Κάστρο της Καλής Ελπίδας

Το Κάστρο της Καλής Ελπίδας ή Καστέλο της Καλής Ελπίδας (ολλ. Kasteel de Goede Hoop‎‎, αφρ. Kasteel die Goeie Hoop) είναι φρούριο με προμαχώνες στο Κέιπ Τάουν της Νότιας Αφρικής, έργο του 17ου αιώνα. Το 1936 το Κάστρο ανακηρύχθηκε ιστορικό μνημείο και μετά από αποκατάσταση τη δεκαετία του 1980 θεωρείται το καλύτερα διατηρημένο παράδειγμα φρουρίου της Ολλανδικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών. Ιστορία Το φρούριο κτίσθηκε από την Ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών από το 1666 έως το 1679, γεγονός που το καθιστά το παλαιότερο σωζόμενο κτίσμα σε ολόκληρη τη Νότια Αφρική. Αντικατέστησε μια παλαιότερη οχύρωση, το λεγόμενο Φρούριο της Καλής Ελπίδας, το οποίο ήταν κατασκευασμένο από πηλό και ξύλο, έργο του Γιαν φαν Ρίμπεκ, που το έκτισε αμέσως μετά την άφιξή του στο Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδος το 1652. Ο σκοπός του ολλανδικού καταυλισμού στην περιοχή ήταν να χρησιμεύει ως σταθμός ανεφοδιασμού για πλοία που περνούσαν το Ακρωτήριο σε μακρά ταξίδια ανάμεσα στην Ολλανδία και τις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες (τη σημερινή Ινδονησία). Το 1664 η ένταση ανάμεσα στη Μεγάλη Βρετανία και την Ολλανδία αυξήθηκε και υπήρχαν φήμες για πόλεμο. Το ίδιο έτος ο διοικητής Ζαχαρίας Βάγκενερ, διάδοχος του Γιαν φαν Ρίμπεκ, έλαβε οδηγίες από τον Αρμοστή Ίγσμπραντ Γκόντσκε να ανεγείρει ένα πέτρινο πενταγωνικό φρούριο. Ο θεμέλιος λίθος τέθηκε στις 2 Ιανουαρίου 1666 και το έργο υλοποιήθηκε μερικώς από εργασία σκλάβων. Οι αρχές δεν είχαν πληροφορίες για το μέγεθος του ντόπιου πληθυσμού και φοβούνταν εξέγερση αν υποδούλωναν τις γειτονικές φυλές ιθαγενών. Εκείνο που έπραξαν λοιπόν ήταν να μεταφέρουν έως και 60 χιλιάδες σκλάβους από τη Μαδαγασκάρη, τη Μοζαμβίκη, τις Ολλανδικές Ινδίες και την Ινδία. Οι εργασίες διακόπτονταν συχνά επειδή η Ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών δίσταζε να δαπανήσει χρήματα για το φρούριο. Στις 26 Απριλίου 1679 οι 5 προμαχώνες ονοματίστηκαν με τους βασικούς τίτλους του Γουλιέλμου Γ΄ της Οράγγης-Νάσαου: Ληρντάμ στα δυτικά και από εκεί δεξιόστροφα οι Μπύρεν, Κάτσενελνμπόγκεν, Νάσαου και Οράγγης. Οι ονομασίες αυτών των προμαχώνων δόθηκαν και σε οδούς προαστίων κυρίως του Κέιπ Τάουν. Το 1682 η νέα πύλη αντικατέστησε την παλαιά είσοδο, η οποία «έβλεπε» προς τη θάλασσα. Το 1684 ανεγέρθηκε ένα κωδωνοστάσιο πάνω από τη νέα είσοδο. Η αρχική καμπάνα που εγκαταστάθηκε είναι η παλαιότερη σε ολόκληρη τη Νότια Αφρική, χυτεύθηκε στο Άμστερνταμ το 1697 από τον Φρίσιο τεχνίτη Claude Fremy, ζυγίζει