Ալ-Նուրի մզկիթ (Հոմս)

Ալ-Նուրի մզկիթ, Համա քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց (արաբ․՝ جَامِع ٱلنُّورِي ‎‎), պաշտոնապես՝ Ալ-Նուրի մեծ մզկիթ (արաբ․՝ ٱلْجَامِع ٱلنُّورِي ٱلْكَبِير‎‎)։ Այն գտնվում է Սիրիայի Հոմսի մարզի համանուն կենտրոնում՝ ալ-Շուհադա փողոցի մոտ, քաղաքի պատմական ծածկած շուկաների հարևանությամբ։ Պատմություն Սկզբնապես՝ Հռոմեական կայսրության օրոք, մզկիթը քաղաքի հեթանոսական տաճարի տեղն էր՝ նվիրված արևի աստծուն («ալ-Գաբալ»)։ Տաճարը Էմեսա (Հոմս) ձեռք բերեց տարածաշրջանում որպես հեթանոսության կարևոր կենտրոն, և նրա քահանաներից մեկը՝ Էլագաբալոսը, դարձավ Հռոմի կայսր։ Էլ-Գաբալի տաճարին տուրք մատուցեց Ավրելիանոսը, այն բանից հետո, երբ նա Զենոբիայի նկատմամբ իր հաղթանակը վերագրեց այդ աստվածությանը։ Ավելի ուշ՝ բյուզանդական շրջանում, Թեոդոսիոս I-ի գահակալության տարիներին տաճարը վերածվեց Հովհաննես Մկրտչին նվիրված եկեղեցու՝ որպես քրիստոնյաների կողմից հեթանոսության հալածանքների մաս: Քաղաքը մուսուլմանների կողմից նվաճելուց հետո եկեղեցու մեկ քառորդը կամ կեսը վերածվեց Հոմսի ուրբաթ օրվա մզկիթի (Ջումաա մզկիթ): Իսլամական դարավոր տիրապետության ընթացքում քաղաք այցելած բազմաթիվ մուսուլման աշխարհագրագետների վկայությամբ, մզկիթի դարպասի վերևում՝ եկեղեցուն նայող, կանգնած էր սպիտակ քարից պատրաստված թալիսման: Այն պատկերում էր մի մարդու պատկեր, որի ստորին մարմինը կարիճի նման էր, և տեղական ավանդույթը պնդում էր, որ եթե մարդուն կարիճ էր խայթում, նա պետք է վերցներ կավ, սեղմեր այն պատկերի վրա, ապա կավը լուծեր ջրի մեջ և խմեր: Դրանից հետո խայթոցից ցավը կդադարեր, և նա արագ կվերականգնվեր։ 968 թվականի հոկտեմբերին Նիկեփորոս Փոկասի գլխավորությամբ բյուզանդացիները, որոնք թալանեցին Հոմս քաղաքը, կարողացան կարճ ժամանակով վերականգնել այն որպես եկեղեցի։ 1154 թվականին մուսուլման աշխարհագրագետ ալ-Իդրիսին գրել է, որ մզկիթը «Սիրիայի բոլոր քաղաքներից ամենամեծերից մեկն էր»։ Զանգի ամիրա Նուր ալ-Դինի գահակալության ժամանակ՝ 1146-1174 թվականներին, կառուցվել է ժամանակակից կառույցի մեծ մասը, և այդպիսով նրան է վերագրվել «ալ-Նուրի» անունը։ Մեծ մզկիթը դարերի ընթացքում ենթարկվել է լայնածավալ փոփոխությունների։ Հնագիտություն 2026 թվականի փետրվարին վերջերս վերլուծված հունարեն արձանագրությունը ապացույցներ է տրամադրել վաղուց կորած Արևի տաճարի գտնվելու վայրի մասին, որը մի ժամանակ Հռոմի կայսր Էլագաբալոսի արևային պաշտամունքի տունն էր։ Մզկիթի հատակի տակ գտնվող գրանիտե սյան հիմքի վրա փորագրված հունարեն տեքստը նկարագրում է մի կառավարչի «հերոսական և ռազմական» պատկերներով՝ համեմատելով նրան քամու և ընձառյուծի հետ։ Չնայած այն հայտնաբերվել է 2016 թվականի վերականգնողական աշխատանքների ժամանակ, լիարժեք ակադեմիական վերլուծությունը հետաձգվել է մինչև վերջերս՝ տարածաշրջանում անկայունության պատճառով։ «Շեդետ» ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրությունը ենթադրում է, որ սրբազան տարածքը պահպանվել է ճարտարապետական ​​«վերադրման» միջոցով, այլ ոչ թե ոչնչացման, որտեղ հեթանոսական տաճարի քարերը հիմք են հանդիսացել հետագա կառույցների համար։ Ճարտարապետություն Ալ-Նուրիի Մեծ մզկիթի կորպուսը մեծ է և ուղղանկյուն, իսկ մզկիթի ներսում նույն ձևի բակ կա: Բակը ներառում է պատի երկայնքով բարձրացված տեռաս, որը, հնարավոր է, ներկայացնում է հեթանոսական տաճարի կելայի մի մասը: Բակի այլ անկախ կառույցներից է ծանր զարդարված բազալտե ավազանը, որը, հնարավոր է, հին սարկոֆագ է: Պատը շարված է կորնթոսյան խոյակներով սյուներով, որոնցից մի քանիսը հստակորեն հռոմեական ծագում ունեն: Մզկիթի միհրաբը («ամբիոն») իր կամարում պարունակում է խճանկարների մնացորդներ: Մզկիթի գլխավոր մուտքը կամարակապ է, զարդարված սև և սպիտակ քարերով և երկու կողմերում փորագրված արաբերեն արձանագրություններով: Տես նաև Ալ-Նուրի մզկիթ (Մոսուլ) Ծանոթագրություններ Գրականություն Dumper, Michael; Stanley, Bruce E.; Abu-Lughod, Janet L. (2007). Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 978-1-57607-919-5.