کۆشکی چانگدۆک

چانگدۆکگونگ (کۆری: 창덕궁; ھانجا: 昌德宮) کۆشکێکی شاهانەیی پێشووە لە سێئول، کۆریای باشوور. وەک شوێنەواری میراتی جیهانیی یوونێسکۆ و شوێنەوارێکی مێژوویی کۆریای باشوور، یەکێکە لە باشترین کۆشکە پارێزراوەکانی کۆریا. خۆی و کۆشکە دراوسێکەی چانگگیۆنگگونگ پێکەوە پێیان دەگوترا "کۆشکی ڕۆژهەڵات". چانگدۆکگونگ لە ساڵی ١٤٠٥ دامەزرا. دووەم کۆشک بوو کە لە سێئول دروست کرا، لە دوای کۆشکی سەرەکی فەرمیی جۆسۆن، گیۆنگبۆکگونگ. سەرەڕای پێگەی یاسایی باڵاتری گیۆنگبۆکگونگ، زۆربەی پاشاکان پێیان باشتر بوو لە چانگدۆکگونگ نیشتەجێ بن. لە ساڵی ١٥٩٢، لە ناوەڕاستی جەنگی ئیمجیندا، چانگدۆکگونگ و هەموو کۆشکەکانی تری شارەکە بەتەواوی وێران کران. دوای جەنگەکە، بەهۆی کێشەی دارایییەوە، گیۆنگبۆکگونگ نۆژەن نەکردەوە، لە کاتێکدا چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ نۆژەن کرانەوە. ئەمە بە کرداری چانگدۆکگونگی کردە کۆشکی سەرەکیی جۆسۆن بۆ چەندین سەدە. لە کۆتایی سەدەی ١٩، لە سەردەمی حوکمڕانیی پێش کۆتا پاشای کۆریا گۆجۆنگ، گیۆنگبۆکگونگ دووبارە دروستکرایەوە و خێزانی شاهانە لە چانگدۆکگونگەوە گواستیانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ، هەرچەندە دواتر لە ساڵی ١٨٩٧دا دووبارە چوونە کۆشکێکی تر بە ناوی دۆکسوگونگ. لە ساڵی ١٩٠٧، گۆجۆنگ لەلایەن ژاپۆنەوە ناچار بە دەستلەکارکێشانەوە کرا، و کوڕەکەی و کۆتا پاشای کۆریا سونجۆنگ هاتە سەر تەخت و چانگدۆکگونگی کردە کۆشکی فەرمیی خۆی. لە ساڵی ١٩١٠، ژاپۆن کۆریای داگیرکرد، و دەستی کرد بە گۆڕانکاریی گەورە لە کۆشکەکەدا. خێزانی شاهانەی کۆریا تەنانەت دوای ئازادبوونی کۆریا لە ساڵی ١٩٤٥ و تا کۆتایییەکانی سەدەی ٢٠ەمیش لە کۆشکەکەدا مانەوە. ئێستا چانگدۆکگونگ شوێنێکی سەرەکیی گەشتیارییە. لە ساڵی ١٩٩٧ کرا بە شوێنەواری میراتی جیهانیی یوونێسکۆ. باخچەی نهێنیی کۆشکەکە، کە لەلایەن پاشاکانی کۆریاوە زۆر خۆشەویست بوو، ئێستا زۆربەی بەشەکانی بۆ خەڵکی گشتی کراوەیە، و سەردانی هەندێک بەشی پێویستی بە حجزکردنی پێشوەختەیە. ناو "چانگدۆکگونگ" بە واتای "کۆشکی فەزیلەتی گەشەسەندوو" دێت. کۆشکەکە ئەم ناوەی لە ڕۆژی ٢٥ی مانگی ١٠ی ساڵی ١٤٠٤ وەرگرت، کەمێک دوای ئەوەی قۆناغی یەکەمی دروستکردنەکەی تەواو بوو. چانگدۆکگونگ و کۆشکە دراوسێکەی چانگگیۆنگگونگ پێکەوە بە "کۆشکی ڕۆژهەڵات" ناسراون (داڕێژە:Korean/auto)، چونکە دەکەونە ڕۆژهەڵاتی کۆشکی سەرەکی شارەکە، گیۆنگبۆکگونگ. مێژوو دامەزراندن لە ساڵی ١٣٩٢ (ساڵنامەی کۆری)، دەوڵەتی جۆسۆن دامەزرا. دواتر، پایتەختی وڵات هانیانگ (کە بە هانسۆنگیش دەگوترا و دواتر بوو بە سێئول) دامەزرا و گیۆنگبۆکگونگ کرا بە کۆشکی سەرەکی (داڕێژە:Korean/auto). بەهۆی ئاڵۆزییە سیاسییەکانەوە، پایتەخت بەشێوەیەکی کاتی بۆ کیسۆنگ گواسترایەوە و پاشان لە ١٤٠٤دا گەڕێندرایەوە بۆ هانیانگ. پاشا تایجۆنگ (داڕێژە:Reign) فەرمانی دا چانگدۆکگونگ وەک کۆشکێکی لاوەکی (داڕێژە:Korean/auto) دابمەزرێت. پاڵنەرەکانی بۆ ئەم فەرمانە شیکارییان بۆ کراوە. کۆمەڵێک زانا پێیان وایە تایجۆنگ ویستوویەتی لە گیۆنگبۆکگونگ دوور بکەوێتەوە چونکە پەیوەست بووە بە بیرەوەرییە ناخۆشەکانی مردنی ئەندامانی خێزانەکەی لەوێ و پێی وابوو کە تایبەتمەندییەکی شومی فێنگ شوی هەیە. مێژوونووسان لی و هاوکارەکانی هەروەها ئاماژەیان بەوە کردووە کە ویستوویەتی کۆشکێکی لاوەکی هەبێت بۆ ئەوەی زیاتر ئازاد بێت لە کاریگەرییە سیاسییەکانی فەرمانگە حکوومییەکان و سیاسەتمەدارەکانی ناو گیۆنگبۆکگونگ و دەوروبەری. نووسینگەیەکی کاتی بۆ بەڕێوەبردنی دروستکردنی کۆشکەکە دامەزرا. شوێنی چانگدۆکگونگ لە ڕۆژی ٦ی مانگی ١٠ی ساڵی ١٤٠٤ دیاری کرا، و هەر لەو ڕۆژەدا دەست بە دروستکردنی کرا. لەژێر سەرپەرشتی یی چیک، چەندین پیشەوەر، سەرباز، دەروێش و خەڵکی ئاسایی لە بیناسازییەکەدا کاریان کرد. قۆناغی یەکەمی بیناسازی لە ١٩ی مانگی ١٠ی ١٤٠٥ کۆتایی هات. تایجۆنگ لە ڕۆژی ٢٠ی ئەو مانگەدا چووە ناو کۆشکەکە و ئاهەنگێکی گەورەی لەوێ گێڕا. لەو کاتەدا، تەنیا چەند باڵەخانەیەکی تەواوکراو لە کۆشکەکەدا هەبوون، لەوانە ژووری نووستنی شاهانە و حەمامەکە. کۆشکەکە لەو کاتەدا یان ٢٨٧ ژوور (داڕێژە:Korean/auto) یان ١٩٢ ژووری هەبوو. لەو کاتەدا پێناچێت شوێنی زۆر بۆ فەرمانگە حکوومییەکان لە ناو کۆشکەکەدا