Noka ya Great Kei

Noka e tona ya Kei ke noka mo porofenseng ya Kapa Botlhaba ya Afrika Borwa. E bopilwe ke go kopana ga noka ya Black Kei le White Kei, kwa bokonebotlhaba jwa Cathcart. E elela sebaka sa dikhilometara di le makgolo a mararo le masome a mabedi (199 mi) mme e felela kwa Great Kei Estuary kwa Indian Ocean le toropo e nnye ya Kei Mouth kwa lobopong lwa bophirima. Go ya ka ditso tsa Noka e tona ya Kei e ne e bopa molelwane wa borwabophirima jwa kgaolo ya Transkei jaaka e ne e itsege pele jaaka Noka ya Nciba. Tsela Noka e tona ya Kei ke noka e e itsoketsang mme e bopiwa ke go kopana ga Noka ya Black Kei le Noka ya White Kei kwa Enoch Mgijima Local Municipality, bokone-botlhaba jwa Cathcart le borwa-botlhaba jwa Queenstown. Noka e tona ya Kei e elela go tswa kwa e kopanang teng le Noka e Ntsho le Noka e Tshweu ya Kei mo e ka nnang dikilometara di le makgolo a mabedi le masome a mabedi le botlhano go ya kwa borwabotlhaba go ya kwa Lewatleng la India. E felela kwa molomong wa noka ya Great Kei kwa Kei Mouth, e leng toropo e e fa lotshitshing lwa lewatle. Noka e telele go di feta tsotlhe ke Tsomo kwa bokone. Leina la yone le simologile ka ngwaga wa 1752 mme le theilwe mo lefokong la Se-Khoisan le le rayang noka le le rayang 'moshawa'. Noka e tona ya Kei pele e ne e bopa molelwane wa borwabophirima wa kgaolo ya Transkei o o ka fitlhelelwang ka 'Pont', e le nngwe ya dikepe tse pedi fela tse di rwalang dikoloi mo Afrika Borwa. Borogo jono bo setse bo dirisiwa mme bakgweetsi ba dikoloi gantsi ba tsewa ka mokoro go tswa mo lotshitshing lo lo kafa borwabophirima go ya kwa lotshitshing lo lo kafa bokonebotlhaba go ya kwa Wild Coast. Seemo sa Bosa Metsi a a tswang mo nokeng ya Great Kei go ya kwa borwa jwa Mozambique a tsewa e le a a tswang kwa mafelong a boboatsatsi. Ditsamaiso tseno di na le metsi a a bothitho a a fetang didikirii tsa Celsius di le lesome le borataro. Seno se dira gore seemo sa bosa se nne se se bothitho le e e bongola mo e ka nnang ngwaga otlhe. Dipaka tse di kwa tlase tsa dithemperetšha tsa mariga di farologana go tswa go ko go lesome le bobedi go ya go lesome le bone mme lefelo leno le amogela pula ngwaga otlhe. Tikologo Dikarolo tse di kwa teng tsa Noka e tona ya Kei di elela go ralala dikgwa tsa kwa Albany le dikgwa tsa kwa sekgweng, di felela mo dikgweng tsa kwa lotshitshing lwa India kwa molomong wa yone. Molomo wa noka ya Kei o na le dikgwa tsa mangrove tse di leng kwa borwa jwa Afrika Borwa. Dikgwa tsa sekgwa di fitlhelwa kwa bokone jwa noka ya Mngazana, mme mafelo a letswai a fitlhelwa kwa borwa jwa noka ya Great Kei. Noka ya Great Kei e na le mefuta e e farologaneng ya ditlhapi. Le fa go ntse jalo, mefuta mengwe ya ditshedi e e jaaka South African Cob le White steenbras e mo kotsing e kgolo ya go nyelela. Go na le mefuta e le mentsi ya dinonyane tse di nnang gaufi le lotshitshi mo lefelong leno, tse di jaaka di-oystercatcher tsa Afrika, di-sandpiper le di-kingfisher. Borogo Jwa Seporo Maiteko a go aga borogo jo bo kgabaganyang noka ya Kei a simolotse ka ngwaga wa sekege makgolo a robabobedi le masome a supa le bosupa fa didirisiwa tsa go aga di ne di romelwa kwa Lontone Botlhaba go tswa kwa Boritane ka dikolotsana tsa dikgomo le seporo. Tiro ya go aga borogo e ne ya kgorelediwa makgetlo a le mantsi ka ntlha ya dikgotlhang mo kgaolong eo go akaretsa Ntwa ya borobabongwe ya Molelwane koo Newey le setlhopha sa gagwe ba neng ba patelesega go boela kwa Royal Hotel kwa Komga fa batlhabani ba Gcaleka ba ne ba simolola go kgabaganya noka ya Kei go ya ntweng. Masole a le mmalwa a Boritane a ne a bolawa ke batlhabani ba Ba-Xhosa kwa Moordenaarskop (Murderers - Hill), e leng thabana e e gaufi le borogo jwa bogologolo. Go tloga ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe le bosupa go ya ko go wa sekete makgolo a robabongwe le lesome le bosupa go ne ga agiwa seporo mo borogong jwa logong jo bo neng bo le kwa tlase ga noka ya Great Kei. Borogo jwa logong bo ne jwa senngwa ke morwalela mme seporo sa terena se ne sa fudusediwa kwa borogong jo bosha jo bo bapileng le jone. Borogo jono bo ne jwa tlhatlhamololwa gape ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe le masome a mane le borataro mme jwa agiwa gape ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe le masome a mane le bosupa. Go tsere dingwaga di le pedi le sephatlo go fetsa go aga borogo. Kwa bokhutlong jwa dikgotlhang, borogo bo ne jwa wediwa mme bo santse bo dirisiwa ke batho ba selegae le balemirui. The Great Kei Bridge e gaufi le Kei Bridge mme e mo Mmasepaleng wa Kgaolo ya Amathole. Borogo jo Bogolo jwa Kei bo boleele jwa dikilometara di le 0.46. Matamo a a mo lekadibeng la Great Kei Letamo la Xonxa mo Nokeng ya White Kei (Noka ya Wit-Kei). Letamo la Wriggleswade mo Nokeng ya Kubusi Letamo la Bongolo, mo Nokeng ya Komani, e e leng mosele wa Noka ya Klaas Smits, e e leng mosele wa Noka ya Black Kei Borogo jo Bogologolo jo bo fa Nokeng e Kgolo ya Kei Kgogometso e Kgolo ya Kei Tsela ya N2 e ralala Komga le Butterworth mo lefelong le le itsegeng jaaka Great Kei Pass kgotsa Kei Cuttings. E itsege ka go nna teng ga dikotsi tse dintsi ka ntlha ya mouwane le dikgomo tse di kgarakgatshegang. Karolo eno ya N2 e kgabaganya Noka e tona ya Kei. Kei Cuttings e mo teng ga naga go tswa kwa Kei Mouth, Morgans Bay le Chintsa West. Metswedi