկզբնական շրջանին կոչուած է Արաբական Վերածնունդի Կուսակցութիւն։ 1954-էն սկսեալ, Աքրամ Հորանիի Արաբական Ընկերվարական Կուսակցութեան հետ միանալէ ետք, կը կրէ ներկայ անունը։ Հիմնական գաղափարախօսութիւնն է՝ «պաասականութիւն» (պաասիզմ), բանարաբականութիւն (բանարաpիզմ), արաբական ազգայնականութեան, արաբական ընկերվարութեան (սոցիալիզմի) եւ հակակայսերապաշտութեան (հակաիմբերիալիզմի) տարրերով։ Հիմնական նպատակը ընկերվարութեան եւ արաբներու միութեան ստեղծումն է։ Կարգախօսը՝ «Միութիւն, Ազատութիւն, Ընկերվարութիւն»։ 1966-ին կուսակցութիւնը կը բաժնուի երկու ճիւղերու՝ սուրիական եւ իրաքեան։ Ներկայիս սուրիական ճիւղը կը մնայ իշխանութեան գլուխ Սուրիոյ մէջ՝ Պաշշար Ալ-Ասատի գլխաւորութեամբ։ 1968-2003 իրաքեան ճիւղը Սատտամ Հիւսէյնի գլխաւորութեամբ կառավարած է Իրաքը, սակայն 1 Մայիս 2003-ին, Իրաքի պատերազմէն ետք պաշտօնապէս լուծարքի ենթարկուած է, բայց կը շարունակէ իր ընդյատակեայ գործունէութիւնը շարունակել՝ Իզզադ Իպրահիմ Ատ-Տուրիի ղեկավարութեամբ։ Կուսակցութեան երկու ճիւղերը կը գործեն նաեւ արաբական այլ երկիրներու մէջ, ինչպէս՝ Եմէն, Լիբանան, Պաղեստին եւ այլուր, սակայն քաղաքական իշխանութիւն չեն ներկայացներ։ Պատմութիւն Կուսակցութիւնը հիմնադրուած է 7 Ապրիլ 1947-ին Դամասկոսի (Սուրիա) մէջ՝ իբրեւ Արաբական Պաաս կուսակցութիւն, Միշել Աֆլաքի (Անտիոքեան Ուղղափառ քրիստոնեայ), Սալահ ատ-Տին ալ-Պիթարի (սիւննի մահմետական) եւ Զաքի ալ-Արսուզիի (ալաուի, որ յետագային դարձաւ աթէիստ) հետեւորդներուն կողմէ։ Ասիկա յանգեցաւ Սուրիոյ տարածաշրջանային մասնաճիւղի հիմնադրման։ 1940-ականներու վերջաւորութեան եւ 1950-ականներու սկզբնաւորութեան, այլ տարածաշրջանային մասնաճիւղեր հաստատուեցան արաբական աշխարհի տարածքին, ի միջի այլոց՝ Իրաքի, Եմէնի եւ Յորդանանի մէջ։ Իր գոյութեան ընթացքին, Ազգային Հրամանատարութիւնը (համարաբական հարցերու պատասխանատու մարմինը) իր գլխաւոր ուշադրութիւնը կեդրոնացուցած էր սուրիական հարցերուն վրայ։ 1954-ի Յունիսին գումարուած 2-րդ Ազգային համագումարը ընտրեց եօթը հոգիէ բաղկացած Ազգային Հրամանատարութիւն մը․ Աֆլաք, Պիթար եւ Աքրամ ալ-Հաուրանի ընտրուեցան իբրեւ Սուրիոյ տարածաշրջանային մասնաճիւղի ներկայացուցիչներ, իսկ Ապտալլա Ռիմաուի եւ Ապտալլա Նաուաս՝ իբրեւ Յորդանանի մասնաճիւղի ներկայացուցիչներ։ 1954-ի համագումարը նշանաւոր է անով, որ վաւերացուց Արաբական Սոցիալիստական Շարժման եւ Պաաս կուսակցութեան միաձուլումը (որ ենթադրաբար տեղի ունեցած էր 1953-ի Յունուարին)։ Միաձուլուած նոր կուսակցութիւնը 8 Ապրիլ 1954-էն ետք վերսկսաւ իր հրատարակութիւններուն՝ Արաբական Սոցիալիստական Պաաս Կուսակցութիւն անուան տակ։ Սուրիոյ տարածաշրջանային մասնաճիւղը մեծ կարեւորութիւն ստացաւ 1940-ականներուն եւ 50-ականներուն. 