هەبووبێت؛ فەرمانگەکانی ناو گیۆنگبۆکگونگ و دەوروبەری نۆژەن کرانەوە و پێدەچێت بەرپرسان لە نێوان ئەوێ و چانگدۆکگونگ هاتوچۆیان کردبێت. لەم نێوەندەدا، بیناسازی بەردەوام بوو. لە ١٤٠٦، پەرستگای ئینسۆجیۆن (داڕێژە:Korean/auto) و پەرستگایەکی بوزی لە ناوچەی باخچەی پشتەوە تەواو کران، لەگەڵ کۆشکی گوانیۆللو (داڕێژە:Korean/auto)؛ لە ١٤٠٨ گۆمێک هەڵکەندرا؛ و لە ١٤١١، کۆشکێکی پشوودان تەواو کرا. لە ساڵی ١٤٠٨، پاشای پێشوو تایجۆ لە چانگدۆکگونگ کۆچی دوایی کرد. پێش جەنگی ئیمجین تایجۆنگ بۆ ماوەی ماوەی حوکمڕانییەکەی بە شێوەیەکی سەرەکی لە چانگدۆکگونگ نیشتەجێ بوو. نۆژەنکردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ تەنیا دوای ئەوە فەرمانی پێکرا کە تایجۆنگ گواسترابووەوە بۆ چانگدۆکگونگ. تەنانەت دوای دەستلەکارکێشانەوەشی، لە کۆشکی سوگانگگونگ (داڕێژە:Korean/auto؛ کە دواتر بوو بە چانگگیۆنگگونگ) لە تەنیشت چانگدۆکگونگ نیشتەجێ بوو؛ لەوێوە کاریگەری لەسەر حوکمڕانیی کوڕەکەی، سێجۆنگی مەزن (داڕێژە:Reign) هەبوو. تەنانەت دوای دەستلەکارکێشانەوەی تایجۆنگیش، بیناسازی بەردەوام بوو. بەشێک لە باڵەخانەیەک داڕما و سەرپەرشتیاری دروستکردنی ئەو باڵەخانەیە وەک سزایەک دوورخرایەوە. تا ساڵی ١٤١٨، دامەزراوەکان هێندە گونجاو دانران بۆ ئەوەی ڕێوڕەسمە گرنگەکان لە جیاتی گیۆنگبۆکگونگ لە چانگدۆکگونگ بەڕێوەبچن. لە سێیەمین ساڵی حوکمڕانیی سێجۆنگەوە، سێجۆنگ دەستی کرد بە گرنگیدانی زیاتر بە گیۆنگبۆکگونگ و بەردەوام لە نێوان هەردوو کۆشکەکەدا هاتوچۆی دەکرد. لە ١٤٢٦، فەرمانی دا کە ناوی زۆرێک لە پێکهاتەکانی ناو چانگدۆکگونگ بنرێت. لە ١٤٢٧، بەتەواوی لە چانگدۆکگونگ دەرچوو و بە شێوەیەکی سەرەکی لە گیۆنگبۆکگونگ نیشتەجێ بوو، هەرچەندە بەردەوام بوو لە هاتوچۆکردنی زۆر لە نێوان هەردووکیاندا. پاشا سێجۆ (داڕێژە:Reign) چانگدۆکگونگی بەشێوەیەکی بەرچاو بەرەو باکوور و ڕۆژهەڵات فراوان کرد. بۆ یەکێک لەم جۆرە پڕۆژانە، ١٩٬٠٠٠ کەس لە ناوچەی هانیانگ کۆکرانەوە. پاشا سۆنگجۆنگ (داڕێژە:Reign) هەروەها کۆشکەکەی فراوان کرد و بۆ تەواوی سەردەمی حوکمڕانییەکەی لە چانگدۆکگونگ نیشتەجێ بوو. لە ١٤٧٥، ناوی لە هەموو ٢٩ دەروازەکەی کۆشکەکە نا و ڕێوڕەسمێکی بۆ دانانی تابلۆی ناوەکانیان ڕێکخست. لەبەرئەوەی شوێنی پێویست لە چانگدۆکگونگ نەبوو بۆ هەموو شاژنە زیندووەکانی خێزانی شاهانە، بڕیاریدا لە جیاتی ئەوە چانگگیۆنگگونگ بۆ ئەوان فراوان بکات. پاشا یۆنسانگون (داڕێژە:Reign) هەروەها نۆژەنکردنەوەیەکی زۆری بۆ کۆشکەکە کرد، هەرچەندە نۆژەنکردنەوەکان وەستان کاتێک لەکارخرا. وێرانبوون و دروستکردنەوە لە ساڵی ١٥٩٢، لە کاتی جەنگی ئیمجین (١٥٩٢–١٥٩٨)، سەرجەم کۆشکەکانی شارەکە بەتەواوی سووتان. مشتومڕ هەیە لەسەر ئەوەی کێ کۆشکەکانی سووتاند، چونکە تۆمارە هاوچەرخە ماوەکان لەلایەن ڕۆشنبیرانێکەوە نووسراون کە خۆیان شایەتحاڵی سووتاندنەکان نەبوون. چەندین دەقی کۆریی هاوچەرخ، لەوانەش تۆمارە ڕاستەقینەکانی سۆنجۆ، ئەوە دەگێڕنەوە کە خەڵکی ئاساییی کۆریا بوون کە کۆشکەکەیان سووتاندووە بۆ لەناوبردنی تۆمارەکانی کۆشک. کاتێک داگیرکەرە ژاپۆنییەکان لە ڕۆژی ٢ی مانگی ٥ی ئەو ساڵەدا چوونە ناو شارەکەوە، گیۆنگبۆکگونگ هێشتا وەک خۆی مابوو. دەوترێت دیسپلینی ژاپۆنییەکان لە شارەکەدا سەرەتا بەرز بوو، بەڵام کاتێک دەستیان کرد بە شکستخواردن، تووڕەیی خۆیان بەسەر شارەکە و دانیشتووانە ناوخۆیییەکاندا ڕشت، بە سووتاندنی باڵەخانەکان و کوشتن. دوای جەنگەکە، هەوڵەکان بۆ چاککردنەوەی کۆشکەکانی شارەکە دەستیان پێکرد. سەرەتا، پلان دانرا بۆ چاککردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ، بەڵام جێبەجێ نەکران. تۆمارێک هەیە لەسەر مشتومڕەکان دژی دروستکردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ بەهۆی ئەو تایبەتمەندییە شوومانەی کە هەستی پێدەکرا لەو کۆشکەدا هەبێت. سەرباری ئەوەش، ئابووریی جۆسۆن بەهۆی جەنگەکەوە وێران ببوو، و پێدەچێت دابینکردنی بودجە بۆ چاککردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ قورس بووبێت. لە جیاتی ئەوە چانگدۆکگونگ نۆژەن کرایەوە؛ چەندین باڵەخانە لە شوێنە ڕەسەنەکانی خۆیاندا دروستکرانەوە. قۆناغی یەکەمی نۆژەنکردنەوەکان لە سەردەمی پاشا گوانگهایگون (داڕێژە:Reign) لە ڕۆژی ١ی مانگی ٩ی ١٦١٠ کۆتایی