Մեծ մզկիթ (Համա)

Մեծ մզկիթ, Համա քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց (արաբ․՝ جَامِع حَمَاة ٱلْكَبِير‎‎)։ Այն գտնվում է Սիրիայի Համայի մարզի համանուն կենտրոնում՝ քաղաքի միջնաբերդից մոտավորապես 400 մետր արևմուտք։ Կառուցվել է 8-րդ դարում, մեծ մասամբ ավերվել է 1982 թվականի Համայի կոտորածի ժամանակ և հետագայում վերակառուցվել։ Պատմություն Շենքի տեղը սկզբում հռոմեական տաճար էր, որը թվագրվում է 3-րդ դարով: Այն վերածվել է եկեղեցու Բյուզանդական կայսրության դարաշրջանում, հավանաբար մ.թ. 6-րդ դարում: Այն վերածվել է մզկիթի վաղ իսլամական դարաշրջանում, չնայած այս վերածման մանրամասները և ամսաթիվը գիտնականների կողմից քննարկման առարկա են եղել: Մինչև իր հետագա ոչնչացումը շենքը պարունակում էր բազմաթիվ վերօգտագործված տարրեր, որոնք թվագրվում են հռոմեական կամ քրիստոնեական բյուզանդական դարաշրջաններին։ 14-րդ դարի մուսուլման պատմաբան Աբու ալ-Ֆիդան պնդում է, որ եկեղեցին վերածվել է մզկիթի անմիջապես քաղաքի նվաճումից հետո՝ 636-637 թվականներին, խալիֆ Oմարի օրոք, սակայն ժամանակակից գիտնականները կասկածներ են հայտնել այս թվագրման վերաբերյալ, քանի որ այն, կարծես, անհավանականորեն վաղ է: Ոմանք, ինչպիսին է Բեռնարդ Օ'Քեյնը, ենթադրել են, որ վերածումը տեղի է ունեցել Օմայյանների ժամանակաշրջանում (7-րդ դարի վերջ կամ 8-րդ դարի սկիզբ), մինչդեռ Մարիա Գվիդետին ենթադրել է, որ դա կարող է լինել 8-րդ դարի վերջում՝ Աբբասյանների վաղ շրջանում։ Վեճեր են եղել նաև մզկիթի ֆիզիկական տարրերի թվագրման շուրջ. Ժան Սովաժեն պնդում էր, որ բակի ռիվակները (կամարակապ սրահները) և աղոթասրահի արևելյան և արևմտյան պատերը կարող են թվագրվել Օմայյանների ժամանակաշրջանին, մինչդեռ Քրեսվելը կասկածի տակ են դնում այս թվագրումը։ Մեծ մզկիթն ունի երկու մինարեթ. մեկը քառակուսի հիմքով աշտարակ է, որը հարակից է աղոթասրահին, և մակերեսին գտնվող արձանագրությունից ելնելով՝ թվագրվում է մ.թ. 1124 թվականին, չնայած որոշները պնդում են, որ դրա հիմքը Ումայադների ծագում ունի, մինչդեռ մյուսները պնդում են, որ այն կառուցվել է մ.թ. 1153 թվականին։ Երկրորդ մինարեթն ութանկյուն ձև ունի և կառուցվել է մամլուքների կողմից մ.թ. 1427 թվականին։ Հյուսիսային գլխավոր բակի կողքին գտնվում է ավելի փոքր քառակուսի բակ, որտեղ գտնվում են 13-րդ դարի երկու Այյուբյան սուլթանների դամբարանները։ Մզկիթը գրեթե ամբողջությամբ ավերվել է Սիրիայի կառավարության կողմից՝ պատմական հին քաղաքի մեծ մասի հետ միասին, 1982 թվականին Համա քաղաքում քաղաքացիական հակամարտության ժամանակ։ Հետագայում այն ​​վերակառուցվել է Սիրիայի կառավարության հնությունների վարչության կողմից։ 2001 թվականին վերակառուցումն ավարտվել է։ Վերակառուցումը կատարվել է պատմական շենքի նախագծով, սակայն վերակառուցված մզկիթի բոլոր մանրամասները չեն համապատասխանում բնօրինակին։ Տես նաև Մեծ մզկիթ, Հալեպ Խալիդ իբն ալ-Վալիդ մզկիթ, Հոմս Ծանոթագրություններ