ဂကောံဗၞိက် ဂၠးကဝ်

ဂကောံဗၞိက် ဂၠးကဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒဗလျူတဳအဝ် (အၚ်္ဂလိက်: World Trade Organization - WTO) ဝွံ ဒှ်ဂကောံ အလုံဂၠးကဝ် မွဲတုဲ၊ နွံတာလျိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ဖျေံသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပညဳပညပ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်သွံရာန် ပြံင်လှာဲ ကပေါတ် (ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ်) အကြာ ဍုင်ကောန်ဂကောံတအ်ရ။ ဂကောံဏအ်ဝွံ ကဵုအရီုအဗင် ညံင်ပရေင်ဗၞိက် အလုံဂၠးကဝ် ဂွံကတဵုဒှ် ဗွဲမညိင်ဝတ်၊ ဗၠးၜး ကေုာံ တုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်ရ။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒက်ပ္တန် WTO ဂှ်၊ ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ်ဝွံ ဒးဒုင်ထိင်ဒဝ်လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် လိက်ကသုက် မွဲ မကော်ဂး "လိက်ကသုက် အလုံအိုဿီု မဆေင်ကဵု သြန်အခေါန် ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက်" (General Agreement on Tariffs and Trade - GATT) မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ တေအ်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ထုဲထံင်ကၠုင်တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ဍုင်ဂမၠိုင် ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် မာရာကက် (Marrakesh Agreement) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံတၟိရ။ နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ (၁) ဂိတုဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် ဂကောံဗၞိက် ဂၠးကဝ် (WTO) ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် တရားဝင် ကေုာံ ကလေင်ကေတ်ထောအ် ဒၞာဲ GATT ရ။ တာလျိုင် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် အဓိက WTO ဝွံ ကၠောန်ဗစိုပ်ဒၟံင် တာလျိုင် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ- ဒၞာဲသဳကၠဳ ပရေင်ဗၞိက် (Trade Negotiations): ဖန်ကဵု ဒၞာဲဒတန် သွက် ဍုင်ကောန်ဂကောံတအ် ဂွံသဳကၠဳ ပညဳပညပ် ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ သြန်အခေါန် ကပေါတ် (Tariffs) ကေုာံ ပွမကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ဗၞိက်ဂမၠိုင်ရ။ ပွမပသောင် ပြဿနာ ဗၞိက် (Dispute Settlement): ယဝ်ရ ဍုင်ကောန်ဂကောံတအ် ကတဵုဒှ် ပြဿနာ ဟွံတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် လတူ ပရေင်ဗၞိက်မ္ဂး၊ WTO ဝွံ ဒှ်ဌာန မဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ ပသောင်ကဵု ပြဿနာတအ် အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေရ။ ပွမစၟဳစၟတ် ပဝ်လသဳ (Policy Review): သ္ၚေဝ်မၠာ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် ပဝ်လသဳ ပရေင်ဗၞိက် ဍုင်ကောန်ဂကောံတအ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု သၞောဝ် ဂၠးကဝ်။ ပွမကဵု အရီုအဗင် နဲကဲပညာ (Technical Assistance): ကဵုအရီုအဗင် ကေုာံ ဗတောန်ပညာ ကု ဍုင်မဇၞော်မောဝ်ဒၟံင်တအ် ညံင်ညးတအ် ဂွံပါလုပ် ကၠောန်ဗစိုပ် ပ္ဍဲသၞောတ်ဝ် ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ် မာန်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင် သၞောတ်ဝ် ပရေင်ဗၞိက် WTO ဝွံ ဒုင်လဝ်သဇိုင် လတူ သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင်ရ- ဟွံရုဲမုက် / ပွမဆက်ဆောံ တုပ်သၟဟ် (Non-discrimination): ဍုင်မွဲဝွံ ဒးဆက်ဆောံ ကဵု ဍုင်ကောန်ဂကောံ သီုဖအိုတ် တုပ်တုပ်သၟဟ်သၟဟ်ရ။ ဍုင်မွဲ ယဝ်ရ ကဵုအခေါင်တၟေင် (ဥပမာ - ဖျေံအခေါန်ကပေါတ်) ကုဍုင်မွဲမ္ဂး၊ ဒးကဵု အခေါင်ဂှ် ကုဍုင်ကောန်ဂကောံ တၞဟ်တအ် သီုဖအိုတ်ကီုရ (Most-favored-nation rule)။ ပရေင်ဗၞိက် ဗၠးၜး (Free Trade): ဖအောန်ဖျေံ ပွမကၟာတ်လဒဵု ကေုာံ သြန်အခေါန် ဗွဲလၟေင်င် သွက်ဂွံ လောဲသွာ ကုပရေင်သွံရာန်။ ပရေင်ပြာကတ် (Predictability): သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပဝ်လသဳတအ် ဒးပြာကတ်တုဲ ကမ္ပဏဳ ကေုာံ ညးတဵုလွဳပိုန်ဒြပ်တအ် ပတှ်ေဖျေံစိုတ် ဂွံမာန်ရ။ တင်နိဿဲ ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် ဘာဏ်ဂၠးတိ ဂကောံသြန်ဘဏ္ဍာ ဂၠးကဝ်