هات. بەڵام، گوانگهایگون گرنگییەکی کەمی بە چانگدۆکگونگ دا، و بەردەوام بوو لە نیشتەجێبوون لە کۆشکی کاتیی گیۆنگونگونگ (کە دواتر بوو بە دۆکسوگونگ). لە ساڵی ١٦١٧، فەرمانی دا بە دروستکردنی هەردوو کۆشکی ئینگکیۆنگگونگ و کیۆنگدۆکونگ. لە ساڵی ١٦٢٣، لە کاتی کوودەتای ئینجۆ کە پاشا ئینجۆی (داڕێژە:Reign) هێنایە سەر تەخت، یاخیبووان نزیکەی هەموو باڵەخانەکانی ناو چانگدۆکگونگیان سووتاند. تەنیا ئینجۆنگجیۆن، دوو باڵەخانە بۆ ئۆوی، دەرمانخانەی کۆشک، باڵەخانەیەکی فەرمانگەی حکوومی چونچوگوان، باڵەخانەیەک بە ناوی بیسیونگگاک، باڵەخانەیەک بۆ فەرمانگەی حکوومی هۆنگمونگوان، و باڵەخانەیەک بە ناوی سوجۆنگجیۆن ڕزگاریان بوو. ئینجۆ لە گیۆنگبۆکگونگ تاجی خرایە سەر، و لە چانگگیۆنگگونگ نیشتەجێ بوو. ئەو فەرمانی دا ئینگکیۆنگگونگ و کیۆنگدۆکونگ بڕووخێنرێن و کەرەستەکانیان بەکاربهێنرێنەوە بۆ چاککردنەوەی چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ. ئینجۆ باخچەکانی پشتەوەی نۆژەن کردەوە، و کاتێکی زۆری پشوودانی لەوێ بەسەر دەبرد. لە ١٦٢٤دا، لە کاتی یاخیبوونی یی کوال، بەشێکی زۆری چانگگیۆنگگونگ سووتا. پاشان ئینجۆ بەشێوەیەکی کاتی لە کیۆنگدۆکونگ نیشتەجێ بوو، و سەرەتا فەرمانی دا چانگگیۆنگگونگ چاک بکرێتەوە. لە ١٦٣٣، دوای تەواوبوونی چاککردنەوەکانی چانگگیۆنگگونگ، ئینجۆ فەرمانی دا چانگدۆکگونگ چاک بکرێتەوە. پاشان دەستی کرد بە نیشتەجێبوونی کاتی لە دەرمانخانەی کۆشکەکەدا. کارەکانی بیناسازی لە کۆشکەکاندا بەهۆی لەشکرکێشیی چینگ بۆ سەر جۆسۆن لە ساڵی ١٦٣٦ وەستان و دواکەوتن. لەو نێوەندەدا پڕۆژەی بیناسازیی بچووک بەڕێوەچوون، بەتایبەتی لە باخچەی پشتەوەدا. بیناسازیی گەورە لە ١٦٤٧ دەستی پێکردەوە و دوای پێنج مانگ لە ١٦٤٨ کۆتایی هات؛ هۆکارێکی سەرەکی کە وای کرد بیناسازییەکە تەنیا لە پێنج مانگدا تەواو بێت بەکارهێنانەوەی کەرەستەی باڵەخانەکانی ئینگکیۆنگگونگ بوو. بە گشتی لەو کاتەدا نزیکەی ٧٣٥ ژوور لە کۆشکەکەدا هەبوون. یەکێک لە گۆڕانکارییە گرنگەکان دوای دروستکردنەوەکە بوونی ژمارەیەکی زیاتر لە باڵەخانەی فەرمانگە حکوومییەکان بوو. ئەمە بەشێکی بەهۆی ئەوەوە بوو کە فەرمانگە حکوومییەکانی گیۆنگبۆکگونگ نۆژەن نەکراونەتەوە.دوای ئەم دروستکردنەوەیە و بەبێ بوونی ڕکابەری لەلایەن گیۆنگبۆکگونگەوە، چانگدۆکگونگ بووە کۆشکی سەرەکیی تەواوی جۆسۆن. باڵەخانەی زیاتر بەردەوام بوون لە دروستکران لەناو کۆشکەکەدا. لە ساڵی ١٦٧١ ئاگرێک لە کۆشکەکەدا کەوتەوە. لە سەردەمی حوکمڕانیی پاشا سوکجۆنگ (داڕێژە:Reign)، باخچەی پشتەوە گەیشتە گەورەترین ڕووبەری خۆی. لە ١٦٨٧دا، ئاگرێک نزیکەی تەواوی ناوچەی مانسوجیۆنی وێران کرد. لە ١٧٠٢، ئاگرێک بەشێکی کۆشکی ڕۆژهەڵاتی وێران کرد. پاشاکانی دواتر بەردەوام بوون لە فراوانکردن و نۆژەنکردنەوەی کۆشکەکە، هەرچەندە پاشا یۆنجۆ (داڕێژە:Reign) فەرمانی بە چاککردنەوەی زۆر کەمتر دا چونکە بەشێوەیەکی سەرەکی لە گیۆنگهویگونگ نیشتەجێ بوو. لە سەردەمی پاشا سونجۆ (داڕێژە:Reign) چەندین ئاگرکەوتنەوە ڕوویاندا، کە گەورەترینیان لە مانگی ١٠ی ١٨٣٣دا بوو. لە سەردەمی ئەودا، زۆربەی بیناسازییەکانی کۆشکەکە بریتی بوون لە دروستکردنەوە یان کاری چاککردنەوە. تا سەدەی ١٩، چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ لە ڕووی کارپێکردنەوە وەک یەک کۆشک کاریان دەکرد. هەردووکیان هەندێک فەرمانگەی حکوومی تایبەت بە خۆیان هەبوو، هەرچەندە هەندێک دامەزراوەیان هەبوو کە ئامانجیان وەک یەک بوو. سەردەمەکانی کۆتایی جۆسۆن و ئیمپراتۆریەتیی کۆریا لە ساڵی ١٨٦٥، هەوڵەکان بۆ نۆژەنکردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ دەستیان پێکرد. پاشا گۆجۆنگ (داڕێژە:Reign) و خێزانەکەی لە چانگدۆکگونگەوە گواستیانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ لە ڕۆژی ٢ی مانگی ٧ی ١٨٦٨. هەرچەندە گیۆنگبۆکگونگ بە فەرمی کرا بە کۆشکی سەرەکی جۆسۆن، چانگدۆکگونگ بەردەوام بوو لە بەکارهێنان. گیۆنگبۆکگونگ لە ساڵانی ١٨٧٣ و ١٨٧٦دا تووشی ئاگرکەوتنەوەی گەورە بوو. دوای ئاگرەکەی ١٨٧٦، خێزانی شاهانە گەڕانەوە بۆ چانگدۆکگونگ و نەگەڕانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ تا ساڵی ١٨٨٥، ئەمەش دوای کوودەتای گاپسین لە ١٨٨٤. پاشا تا ساڵی ١٨٩٥ بە زۆری لە گیۆنگبۆکگونگ نیشتەجێ بوو. لەم