Seyşeller

Seyşeller (Seyşeller Kreolü: Sesel; Fransızca: Seychelles), resmî adıyla Seyşeller Cumhuriyeti, Hint Okyanusu'nda 115 adadan oluşan bir ada ülkesi ve takımada devletidir. Başkenti ve en büyük şehri Victoria, Afrika anakarasının 1.500 kilometre (800 deniz mili) doğusundadır. Yakındaki ada ülkeleri ve bölgeleri arasında güneyde Maldivler, Komorlar, Madagaskar, Mauritius ve Fransız denizaşırı bölgeleri Mayotte ve Réunion; doğuda ise Chagos Takımadaları yer almaktadır. Seyşeller, Afrika'nın en küçük ülkesi ve aynı zamanda en az nüfuslu bağımsız Afrika ülkesidir; 2022 yılında tahmini nüfusu 100.600'dür. Seyşeller takımadaları, sürekli dış temas öncesinde ıssızdı. Arap ve Svahili denizcilerin Hint Okyanusu ticaret yolları aracılığıyla adaları daha önce biliyor olmaları muhtemel olsa da, Avrupa müdahalesinden önce kalıcı yerleşime dair hiçbir kanıt yoktur. Adalar ilk olarak 16. yüzyılda Avrupalılar tarafından kaydedilmiş, ancak Fransa'nın adaları resmen sahiplendiği 18. yüzyıla kadar yerleşime açılmamıştır. Fransız sömürgeciliği döneminde, çoğu zaten mevcut Afrika, Arap köle ticareti ve Hint Okyanusu köle ticareti ağları aracılığıyla yakalanmış olan köleleştirilmiş Afrikalılar, plantasyon işçiliği için adalara getirildi. 19. yüzyılın başlarında tamamen İngiliz kontrolüne geçene kadar, rekabet halindeki Fransız ve İngiliz çıkarlarıyla karşı karşıya kaldı. İngiltere'nin 19. yüzyılın başlarında kontrolü ele geçirmesinden sonra, kölelik kaldırıldı ve daha sonra kısmen Hindistan'dan getirilen sözleşmeli işçilerle değiştirildi. 1976'da Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını ilan etmesinden bu yana, büyük ölçüde tarımsal bir toplumdan, hizmet, kamu sektörü ve turizm faaliyetleriyle karakterize edilen, piyasa temelli çeşitlendirilmiş bir ekonomiye dönüştü. 1976'dan 2015'e kadar nominal GSYİH yaklaşık %700, satın alma gücü paritesi ise yaklaşık %1600 oranında büyüdü. 2010'ların sonlarından itibaren hükûmet, yabancı yatırımı teşvik etmek için adımlar attı. 21. yüzyılın başlarında Seyşeller, herhangi bir Afrika ülkesinin en yüksek nominal kişi başına GSYİH'sine ve en yüksek İnsani Gelişme Endeksi sıralamasına sahiptir. 2024 V-Dem Demokrasi endekslerine göre Seyşeller, dünya çapında 43. sırada yer alan seçimli demokrasi, Afrika'da 1. sırada yer alan liberal demokrasi ve kıtada 2. sırada yer alan seçimli demokrasidir. Seyşel kültürü ve toplumu, Fransız, İngiliz, Hint ve Afrika etkilerinin eklektik bir karışımı olup, Çin unsurları da içermektedir. Ülke, Birleşmiş Milletler, Afrika Birliği, Güney Afrika Kalkınma Topluluğu ve Milletler Topluluğu üyesidir. Tarihçe Adaların, 1505 yılında Portekizliler tarafından bulunduğu sanılmaktadır. 1768'de Fransızlar tarafından işgâl edildi. 1794'te Büyük Britanya Krallığı yönetimi altına girdi. 1810'da bir İngiliz kolonisiydi. 1814'te Paris Antlaşması'yla tam olarak Birleşik Krallık'a verildi. 1903'te Birleşik Krallık'a bağlı bir koloni hâline geldi. 1976 yılında bağımsızlığını elde etti. Bir yıl sonra askerî bir darbe yapıldı ve France-Albert René yönetimi ele geçirdi. 