Južna Koreja

Južna Koreja, službeno Republika Koreja je suverena država u Istočnoj Aziji, smještena na južnoj polovini Korejskog poluostrva. Sa sjeverne strane graniči sa Sjevernom Korejom s kojom je činila jedinstvenu državu do 1948. Njenu zapadnu granicu čini Žuto more, dok istočnu granicu definiše Japansko more. Zauzima površinu od 100.363 km2 na kojoj živi oko 51,4 miliona stanovnika. Glavni i najveći grad je Seoul sa populacijom od oko 10 miliona stanovnika. Ima populaciju od 51,75 miliona, od čega otprilike polovina živi u glavnom gradu Seoulu, četvrtom najnaseljenijem metropolitanskom području na svijetu. Ostali veći gradovi uključuju Incheon, Busan i Daegu. Korejsko poluostrvo bilo je naseljeno još u periodu donjeg paleolita. Njegovo prvo kraljevstvo zabeleženo je u kineskim zapisima u ranom 7. vijeku p. n. e.. Nakon ujedinjenja Tri kraljevstva Koreje u Silla i Balhae u kasnom 7. vijeku, Korejom su vladale dinastija Goryeo (918–1392) i dinastija Joseon (1392–1897). Nadolazeće Korejsko carstvo (1897–1910) pripojeno je 1910. Japanskom carstvu. Japanska vladavina je okončana nakon predaje Japana u Drugom svjetskom ratu, nakon čega je Koreja podijeljena na dvije zone; sjeverna zona koju je okupirao Sovjetski Savez i južna zona koju su okupirale Sjedinjene Države. Nakon što su pregovori o ponovnom ujedinjenju propali, potonja je u avgustu 1948. postala Republika Koreja, dok je prva sljedećeg mjeseca postala Socijalistička Demokratska Narodna Republika Koreja. Godine 1950, invazija Sjeverne Koreje započela je Korejski rat, koji je doveo do opsežne intervencije Ujedinjenih naroda pod vodstvom Sjedinjenih Država u podršci Jugu, dok je Kina intervenirala da podrži Sjever, uz pomoć Sovjetskog Saveza. Nakon završetka rata 1953, zemlja je ušla u vojni savez sa SAD-om, a njena devastirana ekonomija je počela da raste, bilježeći najbrži rast prosječnog BDP-a po glavi stanovnika u svijetu između 1980. i 1990. Uprkos nedostatku prirodnih resursa, nacija brzo se razvila i postala jedan od četiri azijska tigra, zahvaljujući međunarodnoj trgovini i ekonomskoj globalizaciji, integrišući se u svjetsku ekonomiju uz izvozno orijentisanu industrijalizaciju. Trenutno je jedna od najvećih zemalja izvoznica u svijetu, sa jednim od najvećih deviznih rezervi u svijetu. Demokratska borba u junu dovela je do kraja autoritarne vladavine 1987. i zemlja se sada smatra među najnaprednijim demokratijama u Aziji, sa najvišim nivoom slobode štampe na kontinentu. Južna Koreja je visokorazvijena država s vrlo visokim indeksom ljudskog razvoja (22. na svijetu). Smatra se regionalnom silom, a po vrijednošću nominalnog BDP-a 11. je ekonomija svijeta. Globalni je lider u oblasti industrije i tehnološkog sektora. Južnokoreanska izvozno orjentirana ekonomija je fokusirana na elektroničku, automobilsku, mašinsku, petrohemijsku industriju kao i na brodogradnju i proizvodnju robota. Članica je ASEAN-a, Ujedinjenih nacija, G20, WTO-a, OECD-a i mnogih drugim međunarodnih organizacija. Historija Najstarija historija Južne Koreje veže se uz doseljnike iz Mandžurije i Sibira, koji su bili preteča današnjeg korejskog naroda. Na kraju drugog svjetskog rata, Koreja je podijeljena po 38. paraleli na sjevernu polovinu pod okupacijom Sovjetskog Saveza i na južnu polovinu pod okupacijom SAD, da bi u junu 1950. izbio rat. Vlada Južna Koreja je višestranačka republika s jednim zakonodavnim domom. Na čelu države je predsjednik koji se bira na mandat od pet godina