Սքուկսչիւրքոկոտէն

Սքուկսչիւրքոկոտէն (շուէտ.՝ Skogskyrkogården, թարգմանաբար՝ «Անտառային հանգստարան»)՝ Շուէտի մայրաքաղաք Սթոքհոլմի հարաւին տեղակայուած գերեզմանատուն մըն է: Պատմութիւն Գեղեցկութիւնը՝ Բնութեան Մէջ Սկոկսշիրկոկորտընը (Skogskyrkogården - Անտառային գերեզմանատուն) սկիզբ առաւ 1915 թուականին յայտարարուած միջազգային մրցոյթով մը, որուն նպատակն էր նոր գերեզմանատան մը հիմնադրումը Սթոքհոլմի (Շուէտ) հարաւային մասը գտնուող Էնշետէ (Enskede) շրջանին մէջ։ Ընտրուեցաւ երիտասարդ ճարտարապետներ Կուննար Ասփլունտի (Gunnar Asplund) եւ Սիկուրտ Լեւերենցի (Sigurd Lewerentz) ներկայացուցած նախագիծը, որ կը կրէր «Թալլում» (Tallum) անուանումը։ Մրցոյթի դատակազմի յանձնարարականներուն համաձայն կատարուած փոփոխութիւններէն ետք, շինարարական աշխատանքները սկսան 1917-ին՝ սոճիներով (շամերով) պատուած խճաքարի հին հանքահորերու տարածքին վրայ, եւ առաջին փուլը աւարտեցաւ երեք տարի ետք։ Ճարտարապետներուն կողմէ բնական լանդշաֆտի (բնապատկերի) օգտագործումը ստեղծեց անդորր գեղեցկութեամբ օժտուած արտասովոր միջավայր մը, որ խոր ազդեցութիւն ձգեց գերեզմանատուներու ձեւաւորման վրայ ամբողջ աշխարհի տարածքին։ Այս նախագիծի հիմնական օրինակներ ծառայած են գերմանական անտառային գերեզմանատուները, ինչպէս՝ Համպուրկի Օհլս տորֆը (Friedhof Ohlsdorf) եւ Միւնիխի Վալտֆրիտհոֆը (Waldfriedhof), ինչպէս նաեւ Քասփար Տաւիտ Ֆրիտրիխի (Caspar David Friedrich) նոր-դասական (նէոքլասիք) գեղանկարները։ Խորհրդանշական Ուղին եւ Ճարտարապետութիւնը Գերեզմանատան միջով անցնող հիմնական երթուղիին հիմքը երկար ճանապարհ մըն է, որ կը սկսի սիւնազարդ դարպասէն, ապա կը բաժնուի երկու ուղիի. Առաջին ուղին կանցնի հովուերգական բնապատկերի մը միջէն, ուր կան մեծ լճակ մը եւ ծառերով շրջապատուած խոկման (մեդիտացիայի) բլուր մը։ Երկրորդ ուղին կը բարձրանայ դէպի կրանիթէ մեծ ու առանձին խաչը, կրեմատորիայի (դիակիզարանի) վերացական սրահը եւ Սուրբ Խաչի, Հաւատքի ու Յոյսի մատուռները։ Այնուհետեւ ճանապարհները դարձեալ կը միանան եւ ուղիղ գիծով կանցնին բարձր սոճիներու խիտ պուրակի մը միջով՝ կազմելով այսպէս կոչուած «Եօթը աղբիւրներու ուղին», որ կը տանի դէպի «Ուփսթոնտելսէկապելըն» (Uppståndelsekapellet) կամ Յարութեան մատուռ։ Գլխաւոր մուտքէն երեւցող տեսադաշտի կեդրոնը գտնուող հսկայական մութ կրանիթէ խաչը նմանապէս ներշնչուած է Քասփար Տաւիտ Ֆրիտրիխի «Խաչը Պալթիկ ծովու վրայ» (1815) կտաւէն, որ կը խորհրդանշէ յոյսը՝ լքուած աշխարհի մը մէջ։ Այդուհանդերձ, Ասփլունտ եւ Լեւերենց կը պնդէին, որ խաչը բաց է նաեւ ոչ-քրիստոնէական մեկնաբանութիւններու համար՝ նոյնիսկ մէջբերելով Ֆրիտրիխի խօսքերը.