ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ།

ངོ་སྤྲོད། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་སྦེ་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་མི་འདི་ ཨཕ་རི་ཀ་གླིང་ཆེན་གྱི་ ལྷོ་ཕྱོགས་མཐའ་མཇུག་ལུ་ཆགས་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་འདི་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ དེ་ལས་ རྒྱལ་རབས་ལེ་ཤ་སྦེ་ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཡོད་མི་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ཁར་ཤུགས་ཅན་དང་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། ས་ཆ་དང་རྒྱ་ཚད། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་འདི་ས་ཁོངས་རྒྱ་གྲུ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ས་ཡ་༡.༢༢ དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་འཛམ་གླིང་ནང་རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་༢༥ པ་ཨིན། འདི་གིས་ ན་མི་བི་ཡ་དང་ བོསི་ཊ་ཝ་ན་ ཟིམ་བཱ་བུ་ མོ་ཟམ་བིཀ་ ཨིསི་ཝ་ཊི་ནི་ (སྭ་ཟི་ལེནཌ) དང་ཅིག་ཁར་ ས་མཚམས་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་སྟེ་ ས་མཚམས་ནང་འཁོད་ལུ་ ལེ་སོ་ཐོ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ མཐོ་སྒང་དང་ རི་ བྱེ་ཐང་ དེ་ལས་ ཨེ་ཊ་ལེན་ཊིག་དང་ རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ཆ་རའི་ མཚོའི་མཐའ་མ་ཚུ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་གསུམ་ཡོདཔ་ལས་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཚུ་ཡང་། • པི་རི་ཊོ་རི་ཡ་ (བདག་སྐྱོང་)། • ཀེབ་ཊཱོན་ (ཁྲིམས་བཟོ)། • བུལུམ་ཕཱོན་ཊིན་ (ཁྲིམས་དོན།)། གཞན་ཁྲོམ་ཚོགས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ དཔལ་འབྱོར་ལྟེ་བ་འབད་མི་ཁྲོམ་ཚོགས་ ཇོ་ཧན་ནིསི་བཱརག་དང་ གྲུ་ཆགས་སའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟེ་བ་འབད་མི་ཁྲོམ་ཚོགས་ ཌར་བཱན་ཚུ་ཨིན། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་མེན་པར་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་གསུམ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་ཚུ་རྒྱལ་ཁབ་གཞུང་སྐྱོང་གི་དོན་ལུ་ འགན་ཁུར་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་ཁྲོམ་ཚོགས་གསུམ་འདི་ཡང་ པི་རི་ཊོ་རི་ཡ། ཀེབ་ཊཱོན། བུལུམ་ཕཱོན་ཊིན་ཚུ་ཨིན་མས། འདི་གིས་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་དབང་ཚད་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ནི་ནང་རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་མ་ཚད་ རྒྱལ་རབས་དང་སྲིད་དོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ གསལ་སྟོན་འབད་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། པི་རི་ཊོ་རི་ཡ་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱི་གཞུང་འབྲེལ་སྡོད་ཁྱིམ་དང་ གཞུང་གི་ལྷན་ཁག་ཡིག་ཚང་མང་ཤོས་ཡོད་ས་འདི་ བདག་སྐྱོང་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ གཱའུ་ཊེང་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་འདི་གི་ཁྲོམ་ལམ་བདའ་སྟེ་ ཇ་ཀ་རན་ཌ་ཤིང་ཚུ་གི་གྱལ་རིངམོ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ མིང་གཞན་འདི་ཇ་ཀ་རན་ཌ་ཁྲོམ་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀའི་གཞུང་གི་གདན་ས་ཨིནམ་དང་ དམངས་གཙོ་དང་གཅིག་མཐུན་གྱི་རྟགས་མཚན་ཅིག་ཨིན་མི་ ཡུ་ནི་ཡཱན་སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། ནུབ་ཕྱོགས་ཀེབ་མངའ་སྡེའི་ནང་ཡོད་པའི་ཀེབ་ཁྲོམ་འདི་ཁྲིམས་བཟོའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཡིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཁྲིམས་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་དང་གྲོས་བསྡུར་འབད་དེ་ ཆ་འཇོག་འབད་སའི་ སྤྱི་ཚོགས་ཁང་ཨིན། ཀེབ་ཁྲོམ་འདི་ སྲིད་དོན་གྱི་ཐད་ཁར་ ཁག་ཆེཝ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ འདི་ནང་ལྟ་བཤལ། མཛེས་ཆ་ཅན་གྱི་ས་གོ། མཚོ་འགྲམ། ཆང་འཐོན་ས། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཕྱུག་པའི་ས་གོ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཡང་ཨིན། ཁྲིམས་དོན་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ བུལོམ་ཕོན་ཊིན་འདི་ ཕི་རི་སི་ཊེཊ་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཁར་ མངོན་མཐོ་ཁྲིམས་ཀྱི་གདན་ས་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ལུ་ ས་གོ་འདི་ཆུང་སུ་ཅིག་སྦེ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་མེད་རུང་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་ཁྲིམས་ལུགས་རྒྱུན་སྐྱོང་དང་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་ཁྲིམས་ལུགས་བདག་འཛིན་འཐབ་ནི་ལུ་ འགན་ཁུར་གཙོ་བོ་འབགཔ་ཨིན། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཁག་གསུམ་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ དུས་རབས་༢༠ པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ལས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ལུང་ཕྱོགས་སོ་སོ་ཚུ་ནང་ སྲིད་དོན་གྱི་དབང་ཚད་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་དེ་ ཁྲོམ་ཚོགས་གཅིག་གི་ དབང་ཤུགས་མར་ཕབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ བཟོ་བཀོད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གིས་ བཅའ་སྒྲིག་དང་འབྲེལ་བའི་གདོང་ལེན་ཚུ་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་རྟགས་མ་འདྲཝ་དང་ བྱུང་རབས་ལེ་ཤ་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས། པི་རི་ཊོ་རི་ཡ་དང་ ཀེབ་ཊཱོན་ དེ་ལས་ བུལུམ་ཕཱོན་ཊིན་ཚུ་གིས་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་ འདྲ་མཉམ། ག་ར་འབྲེལ་གཏོགས། དེ་ལས་ གཞུང་སྐྱོང་ནང་དབང་ཚད་ཕྱིར་སྤེལ་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་མི་གི་རྟགས་མཚན་སྟོནམ་ཨིནམ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་མ་འདྲཝ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་གཤིས། གནམ་གཤིས་འདི་ ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་མ་འདྲཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གནས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གནམ་བྱཱར་འབདན་ཚ་དྲོད་ཡོདཔ་དང་ དགུན་འབདན་བསིལ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་མཐའི་ལུང་ཕྱོགས་ ཀེབ་ཊཱོན་བཟུམ་ལུ་ མེ་ཌི་ཊ་རེ་ཡེན་གནམ་གཤིས་ཡོདཔ་ད་ བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཚ་དྲོད་ཆེ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ནང་འཁོད་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ སྤྱིར་བཏང་སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་དང་ ཕྱེད་ཀ་སྐམ་ས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ས་གནས་ཀ་རུ་དང་ ཀཱ་ལ་ཧ་རི་བྱེ་ཐང་ཚུ་ཡང་འདི་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རློབས་དང་མི་རིགས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ལུ་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་མི་རློབས་ས་ཡ་༦༡ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་འབདཝ་ཨིན་པས། མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་དང་ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མི་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ “འཇའ་ཚོན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་” ཟེར་སླབ་ཨིན། མི་རློབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ སྤྱིར་བཏང་སྦེ་བལྟ་བ་ཅིན་འོག་ལུ་བཟུམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨཕ་རི་ཀའི་མི་རིགས་ནགཔོ།: ~༨༠% མི་རིགས་སླ་བསྲེ།: ~༩% མི་རིགས་དཀར་པོ།: ~༨% རྒྱ་གར་/ཨེ་ཤི་ཡའི་མི་རིགས།: ~༣% སྐད་ཡིག། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གིས་ གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་༡༡ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ མཐོང་སྣང་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ ཟུ་ལུ་དང་ ཟོ་ས་ ཨཕ་རི་ཀཱན་ ཨིང་ལིཤ་ ཙྭ་ན་ སོ་ཐོ་ བྱང་ཕྱོགས་སོ་ཐོ་ ཙོང་ག་ སྭ་ཏི་ ཝེན་ཌ་ དེ་ལས་ ནེ་ཌེ་བྷེ་ལི་ཚུ་ཨིན་པས། དབྱིན་ཡིག་འདི་ གཞུང་དང་ཚོང་ལཱ་ཚུ་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཆོས་ལུགས། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ ཆོས་ལུགས་མ་འདྲཝ་ཡོད་རུང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འབད་མི་ཚུ་ཨིན། ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ པྲོ་ཊེསི་ཊེནཊ་དང་ ཀེ་ཐོ་ལིག་ དེ་ལས་ ཟིའོ་ནིསི་ཊི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཨིན། ཆོས་གཞན་ཚུ་ཡང་ ཁ་ཆེ། ཧིན་དུ། ཇིའུ། དེ་ལས་ ཨཕ་རི་ཀའི་ རང་ལུགས་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། བྱུང་རབས། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་བྱུང་རབས་འདི་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་འདི་ནང་ཁག་ཆེ་ཤོས་ར་ རོགས་ཀྱི་དབང་འོག་ལུ་བཙུགས་ནི་དང་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ དེ་ལས་ མཐར་ཐུག་ལུ་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད་མི་ཚུ་ཨིན། ཌཆ་གི་མི་རིགས་གཞི་ཆགས་མི་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་༡༦༥༢ ལུ་ལྷོད་ཡོདཔ་ད་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༠༠ ལུ་ བིརི་ཊིཤ་མི་རིགས་ཚུ་ལྷོད་ནུག། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་དང་གསེར་གྱི་ས་གཏེར་བཏོན་ཡོད་མི་གིས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འགྱུར་བ་དང་ དམག་འཁྲུག་ཚུ་འཐོན་ཡོདཔ་དང་ འདི་སྐབས་་ ཨེང་ལོ་བཱོར་གྱི་དམག་འཁྲུག་ཚུ་ འབྱུང་ནུག། སྤྱི་ལོ་༡༩༤༨ ལུ་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་དང་ མི་དཀརཔོ་གྲངས་ཉུང་གི་དབང་ཚད་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནིའི་ལམ་ལུགས་གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ མི་ངོམ་ ནེལ་སཱོན་མན་ཌེ་ལ་བཟུམ་གྱིས་ འགོ་འཁྲིད་འབད་དེ་ ངོ་རྒོལ་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༤ ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དམངས་གཙོའི་བཙག་འཐུ་འགོ་དང་པ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནིའིལམ་ལུགས་འདི་ མཇུག་བསྡུ་ནུག། མན་ཌེ་ལ་འདི་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་ མི་ནགཔོ་གི་སྲིད་འཛིན་འགོ་དང་པ་འཐོབ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཆམ་འགྲིག་དང་ མཐུན་ལམ་འབད་ནིའི་དུས་སྐབས་གསརཔ་ཅིག་འགོ་བཙུགས་ནུག། གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་ཚོགས། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་འདི་ རྩ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་ཡོདཔ་ཨིན། སྲིད་འཛིན་གྱིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གིས་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་འགན་ཁུར་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིདཔ་ དེ་ལས་ གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༤ ལས་ གཞུང་སྐྱོང་ཚོགས་པ་དེ་ ཨཕ་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀོང་གེརེསི་ཚོགས་པ་ཨིན་རུང་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་དོ་འགྲན་འབད་མི་ ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དྲང་ཁྲིམས། དྲང་ཁྲིམས་འདི་ རང་དབང་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༦ གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཡར་རྒྱས་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ མི་སེར་ཆ་མཉམ་ལུ་ ཐོབ་དབང་འདྲ་མཉམ་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན། དཔལ་འབྱོར། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་འདི་ འོང་འབབ་བར་མའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ཆེ་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གསེར། པེལེ་ཊི་ནམ། རྡོ་སོལ། རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་ཚུ་ མངམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དཔལ་འབྱོར་འདི་ སྣ་མང་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་གཙོ་ཆེ་ཤོས་རང་ ས་གཏེར། སོ་ནམ། བཟོ་གྲྭ། དངུལ་འབྲེལ། ལྟ་བཤལ་ཚུ་ཨིན། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལཱ་གཡོག་མེད་མི་མཐོ་དྲགས་དང་ འདྲ་མཉམ་མེད་མི་ དེ་ལས་ དབུལ་ཕོངས་ལ་སོགས་པའི་ གདོང་ལེན་ཚུ་ མང་ཤོས་ར་ ཧེ་མ་མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ལས་ བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་དོན་ནང་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨཕ་རི་ཀ་གླིང་ཆེན་ནང་ འགན་ཁུར་གལ་ཅན་ཅིག་ འབགཔ་ཨིན་པས། ཨཕ་རི་ཀའི་མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་པ།(AU) འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས།(UN) བིརིཀ་ཚོག་པ། (བཱ་རཱ་ཟིལ། ར་ཤི་ཡ། རྒྱ་གར། རྒྱ་ནག་དང་མཉམ་ཅིག) དེ་ལས་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀའི་གོང་འཕེལ་ཚོགས་པ་(SADC) གི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་དབང་དང་ ཞི་བདེ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་མཉམ་འབྲེལ་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན། ལམ་སྲོལ། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཧེ་མ་ལས་ཡོད་མི་དང་ དབང་འོག་སྡོད་ད་གི་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་སླ་བསྲོས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཐོང་སྣང་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ སྙན་ཆ་སྤྲོག་མི་དང་ རྩོམ་པ་པོ་ དེ་ལས་ གློག་བརྙན་བཟོ་མི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་སྦེ་ སྤྲོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། སོ་ཝེ་ཏོ་བཟུམ་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ ཀ་ཝའི་ཏོ་དང་ ཨེཕ་རོ་བིཊ་ དེ་ལས་ ཇེཟ་བཟུམ་གྱི་སྙན་ཆའི་རིགས་ཚུ་གི་ལམ་སྲོལ་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། གྱོན་ཆས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དཔེར་ན་ ཟུ་ལུ་གི་གྱོན་ཆས་ནང་ལུ་ ཕྱེངམ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་པགས་ཀོ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་དང་ ཇོ་སཱ་གི་ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ ཨུམ་བཱ་ཅོ་གྱོན་ཆས་དང་ མགུ་ཏོ་གུ་ཁ་ཤ་དཀྱི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གྱོན་ཆས་འདི་ཚུ་ གཉེན་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་དང་ དུས་སྟོན་ དེ་ལས་ སྲོལ་ཁྱུན་གྱི་ཉིནམ་ཚུ་ནང་ གྱོནམ་ཨིན། རྩེད་རིགས། རྩེད་རིགས་འདི་ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ མི་གི་བར་ན་མཐུན་སྒྲིག་བཟོ་ཚུགས་པའི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ རག་བི་དང་ ཀིརི་ཀེཊ་ དེ་ལས་ རྐང་རྩེད་ཚུ་ལུ་ སྤྲོ་བ་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ སི་པིརིང་བོཀསི་(རག་བི་) དང་ པོརོ་ཊིསི་(ཀིརི་ཀེཊ་) དེ་ལས་ བ་ཕ་ན་ བ་ཕ་ན་ (རྐང་རྩེད་) ཚུ་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ ལུ་ འཛམ་གླིང་རྐང་རྩེད་འགྲན་བསྡུར་འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་དེ་ ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ འགོ་དང་པ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ དེང་སང་གི་རྒྱལ་རབས་ནང་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་ ལས་རིམ་ཅིག་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ། ལྟ་བཤལ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་ལུ་ ལྷན་ཐབས་སྦོམ་སྦེ་ར་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ས་གོ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་། • ཀུརུ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ – ཨཕ་རི་ཀའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ས་ཁོངས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། • ཊེ་བཱལ་སྒང་རི་ – མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ཀེབ་ཁྲོམ། • གར་ཌེན་རའུཊ་ – རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་མཚོ་འགྲམ། • རོབ་བེན་མཚོ་གླིང་ – ནེལ་སོན་མན་ཌེ་ལ་བཙོན་ཁང་ནང་བཙུགས་སའི་ས་ཆ། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཆེ་རིམ་ཅན་གྱི་ས་ཕ་རི་ལྟ་བཤལ། ཆང་གི་ལྟ་བཤལ། མཚོ་འགྲམ་ལྟ་བཤལ། དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ལྟ་བཤལ་ཚུ་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཐའ་མཇུག། ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་འདི་ འཇའ་ཆི་ཆི་དང་ ལམ་སྲོལ་དང་ལྡནམ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་རུང་ མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་ ད་ལྟོ་ཡང་ འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རིགས་དཀར་ནག་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ལས་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཚུན་ རྩ་འགེངས་སྟེ་སྒྱུར་བཅོས་འགྱོ་ཚུགས་མི་འདི་ དཀའཝ་སྤྱད་ཡོད་པའི་རྟགས་ཚན་ཨིན་པས། མི་རློབས་མ་འདྲཝ་དང་ དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་ཅན་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ཤུགས་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གིས་ དེང་སང་ཨཕ་རི་ཀ་ནང་ལུ་ སྒྱུར་བ་འབག་འོང་ཚུགས་པའི་བརྡ་ཚོན་ཨིན་པས། རྒྱབ་རྟེན། https://en.wikipedia.org/wiki/South Africa #