ძველი უფსალა

ძველი უფსალა (შვედ. Gamla Uppsala - „ძველი უფსალა“) — ისტორიული დასახლება თანამედროვე უფსალას ჩრდილოეთით, შვედეთში, რომელიც წარმართული სკანდინავიის უდიდესი პოლიტიკური, რელიგიური და კულტურული ცენტრი იყო. დასახლების პირველი ხსენება თარიღდება ჩვ. წ. III საუკუნით. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ძველი უფსალა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა შვედეთის მიწების ისტორიაში, როგორც მმართველების რეზიდენცია, საზოგადოებრივი შეკრებების ადგილი და შვედების მთავარი საკულტო ცენტრი. ისტორია შვედური ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, ძველი უფსალა იყო ინგლინგების დინასტიის მეფეების მთავარი რეზიდენცია. ეს ადგილი არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკური ცენტრიც იყო, რადგან აქ მდებარეობდა სამეფო მიწები და ქონება, რომლებიც მეფის ძალაუფლებასა და შემოსავალს უზრუნველყოფდა. ძველ უფსალაში რეგულარულად იმართებოდა შვედების საერთო კრება, სადაც ქვეყნის მნიშვნელოვანი საკითხები წყდებოდა. ამ დროს მეფე იწვევდა ლაშქარს, ნიშნავდა სამხედრო მეთაურებს და იღებდა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს. კრებას თან ახლდა წარმართული რელიგიური დღესასწაულები და დიდი ბაზრობა. IX საუკუნეში პოლიტიკური ცენტრი სხვა ქალაქებში გადავიდა, თუმცა შვედეთის მმართველებს კვლავ „უფსალას მეფეებს“ უწოდებდნენ. ძველი უფსალა ასევე ცნობილია სამი დიდი სამეფო ბორცვით, რომლებიც, გადმოცემის მიხედვით, V–VI საუკუნეების შვედი მეფეების სამარხებია. არქეოლოგიურმა გათხრებმა აქ აღმოაჩინა მრავალი ძვირფასი ნივთი, მათ შორის ძვირფასი ქვებით შემკული ხმლები, სპილოს ძვლის ჭადრაკის ფიგურები და უნიკალური ჩაფხუტი, რაც ადასტურებს ამ ადგილის დიდ მნიშვნელობას წარსულში. ქრისტიანობამდელ პერიოდში ძველი უფსალა შვედეთის მთავარი რელიგიური ცენტრი იყო. შუა საუკუნეების მემატიანე ადამ ბრემენელი აქ მდებარე საკურთხეველს აღწერდა, როგორც დიდებულ „ოქროს ტაძარს“, რომელიც ღმერთებს, თორს, ოდინსა და ფრეირს ეძღვნებოდა. წყაროების თანახმად, სწორედ ფრეირი იყო დაკავშირებული მსხვერპლშეწირვის რიტუალის, ბლოტას, დაარსებასთან, რომლის დროსაც ღმერთებს მსხვერპლს სწირავდნენ ტაძრის გვერდით მდებარე წმინდა ღარში. ძველი უფსალა XI საუკუნის ბოლომდე წარმართული თაყვანისცემა საბოლოოდ გაუქმდა შვედეთის ქრისტიანიზაციის შემდეგ. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ, ძველმა უფსალამ შეინარჩუნა თავისი მნიშვნელობა, როგორც საეკლესიო ცენტრმა. 1164 წელს აქ დაარსდა პირველი შვედური მთავარეპისკოპოსი და ბერი სტეფანე გახდა შვედეთის პირველი მთავარეპისკოპოსი. თუმცა, 1240 წელს საკათედრო ტაძრის ხანძრის შემდეგ, საეკლესიო ცენტრი თანდათან სამხრეთით, ესტრა-აროსის დასახლებაში გადაინაცვლა. 1273 წელს მთავარეპისკოპოსის საყდარი ოფიციალურად იქ გადაიტანეს და ახალ ქალაქს მოგვიანებით უფსალა დაერქვა. ყოფილ ცენტრს ძველი უფსალა ეწოდა. მის ტერიტორიაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ეკლესია, რომელიც უძველესი საკათედრო ტაძრის ადგილას არის აღმართული, რაც ძველი უფსალას, როგორც შუა საუკუნეების სკანდინავიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრის როლს გვახსენებს. სქოლიო