«Անոնց համար, որոնք զայն այդպէս կը տեսնեն՝ սփոփանք է, իսկ անոնց համար, որոնք այդպէս չեն տեսներ՝ պարզապէս խաչ մը»։Ճարտարապետները նախագծած են ամբողջ համալիրը՝ բնապատկերէն մինչեւ ամենափոքր լամպը, թէեւ հոն տեղադրուած են նաեւ Քարլ Միլլեսի (Carl Milles) քանդակները։ Լեւերենցի վաստակը գլխաւորաբար կապուած էր բնապատկերի, ինչպէս նաեւ գլխաւոր մուտքի եւ դասական Յարութեան մատուռի հետ, որ կառուցուեցաւ 1925-ին։ Ասփլունտը մեծաւ մասամբ նուիրուեցաւ շէնքերուն. Անտառային փոքր կրեմատորիան, որ կառուցուած է 1935-1940 թուականներուն, կը նկատուի իր արուեստի, ինչպէս նաեւ այդ շրջանի հիւսիսային դասականութեան (Nordic Classicism) ոճի կեդրոնական գործերէն մէկը։ Տոսկանեան սիւնաշարքի (peristyle) վրայ հիմնուած փոքր մատուռը, որուն տանիքին կը գտնուի Քարլ Միլլեսի հեղինակած ոսկեայ քանդակը, իրականութեան մէջ ներշնչուած էր «նախնական խրճիթէ» մը, որ Ասփլունտը պատահաբար տեսած էր Լիզելունտի (Liselund) պարտէզներէն մէկուն մէջ։ Կրեմատորիան՝ իր Հաւատքի, Յոյսի եւ Սուրբ Խաչի մատուռներով, եղաւ Ասփլունտի ճարտարապետական վերջին գործը, որ նախագծուած էր իր ուշ շրջանի գործերուն բնորոշ բանական-արդիական (ռասիոնալ մոտեռնիստական) ոճով եւ բացուեցաւ 1940-ին՝ իր մահէն քիչ առաջ։ 1994 թուականին, Սկոկսշիրկոկորտընը հռչակուեցաւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Վայր։ Թէեւ հոն չկան այնքան մեծ թիւով յայտնի անձերու գերեզմաններ, որքան Սթոքհոլմի հիւսիսը գտնուող իր շատ աւելի հին հակոտնեային՝ Նորրա պեկրաւնինկսփլատսընի (Norra begravningsplatsen) մէջ, այսուհանդերձ անիկա զբօսաշրջային գլխաւոր վայր մըն է։ «Թալլում» տաղաւարին մէջ (Tallum Pavilion - շէնք մը, որ սկզբնապէս նախագծուած էր Ասփլունտի կողմէ որպէս անձնակազմի յատկացուած սենեակ), այցելուները կրնան դիտել ցուցահանդէս մը, որ նուիրուած է գերեզմանատան պատմութեան, անոր սկզբնաւորման, ինչպէս նաեւ այն երկու ճարտարապետներուն, որոնց տեսլականով ստեղծուեցաւ այս վայրը։ Իր 100,000 գերեզմաններով, այս գերեզմանատունը երկրին ամենամեծն է՝ գերեզմաններու քանակի տեսակէտէն, եւ երկրորդ ամենամեծը (Քվիպերկի գերեզմանատան - Kviberg's cemetery-էն ետք)՝ տարածքի տեսակէտէն։ Սկոկսշիրկոկորտընը կապուած է նոյնանուն