1954-ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն անիկա շահեցաւ 22 աթոռ՝ դառնալով երկրի երկրորդ մեծագոյն կուսակցութիւնը։ Ընտրութիւններուն մասնակցած Պաասականներուն 90 տոկոսը ընտրուեցաւ խորհրդարանի անդամ։ Աւանդական կուսակցութիւններու (Ժողովրդական եւ Ազգային կուսակցութիւններ) ձախողութիւնը ամրապնդեց Պաասի հանրային վստահութիւնը։ Այս դիրքի շնորհիւ կուսակցութիւնը կրցաւ իր անդամներէն երկուքը ներառել նախարարաց խորհուրդին մէջ․ Պիթար նշանակուեցաւ Արտաքին գործոց նախարար, իսկ Խալիլ Քալլաս՝ Տնտեսութեան նախարար։ Այս հզօրացած դիրքը յաջողութեամբ օգտագործուեցաւ Սուրիոյ եւ Կամալ Ապտել Նասերի Եգիպտոսի միաձուլման համար, որ 1958-ին յանգեցաւ Միացեալ Արաբական Հանրապետութեան (ՄԱՀ) ստեղծման։ 24 Յունիս 1959-ին, Իրաքի տարածաշրջանային մասնաճիւղի քարտուղար Ֆուատ ալ-Ռիքապի մեղադրեց Ազգային Հրամանատարութիւնը արաբական ազգայնական սկզբունքները դաւաճանելու մէջ՝ ՄԱՀ-ի դէմ դաւադրութեան պատճառով։ Այս քննադատութիւններու լոյսին տակ, Պաասը գումարեց 3-րդ Ազգային համագումարը (27 Օգոստոս – 1 Սեպտեմբեր 1959), որուն մասնակցեցան պատուիրակներ Իրաքէն, Լիբանանէն, Յորդանանէն, Հարաւային Արաբիայէն, Ծոցի երկիրներէն, Պաղեստինէն եւ համալսարանական ուսանողական կազմակերպութիւններէ։ Համագումարը յատկանշական էր Սուրիոյ տարածաշրջանային մասնաճիւղի լուծարումը վաւերացնելով (որ որոշուած էր Աֆլաքի եւ Պիթարի կողմէ 1958-ին՝ առանց ներկուսակցական խորհրդակցութեան) եւ Յորդանանի քարտուղար Ռիմաուիի վտարումով։ Ռիմաուին ի պատասխան հիմնեց իր սեփական կուսակցութիւնը՝ Արաբական Սոցիալիստական Յեղափոխական Պաաս Կուսակցութիւնը։ Իրաքի մէջ, տեղի մասնաճիւղը սատարած էր Ապտել Քարիմ Քասեմի իշխանութեան գալուն եւ միապետութեան տապալման, յուսալով որ ան Իրաքը պիտի միացնէ ՄԱՀ-ին։ Սակայն, իշխանութեան հասնելէ ետք, Քասեմը որդեգրեց «նախ Իրաքը» քաղաքականութիւնը։ Իբրեւ հակազդեցութիւն, Պաաս կուսակցութիւնը 1959-ի Փետրուարին փորձեց սպաննել Քասեմը (գործողութիւն, որուն կը մասնակցէր երիտասարդ Սատտամ Հուսէյնը), բայց ձախողեցաւ։ Քասեմը ի վերջոյ տապալեցաւ Ռամատանի յեղափոխութեամբ՝ պաասական սպայ Ահմետ Հասան ալ-Պաքրի գլխաւորութեամբ։ Թէեւ երկար ժամանակ կասկածներ կային Կեդրոնական հետախուզական վարչութեան (CIA) աջակցութեան մասին, այդ առնչութեամբ փաստաթուղթերը կը մնան գաղտնի, հակառակ անոր որ իրաքցի պաասականները կապեր ունեցած են ԱՄՆ պաշտօնեաներու հետ։ Իրաքի Պաասը իշխանութեան հասնելէ ետք այնքան պառակտուած էր խմբակցութիւններու միջեւ, որ իր ենթադրեալ դաշնակիցները հակայեղաշրջում կատարեցին եւ զիրենք հեռացուցին իշխանութենէն 1963-ի Նոյեմբերին։ 1960-ի Օգոստոսին գումարուած 4-րդ Ազգային համագումարը քննադատեց Աֆլաքի եւ Պիթարի ղեկավարութիւնը, պահանջեց Սուրիոյ մասնաճիւղի վերականգնումը եւ նուազեցուց շեշտադրումը արաբական ազգայնականութեան վրայ՝ աւելի կարեւորելով կուսակցութեան սոցիալիստական բնոյթը։ Մէկ տարի ետք, երբ ՄԱՀ-ը Սուրիոյ մէջ տկարացած էր, սուրիացի զօրավար Ապտել Քարիմ ալ-Նահլաուի 28 Սեպտեմբեր 1961-ին յեղաշրջում կատարեց, որ յանգեցաւ Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան վերահաստատման։ Արտաքին յղումներ Պաաս կուսակցութեան Ազգային ղեկավարութեան կայք (Ս. Հուսեյն)(արաբ.) Պաաս կուսակցութեան կայք (Պաշշար Ալ-Ասատ) Archived 2014-05-27 at the Wayback Machine.(արաբ.) Ծանօթագրութիւն