λίγο παραπάνω από 300 κιλά και ο ήχος της μπορούσε να ακουστεί σε απόσταση 10 χιλιομέτρων. Χρησίμευε στην ειδοποίηση των κατοίκων σε περίπτωση κινδύνου ή για να συγκεντρώσει στρατιώτες και κατοίκους όταν χρειαζόταν να γίνουν σημαντικές ανακοινώσεις. Ο Γάλλος συγγραφέας και ακαδημαϊκός Φρανσουά-Τιμολεόν ντε Σουαζύ ήταν μέλος μιας αποστολής που ανεφοδιάσθηκε στο φρούριο τον Ιούνιο του 1685 στο ταξίδι τους προς το Σιάμ, οπότε περιέγραψε το συγκρότημα ως εξής: «Το φρούριο είναι πολύ ελκυστικό. Οι κοιτώνες αποτελούνται από οικίσκους καλυμμένους κυρίως με ψάθα, αλλά είναι τόσο καθαροί και ασπρισμένοι, που καταλαβαίνεις ότι είναι ολλανδικοί. Υπάρχει ένας κήπος που δημιούργησε η Εταιρεία, που θα ήθελα να είναι σε μια γωνιά των Βερσαλλιών. Υπάρχουν παντού συστάδες από πορτοκαλιές και λεμονιές, λαχανόκηποι, espaliers και δενδρύλλια, με εγκατεσπαρμένες βρύσες που τρέχουν καθάριο νερό από πηγές...». Κατά τη σύντομη παραμονή του εκεί, ο ντε Σουαζύ συναντήθηκε με τον Ολλανδό Γενικό Αρμοστή, ο οποίος τους προσέθεσε στα εφόδια μερικά μικρά γουρουνόπουλα γάλακτος και κρασί από τα Κανάρια Νησιά, ως ενδεικτικό του στοκ που διατηρούσαν στο Κάστρο. Ο ντε Σουαζύ σημείωσε ότι εκείνη την εποχή πάνω από το ένα τέταρτο των πλοίων της Ολλανδικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών σταματούσαν ετησίως στο Ακρωτήριο για να ανεφοδιασθούν σε κρέας, κρασί, φρέσκα φρούτα και λαχανικά. Το φρούριο περιείχε έναν ναό, φούρνο για το ψωμί, διάφορα εργαστήρια, κοιτώνες και άλλες δομές. Η κίτρινη βαφή στους τοίχους επιλέχθηκε αρχικώς επειδή μείωνε την επίδραση της ζέστης και της αντηλιάς. Υπάρχει ένα εσωτερικό τείχος για την προστασία των κατοίκων της πόλεως σε περίπτωση επιθέσεως, που τέμνει την εσωτερική αυλή, όπου και ο Εξώστης Ντε Κατ, σχεδιασμένος από τον Λουί Μισέλ Τιμπώ με ανάγλυφα και αγάλματα από τον Γερμανό Άντον Άνραϊτ. Αρχικώς είχε κτισθεί το 1695, αλλά ανακτίσθηκε στη σημερινή μορφή του το 1786-1790. Από το μπαλκόνι αυτό γίνονταν ανακοινώσεις προς τους στρατιώτες, τους σκλάβους ή τους κατοίκους (burghers) της Πόλεως του Ακρωτηρίου. Ο εξώστης οδηγεί σήμερα προς τη συλλογή πινάκων και παλαιών επίπλων του Γουίλιαμ Φερ. Στο Κάστρο διέμεινε για λίγο καιρό η Λαίδη Ανν Μπάρναρντ, το όνομα της οποίας φέρει σήμερα μία από τις λειτουργικές αίθουσες του Κάστρου. Κατά τον Δεύτερο Πόλεμο των Μπερς (1899-1902), μέρος του Κάστρου χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή, της οποίας τα κελιά διατηρούνται μέχρι σήμερα. Ο Φριτς Ντιουκέιν, γνωστός μετέπειτα ως «ο άνθρωπος που σκότωσε τον Κίτσενερ» και