Kantoni Vaud

Kantoni i Vadit (lexo: Kanton Vad, Frëngjisht: Canton de Vaud, Gjermanisht: Waadt, Italisht: Cantone di Vaud ; Romansh: Chantun Vaud, Franco-Provençal: Quenton de Vôd) është njëri nga 26 kantonet e Zvicrës që shtrihet në jug-lindje të sajë dhe ka kryeqytet Lozanën. Vaudi është kantoni i 3-të më i madh për nga popullsia dhe i 4-ti për nga madhësia. Ndodhet në Romandi ,pjesa frëngjishtfolëse e vëndit, dhe kufizohet me kantonin e Kështjellëreasit në veri, kantonet e Friburgut dhe Bernit në lindje, kantonin e Valë' në jug, kantonin e Gjenevës në jug-perëndim dhe Francën në perëndim. Gjeografia Kantoni shtrihet nga lumi Neuchâtel në veri ku kufizohet me Kanton Neuchâtel gjer tek Lumi Geneva në jug ku kufizohet me Kantonin e Gjenevës, Haute-Savoie dhe Kantonin e Valësë. Në Malet Jura në perëndim kantoni kufizohet me Francën dhe në lindje me Kantonin e Fribourgut dhe Kantonin e Bernës. Kantoni përfshin një teritor prej 3,212 km². Historia Përbërja momentale e kantonit daton nga 14 prilli i vitit 2003, duke e zëvendësuar atë nga viti 1885. Kultura Kantonit i referohen zakonisht si "kryeqyteti kulinar i Zvicrës" dhe është i njohur për djathërat, verërat dhe prodhimet e mishit. Ekonomia Kryeqyteti Lozana është qyteti më i madh në kanton ku gjenden industri të lehta të vendosura për rreth tijë. Në vitin 1998, 71.7% nga punëtorët punonin në sektorin terciar dhe 20.8% në sektorin sekundar. Demografia Popullata në këtë kanton është folëse e frengjishtes. Qendrat më të mëdha të banuara të kantonit janë kryeqyteti Lausanne me rreth 275,000 banorë (sipas të dhënave të vitit 2000), Montreux-Vevey më rreth 70,000 banorë dhe Yverdon-les-Bains. Qytete tjera të kantonit janë : Morges, Renens, Rolle etj. Popullsia është frëngjishtfolëse dhe historikisht ka qënë protestante që prej Reformacionit. Kohët e fundit ky raport ka ndryshuar dhe në vitin 2000 kishte 40% protestantë dhe 34% katolikë Gjuhët Gjuhët kryesore të folura në shtëpi në kanton (për vitin 2020) janë: Frëngjisht: 82.40% Anglisht: 9.10% Portugalisht: 7.51% Gjermanisht: 5.15% Italisht: 5% Spanjisht: 3.88% Shqip: 2.37% Gjuhët sllave të jugut: 1.61% Të tjera: 6.75% Edukimi Kantoni është qendër e disa shkollave dhe universiteteve të njohura në Zvicër si: École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL) Université de Lausanne (UNIL) International Institute for Management Development (IMD) École Cantonale d'Art de Lausanne, Lausanne Art School (ECAL) Institut Le Rosey Glion Institute of Higher Education, Glion Institute of higher Education The American Graduate School of Business Rrethet Që nga viti 1803 Kanton Waadt është ndarë në 19 rrethe të cilat përfshijnë 382 bashki. (Plani i riorganizimit të Waadt-it në vitin 2007): Rrethi Aigle, kryeqyteti Aigle Rrethi Aubonne, kryeqyteti Aubonne Rrethi Avenches, kryeqyteti Avenches Rrethi Cossonay, kryeqyteti Cossonay Rrethi Echallens, kryeqyteti Echallens Rrethi Grandson, kryeqyteti Grandson Rrethi Lausanne, kryeqyteti Lausanne Rrethi Lavaux, kryeqyteti Cully Rrethi Morges, kryeqyteti Morges Rrethi Moudon, kryeqyteti Moudon Rrethi Nyon, kryeqyteti Nyon Rrethi Orbe, kryeqyteti Orbe Rrethi Oron, kryeqyteti Oron District de Payerne, kryeqyteti Payerne Rrethi Pays-d'Enhaut, kryeqyteti Château-d'Œx Rrethi Rolle, kryeqyteti Rolle Rrethi Vallée, kryeqyteti Le Sentier (in Le Chenit) Rrethi Vevey, kryeqyteti Vevey Rrethi Yverdon, kryeqyteti Yverdon-les-Bains Shih edhe Bashkitë në Kanton Waadt Lausanne Gjuha frënge Gjuha Franco-Provençal Lidhje të jashtme Amëza Zyrtare Franca Statistikat Zyrtare