Катэдра сьвятога Марціна (Сьпіска капітула)

Катэдра сьвятога Марціна (па-славацку: Katedrálny chrám sv. Martina) — адзін з найстарэйшых храмаў Славаччыне, разьмешчаны ў былым царкоўным горадзе Сьпіска капітула ў рэгіёне Сьпіш. Пабудаваны на месцы больш старажытнага касьцёлу XI стагодзьдзя (захаваліся фрагмэнты раманскай ратонды). У 1776 годзе ён быў узьведзены да годнасьці катэдры. Разам з навакольлем уключана ў сьпіс Сусьветнай спадчынай ЮНЭСКО «Левача, Сьпіскі замак і зьвязаныя зь імі культурныя помнікі» Канструкцыя катэдры Будаўніцтва пачалося ў 1198 годзе, але сапраўдная праца працягвалася толькі пасьля татарскага нашэсьця, у 1245—1273 гадах. Была пабудавана ў позьнім раманскім стылі, але большасьць элемэнтаў цяпер гатычныя. Заходні фасад захаваў сваю раманскую форму, дамінуючыя на плошчы дзьве вежы — раманскія хоры і прытвор. У левай вежы — два ярусы біфорыя, двухсьветавыя раманскія вокны з калёнай пасярэдзіне. Над уваходам — раманскі паўкруглы партал. Другі партал, паўночны, цяпер схаваны ў крухце, таксама захаваў раманскія рысы. У прытворы таксама захаваліся масіўныя крыжова-рэбравыя скляпеньні і бэлькавыя слупы. Сабор трохнэфны — ён шмат разоў перабудоўваўся. У другой палове XV стагодзьдзя, у гатычным стылі — прэзбітэрый быў пашыраны, а з паўднёвага боку была пабудавана капліца роду Запольля (на месцы былой гатычнай капліцы Божага Цела 1382 г.), вельмі падобная на капліцу ў касьцёле ў Сьпіскі Штвртоку. У XVIII стагодзьдзі, пасьля заснаваньня ў 1776 годзе Спіскага староства, будынак падвяргаўся шматлікім позьнебарочным перабудовам, якія былі ліквідаваны (часам даволі брутальна) у 1873—1889 гадах. У нейкі момант нэф быў прыўзьняты — прыкладна на траціну сваёй даўжыні. Касьцёл накрыты агульным двухсхільным дахам. Як і большасьць храмаў гэтага пэрыяду, ён арыентаваны па восі ўсход-захад (галоўны алтар накіраваны на ўсход, у бок Сьвятой Зямлі). Крыніцы Вонкавыя спасылкі Сьпіска капітула, катэдра сьвятога Марціна Старонка парафіі Сьпіскай капітулы Katedra w Spiskiej Kapitule (Spisz, Słowacja) sekulada.com