κατάσκοπος, ήταν ένας από τους γνωστότερους φυλακισμένους εκεί, και επεχείρησε να αποδράσει και από εκεί: Τα τείχη του κάστρου ήταν πολύ χονδρά, αλλά επί πολλές νύκτες ο Ντιουκέιν αφαιρούσε με ένα σιδερένιο κουτάλι το συνδετικό υλικό γύρω από τις πέτρες του, ώστε να μπορέσει να τις μετακινήσει. Τη νύκτα που δοκίμασε να αποδράσει όμως μια μεγάλη πέτρα γλίστρησε και τον παγίδευσε στη μικρού μήκους σήραγγα που είχε ανοίξει στο τείχος. Το επόμενο πρωί ένας φύλακας τον βρήκε αναίσθητο αλλά ζωντανό. Το 1936 το Κάστρο ανακηρύχθηκε ιστορικό μνημείο και από το 1969 «εθνικό μνημείο», ενώ από τον Απρίλιο του 2000 αποκαλείται επισήμως «Επαρχιακός τόπος κληρονομιάς», ο πρώτος που έλαβε αυτόν τον τίτλο σε όλη τη Νότια Αφρική. Εκτεταμένες εργασίες αποκαταστάσεως ολοκληρώθηκαν τη δεκαετία του 1980, καθιστώντας το Κάστρο το καλύτερα διατηρημένο παράδειγμα φρουρίου της Ολλανδικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών παγκοσμίως. Το Κάστρο της Καλής Ελπίδας φιλοξένησε το περιφερειακό αρχηγείο του Στρατού της Νοτιοαφρικανικής Δημοκρατίας για τη Δυτική Επαρχία Ακρωτηρίου, ενώ σήμερα στεγάζει στρατιωτικό μουσείο, αλλά είναι και η έδρα του μηχανοκίνητου Συντάγματος πεζικού «Cape Town Highlanders». Μουσείο Κληρονομιάς του Ακρωτηρίου Το Μουσείο Κληρονομιάς του Ακρωτηρίου βρίσκεται εντός του ιστορικού Κάστρου της Καλής Ελπίδας και παρέχει μια περιεκτική εποπτική αφήγηση της νοτιοαφρικανικής ιστορίας, τονίζοντας τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων, όπως οι Χόι, οι Σαν και οι Ολλανδοί, μέσα από διάφορες εποχές, όπως της αποικιοκρατίας και του απαρτχάιντ. Στοχεύει στο να προσφέρει μια ισορροπημένη απεικόνιση της κληρονομιάς της χώρας και του σύνθετου παρελθόντος. Συμβολισμός Μέχρι την αντικατάστασή του το 2003, το χαρακτηριστικό σχήμα του αστεροειδούς πεντάγωνου του Κάστρου της Καλής Ελπίδας (από μακριά φαίνεται ως πεντάκτινο αστέρι) υπήρχε στις σημαίες των Ενόπλων Δυνάμεων της Νότιας Αφρικής, επάνω στα πολεμικά αεροσκάφη της, και ήταν η βάση για μερικά διακριτικά στρατιωτικών βαθμών από εκείνον του ταγματάρχη και άνω. Εικόνες Παραπομπές Πηγές de Choisy, Abbé (1993). Journal of a Voyage to Siam: 1685-1686 (Translated and Introduced by Michael Smithies). Kuala Lumpur: Oxford University Press. ISBN 967-65-3026-3. Βιβλιογραφία Lalou Meltzer (1997). The Castle of Good Hope, Cape Town. Art Link. ISBN 0-620-20823-6. Ras, A.C. (1959): Die Kasteel en Ander Vroe Kaapse Vestingwerke, Tafelberg-Uitgewers Eric Rosenthal (1966). 300 years of the Castle at Cape Town. H.M. Joynt. Εξωτερικοί σύνδεσμοι Επίσημος ιστότοπος