1979'da ilan edilen yeni anayasa ile tek partili bir devlet oldu. France Albert René 1989 seçimlerini de kazanarak üçüncü defa başkan oldu. 1977'deki darbeden sonraki ilk çok partili seçim 23-26 Temmuz 1992'de yapıldı. Seçimin amacı anayasa taslağını hazırlamakla vazifeli 23 kişilik bir komisyonun üyelerini tespit etmekti. Anayasa teklifi 15 Kasım 1992'de halk oylamasına sunuldu ise de %60 barajını aşamadığı için kabul edilmedi. Coğrafya Mevkii itibarıyla Hint Okyanusu'nda ve Madagaskar'ın 1200 km kadar kuzeydoğusunda ve Zanzibar'ın yaklaşık 1600 km doğusundadır. Yüzölçümü 459 km²'dir. Bu yüzölçümüne 115 ada ve adacık, mercan ve granit ada ve kayalıkları dâhildir. Bu adaların en büyüğü yaklaşık 157 km² yüzölçümüne sahip Mahé Adası'dır. Diğer önemli adalar; Praslin, La Digue, Silhouette, Destroches ve Aldabra'dır. Adalar, granit ve genellikle volkanik türde olup, dağlık bir araziye sâhiptir. En yüksek nokta Mahé Adası'ndaki Morne Seychellois olup, 905 metre yüksekliğindedir. İklim ve doğa Takımadalar ekvatora çok yakın olmasına rağmen, iklim, güneydoğu alizeler sebebiyle ılımandır. Hazirandan kasım ayına kadar bu ılık iklim devam eder. Mahé Adasında sıcaklık aşağı yukarı 24 °C ilâ 29 °C arasında değişir. Başşehir Victoria ve çevresine düşen yıllık yağış miktarı yaklaşık 2300 mm kadardır. Bu rakam yüksek bölgelere gelince artar ve hemen hemen 3550 mm'ye kadar ulaşır. Ülkede genellikle kaplumbağa, guano ve kıyılarda da köpekbalığı bulunur. Demografi Ülkenin nüfusu 2022 yılı itibarıyla yaklaşık 100.600'dür. Nüfus yoğunluğu yaklaşık 219 kişi/km²'dir. Yıllık nüfus artışı %2 dolayındadır. Nüfusun %60'tan fazlası gençtir ve şehirlerde yaşayanlar aşağı yukarı %37 civarındadır. Nüfusun etnik yapısını kreol adlı halk meydana getirir. Seyşeller Kreolleri, başta Afrika, Fransız, İngiliz, Madagaskar, Hint ve Çin kökenli toplulukların zaman içinde kaynaşmasıyla oluşmuş ülkenin baskın etnik grubudur. Halkın çoğu Katoliktir. Ayrıca bir miktar Müslüman, Protestan ve Hindu da mevcuttur. İngilizce ve Fransızca resmî dillerdir. Bunun yanı sıra Fransızca ile yerel dillerin etkileşimi ile oluşmuş bir kreol dil olan Seyşeller Kreolü de yaygındır. Ülkede okuryazarlık oranı %95'in üzerindedir. Yönetim ve siyaset Ülkede 1993 senesine kadar tek partili yönetim sistemine dayalı bir cumhuriyet yer almaktaydı. 1979 anayasasına göre ülke, tek parti diktatörlüğünde sosyalist bir devletti. Devlet başkanı 1977'de bir darbe ile işbaşına gelen başkan France Albert René idi. Rene, 1993 yılında çok partili sisteme izin verdi. 2004 yılında Rene'nin yerine makama başkan yardımcısı James Michel gelmiştir. 2020'den beri Şeyseller'in devlet başkanı Wavel Ramkalawan'dır. Ekonomi Ülke ekonomisi esas olarak tarım ve turizme dayanır. Ayrıca tüketim malları ihracatı da önemli bir gelir kaynağıdır. Ülkede yetişen başlıca tarım ürünleri; muz, tatlı patates, manyok ve bunun ürünü nişasta, hindistan cevizi ve vanilyadır. Ülkenin en önemli endüstrisi gıda endüstrisidir. Ayrıca deniz ürünleri önemli bir gelir kaynağıdır. İşçi gücünün %19'u tarımda, %20'si madencilik ve inşaatçılıkta, %14'ü kamu sektöründe ve sosyal hizmetlerde, %11'i de lokanta ve hotel işletmeciliğinde istihdam edilir. İthalat ve ihracatını daha çok Birleşik Krallık, Fransa, Güney Afrika, Yemen ve Pakistan ile yapar. Başlıca ihraç ürünleri şunlardır: Kurutulmuş hindistancevizi içi, tarçın, sabun ve parfüm yağı, vanilya ve balık. Diğer önemli gelir getiren kaynaklar ise guano, kaplumbağa kabuğu, köpekbalığı yüzgeci ve balık ürünleridir. Ulaşım sistemi yeterli olup ülkenin en gelişmiş şehri ve limanı başkenti Victoria'dır. Kaynakça Dış bağlantılar Seyşeller Cumhuriyeti Resmi Sitesi11 Haziran 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Seyşeller haritası