մեթրոյի կայարանին հետ։ Ականաւոր Ննջեցեալներ Էմմի Ալպիին (Emmy Albiin, 1873–1959)՝ դերասանուհի: Կուննար Ասփլունտ (Gunnar Asplund, 1885–1940)՝ ճարտարապետ (գերեզմանատան համանախագծողը): Թիմ Պերկլինկ (Tim Bergling, 1989–2018)՝ երաժիշտ եւ DJ, առաւել յայտնի որպէս Avicii (յուղարկաւորութիւնը կատարուած է այստեղ, սակայն աճիւնները թաղուած են Հետվիկ Էլէոնորա եկեղեցւոյ գերեզմանատան մէջ): Պրասսէ Պրենսթրէօմ (Brasse Brännström, 1945–2014)՝ դերասան: Ուլլա Պերկրիւտ (Ulla Bergryd, 1942–2015)՝ դերասանուհի եւ Սթոքհոլմի համալսարանի դասախօս: Արթուր Ֆիշըր (Arthur Fischer, 1897–1991)՝ դերասան: Զիկֆրիտ Ֆիշըր (Siegfried Fischer, 1894–1976)՝ դերասան: Կուստաւ Ֆոնանտերն (Gustav Fonandern, 1880–1960)՝ ճարտարապետ եւ երգիչ: Կրեթա Կարպօ (Greta Garbo, 1905–1990)՝ հռչակաւոր դերասանուհի: Ալմա Եոհանսոն (Alma Johansson, 1880–1974)՝ շուէտացի միսիոնարուհի (ականատես՝ Հայոց Ցեղասպանութեան): Փելլէ Լինտպերկ (Pelle Lindbergh, 1959–1985)՝ հոքէյի դարպասապահ (Շուէտի ազգային հաւաքականի եւ NHL-ի Philadelphia Flyers-ի խաղացող): Իվար Լօ-Եոհանսոն (Ivar Lo-Johansson, 1901–1990)՝ գրող: Օսքար Ա. Շ. Լունտ (Oscar A.C. Lund, 1885–1963)՝ համր շարժապատկերի դերասան եւ բեմադրիչ: Հելմի Մեէլօ (Helmi Mäelo, 1898–1978)՝ էսթոնացի գրող եւ հասարակական գործիչ: Արվօ ՄեԿի (Arvo Mägi, 1913–2004)՝ էսթոնացի գրող եւ լրագրող: Մոլլա Մալլորի (Molla Mallory, 1884–1959)՝ թենիսի չեմպիոն (ԱՄՆ-ի ազգային առաջնութիւններու մենախաղի 8 տիտղոսներու ռեկորդակիր): Անթոն Նիլսոն (Anton Nilson, 1887–1989)՝ յեղափոխական համայնավար: Լեննարթ «Նաքքա» Սկոկլունտ (Lennart "Nacka" Skoglund, 1929–1975)՝ ֆութպոլի աստղ: Առնոլտ Սոոմ (Arnold Soom, 1900–1977)՝ էսթոնացի պատմաբան: Վալպորկ Սվենսոն (Valborg Svensson, 1903–1983)՝ շուէտացի քաղաքական գործիչ եւ լրագրող: Լարս-Գէօրան Փետրով (Lars-Göran Petrov, 1972–2021)՝ շուէտական death metal ոճի պիոներ Entombed խումբի երգիչ (անոր նշանաւոր լուսանկարը՝ կրանիթէ մեծ խաչին առջեւ, այս վայրը դարձուցած էր ուխտատեղի death metal-ի երկրպագուներուն համար՝ նոյնիսկ իր մահէն առաջ): Պատկերասրահ Տե՛ս նաեւ՝ Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն Արտաքին Յղումներ Պաշտօնական կայք UNESCO-ի պատկերում Riksantikvarieämbetet description Վիրթուալ ճամբորդութիւն Archived 2012-10-18 at the Wayback Machine. (անգլերէն) Ծանօթագրութիւններ