Մուրադ փաշա մզկիթ (Դամասկոս)

Մուրադ փաշա մզկիթ, Դամասկոս քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց (արաբ․՝ جَامِع مُرَاد بَاشَا‎‎, թուրքերեն՝ Murat Paşa Camii)։ Այն տեղակայված է Սիրիայի մայրաքաղաք Դամասկոսի ալ-Միդան թաղամասի Սուվեյկա հատվածում։ Վաղ օսմանյան ժամանակաշրջանի սուֆիական մզկիթ-դամբարանը կառուցվել և անվանվել է Մուրադ փաշայի անունով, ով 1568-1569 թվականներին ծառայել է որպես Դամասկոսի օսմանյան կառավարիչ («վալի»): Մզկիթը կառուցվել է 1568 թվականին։ Մզկիթը հայտնի է նաև որպես Նաշկբանդի մզկիթ (արաբ․՝ جَامِع النَّقْشَبَنْدِي‎‎), քանի որ ծառայում էր որպես նակշբանդիական կենտրոն: Տեղակայություն Մուրադ փաշա մզկիթը գտնվում է Դամասկոսի հին քաղաքից հարավ-արևմուտք։ Ալ-Համիդիա շուկայի գլխավոր (արևմտյան) մուտքից հետևելով գլխավոր փողոցին, որը ձգվում է դեպի հարավ-հարավ-արևելք՝ հին քաղաքի պարիսպների սկզբնական սահմանի երկայնքով: Այս փողոցը անցնում է աջ կողմում գտնվող Ալ-Դարվիշիե մզկիթով, աջ կողմում՝ ալ-Սիբաիե մզկիթով, ձախ կողմում՝ ալ-Սինանիե մզկիթով, աջ կողմում՝ ալ-Աջամի մզկիթով և աջ կողմում՝ ալ-Սաբունիե մզկիթով: Այս կետից մոտ հարյուր մետր անց ճանապարհը շեղվում է դեպի աջ (հարավ-արևմուտք), որի արդյունքում աջ կողմում հստակ երևում է Մուրադ փաշա մզկիթը: Ճարտարապետություն Մզկիթը կառուցված է օսմանյան մզկիթների ոճով, այլ ոչ թե արաբական երկրներում տարածված պարսկական ոճերով: Շենքը հայտնի է Դամասկոսի այլ օսմանյան դարաշրջանի մզկիթների հետ իր նմանություններով, այդ թվում՝ ալ-Թաքիա ալ-Սուլեյմանիա մզկիթի և ավելի ուշ կառուցված Դարվիշ Փաշա մզկիթի հետ: Մզկիթի պատերը կառուցվել են սև և սպիտակ քարերի հերթագայող շարքերով։[3] Մզկիթը կառուցված է մեծ բակի («սահն») շուրջ, որտեղ կա նրբագեղ շատրվան, որն օգտագործվում էր լվացման («վուդու») համար։ Բակը շրջապատված է գմբեթավոր խցերի («ռիվաք») կամարով, որոնք մզկիթի ուսանողների և գիտնականների կողմից օգտագործվում էին որպես քնելու սենյակներ։ Կառույցի պատերը զարդարված են նրբագեղ քաշանի սալիկապատ վահանակներով։ Ներքին ուղղանկյուն աղոթասրահը ծածկված է օսմանյան ոճի տիպիկ կապարապատ գմբեթով: Նշանավոր վեցանկյուն մինարեթը առանձնանում է որպես միակ տարր, որը կառուցվել է «արաբական երկրների մինարեթների պատկերով»։ Մզկիթի անկյուններից մեկում նաև գտնվում է դամբարանը, որտեղ թաղված է Մուրադ փաշան։ Մզկիթի գլխավոր դարպասի վրա կան քուֆիական արձանագրություններ, որոնք նշում են մզկիթի կառուցման ամսաթիվը և հովանավորի անունը: Մեքքա տանող ճանապարհ Մամլուքների կառավարման ժամանակ՝ 1260-1516 թվականներին, Դամասկոսը տարածաշրջանի ուխտավորների հավաքման հիմնական քաղաքն էր դեպի Մեքքա հինգշաբաթյա ճանապարհորդության համար: Քաղաքը համարվում էր սուրբ՝ Օմայանների մզկիթի պատճառով։ Դամասկոսը պահպանել է այս դերը Օսմանյան կայսրության տիրապետության ժամանակ (1516-1918) և անվանվել է «Հաջի դարպաս»: Ամեն տարի մոտ 30,000 ուխտավորներ հավաքվում էին Հին քաղաքի արևմտյան պարիսպների մոտ, որտեղից էլ սկսում էին իրենց ճանապարհորդությունը։ Մուրադ փաշա մզկիթը Մեքքա տանող ճանապարհի երկայնքով օսմանյան ոճով շենքի առաջին օրինակն էր՝ չնայած մինարեթի դիզայնը հետևում էր տեղական և ավանդական նախշերին: Համալիրը, որը ներառում էր աղքատ ուխտավորների համար նախատեսված հյուրատունը, կառուցվել է անկյան տակ։ Դրա հետևանքով մզկիթի համալիրը բացառիկ տեսանելի է: Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