1959

1959 is in gewoan jier dat begjint mei in tongersdei. (Gregoriaanske kalinder foar 1959.) Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1950-er jierren. Foarfallen jannewaris 1 - De Kubaanske Revolúsje wurdt foltôge: kommunistyske rebellen ûnder lieding fan Fidel Castro nimme de Kubaanske haadstêd Havana yn. Diktator Fulgencio Batista nimt de wyk nei de Feriene Steaten. 2 - De Sovjet-Uny lansearret de romtesonde Lûnik 1, dy't as earste de moanne fan deunby ûndersykje sil. 3 - It Territoarium Alaska wurdt as 49e en foarlêste steat (de Steat Alaska) talitten ta de Amerikaanske Uny. febrewaris 1 - It Amerikaanske bedriuw Texas Instruments freget oktroai oan op 'e útfining fan in 'miniaturisearre elektroanysk sirkwy', dat koartwei 'chip' neamd wurdt. 3 - De Deis Dat de Muzyk Stoar: by in fleantúchûngemak te Clear Lake, yn Iowa, komme rock 'n rollstjerren Buddy Holly, Ritchie Valens en The Big Bopper (J.P. Richardson) om. 22 - It Feriene Keninkryk, Grikelân en Turkije slute in oerienkomst oer de takomst fan Syprus. De trije lannen wurde it deroer iens dat it eilân net oansletten wurde sil by Grikelân, mar ynstee in ûnôfhinklike republyk wurde sil. maart 9 - Barbie, de pop fan Mattel, wurdt yntrodusearre. 10-21 - De Folksrepublyk Sina slacht de Tibetaanske Opstân del. De 14e Dalai Lama moat de wyk nimme nei Yndia, dêr't er yn Dharamsala in regear-yn-ballingskip oprjochtet. 23 - Yn Eindhoven rôlet de earste DAF persoane-auto fan 'e rinnende bân. april - Wettersneed yn Oerûguay: de Rio Negro oerstreamt. In grut diel fan it lân strûpt derûnder. 5 - Earste útstjoering fan it programma Sport in Beeld op 'e Nederlânske tillefyzje, de foarrinner fan Studio Sport. maaie 28 - De Feriene Steaten lansearje in romtekapsule mei oan board de sjimpansee Ham. july 2 - Houlik fan prins Albert fan Belgje mei de Italjaanse donna Paola Ruffo di Calabria. 25 - Christopher Cockerell stekt yn 2 oeren en 3 minuten it Kanaal oer mei de earste hovercraft. 29 - Meindert van der Weerd, Albert Rinia en Rinnie Kuiper winne yn Frjentsjer de 106e PC. Rinnie Kuiper wurdt útroppen ta kening. 31 - Oprjochting fan 'e Baskyske Ofskiedingsbeweging Euskadi Ta Askatasuna, better bekend as de ETA. augustus 21 - It Territoarium Hawaï wurdt as 50e en lêste Amerikaanske steat (de Steat Hawaï) opnommen yn 'e Feriene Steaten. septimber 13 - De Lûnik 2 berikt as earste romtesonde de moanne en slacht yn by de krater Archimedes. 26 - It Japanske haadeilân Honsjû wurdt troffen troch tyfoan Vera. Der komme 5.098 minsken om en 1,5 miljoen lju reitsje dakleas. oktober 6 - De Sovjet-romtesonde Lûnik 3 nimt de earste foto's fan 'e efterkant fan de moanne. 29 - Astérix le Gaulois ferskynt, it earste fan in rige stripferhalen oer in Gallysk doarpke dat de Romeinen wjerstiet. novimber 1 - Yn 'e Belgyske koloanje Rûanda jout de oanfal fan etnyske Tûtsys op 'e Hûtû-politikus Dominique Mbonyumutwa oanlieding ta in pogrom fan 'e Hûtû-mearderheid tsjin 'e Tûtsy-minderheid dy't de Wyn fan Ferneatiging neamd wurdt. Dit is it begjin fan desennia fan ynteretnysk geweld yn Rûanda, dat yn 1994 syn hichtpunt berikke sil yn 'e Rûandeeske Genoside. desimber 2 - De Mapassetdaam, in keardaam yn súdlik Frankryk, bejout it. De resultearjende wetterfloed treft it plak Fréjus, dêr't 412 deaden falle. datum ûnbekend - Yn Nederlân wurdt it 500.000ste tillefyzjetastel ferkocht. Berne jannewaris 21 - Machiel Braaksma, Frysk byldzjend keunstner 23 - Jabik Veenbaas, Frysk skriuwer, oersetter en filosoof febrewaris 23 - Linda Nolan, Iersk sjongster († 2025) 24 - Owen Gleiberman, Amerikaansk filmkritikus maart 9 - Rodney A. Grant, Amerikaansk akteur 18 - Irene Cara, Amerikaansk aktrise en sjongeres († 2022) 28 - Jacob de Haan, Frysk komponist 29 - Mylène de la Haye, Nederlânsk sjoernaliste en presintatrise 29 - Wim Brands, Nederlânsk dichter, sjoernalist en presintator († 2016) 31 - Brigitte Aime, Kanadeesk pornoaktrise april 7 - Ankie van der Meer, Frysk sjongster 21 - Ytsje Steen, Frysk oersetster maaie 7 - Mick LaSalle, Amerikaansk filmkritikus 17 - Jitske Kingma, Frysk skriuwster en útjouster 23 - Daniel Alfredson, Sweedsk