Luzern

Lozärn (dt. Luzern, frz. Lucerne, it./rät. Lucerna) esch e Stadt i de Zentralschwiiz. Si esch d Hauptstadt vom glichnamige Kanton ond esch bes Endi 2012 au de Hauptort vom Amt Lozärn (Bezerk) gsii. Sed 1. Januar 2013 belded Stadt ellei de Wahlchreis Lozärn-Stadt ennerhalb vom Kanton. Lozärn esch de wertschaftlechi ond kulturelli Mettelponkt vo de Zentralschwiiz. D Laag am Vierwaldstettersee, met Bleck i d Bärg (Pilatus, Rigi), macht en bsonders grosse Iidrock. Drom esch Lozärn scho früe (ab 1840) zonere Hochborg för de Tourismus worde. Geografii Lozärn liid am Nordweschtändi vom Vierwaldstettersee. Ond zwar gnau det, wo d Rüüs usem See useflüsst. D Rüüs teilt d Stadt uf: Rächts vo de Rüss liid d Altstadt ond e Teil vo de neuere Quartier (Maihof, Brambärg, Wäsmeli, Halde etc.), lenggs vom Floss esch d Chlii- ond d Neustadt. D Chliistadt esch s eltischte Quartier. Wiiteri Quartier wie Onder- ond Obergrond, Gütsch, Bruch, Trebsche ond no meh Quartier ghöred zom lengge Ufer. D Flechi vom Lozärner Stadtgebiet betreid 37,4 km² (bis Endi 2009; 24,15 km²). Do devo send 60,4 % Sedligsflechi, 11,6 % Landwertschaftszone ond 25,9 % Wald (Stand 2009). Am 1. Januar 2010 hed d Stadt Lozärn met de Gmeind Littau zu de «noie» Stadt Lozärn fusioniert. Lozärn gränzt im Norde a d Gmeinde Mauters, Nöiechöuch ond Ämme, im Oschte a Äbike ond Adlige, im Südoschte a Megge, im Süde a Horb ond im Weschte a Chriens. Ond wel d Stadt no Bode hed am Nordhang vom Bürgestock, gränzt si det au no a d Nidwaudner Gmeinde Stansstaad und Änetbürge. Gschicht Lozärn esch zom erschte Mau gnamsed worde om 750 aus Luciaria. Bevölkerig Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Iiwoner De Osländerateil esch 2014 be 24,2 % gläge. Sprach ond Dialäkt Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 57'023 Iiwohner 82,6 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,1 % Französisch, 3,5 % Italienisch ond 12,8 % anderi Sproche. Z Lozärn redt me s hochalemannisch Lozärntütsch. Religion 60,8 % vo de Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 14,4 % evangelisch-reformiert. Politik Bi de Nationauraatswahle 2015 heds das Ergebnis gää: BDP 1,4 %, CVP 13,6 %, FDP 14,8 %, GLP 7,6 %, GP 12,3 %, SP 22,8 %, SVP 18,6 %, Süschtigi 8,9 %. De Stadtpresidänt vo Lozärn esch sit em 1. Settämber 2016 dr Beat Züsli (SP). Beldig, Kultur ond Sport Beldig Lozärn esch de Setz vo der Universität Lozärn ond der Hoochschuel Lozärn. Z Lozärn hets au epaar Musigschuele. Di wechtigschte send s Konservatorium (för klassischi Musig) ond d Jazzschuel (Jazz, aber au Blues). Kultur Di bekanntischte Kulturveraaschtaltige send: d Lozärner Fasnacht (vom Schmotzige Donnschtig bes am Güdisziischtig; d Woche vor em Äschelimettwoch) s Lozärner Stadtfäscht (17 Fäschtböni met Blues, Jazz, Rock, Musicals, Pop; Ändi Juni) s Blue-Balls-Festival (Blues, Jazz, Rock, Pop; Ändi Juli) d Musigfäschtwoche (Klassischi Musig) Woerdz (es internazionals Festival för gsprochnigs Wort) Lozärn het mee weder eis Theater ond Kino. Em KKL, ede Schüür, em Sädel, em nöie Kulturzentrom Südpol z Chriens (sit 2008, statt de Boa) ond em Kulturpavillon am See chammer go Konzärt lose. Sport De bekanntischt Sportverein vo Lozärn esch de FCL (Fuessball-Club Lozärn). Är spelt i der höchschte Schwiizer Liga, de Raiffeisen Super League. Anderi populäri Sportarte send Tennis, Ruedere, Handball, Schwemme, Volleyball ond Iishockey met etleche Klubs, wo i de oberste Lige speled. Osserdem geds au de alljörlechi Stadtlauf ond neu de "Lucerne Marathon". Wertschaft De Frömdevercheer (Tourismus) esch met grossem Abstand de wechtigschti Wertschaftszwiig. Vo eem läbed (diräkt oder endiräkt) rond 30'000 Lüüt. Mänge Industriibetreeb, wo e früenere Johre z Lozärn dehäi gsi esch (z. B. d Liftfirma Schindler), esch us de Stadt wägzoge. Höt schaffed d Lüüt fascht alli em Gwärb- ond Dienschtleischtigssektor. Z Lozärn hets aber sed dä Fusion met Littau au weder es paar Puurehööf, bsonders im Gebiet Littauerbärg. D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2,7 % gläge. Partnerstedt Lozärn hed sächs Partnerstedt: Bournemouth, Ängland Chicago, USA Cieszyn, Pole Guebwiller / Murbach, Elsass Olmütz, Tschechie Potsdam, Dütschland. Sehenswördigkeite d Lozärnerbocht vom Vierwaldstättersee d Rüüss, die chame onder anderem of de ältischte deckte Holzbrogg vo Europa öberquere (Chappelbrogg) d Chappelbrogg (noch emene Brand am 18. Auguscht 1993 weder nöi ufbout) s Leuedänkmol s Konscht- ond Kongrässhuus Lozärn (KKL) s Vercheershuus de Gletschergarte d Schpröierbrogg d Museggmuur s Bourbakipanorama s Rothuus d Hofchele d Jesuitechele s Nodelwehr i de Rüüss Lueg au Tiernäme vo Lozärn Pflanzenäme vo Lozärn Weblink www.stadtluzern.ch Ebbe Nielsen, Hermann Fetz, Konrad Wanner, Markus Trüeb, Markus Lischer: Luzern (Gemeinde).. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Fuessnote