Սուրբ Սարգիս և Բաքոս վանք

Սուրբ Սարգիս և Բաքոս վանք (արաբ․՝ دير مار سركيس وباخوس‎‎՝ դեյր մար սարքիս ուա բախոս), կրոնական կառույց Սիրիայում։ Գտնվում է Ռիֆ Դիմաշկի մարզի Մաալուլա քաղաքում, պատկանում է մելքիական հույն կաթոլիկ եկեղեցուն։ Թվագրվում է 4-րդ դարով։ 2013 և 2014 թվականներին Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ տեղի ունեցած մարտերի ժամանակ և «Ալ-Նուսրա» ճակատի ապստամբների կողմից դիտավորյալ ավերածությունների և թալանների հետևանքով շենքը լրջորեն վնասվել է։ 2016 թվականին իրականացվել են հիմնական վերանորոգումներ, որոնք թույլ են տվել կրկին այցելել վանք։ Սակայն, բնօրինակ կահույքի և պատմական արվեստի գանձերի մեծ մասը այլևս այնտեղ չէ։ Կից հյուրանոցը նույնպես անհետացել է։ Ընդհանուր տեղեկություններ Վանքը գտնվում է Մաալուլա քաղաքի վերևում գտնվող ժայռոտ բլրի գագաթին՝ ավելի քան 1500 մետր բարձրության վրա։ Այն նվիրված է վաղ քրիստոնեական սրբեր Սարգսին և Բաքոսին, որոնք նահատակվել են Հռոմեական կայսր Գալերիոսի օրոք։ Ծեսը բյուզանդական է, պատարագի լեզուն՝ հունարեն, իսկ քարոզների լեզուն՝ արաբերեն։ Վանքի եկեղեցու պատկերակի հետևում խորանի սալ է, որը, ենթադրաբար, թվագրվում է հնագույն ժամանակներին, երբ շենքը հեթանոսական տաճար էր։ Այն ունի ջրանցք, որի միջով կարող էր հոսել զոհաբերվող կենդանիների արյունը: Խորանի սալը երկու մասի է բաժանվել իսլամիստների կողմից 2013/2014 թվականներին, բայց իսլամիստների վտարումից հետո գյուղացիները այն կրկին միացրել են: Վանքի եկեղեցու կողքին գտնվում էր մեծ «Սաֆիր» հյուրանոցը, որտեղ հաճախ էին լինում քրիստոնյա ուխտավորներ և զբոսաշրջիկներ։ 2013 թվականի սեպտեմբերին քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ այն ծառայել է որպես իսլամիստ ապստամբների բազա և հողին է հավասարեցվել։ «Սաֆիր» հյուրանոցն օգտագործվել է քրիստոնյա ուխտավորների և զբոսաշրջիկների կողմից, բայց քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ այն ավերվել է մարտերի ժամանակ։ Պատմություն 4-րդ դարի Սուրբ Սարգիս և Բաքոս վանքի եկեղեցին աշխարհի ամենահին եկեղեցիներից մեկն է և, հավանաբար, կառուցվել է 313-325 թվականներին Հռոմի կայսր Կոստանդին Մեծի օրոք՝ ավելի հին հեթանոսական տաճարի հիմքերի վրա։ Ամենահին առաստաղի գերանների փայտը թվագրվում է մոտավորապես 1-ին դարով։ Կապակցված վանքը հիմնադրվել է մոտ 500 թվականին: Չնայած 636 թվականին Յարմուքի ճակատամարտից հետո իսլամացմանը, վանքը գոյատևել է դարեր շարունակ։ Սիրիական քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, 2013 թվականի սեպտեմբերին, «Ալ-Նուսրա» ճակատի իսլամիստ ապստամբները գրավեցին վանքի «Սաֆիր» հյուրանոցը և այն օգտագործեցին որպես Մաալուլա քաղաքի վրա հարձակումների հենակետ: Սիրիական բանակը հակագրոհի ժամանակ ամբողջությամբ ոչնչացրեց հյուրանոցը, սակայն ներսում գտնվող իսլամիստներին հաջողվեց ժամանակավորապես նահանջել: Մաալուլայից մի քանի տասնյակ քրիստոնյաներ սպանվեցին: Վեց երիտասարդ քրիստոնյաներ առևանգվեցին և մահապատժի ենթարկվեցին ընդդիմադիր զինյալների կողմից։ Մահապատժի ենթարկված մելքիականներից երեքը թաղվեցին Դամասկոս մայրաքաղաքի Ալ-Զեյթուն եկեղեցու գերեզմանատանը 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 3-ին ընդդիմադիր ուժերը ամբողջությամբ գրավեցին քաղաքը և հնարավորության դեպքում համակարգված կերպով ոչնչացրին կամ գողացան քրիստոնեական խորհրդանիշներ, ինչպիսիք են խաչերը և սրբապատկերները, դրանք անօրինական վաճառելու համար: Կորած իրերի թվում էր 13-րդ դարի եզակի սրբապատկեր, որը պատկերում էր նահատակներ Սերգիուսին և Բաքոսին: Վանքի պատերը լուրջ վնաս են կրել ռմբակոծությունից, բայց ընդհանուր առմամբ ամուր են մնացել։ 2014 թվականի ապրիլի 14-ին կառավարական ուժերը՝ «Հեզբոլլահ»-ի և տեղացի քրիստոնյա կամավորների աջակցությամբ, վերագրավեցին Մաալուլան և վռնդեցին իսլամիստներին։ 2016 թվականին վանական համալիրում իրականացվեցին հիմնական վերանորոգումներ, սակայն դրանք չկարողացան փոխարինել պատմական ներքին կահույքի կորուստները։ Չնայած վանքն ու եկեղեցին կրկին բաց են այցելուների համար, «Սաֆիր» հյուրանոցը 2019 թվականի հունիսին այլևս գոյություն չուներ։ Այդ ժամանակ Մաալուլայում վերականգնվել էր 190 ավերված տուն, սակայն 130 շենք դեռևս ավերակների մեջ էր կամ վերակառուցման փուլում, և պատերազմից առաջ քաղաքում առկա ավելի քան 3000 հավատացյալներից (քաղաքում առկա երկու եկեղեցիներից) միայն 800-ն էր դեռ ապրում Մաալուլայում։ Ծանոթագրություններ