نێوەندەدا، کاری چاککردنەوەی زیاتر لە چانگدۆکگونگ بەردەوام بوو. ئەو کارانە بەهۆی ڕووداوی ئیمۆی ١٨٨٢ەوە پچڕانیان تێکەوت. لە ساڵی ١٨٩١، ژمارەیەک لە باڵەخانەکانی چانگدۆکگونگ هەڵوەشێنرانەوە و گواسترانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ. لە ناوەڕاستی زیادبوونی کاریگەریی ژاپۆن لەسەر کۆریا و تیرۆرکردنی ئیمپراتۆر شاژن میۆنگسۆنگ لە ١٨٩٥ لە گیۆنگبۆکگونگ، گۆجۆنگ لە گیۆنگبۆکگونگ هەڵهات و گیۆنگونگونگی کردە کۆشکی فەرمیی خۆی. لەوێوە، ئیمپراتۆریەتیی کۆریای دامەزراند و تاجی ئیمپراتۆری لەسەر خۆی نا. دوای ئەوە گۆجۆنگ بە شێوەیەکی بەرچاو چانگدۆکگونگی بەکارنەهێنا. لە کاتی ئامادەنەبوونیدا هەندێک کاری بیناسازی بچووک لە کۆشکەکەدا بەردەوام بوون. لە ١٩٠٥دا، کۆریا کرا بە پارێزراوێکی ژاپۆن، کە لەلایەن نوێنەرایەتی گشتیی ژاپۆن لە کۆریاەوە بەڕێوەدەبرا. لە ١٩ی تەممووزی ١٩٠٧دا، گۆجۆنگ بە زۆر لەلایەن ژاپۆنەوە لەکارخرا و کوڕەکەی و کۆتا پاشای کۆریا، ئیمپراتۆر سونجۆنگ (داڕێژە:Reign) جێگەی گرتەوە. دوای هاتنەسەر تەخت، سونجۆنگ چانگدۆکگونگی کردە شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکی خۆی، لە کاتێکدا گۆجۆنگ بەردەوام بوو لە مانەوە لە دۆکسوگونگ. مێژوونووس لی گیو-چۆل پێی وابوو کە ژاپۆن سونجۆنگی گواستووەتەوە بۆ چانگدۆکگونگ بۆ ئەوەی لە باوکی جیا بکاتەوە. کەمێک دوای تاجدانانەکەی، سونجۆنگ فەرمانی دا چانگدۆکگونگ چاک بکرێتەوە. لە مانگی تشرینی دووەمی ئەو ساڵەدا گواستیەوە بۆ کۆشکەکە. نوێنەرایەتییە گشتییەکە سەرپەرشتیی ڕووخاندنی بەشێکی گەورەی کۆشکەکەی کرد لە ساڵانی ١٩٠٧ بۆ ١٩٠٩؛ ئەمەش دواتر لەلایەن لی و هاوکارەکانییەوە بە توندی ڕەخنەی لێگیراوە، کە پێیان وابوو ئەمە هەوڵێک بووە بۆ ڕووخاندنی هێمایەکی سەروەریی کۆریا. سەردەمی کۆلۆنیالیزم لە ٢٩ی ئابی ١٩١٠دا، کۆریا بوو بە کۆلۆنییەکی ژاپۆن. بەپێی بەڵگەنامەیەکی ساڵی ١٩١٢، نووسینگەی بنەماڵەی یی، کە ڕێکخراوێک بوو نوێنەرایەتیی خێزانی شاهانەی پێشووی کۆریای دەکرد، خاوەندارێتیی کۆشکەکەی دەکرد. ژاپۆن بەردەوام بوو لە گۆڕانکاریی بەرچاو لە کۆشکەکەدا، و دەیان باڵەخانەی ڕووخاند. سەرباری ئەوەش، سنووری دەرەوەی گشتیی کۆشکەکە و باخچەی پشتەوەی تا ڕادەیەکی زۆر بەبێ گۆڕانکاری مانەوە بە درێژایی سەردەمی کۆلۆنیالیزم. لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی ئێوارەی ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩١٧، ئاگرێکی گەورە لە کۆشکەکەدا کەوتەوە. ئاگرەکە لە ژوورەکانی نووستنی ئیمپراتۆری پێشوو دایجیۆجیۆنەوە دەستی پێکرد و ناوچەی نایجیۆنی کۆشکەکەی وێران کرد. ئاگرەکە تا کاتژمێر ٨ی شەوی ئەو ڕۆژە کوژێنرایەوە. چەندین کەلوپەلی بەنرخ و شوێنەواری مێژوویی لە ئاگرەکەدا لەناوچوون. کاری دروستکردنەوە کەمێک دوای ئەوە دەستی پێکرد و بۆ چەندین ساڵ دواتر بەردەوام بوو، هەرچەندە بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی بزووتنەوەی یەکەمی ئازار لە ساڵی ١٩١٩دا دواکەوت. حکوومەتی کۆلۆنیالیستی فەرمانی دا زۆرێک لە باڵەخانەکانی گیۆنگبۆکگونگ بڕووخێنرێن و کەرەستەکانیان بەکاربهێنرێنەوە بۆ دروستکردنەوەی چانگدۆکگونگ. دایجیۆجیۆن تا ساڵی ١٩٢٠ دروستکرایەوە، و خێزانی شاهانەی پێشوو دووبارە دەستیان بە ژیان کرد تێیدا. سونجۆنگ لە ٢٥ی نیسانی ١٩٢٦ لە کۆشکەکەدا کۆچی دوایی کرد. مێژوونووس سێ-می ئۆ پێی وابوو کە، دوای مەرگی سونجۆنگ، هەوڵەکان بۆ گۆڕینی کۆشکەکە خێراتر بوون. لە ساڵی ١٩٢٧ یان ١٩٣١، ڕێگای Yulgok-ro لە نێوان جۆنگمیۆ و چانگدۆکگونگ دروست کرا، کە بۆ یەکەمین جار ئەو دوو پێکهاتەیەی لەیەکتر جیاکردەوە. ئۆ ئەم جیاکردنەوەیەی وەک "توندوتیژییەکی ڕاستەوخۆ دژی پەرستگای پیرۆزی باوباپیران و دەسەڵاتی پاشایەتی" وەسف کرد. دوای ئازادبوون بەشێک لە کۆشکەکە (بەتایبەتی هۆڵی ناکسۆن-جای) وەک شوێنی نیشتەجێبوونی شاهانە بەردەوام بوو تا ساڵی ١٩٨٩، کاتێک هەریەک لە شازادە دۆکهیی و شازادەی جێنشین بانگجا کۆچی دوایییان کرد. نیشتەجێبووانی تری دوای جەنگی جیهانیی دووەم بریتی بوون لە ئیمپراتۆر شاژن سونجۆنگ (دووەم هاوسەری سونجۆنگ)، شازادەی جێنشین یی ئون، کوڕەکەی یی کو و هاوسەری یی کو جولیا مولۆک. نیشتەجێبوونی ئەندامانی پێشووی خێزانی شاهانە لە کۆشکەکەدا لە قۆناغی دوای جەنگ و دوای ئازادبوونی