ကမ္မတဳ အဝ်လေမ်ပေတ် ဂၠးကဝ်

ကမ္မတဳ အဝ်လေမ်ပေတ် ဂၠးကဝ် (အင်္ဂလိက်: International Olympic Committee, ဗွဲခမၞောန် IOC; ပြင်သေတ်: Comité international olympique, CIO) ဟီုဂှ် ဒှ် ဂကောံအုပ်ဓုပ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်လဝေင် ဂၠးကဝ် မသက္ကုအလဵုအသဳမွဲရ။ ဂကောံဏအ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၈၉၄ နကဵု အစာပရေင်ပညာ ပြင်သေတ် ပဳယေရ် ဒဳ ကူဗာတေန် (Pierre de Coubertin) ကေုာံ အစာချူလိက် ဂရိတ် ဒေမေတြဳယပ် ဗဳကေလာသ် (Demetrios Vikelas) ရ။ ရုင်ဗဟဵု အဓိက IOC ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ဍုင်လဝ်ဇာန် (Lausanne)၊ ရးနိဂီု သွိဇြာလာန် ရ။ IOC ဂှ် ဒှ် အေဂျေန်သဳ အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ်၊ အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ရုဲစှ် ဍုင်မဒုင်တဲ ကၠောန်ဗဒှ် ပွဲပြိုင်လဝေင် အဝ်လေမ်ပေတ် ကညင် (Summer Olympic Games)၊ ပွဲပြိုင်လဝေင် အဝ်လေမ်ပေတ် မသကုတ် (Winter Olympic Games)၊ ကေုာံ ပွဲပြိုင်လဝေင် အဝ်လေမ်ပေတ် သၟတ် (Youth Olympic Games) ဂမၠိုင်ရ။ ၁။ နိဒါန် (Introduction) ကမ္မတဳ အဝ်လေမ်ပေတ် ဂၠးကဝ် (IOC) ဂှ် ဒှ် ဂကောံမအုပ်ဓုပ် သၞောတ်ဝ် အဝ်လေမ်ပေတ် (Olympic Movement) အလုံမွဲဂၠးတိရ။ သဘဴဓဝ် အဓိက အဝ်လေမ်ပေတ် ဂှ် ညံင်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ညဳသၟဟ် ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်မၞိဟ်တအ် နကဵု ပရေင်လဝေင် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပန်သၞာံ မွဲဝါ၊ ဂကောံဏအ် ဖန်ဇန် ကၠောန်ဗဒှ် ပွဲပြိုင်လဝေင် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မကော်စ ပွဲပြိုင်လဝေင် အဝ်လေမ်ပေတ် ရ။ IOC ဂှ် ဟွံကေတ် ပရေင်ထံက်ပင် သြန် နူကဵု အလဵုအသဳ ဍုင်လဵုမွဲတုဲ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ပရေင်သွံ အခေါင်ဗလးရုပ် (Broadcasting rights) ကေုာံ ပရေင်ထံက်ပင် စပန်သာ (Sponsorship) ဂမၠိုင်ရ။ ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ခၞံဗဒှ် (History and Foundation) ဝင် အဝ်လေမ်ပေတ် ခေတ်တၟိ ဂှ် စတမ်ကၠုင် နူကဵု အစာပရေင်ပညာ ပြင်သေတ် ဗာရွန် ပဳယေရ် ဒဳ ကူဗာတေန် ရ။ ညး မိက်ဂွံ ကလေင်ကၠောန်ဗဒှ် ပွဲပြိုင်လဝေင် အဝ်လေမ်ပေတ် ခေတ်တြေံ (မကေင်ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဂရိတ်) ဂှ် နကဵု ဗီုပြင် ဂၠးကဝ်ရ။ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၃ ဂျောန် ၁၈၉၄ ဂှ် ကူဗာတေန် ကော်ဘိက် ကောန်ဖရက် ဂၠးကဝ် (International Athletic Congress) ပ္ဍဲကဵု တက္ကသိုလ် သောရ်ဗောန် (Sorbonne University) ဍုင်ပါရဳတုဲ၊ ခၞံဗဒှ် ကမ္မတဳ အဝ်လေမ်ပေတ် ဂၠးကဝ် ရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဥက္ကဋ္ဌ ဂှ် ဒှ် ဒေမေတြဳယပ် ဗဳကေလာသ် မဒှ် ကောန်ဍုင်ဂရိတ် တုဲ၊ ပွဲပြိုင်လဝေင် အဝ်လေမ်ပေတ် ခေတ်တၟိ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင် အေတေန် (Athens) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆ ရ။ ၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ် (Structure and Governance) လဒက်ပတန် အုပ်ဓုပ် IOC ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ၃ ကဏ္ဍ အဓိက ရ- ၁။ ကမ္မတဳ ကောံဓရီု (The Session): ဒှ် ဂကောံ မနွံကဵု အဝဵု သၠုင်အိုတ်ရ။ ဍေဟ်တအ် ကောံဓရီု ဇၟာပ်သၞာံတုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက မပ္တံကဵု ရုဲစှ် ဍုင်မကၠောန်ဗဒှ် ပွဲပြိုင် ကေုာံ ရုဲစှ် ကောန်ဂကောံတၟိ ဂမၠိုင်ရ။ လၟိဟ် ကောန်ဂကောံ Session ဂှ် နွံၜိုတ် ၁၁၅ တၠရ။ ၂။ ကမ္မတဳ အုပ်ဓုပ် (Executive Board): ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဥက္ကဋ္ဌ ၁ တၠ၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ၄ တၠ၊ ကေုာံ ကောန်ဂကောံ ၁၀ တၠရ။ ကမ္မတဳဏအ်ဂှ် တာလျိုင် ဇၞော်အိုတ် သွက် ကမၠောန် ဇၟာပ်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရေင်စဳမံင် အလုံအိုတ်သီုရ။ ၃။ ဥက္ကဋ္ဌ (The President): ရုဲစှ်လဝ် နကဵု Session ရ။ အာယုက် ဥက္ကဋ္ဌ ဂှ် ၈ သၞာံတုဲ၊ ကလေင်ရုဲစှ် ၄ သၞာံ မွဲဝါ မာန်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဥက္ကဋ္ဌ IOC ဂှ် ဒှ် တဝ်မတ်သ် ဗာတ်ချ် (Thomas Bach) နူ ဍုင်ဂျာမနဳ ရ။ ၄။ တာလျိုင် ကေုာံ ကမၠောန်အဓိကဂမၠိုင် (Roles and Main Activities) တာလျိုင် အဓိက IOC ဂှ် - ရုဲစှ် ဍုင်မဒုင်တဲ (Host City Selection): IOC ကောံဓရီုတုဲ ရုဲစှ် ဍုင်လဵု မဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ပွဲပြိုင်လဝေင် အဝ်လေမ်ပေတ် အနာဂတ် (ဗွဲဓမ္မတာ ၇-၁၁ သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် အခိင်)။ စၟတ်သမ္တီ အခေါင် ကေုာံ ပရေင်လဝေင် (Sports Programme): လဝေင်လဵု ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲ ပွဲပြိုင်၊ လဝေင်လဵု ဂွံနုက်ပတိတ် ဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ ဥပမာ - လဝေင် Skateboarding ကေုာံ Surfing ဂှ် စၟတ်သမ္တီ စုတ်လဝ် ပ္ဍဲ Tokyo 2020 ရ။ စဵုဒၞာ အခေါင်ပိုင်ပြဳ (IP Protection): သင်္ကေတ စက်သ္ဂေဟ် ၅ မ ကေုာံ မအရေဝ် "Olympic" ဂှ် IOC ပိုင်ပြဳလဝ်တုဲ စဵုဒၞာလဝ် သၞောဝ်ဥပဒေရ။ ၅။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သြန်ဗွဝ် (Economics and Funding) IOC ဂှ် ဒှ် ဂကောံ မနွံကဵု သြန်ဗွဝ် ဇၞော်မောဝ်လောန်ရ။ လၟိဟ်သြန် မလုပ်ကၠုင် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပါ်ပရအ်ကဵု (Redistribute) သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လဝေင် ဂၠးကဝ် ၜိုတ် ၉၀% ရ။ တမ်ရိုဟ် သြန်လုပ် အဓိကဂှ် - ၁။ အခေါင်ဗလးရုပ် (Broadcasting Rights): ၜိုတ် ၇၃% သြန်လုပ် IOC ဂှ် ကၠုင်နူ သွံ အခေါင် ဗလးရုပ် ဇရေင် ဌာန်ပရိုင် တဳဗဳ ဂမၠိုင် (ဥပမာ - NBC ပ္ဍဲ အမေရိကာန် ကဵုလဝ် သြန် ဘဳလဳယာန် ဒဝ်လာ သွက် အခေါင်ဗလး)။ ၂။ ပရေင်ထံက်ပင် (TOP Programme): ၜိုတ် ၁၈% ဂှ် ကၠုင်နူ ဂကောံကမ္မဏဳ မထံက်ပင် အဝ်လေမ်ပေတ် ဂၠးကဝ် (The Olympic Partner - TOP) မပ္တံကဵု Coca-Cola, Visa, Toyota, Samsung, ကေုာံ Panasonic တအ်ရ။ ၆။ ပရေင်ဒစဵုဒစး ဂဥုဲတက်ဇြဟတ် (Anti-Doping Efforts) ပြသၞာ ဂဥုဲတက်ဇြဟတ် (Doping) ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲလောက လဝေင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် IOC ပံင်တဲ ကု အလဵုအသဳဂမၠိုင်တုဲ ခၞံဗဒှ်လဝ် ဂကောံ အေဂျေန်သဳ ဒစဵုဒစး ဂဥုဲတက်ဇြဟတ် ဂၠးကဝ် (World Anti-Doping Agency - WADA) ရ။ ပြသၞာ မဇၞော်အိုတ် မွဲဂှ် ဒှ် ကိစ္စ အလဵုအသဳ ရုရှာ တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာ ကဵု ဂဥုဲတက်ဇြဟတ် ကု ကောန်လဝေင်ဍေဟ်တအ် ပ္ဍဲ ပွဲပြိုင် Sochi 2014 ရ။ ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ IOC သ္ဂုတ်သွာတ် ထရိုဟ်ပတိတ် ဂကောံအဝ်လေမ်ပေတ် ရုရှာ (ROC) နူကဵု ပွဲပြိုင်ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ၇။ ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲဂမၠိုင် (Controversies and Criticisms) ၜိုန်ရ IOC နွံကဵု ယၟုဆေဝ် ခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ ဒးဒုင် ပါ်ပါဲလဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ - ပရေင်အဂတိ (Corruption): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၈ ဂှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ပွမရုဲစှ် ဍုင် ဆောတ်လေက်သဳတဳ (Salt Lake City) သွက် ပွဲပြိုင် ၂၀၀၂ ရ။ ကောန်ဂကောံ IOC လ္ၚဵုတအ် ဒုင်ကေတ်လဝ် လာပ်ဗဇဴ သြန် ကေုာံ တၟာဲတဲ ဂမၠိုင်ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လောန်ကာဲ (Commercialization): မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ အဝ်လေမ်ပေတ် ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် စွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သြန် ဂၠိုင်နူ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် လဝေင် ဇေတ်ဇေတ် ရ။ အခေါင်အရာ မၞိဟ် (Human Rights): IOC ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ လ္တူ မကဵု အခေါင် ဍုင်မဟွံမဲ ကဵု အခေါင်အရာ မၞိဟ် ဗီုကဵု ကြုက် (Beijing 2008 & 