Кумитаи байналмилалии олимпӣ

Кумитаи байналмилалии олимпӣ (ихтис. КБО, фр. Comité international olympique, англ. International Olympic Committee) — ташкилоти байналмилалӣ, ки барои эҳёи Бозиҳои олимпӣ ва тарғиби ҳаракати олимпӣ таъсис дода шудааст. Қароргоҳи кумита дар шаҳри Лозанна (Швейтсария) воқеъ аст. КБО бо ташаббуси барон Пйер де Кубертен дар 23 июни соли 1894 дар Порис (Фаронса) бо мақсади эҳё ва ташкили Бозиҳои Олимпӣ таъсис ёфт. Якумин президенти КБО Деметриус Викеласи юнонӣ шуд. Забонҳои расмӣ — англисӣ ва фаронсавӣ. Шиори он — «Зудтар, баландтар, қавитар» (Citius, altius, fortius) дар санаи 20 июли соли 2021 ба «Зудтар, баландтар, қавӣтар — якҷоя» (Citius, altius, fortius — communiter) иваз карда шуд. Ҳар сол дар санаи 23 июн Рӯзи Байналмилалии Олимпӣ ҷашн гирифта мешавад. Нақш ва вазифа Вазифаи КБО — роҳбарии ҳаракати олимпӣ ва рушди Бозиҳои Олимпӣ мувофиқи Сарқонуни олимпӣ мебошад. КБО тартибу қоидаҳои дохил кардани як навъи варзишро ба барномаи Бозиҳои Олимпӣ муайян мекунад, ҳиссагузориро дар рушди ҳаракати олимпӣ бо мукофотонидани Ордени Олимпӣ ё дипломи Олимпӣ ва ғайра қайд менамояд. Ташкили варзиш ва мусобиқаҳои варзиширо ташвиқ мекунад, гузарониди мунтазами Бозиҳои Олимпиро таъмин менамояд. КБО масъули ҳифзи ҳуқуқии рамзи олимпӣ, парчам ва шиори олимпӣ мебошад. Ҳама ҳуқуқҳо нисбати Бозиҳои Олимпӣ ба он тааллуқ доранд. Ҳамзамон, вазифаҳои ташкили гузаронидани Бозиҳои Олимпиро на КБО, балки Кумитаи ташкилотӣ, ки дар кишвари баргузоркунанда таъсис дода мешавад, амалӣ мекунад. Маблағгузорӣ Ягона манбаи молиявии КБО бахши хусусӣ мебошад. То соли 1984 зиёда аз 80% буҷаи КБО аз лотереяҳо ва фурӯши сиккаҳои ёдбудӣ даромад меовард. Аз Олимпиадаи Лос-Анҷелес сар карда, даромади асосиро фурӯши ҳуқуқи пахши телевизионӣ ва фаъолияти ҳамкориву иҷозатномадиҳӣ овард. Дар давоми ислоҳотҳое, ки дар замони Хуан-Антонио Самаранч гузаронида шудан, барномаи шарикияти олимпии TOП, ки барои ширкатҳои бузурги байналмилалӣ таҳия шуда буд, таъсис дода шуд. Барои маблағҳои назаррас ҳамкорон вазъияти эксклюзивии шарикро ба даст оварданд. Як ширкати алоҳида ба тарғиби рамзҳои олимпӣ машғул шуд. КБО бо ширкатҳои калони варзишӣ зич кор карда, маҳсулотро на танҳо барои варзиши ҳирфаӣ, балки барои варзиши оммавӣ низ тарғиб кард. Агар то оғози соли 2010 даромадҳои КБО ба таври зерин тақсим мешуданд: даромад аз фурӯши ҳуқуқи пахши Бозиҳои Олимпӣ (53% аз ҳаҷми умумӣ), аз ҳамкорон (34%), аз фурӯши чиптаҳо (11%) ва аз иҷозатномаҳо (2%), он гоҳ дар давраи солҳои 2012 то 2016 73% даромадҳо ба фурӯши ҳуқуқи пахши телевизионӣ рост меомаданд. Даромади КБО дар соли 2008 $2,4 млрд