کۆریا لە ١٩٤٥ بەند بوو بە خواستی سەرۆکەکانی کۆریای باشوور. لەکارکشانەوەی سینگمان ڕی لە کۆتاییدا ڕێگەی بە ئەندامانی خێزانی ئیمپراتۆریی پێشوو دا بگەڕێنەوە. چانگدۆکگونگ لە ساڵی ١٩٩٧ خرایە سەر پێڕستی میراتی جیهانیی یوونێسکۆ. لیژنەی یوونێسکۆ ڕایگەیاند کە شوێنەکە "نموونەیەکی نایابی تەلارسازیی کۆشکی ڕۆژهەڵاتی دوور و دیزاینی باخچەیە" کە نایابە چونکە باڵەخانەکان "تێکەڵ کراون و گونجێندراون لەگەڵ ژینگەی سروشتیدا" و "بەپێی تۆپۆگرافیاکە ڕێکخراون و ڕووپۆشی دارستانی ڕەسەنیان پاراستووە." دیزاین و نەخشە کۆشکەکە لەسەر بنەمای پڕەنسیپەکانی چینیی کۆن و پراکتیکیبوون دیزاین کراوە. نەخشەی سەرەکیی چانگدۆکگونگ لەسەر بنەمای سیستەمی سێ دەروازە و سێ حەوشە (داڕێژە:Korean/auto) دامەزراوە، کە لە دەقی چینیی Kaogongjiەوە وەرگیراوە کە بەشێکە لە ڕێوڕەسمەکانی ژۆو. سیستەمەکە پێشنیار دەکات کە کۆشکەکان سێ بەشی سەرەکییان هەبێت کە دەبێت بەپێی ڕیزبەندی پێیاندا تێپەڕ ببیت. بەشەکان لە کراوە بۆ خەڵکەوە دەست پێدەکەن بۆ تایبەت و داخراو. ئەم بەشانە بریتین لە دەروازەی یەکەم דۆنهوامون و حەوشەکەی (داڕێژە:Korean/auto؛ بۆ فەرمانگە حکوومییەکان و بۆنە گشتییەکان بەکاردەهات)، دەروازەی دووەم جینسۆنمون و حەوشەکەی (داڕێژە:Korean/auto؛ بۆ بەڕێوەبردنی سیاسەت لە نێوان پاشا و وەزیرەکانیدا بەکاردەهات)، و دەروازەی سێیەم ئینجۆنگمون و حەوشەکەی (داڕێژە:Korean/auto؛ کە پاشا و خێزانەکەی تێیدا دەژیان). لی و هاوکارەکانی کۆشکەکەیان بەم شێوەیە دابەش کردووە: ئۆنجیۆن، نایجیۆن، کۆشکی ڕۆژهەڵات، فەرمانگە حکوومییەکان، و باخچەکانی پشتەوە (کە پێشی دەگوترێت باخچەی نهێنی). چانگدۆکگونگ بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر تەوەری ڕۆژاوا بۆ ڕۆژهەڵات دامەزراوە، بە پێچەوانەی گیۆنگبۆکگونگ کە تەوەری باشوور بۆ باکووری هەیە. بەپێی ئەوەش، کۆشکی دەرەوە بەرەو ڕۆژهەڵات دەڕوات بەرەو کۆشکی ناوەوە. ژمارەیەکی زۆر داری توو لە دەوروبەری کۆشکەکەدا هەن، کە گەڵاکانیان دەتوانرێت بۆ خۆراکپێدانی کرمی ئاوریشم بەکاربهێنرێت. ئەمە پێدەچێت پەیوەندی بەوەوە هەبێت کە چەندین شاژن کرمی ئاوریشمیان لە کۆشکەکەدا بەخێو کردووە. پەیوەندی لەگەڵ چانگگیۆنگگونگ چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ بە توندی بەیەکەوە گرێدراون، و وەک یەک کۆشک لە ڕووی کارپێکردنەوە وەسف کراون. ئەو باڵەخانانەی کە شوێنی پێویستیان بۆ نەبوو لە چانگدۆکگونگ زۆرجار لە جیاتی ئەوە لە چانگگیۆنگگونگ دروست دەکران. چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ بە دەروازەی گیۆنیانگمون (داڕێژە:Korean/auto) لە یەکتر جیاکراونەتەوە. بە تێپەڕبوونی کات، چەندین بانگەشەی دژبەیەک هەبووە لەسەر ئەوەی کام باڵەخانانە (بەتایبەتی ئەوانەی لەسەر سنووری هەردوو کۆشکەکەن) سەر بە کام کۆشکە بوون. بانگەشەی لەم شێوەیە سەبارەت بە کۆشکی ڕۆژهەڵات، جونگهویدانگ، و جیۆسونگجیۆنی سەر بە چانگگیۆنگگونگ (داڕێژە:Korean/auto) کرابوو. بەپێی بەڵگەنامەیەکی ساڵی ١٩١٢، ئەوکات پێیان وابوو هەردوو کۆشکەکە سەر بە هەمان ناوچەی کارگێڕین: واریۆنگ-دۆنگ. هەردوو کۆشکەکە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا بە دیوارێکی سنووری لە یەکتر جیاکرانەوە. لە ساڵی ١٩٦٣، دیوارە سنوورییەکە بۆ دیاریکردنی سنوورێکی یاساییی فەرمی لە نێوان هەردوو کۆشکەکەدا بەکارهێنرا. ئەم سنوورەش تا ئێستا ماوەتەوە. شوێنەوارەکان دەروازە دەرەکییەکان ئۆیجۆ ئۆیجۆ (داڕێژە:Korean/auto) ئاماژەیە بۆ ئەو بەشەی کۆشکێک کە تێیدا پاشا کاروباری دەوڵەتی بەڕێوەدەبرد. دەتوانرێت دابەش بكرێت بۆ چۆنجیۆن (داڕێژە:Korean/auto؛ ناوچەی سەرەکی) و پیۆنجیۆن (داڕێژە:Korean/auto؛ ناوچەی لاوەکی). ئۆنجیۆن فەرمانگە حکوومییەکان فەرمانگە حکوومییەکانی ناو کۆشکەکان پێیان دەوترێت کوەللایگاکسا (داڕێژە:Korean/auto). دامەزراوەکانی چانگدۆکگونگ تا ڕادەیەک بچووک بوون و مەبەست لێیان کاری ڕۆژانە بوو لەگەڵ پاشادا؛ زۆربەی دامەزراوە گەورەکانی وەزارەتەکانی حکوومەت لە دەرەوەی کۆشکەکە بوون، بۆ نموونە لەسەر شەقامی یوکچۆ. دوای ئەوەی لە ١٥٩٢ لە جەنگی ئیمجیندا وێران کران، فەرمانگە حکوومییەکان لە ١٦٤٧ دروستکرانەوە. زۆرێک لەو فەرمانگانەی کە پێشتر لە گیۆنگبۆکگونگ هەبوون گواسترانەوە بۆ چانگدۆکگونگ. هەموو باڵەخانەکانی فەرمانگە حکوومییەکانی بەردەم سۆنجۆنگجیۆن و هیجۆنگدانگ لە نێوان ساڵانی ١٩٠٧ بۆ ١٩٠٩ ڕووخێنران. نایجۆ نایجیۆن نایجیۆن (داڕێژە:Korean/auto) ئاماژەیە بۆ بەشێکی کۆشک کە پاشا یان شاژنی تێدا نیشتەجێ بوو. خانمانی کۆشک، بەتایبەتی ئەوانەی سەر بە نایمیۆنگبو بوون، هەروەها زۆرجار ئەم شوێنەیان بەکاردەهێنا. کاتێک شوێن بۆ باڵەخانەکان لەم بەشەی کۆشکەکەدا نەدەما، لە جیاتی ئەوە باڵەخانەکان لە چانگگیۆنگگونگ دروست دەکران. نایجیۆن لە ساڵی ١٨٣٣دا تووشی ئاگرکەوتنەوە بوو و لە ١٨٣٤ دروستکرایەوە. لە ئاگرەکەی ساڵی ١٩١٧ بەتەواوی وێران بوو. کۆشکی ڕۆژهەڵات کۆشکی ڕۆژهەڵات (داڕێژە:Korean/auto) وەک شوێنی نیشتەجێبوون، ناوچەی خوێندن، و نووسینگەی شازادەی جێنشین بەکاردەهێنرا، هەرچەندە کاتێک لەلایەن شازادەی جێنشینەوە داگیر نەدەکرا، بۆ مەبەستی تر بەکاردەهێنرا. پێش جەنگی ئیمجین، لە دەرەوەی سنوورەکانی چانگدۆکگونگ بوو. دوای جەنگی ئیمجین دروستکرایەوە، بەڵام دوای چەندین ئاگرکەوتنەوە، دروستکرایەوە و زیاتر نزیک خرایەوە لە بەشەکانی تری کۆشکەکە، وەک بەشێک لە نایجیۆن. دامەزراوەکانی لە نێوان هەردوو کۆشکی چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ هاوبەش بوون، و دەروازە سەرەکییەکانی کەوتبوونە لای ڕۆژهەڵات، بەو مانایەی کە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ئەوە دانرابوون کە لە چانگگیۆنگگونگەوە بچیتە ناویان. دوای ئەوەی گیۆنگبۆکگونگ و کۆشکی ڕۆژهەڵاتی ئەو کۆشکە لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٩ دروستکرانەوە، کۆشکی ڕۆژهەڵاتی چانگدۆکگونگ بەکارهێنانی لەدەستدا. زۆربەی باڵەخانەکانی ئەم ناوچەیە نەماون و ڕووخاون. باخچەی نهێنی باخچەی پشتەوە (داڕێژە:Korean/auto)، کە بە شێوەیەکی باو بە باخچەی نهێنیی چانگدۆکگونگ (داڕێژە:Korean/auto) ناسراوە، دەکەوێتە باکوور و پشتەوەی هەریەک لە چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ، و دەستگەیشتن پێی لە هەردوو کۆشکەکەوە هاوبەشە. باخچەیەکی تایبەت بوو کە زۆرجار بۆ کات بەسەربردن بەکاردەهێنرا، هەروەها بۆ سیاسەت، ڕێوڕەسم، مەشقی سەربازی، و تاقیکردنەوەی خزمەتی مەدەنی و سەربازی. چالاکییەکانی کات بەسەربردن بریتی بوون لە ڕاوکردن، ئاهەنگگێڕان، و مەشقی هونەرە جەنگییەکان. پێش سەدەی بیستەم، چوونە ناو باخچەکە بۆ زۆربەی خەڵک قەدەغە بوو. ڕێگایەکی نوێ لەم ناوچەیەدا لە ساڵی ١٩٠٩ دروست کرا. چەندین گۆم و کۆشکی دەستکردی تێدایە. زیاتر لە ١٦٠ جۆری داری تێدایە. زیاتر لە ٧٠ دار لەم ناوچەیەدا تەمەنیان لە ٣٠٠ ساڵ زیاترە. بەرزترین خاڵی باخچەکە لە ناوەڕاستیدایە، و بەرەو ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا لێژ دەبێتەوە. ناوچەی بویۆنگجیۆنگ ناوچەی یۆنگیۆنگدانگ ناوچەی ئۆگنیوچۆن جۆگەی ئۆگنیوچۆن (داڕێژە:Korean/auto) بە بەشی باکووری باخچەی نهێنیدا دەڕوات. لە ساڵی ١٦٣٦ دروست کرا. ئەم ناوچەیە لە ساڵی ١٩٧٩ بەڕووی سەردانکەراندا داخرا، بۆ پاراستنی ژینگەی ناوچەکە. لە ١ی ئایاری ٢٠٠٤ دووبارە بۆ خەڵک کرایەوە بەڵام تەنیا لە ڕێگەی حجزکردنی پێشوەختەوە دەکرێت سەردان بکرێت. کۆشکەکانی سۆیۆجۆنگ، تایگوکجیۆنگ، و چۆنگویجیۆنگ پێکەوە پێیان دەگوترا "سێ کۆشکەکەی دارستانی شاهانە" (داڕێژە:Korean/auto) و وەک شوێنی دیمەن جوان وەسف کراون. ناوچەی ئایریۆنجۆنگ ناوچەی گواللامجۆنگ پێکهاتەکانی تر ناوچەی ناکسۆنجای ناوچەی سۆنوۆنجیۆنی کۆن ناوچەی سۆنوۆنجیۆنی نوێ هی تر گیومچۆن و گیومچۆنگگیۆ گیومچۆن (داڕێژە:Korean/auto) ئەو جۆگەیە کە پێشتر بەناو کۆشکەکەدا تێپەڕ دەبوو. چیتر ئاو بەو جۆگەیەدا نایات. چانگدۆکگونگ گیومچۆنگگیۆ (داڕێژە:Korean/auto) پردێکە کە بەسەر گیومچۆندا تێدەپەڕێت. لە ١٨ی مانگی ٣ی ١٤١١ تەواو کرا و کۆنترین پردی ماوەیە لە هەموو کۆشکەکانی جۆسۆن. دوو کەوانەی هەیە. چەندین پەیکەری بەردینی ئاژەڵی ئەفسانەیی لەسەرە. لەسەر قەراغە باکوورییەکەی پەیکەری کیسەڵ-ماری ڕەش هەیە، کە پارێزەری باکوورە. پەیکەری سەر قەراغی باشوور بای زێیە، پارێزەری باشوور. لەسەر هەر یەک لە چوار ستوونی پردەکە پەیکەرێکی شیێژی هەیە. پردەکە هەروەها نەخشی دۆککایبی (گۆبلینی کۆری) بە ناوی ناتی لە هەردوو لایەکییەوە هەیە. شوێنەوارە پێشووەکان نایجۆ نایجیۆن جینگگوانگنو (داڕێژە:Korean/auto) کۆشکێکی