Mto Sundays

Mto Sundays ni mto uliopo katika mkoa wa Rasi ya Mashariki nchini Afrika Kusini. Mto huo unatajwa kuwa ndio mto unaotiririka kwa kasi kubwa zaidi nchini humo. Kihistoria, wenyeji wa jamii ya Inqua Khoi, ambao walikuwa kikundi chenye utajiri mkubwa zaidi kusini mwa Afrika, waliuita mto huu jina la !Khukaǁgamma (Kixhosa) ikiwa na maana ya "maji yenye roho ya wingi") kwa sababu kingo za mto huu hubaki kuwa za kijani na zenye nyasi tele wakati wote, licha ya kupita katikati ya mazingira makame na yenye ukame. Ukubwa wa mto Mto Sundays una urefu wa takribani kilomita 250 (sawa na maili 155) na chimbuko lake lipo katika milima ya Sneeuberge, ambayo ndiyo safu ya milima mirefu zaidi katika iliyokuwa Jimbo la Cape, karibu na eneo la Nieu-Bethesda. Baada ya kutoka kwenye chimbuko lake, mto huu unatiririka kuelekea upande wa kusini na kusini-mashariki, ukipita katika mji wa Graaff-Reinet uliopo ndani ya jangwa la Karoo, kabla ya kujipinda na kupita katikati ya Milima ya Zuurberg na kisha kuelekea Kirkwood na Addo katika Bonde la Mto Sundays lenye udongo wenye rutuba tele. Mto huu unaishia katika Bahari ya Hindi kwenye Ghuba ya Algoa baada ya kupita katika kijiji cha Colchester, umbali wa kilomita 40 mashariki mwa jiji la Gqeberha. Mradi wa mfereji wa mto Fish na Sundays Mradi wa Mfereji wa Mto Fish na Sundays (Fish-Sundays River Canal Scheme) una miundombinu ya mifereji na miviringo ya ardhini (tunnels) ambayo inasafirisha na kusambaza maji kutoka Mto Orange kwenda kwenye Bonde la Mto Great Fish, na hatimaye kufikisha maji hayo katika Bonde la Mto Sundays. Lengo kuu la mradi huu ni kuongeza kiasi cha maji kinachopatikana katika Mkoa wa Eastern Cape. Tangu mwaka 1992, maji kutoka katika mradi huu wa Bonde la Mto Sundays yamekuwa yakisafirishwa na kusambazwa pia hadi kwenye jiji la Gqeberha ili kukidhi mahitaji ya wakazi wake. Uhifadhi Kutokana na mto huu kupita katika maeneo yenye ukame mkubwa wa Karoo, utunzaji wa Bonde la Mto Sundays ni kipaumbele kikubwa ili kuzuia mmomonyoko wa udongo na kupoteza uasili wa maeneo yenye rutuba. Uhifadhi unahusisha pia ulinzi wa ikolojia ya hifadhi za taifa zinazozunguka mabwawa yake, ili kuhakikisha wanyamapori na mimea ya asili inapata maji safi na salama wakati wote wa mwaka. Marejeo