direktnim biranjem. Osim što je na čelu države i vojske, predsjednik predstavlja vrh izvršne vlasti, jer imenuje premijera kojega potvrđuje narodna skupština (parlament). Političke podjele Geografija Južna Koreja zauzima južni dio korejskog poluostrva, koje se proteže u pravcu sjever-jug oko 1.100 km od kontinentalnog i istočnoazijskog kopna. Ovo planinsko poluostrvo okružuje Žuto more na zapadu, Japansko (istočno) more na istoku. Južni dio poluostrva izlazi na Korejski prolaz i Istočnokinesko more. Država, uključujući sva njena ostrva, leži između geografskih 33° i 39° sjeverne širine i 124° i 130° istočno geografske dužine. Njegova ukupna površina je 100.410 km2. Južna Koreja se uslovno može podijeliti na četiri regije: istočna regija visokih planinskih lanaca i uskih ravnica na obali; zapadna regija širokih primorskih ravnica, riječnih bazena i blagih brda; jugozapadna regija planina i dolina te jugoistočna regija gdje dominira široka primorska ravnica bazena rijeke Nakdong. Južna Koreja je dom za tri kopnene ekoregije: listopadne šume centralne Koreje, mješovite mandžurijske šume i zimzelene šume Južne Koreje. Teren Južne Koreje je uglavnom planinski, od čega većina nije obradiva. Nizije, koje se nalaze prvenstveno na zapadu i jugoistoku, čine samo 30% ukupne površine zemljišta. Južna Koreja ima 20 nacionalnih parkova i popularna mjesta u prirodi kao što su Boseong Tea Fields, Suncheon Bay Ecological Park i Jirisan. Oko 3.000 ostrva, uglavnom malih i nenaseljenih, leže uz zapadne i južne obale Južne Koreje. Provincija Jeju je oko 100 km od južne obale Južne Koreje. To je najveće ostrvo u zemlji, sa površinom od 1.845 km2. Jeju je također mjesto najviše tačke Južne Koreje: Hallasan, ugasli vulkan, doseže 1.950 metara nadmorske visine. Najistočnija ostrva Južne Koreje uključuju stijene Ulleungdo i Liancourt (Dokdo/Takeshima), dok su Marado i Socotra Rock najjužnija ostrva Južne Koreje. Klima Južna Koreja ima vlažnu kontinentalnu klimu i vlažnu suptropsku klimu, a na nju utiče istočnoazijski monsun, sa obilnijim padavinama ljeti tokom kratke kišne sezone zvane jangma, koja počinje krajem juna i traje do kraja jula. U Seulu, prosječni temperaturni raspon u januaru je -7 do 1 °C, a prosječni temperaturni raspon u augustu je od 22 do 30 °C. Zimske temperature su više duž južne obale, a znatno niže u planinskoj unutrašnjosti. Ljeto može biti neugodno vruće i vlažno, s temperaturama koje prelaze 30 °C u većini dijelova zemlje. Južna Koreja ima četiri različita godišnja doba; proljeće, ljeto, jesen i zima. Proljeće obično traje od kraja marta do početka maja, ljeto od sredine maja do početka septembra, jesen od sredine septembra do početka novembra, a zima od sredine novembra do sredine marta. Padavine su koncentrisane u ljetnim mjesecima od juna do septembra. Južna obala je podložna kasnim ljetnim tajfunima koji donose jake vjetrove, obilne kiše, a ponekad i poplave. Prosječna godišnja količina padavina varira od 1.370 mm u Seulu do 1.470 mm u Busanu. Životna sredina Tokom prvih 20 godina brzog rasta Južne Koreje, malo je napora uloženo da se očuva okoliš. Nekontrolisana industrijalizacija i urbani razvoj rezultirali su krčenjem šuma i tekućim uništavanjem močvara kao što je Songdo Tidal Flat. Međutim, nedavno su uloženi napori da se uravnoteže ovi problemi, uključujući vladin petogodišnji projekat zelenog rasta vrijednog 84 milijarde dolara koji ima za cilj jačanje energetske efikasnosti i zelene tehnologije. Zelena