دوو-نهۆمی بوو لە باکووری ڕۆژهەڵاتی دایجیۆجیۆن. لە ١٦٤٧ بە بەکارهێنانی کەرەستەکانی ئینگکیۆنگگونگ دروست کرا. خشتی بانی شین بوو. لە ئاگرەکەی ١٩١٧دا وێران بوو. گیۆنگهونگاک لە ١٩٢٠ لە شوێنی جینگگوانگنوی پێشوو دروستکرایەوە. یۆنگهویدانگ (داڕێژە:Korean/auto) باڵەخانەیەک بوو لە ڕۆژاوای گیۆنگهونگاک. پەیوەندییەکی نزیکی هەبوو بە باڵەخانەیەکی ترەوە بە ناوی ئۆکهوادانگ. لە ساڵی ١٨٣٣ بەهۆی ئاگرەوە وێران بوو و نۆژەن کرایەوە. لە ئاگرەکەی ١٩١٧ وێران بوو و هەرگیز دروستنەکرایەوە. یۆنیانگنو (داڕێژە:Korean/auto) کۆشکێکی بچووک بوو لە باشووری ڕۆژهەڵاتی یۆنگهویدانگ. لە ١٨٣٣ سووتا، نۆژەن کرایەوە، دواتر دیسان لە ١٩١٧ سووتا و هەرگیز دروستنەکرایەوە. ئۆکهوادانگ (داڕێژە:Korean/auto) باڵەخانەیەک بوو لە ڕۆژاوای یۆنگهویدانگ. لە ساڵی ١٤٦١ ناونرا. لە ساڵی ١٨٣٣ بەهۆی ئاگرەوە وێران بوو و نۆژەن کرایەوە. لە ئاگرەکەی ١٩١٧ وێران بوو و هەرگیز دروستنەکرایەوە. بۆگیۆنگدانگ (داڕێژە:Korean/auto) شوێنی نیشتەجێبوونی سوکبین چۆی و سوبین پارک بوو، و شوێنی لەدایکبوونی پاشا یۆنجۆ بوو. لە ساڵی ١٤٦١ ناونرا. دوای ئەوەی لە ١٥٩٢ لە جەنگی ئیمجیندا وێران بوو، لە ١٦٤٧ دروستکرایەوە. سۆدۆکدانگ (داڕێژە:Korean/auto) پاشکۆیەکی باکووری بوو بۆ سۆنجۆنگجیۆن. ناوی "سۆدۆکدانگ"ی لە ١٤٦١ وەرگرت. بوونی لە ١٥٦٥ سەلمێنراوە بەڵام لە نەخشەی دۆنگگۆڵدۆی سەدەی ١٩دا نییە. تایهوادانگ (داڕێژە:Korean/auto) باڵەخانەیەک بوو لە باکووری سۆنجۆنگجیۆن. نازانرێت کەی دروست کراوە؛ بوونی لە ١٦٤٧ سەلمێنراوە. جایدۆکدانگ (داڕێژە:Korean/auto) باڵەخانەیەک بوو لە باکووری سۆنجۆنگجیۆن و لە ڕۆژهەڵاتی تایهوادانگ. کۆشکی ڕۆژهەڵات جونگهویدانگ (داڕێژە:Korean/auto) هۆڵی سەرەکیی کۆشکی ڕۆژهەڵات و شوێنی نیشتەجێبوونی شازادەی جێنشین بوو. لە بنەڕەتدا لە ١٧٨٢ دروست کرا، پێدەچێت بۆ شازادەی جێنشین مونهیۆ بووبێت. مەبەست لێی ئەوە بوو جێگەی دامەزراوە کۆنترەکانی کۆشکی ڕۆژهەڵات بگرێتەوە کە پێشتر سووتابوون. دوای مەرگی پێشوەختەی مونهیۆ، وەک هۆڵی کۆبوونەوە بەکارهێنرا. لە ١٨٩١ گواسترایەوە بۆ شوێنێکی نادیار؛ شوێنی پێشووی لەو کاتەوە بە چۆڵی ماوەتەوە. ژمارەیەک لە باڵەخانە پێشووەکانی هێشتا ماونەتەوە، لەوانە کتێبخانەی شازادەی جێنشین سونگهوارو (داڕێژە:Korean/auto)، کۆشکی سامساموا (داڕێژە:Korean/auto)، و باڵەخانەی چیلبونسۆ (داڕێژە:Korean/auto). کۆشکی ڕۆژهەڵاتی کۆن سیمیندانگ (داڕێژە:Korean/auto)، جیۆسونگجیۆن، و ناکسۆندانگ (کە دواتر ناکسۆنجای جێگەی گرتەوە) پێکەوە وەک کۆشکی ڕۆژهەڵات دادەنران. سیمیندانگ لە ساڵی ١٧٨٠ بەهۆی ئاگرەوە وێران بوو. لە جیاتی ئەوەی سیمیندانگ و بەشەکانی تری کۆشکی ڕۆژهەڵات دروستبکرێنەوە، جونگهویدانگ دروست کرا لەو شوێنەی کە بوو بە ناوچەی ئێستای کۆشکی ڕۆژهەڵات لە ناوەوەی نایجۆ. ناوچەی سۆنوۆنجیۆنی کۆن مانسوجیۆن (داڕێژە:Korean/auto) باڵەخانەیەک بوو لە پشتەوەی ئینجۆنگجیۆن. لە ڕۆژی ٢ی مانگی ٤ی ١٦٥٧ تەواو کرا. باڵەخانەیەکی پاشکۆی هەبوو بە ناوی چونهویجیۆن (داڕێژە:Korean/auto) کە هەر لەو ساڵەدا تەواو کرا. مانسوجیۆن لە ڕۆژی ٢ی مانگی ٩ی ١٦٨٧ سووتا. دواتر لە شوێنی ئەو گیۆنگبۆکجیۆن دروست کرا (داڕێژە:Korean/auto). پاشان چونهویجیۆن گۆڕدرا بۆ هۆڵێکی وێنە. لە ١٦٩٥، ناوی گۆڕدرا بۆ "سۆنوۆنجیۆن" و بوو بە بەشێک لە کۆمەڵەی سۆنوۆنجیۆن. شاژن جیۆنگسون لە ١٨٠٥ لێرە کۆچی دوایی کرد. گیۆنگبۆکجیۆن لە ٢٤ی مانگی ٨ی ١٨٢٤ سووتا. یۆنگمۆدانگ (داڕێژە:Korean/auto) هۆڵێک بوو. شوێنی نیشتەجێبوونی شاژن جیۆنگسون بوو. ناوچەی سۆنوۆنجیۆنی نوێ دایبۆدان (داڕێژە:Korean/auto) باڵەخانەیەک بوو دروست کرا بۆ بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمی ڕێزلێنان لە ئیمپراتۆری مینگی چینی، وەک سوپاسگوزارییەک بۆ هاوکارییەکانیان لە کاتی جەنگی ئیمجیندا. یەکەم جار لە ١٧٠٤ دروست کرا و لە ١٧٤٩ بە شێوەیەکی بەرچاو نۆژەن کرایەوە. باڵەخانەکە ڕووخێنرا بۆ دروستکردنی سۆنوۆنجیۆنی نوێ لە کاتێک لە نێوان ساڵانی ١٩١١ بۆ ١٩٢١. باڵەخانەکانی تر سوجۆنگجیۆن (داڕێژە:Korean/auto). سەرەتا ناوی سوجۆنگدانگ بوو (داڕێژە:Korean/auto) و ناوی کۆتایی خۆی لە ١٧٩٤ وەرگرت. کاری چاککردنەوە لە ٨ی مانگی ١٢ی ١٧٩٤ کۆتایی هات. لە ١٧٩٦، شازادەی جێنشین