regisseur juny 13 - Paul Van Bruystegem - Flaamsk bassist en gitarist († 2025) 17 - Adrie van der Poel, Nederlânsk hurdfytser 26 - Albert Metselaar, Drintsk histoarikus en dichter july 2 - Erwin Olaf, Nederlânsk fotograaf († 2023) 22 - Willem Schoorstra, Frysk muzikant, dichter en skriuwer 22 - Alie Boorsma, Frysk reedrydster 31 - Thijs Feenstra, Frysk akteur augustus 5 - Pat Smear, Amerikaansk gitarist 20 - Menno Lievers, Frysk filosoof en redakteur 26 - Piter Wilkens, Frysk sjonger oktober 6 - Jordan Lee, Amerikaansk pornoaktrise 7 - Steven Erikson, Kanadeesk skriuwer 9 - Boris Nemtsov, Russysk politikus en opposysjelieder († 2015) 10 - Kirsty MacColl, Britsk sjongeres († 2000) 10 - Kerrie L. Hughes, Amerikaansk skriuwster en redaktrise 20 - Marga Waanders, Nederlânsk politika novimber 16 - Philippe Soine, Frânsk pornoakteur en -regisseur desimber 4 - Christa Rothenburger, Dútsk reedrydster 15 - Tony Beets Frysk-Kanadeesk goudsiker en realitypersoanlikheid 22 - Wierd Duk, Nederlânsk sjoernalist en publisist 28 - Tomas Gustafson, Sweedsk reedrider datum ûnbekend Jennifer Fallon, Australysk skriuwster Nimr al-Nimr, Saûdysk sjiïtyske geastlike en minskerjochte-aktivist († 2016) Ferstoarn jannewaris 16 - Fenny ten Bosch, Nederlânsk tennister (* 1935) 18 - Henri Koot, Nederlânsk kryptograaf en kryptolooch (* 1883) 21 - Cecil B. DeMille, Amerikaansk regisseur en filmprodusint (* 1881) 21 - Carl Switzer, Amerikaansk akteur (* 1927) febrewaris 3 - The Big Bopper, Amerikaansk sjonger en discjockey (* 1930) 3 - Buddy Holly, Amerikaansk sjonger (* 1936) 3 - Ritchie Valens, Amerikaansk sjonger (* 1941) 11 - Marshall Teague, Amerikaansk autokoereur (* 1922) 12 - George Antheil, Amerikaansk komponist (* 1900) maart 7 - Arthur Cecil Pigou, Ingelsk ekonoom (* 1877) 23 - Methodius Trčka, Tsjechysk geastlike en martelder (* 1886) april 7 - Jan Reitsma, Frysk keatser (* 1869) 9 - Frank Lloyd Wright, Amerikaansk arsjitekt (* 1867) 13 - Eduard van Beinum, Nederlânsk dirigint (* 1900) 13 - Rigardus Rijnhout, Nederlânsk rekôrhâlder, de "Reus fan Rotterdam" (* 1922) 16 - Samuel Taylor Blue, opperhaad fan 'e Katôba (* 1871) 28 - Ki Hadjar Dewantara, Yndonezysk politikus en ûnderwiisfernijer (* 1889) maaie 14 - Maria Antonia fan Braganza, Portegeesk prinsesse (* 1862) 14 - Sidney Bechet, Amerikaansk muzikant en komponist (* 1897) 15 - Alexander Forbes, Súdafrikaansk astronoom (* 1871) 17 - Jerry Unser, Amerikaansk autokoereur (* 1932) 22 - Antonio Cámpolo, Oerûguayaansk fuotballer (* 1897) 29 - Boris Kowadlo, Poalsk-Nederlânsk fotograaf en fersetsstrider (* 1911) juny 9 - Michael Galitzen, Amerikaansk keunstdûker (* 1909) 15 - Hendrik van den Broek, Nederlânsk sjoernalist (* 1901) 22 - Leonard Roggeveen, Nederlânsk berneboekeskriuwer (* 1898) 26 - Kurt Moeschter, Dútsk roeier (* 1903) 30 - José Vasconcelos, Meksikaansk filosoof en politikus (* 1882) july 6 - George Grosz, Dútsk keunstner (* 1893) 17 - Billie Holiday, Amerikaansk sjongster (* 1915) 22 - Lal Shah Bokhari, Pakistaansk hockeyer (* 1909) augustus 1 - Jean Behra, Frânsk autokoereur (* 1921) 28 - Bohuslav Martinů, Tsjechysk komponist (* 1890) 29 - Karel Lotsy, Nederlânsk sportbestjoerder (* 1893) septimber 9 - Ramón Fonst, Kubaansk skermer (* 1883) oktober 6 - Balthasar van der Pol, Nederlânsk natuerkundige (* 1889) 7 - Mario Lanza, Amerikaansk operasjonger (* 1921) 16 - Henk Robijns, Nederlânsk biljerter (* 1883) 18 - Ahmed Boughéra El Ouafi, Algerynsk lange-ôfstânsdraver (* 1898) 29 - Huib Wilton, Nederlânsk tennisser (* 1921) 31 - Schotto van Fridagh, Nederlânsk politikus (* 1878) novimber 2 - Douwe Tot, Skylger fisker en rêdingboatskipper (* 1886) 20 - Willem Wakker, Nederlânsk atleet (* 1879) 22 - Jaroslav Skobla, Tsjechysk gewichtheffer (* 1899) 26 - Albert Ketèlbey, Ingelsk komponist, dirigint en pianist (* 1875) desimber 10 - Siebe Jan Bouma, Nederlânsk arsjitekt (* 1899) 27 - Alfonso Reyes, Meksikaansk skriuwer (* 1889) 28 - Ante Pavelić, Kroätysk oarlochsmisdiediger (* 1889) datum ûnbekend John Dykstra, Amerikaansk politikus (* 1875) Films North by Northwest Operation Amsterdam Some Like It Hot