ekonomska strategija je sveobuhvatan pregled ekonomije Južne Koreje, koristeći skoro dva posto nacionalnog BDP-a. Inicijativa za ozelenjavanje uključuje napore kao što su nacionalna biciklistička mreža, solarna energija i energija vjetra, snižavanje vozila zavisnih od nafte, podupiranje ljetnog računanja vremena i široka upotreba ekološki prihvatljivih tehnologija kao što su LED diode u elektronici i rasvjeti. Zemlja — jedna od najomiljenijih na svijetu — planira izgraditi nacionalnu mrežu sljedeće generacije koja će biti 10 puta brža od širokopojasnih objekata, kako bi se smanjila potrošnja energije. Standardni program portfelja obnovljivih izvora energije sa certifikatima za obnovljivu energiju traje od 2012. do 2022. Sistemi kvota favorizuju velike, vertikalno integrisane generatore i multinacionalna električna preduzeća, makar samo zato što su certifikati generalno izraženi u jedinicama od jednog megavat-sata. Njih je također teže osmisliti i implementirati od feed-in tarife. U 2012. instalirano je oko 350 stambenih mikro jedinica za grijanje i energiju. U 2017. Južna Koreja je bila sedmi najveći emiter ugljika u svijetu i peti najveći emiter po glavi stanovnika. Predsjednik Moon Jae-in obećao je smanjenje emisije stakleničkih plinova na nulu 2050. Voda iz česme u Seulu je nedavno postala bezbjedna za piće, a gradski zvaničnici su je nazvali "Arisu" u pokušaju da ubjede javnost. Napori su uloženi i u projekte pošumljavanja. Još jedan projekat vrijedan više milijardi dolara bila je obnova Cheonggyecheona, potoka koji prolazi kroz centar Seula koji je ranije bio popločan autoputem. Jedan od glavnih izazova je kvalitet zraka, s posebnim problemom kiselih kiša, sumpornih oksida i godišnjih oluja žute prašine. Priznaje se da su mnoge od ovih poteškoća rezultat blizine Južne Koreje Kini, koja je veliki zagađivač zraka. Južna Koreja je za 2019. imala srednju ocjenu indeksa integriteta šumskog pejzaža od 6,02/10, što je rangira na 87. mjesto u svijetu od 172 zemlje. Privreda Južna Koreja se zbog svoga brzog privrednog rasta svrstava u grupu tzv. Azijskih tigrova, a razlog uspješne privrede Južne Koreje leži u visoko kvalificiranoj i discipliniranoj radnoj snazi (relativno jeftinoj), snažnoj industriji te u izrazito izvoznoj orjentaciji. Važniji izvori prihoda su željezna ruda, volfram, ugljen, riža, svila, duhan, riba itd, a nezaposlenost se kreće oko 4%. Stanovništvo Južna Koreja ima oko 49.000.000 stanovnika (od toga 99,9% čine Korejanci). Najgušće su naseljene nizine na zapadu i kotline na jugu zemlje. Oko 75% Korejanaca živi u gradovima, najveći je glavni grad Seul sa 12 miliona stanovnika i Pusan sa 4 miliona sanovnika. Oko 50% stanovnika su ateisti, od religijskih grupa najviše je budista oko 12 miliona ili 25% populacije zatim protestanata 8 miliona ili 16%, katolika 2,5 miliona ili 6% oko 2% cine pripadnici domace vjere Chondogjo 1% su konfukonfucijanci, oko 0,1% sunitski muslimani. Kultura Također pogledajte Korejski rat Bilješke Reference Dodatna literatura Vanjski linkovi Službeni sajt (Korea.net) Korea Tourism Guide website Arhivirano 1. 3. 2017. na Wayback Machine Korea National Statistical Office South Korea. The World Factbook. Central Intelligence Agency. A Country Study: South Korea u Library of Congress Južna Koreja na Curlie Korea na OECD website South Korea profile from BBC News South Korea Encyclopædia Britannica entry Key Development Forecasts for South Korea sa International Futures