دەستی کرد بە نیشتەجێبوون لێرە. شاژن جیۆنگسون و شاژن هیۆوی لێرە نیشتەجێ بوون. ئاگرێک لێرە لە ١٣ی مانگی ١٢ی ١٨١٣ کەوتەوە، بەڵام باڵەخانە سەرەکییەکە تا ڕادەیەک سەلامەت مایەوە. هیۆوی لە مانگی ٣ی ١٨٢١ لێرە کۆچی دوایی کرد. لە مانگی ٣ی ١٨٨١ چاککرایەوە و ناوی گۆڕدرا بۆ هانیۆنگجیۆن (داڕێژە:Korean/auto؛ جیاوازە لەگەڵ باڵەخانەیەک بە هەمان ناو لە دۆکسوگونگ). چەند مانگێک دواتر بەهۆی ئاگرەوە وێران بوو، لە ڕۆژی ٧ی مانگی ١١ی ١٨٨١. خەریک بوو دروستکردنەوەکەی تەواو بێت کاتێک کارەکانی وەستان بەهۆی تیرۆرکردنی ئیمپراتۆر شاژن میۆنگسۆنگ لە ١٨٩٥. پاشان هانیۆنگجیۆن گواسترایەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ، لەوێ بوو بە باڵەخانەی جیبۆکجای. جیبۆکجای و هیۆپگیلدانگ. لە بنەڕەتدا وەک باڵەخانەی پاشکۆ بۆ سوجۆنگجیۆن لە ساڵی ١٨٨١ دروستکرابوون. ئەوان لە ئاگرەکەی هانیۆنگجیۆن لەو ساڵەدا ڕزگاریان بوو. لە ١٨٩١دا، هەڵوەشێنرانەوە و گواسترانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ.جیپسانگجیۆن (داڕێژە:Korean/auto) هۆڵێکی نیشتەجێبوون بوو. لە ساڵی ١٦٤٧ یان ١٦٦٧ دروست کرابوو، سەرەتا بۆ شاژن ئینسۆن. چۆنهانگاک (داڕێژە:Korean/auto) باڵەخانەیەک بوو. پێشتر ناوی گیۆنگسۆجای بوو (داڕێژە:Korean/auto) بەڵام لە ساڵی ١٦٩٤ ناوی گۆڕدرا. پێدەچێت لە باکووری جیپسانگجیۆن بووبێت. مایوۆلجۆنگ (داڕێژە:Korean/auto) کۆشکێک بوو لە باکووری جیپسانگجیۆن. کاتێک جیپسانگجیۆن دروست کرا، ئەم کۆشکە ڕووخێنرا. یۆنهوادانگ (داڕێژە:Korean/auto) باڵەخانەیەک بوو لە ڕۆژهەڵاتی سۆنجۆنگجیۆن. بوونی سەلمێنراوە لە ساڵانی ١٦٤٧ و ١٧٨٤. جانگچونهۆن (داڕێژە:Korean/auto) باڵەخانەیەک بوو. پێدەچێت باڵەخانەکە وەک شوێنی نیشتەجێبوون بۆ هاوسەرە لاوەکییەکان (کەنیزەکەکان) بەکارهێنرابێت. شاژن دانیوی لە ساڵی ١٧١٨ لێرە کۆچی دوایی کرد. باڵەخانەکە لە سەردەمی حوکمڕانی پاشا سونجۆ لە نێوان ١٧٩٠ بۆ ١٨٣٤دا چیتر بوونی نەبوو. تێبینییەکان سەرچاوەکان سەرچاوەکان بە کۆری 국가유산청 경복궁 변천사 (上) (بە كۆری). Cultural Heritage Administration. ئابی ٢٠٠٧. داڕێژە:Harvc داڕێژە:Harvc داڕێژە:Harvc داڕێژە:Harvc 국가유산청 조선시대 궁궐 용어해설 [Glossary of Joseon-era Palaces] (بە كۆری). Korea Heritage Service. ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩. ژپنک ٩٧٨-٨٩-٦٣٢٥-٢٤٧-٦. 국가유산청 창덕궁 해설문 (بە كۆری). Cultural Heritage Administration Changdeokgung Palace Management Office. ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧. 박명호؛ 김현정؛ 최동녕، eds. (١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢). 서울 역사 답사기 6: 종묘사직, 궁궐, 성균관 (بە كۆری). Seoul: Seoul Historiography Institute. ژپنک ٩٧٩-١١-٦٠٧١-١٤٨-٦. داڕێژە:Harvc 이강근؛ 이혜원؛ 이경미؛ 안병찬 (ئابی ٢٠١١). 국가유산청 조선왕실의 건축, 창덕궁 학술연구 (بە كۆری). National Palace Museum of Korea – لەڕێگەی Korea Heritage Service. بە ئینگلیزی Yi، Hyang-woo (٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥). Na، Gak-sun؛ Mark، Patton (eds.). Korean Royal Palace: Changdeokgung (بە ئینگلیزی). لەلایەن Won، Hyeon-suk؛ Yi، Choonsun وەرگێڕدراوە. 인문산책. ژپنک ٩٧٨-٨٩-٩٨٢٥٩-٠٦-٨. خوێندنەوەی زیاتر 국가유산청 창덕궁 육백년 (بە كۆری). Cultural Heritage Administration Changdeokgung Palace Management Office. ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥. ژپنک ٩٧٨٨٩٨١٢٤٥٢٩٠. Chang، Pil-Gu؛ Jeon، Bong-Hee (کانوونی یەکەمی ٢٠١٣). «고종 장례 기간 신선원전의 조성과 덕수궁·창덕궁 궁역의 변화» 고종 장례 기간 신선원전의 조성과 덕수궁·창덕궁 궁역의 변화 [Construction of Sin-Seonwonjeon Shrine and Transformation of Deoksoogung and Changdeokgung Palaces' Area During King Kojong's Funeral]. Journal of the Architectural Institute of Korea – Planning & Design (بە كۆری). ٢٩ (12): ١٩٧–٢٠٨. ISSN ١٢٢٦-٩٠٩٣ – لەڕێگەی DBpia. بەستەرە دەرەکییەکان میدیای پەیوەندیدار بە Changdeokgung لە ویکیمیدیا کۆمنز وێبگەی فەرمی UNESCO: Changdeokgung Palace Complex داڕێژە:Five Grand Palaces (Joseon) داڕێژە:Joseon داڕێژە:World Heritage Sites in South Korea داڕێژە:Chinese garden styles دەروازەی مێژوو دەروازەی نژیاروانی دەروازەی کۆریای باشوور