2022) ညံင်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ပွဲပြိုင်ရ။ ၈။ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် အဂျေန်ဒါ ၂၀၂၀ (Olympic Agenda 2020 and Reforms) ဟိုတ်နူ ပြသၞာ သြန်ကုန်ကျစရိတ် ဇၞော်လောန်တုဲ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမိက် ဒုင်တဲ ကၠောန်ဗဒှ် ပွဲပြိုင် အဝ်လေမ်ပေတ် ရ။ သွက်ဂွံ သှ်ပသောင် ပြသၞာဏအ် ဥက္ကဋ္ဌ တဝ်မတ်သ် ဗာတ်ချ် ပတိတ်လဝ် လိက်ကသပ် Olympic Agenda 2020 (ကေုာံ 2020+5) ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် - ၁။ ဖအောန်ဖျေဟ် သြန်ကုန်ကျစရိတ် ကာလ မအာတ်မိက် ဒုင်တဲ (Bidding process)။ ၂။ ဖန်ဗဒှ် ညံင်ဂွံ စကာ အဆောက်အအုံ တြေံ ဟွံသေင်မ္ဂး အဆောက်အအုံ ယှာဲ (Temporary venues) ညံင်ဂွံ ဂၠိုင်တိုန် သွက် ပရေင်တန်ကြန် (Sustainability)။ ၃။ ကဵုအခေါင် ဍုင်ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေသ ၜါ ပံင်တဲ ကၠောန်ဗဒှ် မွဲစွံ မာန်ရ။ ၉။ ပွဲပြိုင်လဝေင် မကၠောန်ဗဒှ် နကဵု IOC ဂမၠိုင် (Games Organized by IOC) ပရူ ဝင် အဝ်လေမ်ပေတ် ပ္ဍဲ YouTube IOC ကၠောန်ဗဒှ် ပွဲပြိုင် အဓိက ၃ သာ်ရ- အဝ်လေမ်ပေတ် ကညင် (Summer Olympics): ပြိုင်ပွဲ ဇၞော်အိုတ် မကၠောန် ဇၟာပ် ၄ သၞာံ မွဲဝါ။ (ဥပမာ - Paris 2024, Los Angeles 2028) အဝ်လေမ်ပေတ် မသကုတ် (Winter Olympics): ပြိုင်ပွဲ မဆေင်ကဵု ဍာ်ကလောအ် ကေုာံ မသကုတ်။ စကၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၄။ (ဥပမာ - Milano Cortina 2026) အဝ်လေမ်ပေတ် သၟတ် (Youth Olympics): ပြိုင်ပွဲ သွက် ကောန်လဝေင် အာယုက် အကြာ ၁၄ - ၁၈ သၞာံ။ စကၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ ပ္ဍဲ ဍုင်သိင်္ဃပူရ်။ ၁၀။ တင်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future Outlook) ကမ္မတဳ အဝ်လေမ်ပေတ် ဂၠးကဝ် (IOC) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ဇီုကပိုက် ကု ပြသၞာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ အဂတိ နာနာသာ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဆက်လက် တန်တဴဒၟံင် နဒဒှ် ဂကောံ မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပရေင်လဝေင် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏီရ။ ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး IOC ဂှ် သ္ဒးစွံအာရီု လ္တူ ပြသၞာ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ (Climate change) သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ပွဲပြိုင် မသကုတ် တအ် ကေုာံ သ္ဒးဆက်လက် ပလေဝ်ပလေတ် သၞောတ်ဝ် ညံင်ဂွံ ယှုက်ယှောအ်ဟွံမဲ (Transparent) တုဲ ဂွံကလိဂွံ ပရေင်ပတှ်ေစ နူကဵု ကောန်လိုက်တအ် ဂၠိုင်တိုန်ရ။ နိဿဲဂမၠိုင် (References)