Солкан күпере

Солкан күпере (словен. Solkanski most, итал. Ponte di Salcano) — көнбатыш Словениядә Нова-Горица янында Соча елгасы өстендә 219,7 м озынлыктагы аркалы күпер (тимер юл терминологиясе буенча бу виадук). Аркалы аралык 85 метр тәшкил итә, бу дөньяда иң озын таш аркалы тимер юл күпере булып санала (һәм озынлыгы буенча немец автомобиль күпере Фриденсбрюкедан соң икенче таш аркалы күпер). Күпер бу рекордны саклый, чөнки төзелешнең соңрак технологияселәре күперләр төзү өчен тимер-бетон кулланган. Башта ул 1900—1905 елларда Сецессион вакытында төзелгән, ә рәсми рәвештә 1906 елда ачылган. Тасвирлама Башта 80 метрлы таш арка булган күперне архитектор Рудольф Яусснер һәм инженер Леопольд Эрли проектлаганнар, һәм ул 1904 һәм 1905 еллар арасында төзелгән. Аның үзәк аралыгы 1904—1905 елларда Венаның «Brüder Redlich und Berger» төзелеш компаниясе тарафыннан төзелгән, ә соңгы виадуклар бу проект өчен Горициядә итальян инженер Джованни Баттиста Сард тарафыннан теркәлгән Италиянең «Sard, Lenassi & Co» төзелеш компаниясе тарафыннан төзелгән. Башта бу урында корыч аркалы күпер планлаштырылган булган, ләкин соңрак аның урынына таш күпер төзергә карар ителгән. 1904 елның язында төзүчеләргә проектны йомшак туфрак аркасында үзгәртергә туры килә һәм арканы 85 метрга кадәр озынайталар. Күпер 4533 таш кисәкләрдән төзелгән. 1906 елның 19 июлендә тантаналы рәвештә Есеницедан Горициягә кадәр тимер юл тармагы ачыла (Австрия эрцгерцогы Франц Фердинанд күпер аша уза). 1916 елның августында, Беренче бөтендөнья сугышы вакытында, Солканнан чигенү вакытында бәреп кергән көчләргә күперне кулланырга комачаулау өчен Австрия солдатлары күперне юк иткәннәр (930 кг экразит кулланып). Изонцо янындагы уникенче сугыштан соң Австрия армиясе күпер урынында корыч конструкция төзегән. Сугыштан соң, 1925 елның апрелендә итальяннар яңа күпер төзи башлыйлар, ул 1927 елда төзелеп бетә. Бу күпер беренчесенә бик охшаган була, тик баштагы биш арка урынына өстәмә дүрт аркасы гына булган. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында күпер бомбардировкалардан минималь зыян күргән. 1944 елның 10 августында бомбалар күпергә эләкми, ә 1945 елның 15 мартында күпергә эләккән бомба шартламый. Искәрмәләр Әдәбият Gorazd Humar: Kamniti velikan na Soči. Branko, Nova Gorica 1996, ISBN 961-6079-30-1. Gorazd Humar, Bogdan Kladnik: Slovenski Mostovi: Bridges of Slovenia. Teil 2: Štajerska, Dolenjska, Gorenjska, Prekmurje. Zaklad, Ljubljana 2002, ISBN 961-6266-12-8. Eduard Jordan (2013): Der Eisbahnviadukt von Solkan/Salcano 2025 елның 2 май көнендә архивланган Walther Schaumann: Die Bahnen zwischen Ortler und Isonzo 1914 - 1918. Vom Friedensfahrplan zur Kriegsfahrordnung. Bohmann Verlag, Wien 1991.