ташкил дод. Даромади умумии КБО дар солҳои 2013—2016 5,7 млрд долларро ташкил дод. Пуле, ки КБО ба даст овардааст, ба дастгирии ҳаракати олимпӣ равона мешавад. Онҳоро кумитаҳои миллии олимпӣ, варзишгарони алоҳида ба шакли идрорпулиҳо ва ҷуброни хароҷоти ташкилотӣ, баъзе навъҳои варзишии ғайримашҳур барои ҳомиён мегиранд. КБО 10% даромадҳоро барои нигоҳдории дастгоҳи худ мегузорад. Узвият Дар замони таъсиси КБО, 13 нафар, ки аз ҷониби Кубертен интихоб шуда буданд, ба узвият он шомил шуданд. Аъзоёни КБО кумитаҳои миллии олимпӣ нестанд, балки шахсони воқеӣ ба шумораи зиёда аз 115 нафар мебошанд, ки 70 нафари онҳо ба ягон вазифа ё фаъолият надорад, 15 нафар аъзо варзишгарони фаъол, 15 нафар аъзо иттиҳодияҳои байналмилалии варзиширо намояндагӣ мекунанд ва 15 нафар аъзо кумитаҳои миллии олимпӣ ё иттиҳодияҳои онҳоро намояндагӣ мекунанд. Дар муддати тӯлонӣ аъзои КБО танҳо мардон буданд, занон бори аввал дар соли 1981 ба аъзоияти КБО интихоб шуданд. Аъзоёни нав дар ҷаласаи КБО қабул мешавад. Аъзои КБО кишвари худро дар кумита намояндагӣ намекунанд, балки баръакс, намояндагони ҳаракати олимпӣ дар кишварҳои худ мебошанд (ки ин ихтиёрии онҳоро аз мақомоти давлатӣ талаб мекунад). Кумитаҳои миллии олимпӣ дар асоси эътирофи КБО амал мекунанд. Дар соли 2011 дар КБО 110 аъзо ва 28 аъзои фахрӣ буданд. То оғози соли 2016, ҳамагӣ 206 кумитаи миллии олимпӣ, ки аз ҷониби КБО эътироф шудаанд, мавҷуданд. Аз онҳо 193 нафар давлатҳои аъзои СММ-ро намояндагӣ мекунанд, ва 13 нафари дигар (Самоаи Америка, Аруба, Ҷазираҳои Бермуда, Ҷазираҳои Вирҷини Бритониё, Ҷазираҳои Вирҷини ИМА, Гонконг, Гуам, Ҷазираҳои Кайман, Ҷазираҳои Кук, Давлати Фаластин, Пуэрто-Рико, Ҷумҳурии Косово, Тайбэйи Чинӣ) сарзаминҳои дигарро бо ваколатҳои гуногун намояндагӣ мекунанд. Кумитаҳои миллии олимпӣ, ки аз ҷониби СММ эътироф шудаанд, аз ҷониби КБО низ эътироф мешаванд. Ҳар яке аз кумитаҳои миллии олимпӣ ба иттиҳодияи олимпии қитъаи мувофиқ дохил мешавад: Африқо — ANOCA (англ. Association of National Olympic Committees of Africa — Иттиҳодияи Кумитаҳои Миллии Олимпии Африқо) Амрико — PASO (англ. Pan American Sports Organization — Ташкилоти Варзишии Панамрико) Осиё — OCA (англ. Olympic Council of Asia — Шӯрои Олимпии Осиё) Аврупо — EOC (англ. European Olympic Committees — Кумитаҳои Олимпии Аврупо) Уқёнусия — ONOC (англ. Oceania National Olympic Committees — Кумитаҳои Миллии Олимпии Уқёнусия) Кумитаи Олимпии Федератсияи Русия дар соли 1989 таъсис ёфта, дар соли 1993 аз ҷониби КБО эътироф шуд. Он ҷонишини Кумитаи Олимпии ИҶШС аст, ки дар соли 1951 аз ҷониби КБО эътироф шуда буд. Кумитаи иҷроия Ба санаи 2020-12-15 Эзоҳ