Goč-Gvozdac

Goč-Gvozdac je šumovito planinsko područje između rijeka Ibra i Zapadne Morave, 30 km jugoistočno od Kraljeva, Srbija. Njegova nadmorska visina kreće se između 300 i 1.154 metra. Na istočnoj strani pokriven je bogatim šumama, a sa zapada pretežno je u goletima i kamenjaru u slivovima Gvozdačke rijeke i rijeke Sokolje. Prema sjeveru ovaj masiv je povezan sa planinom Stolovi, a prema jugu se naslanja na masiv Kopaonika. Administrativno pripada dvjema opštinama - Kraljevu i Vrnjačkoj Banji. Bogatstvo kompleksa „Goč – Gvozdac” se ogleda i u 173 registrovana izvora pitke vode. Neki od izvora su dobili spomen - česme sa uređenim prilazima. Ni jedan od njih, kao ni potoci koji iz njih nastaju, nisu zagađeni, i pitki su cijelim tokom. Neki od naziva potoka su: Suvi, Ćelavi, Konjski, Burmanski, Todorov, Kobasičarski, Rosinac, Bukovac, Rakovac i dr. Potoci su premošteni. Zaštićeno područje Prirodno dobro Goč-Gvozdac predstavlja izuzetno šumovito planinsko područje, koje je kao karakterističan šumski mozaik autohtonih vrsta drveća Srbije dodijeljen Šumarskom fakultetu Beograd za nastavno, ogledno i ugledno dobro. Proglašen je za nastavno naučni istraživački centar Srbije, na lokalitetu Gvozdac. Specijalni rezervat prirode Uredbom Vlade Srbije iz 2014. god. dijelovi planinskog masiva Goč- Gvozdac proglašeni su zaštićenim područjem kao prirodno dobro međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja i svrstani su u Ι kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je specijalni rezervat prirode. Po IUCN kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode, kako je navedeno u WDPA evidanciji. Reprezentativnost ovog područja ogleda se u zastupljenosti 650 biljnih vrsta među kojima ima endemičnih, rijetkih, ugroženih i međunarodno značajnih. Šumski kompleks čini 25 vrsta drveća, od kojih se izdvajaju endemit Balkanskog poluostrva – planinski javor i varijetet crnog bora. Posebna rijetkost na području Goča je i sačuvana zajednica bukovo-Jelajelovih šuma. Specijalni rezervat prirode naseljava i 129 vrsta ptica od kojih su 108 gnijezdarice, zatim 20 vrsta vodozemaca i gmizavaca, 27 vrsta sisara među kojima su i vidra, hermelin, veliki puh i lasica. Režimi zaštite Na području Specijalnog rezervata prirode utrvđena su tri režima zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena, površine 113,68 ha, obuhvata četiri lokaliteta: "Brezna" površine 2,3225 ha sa mješovitom sastojinom jele, bukve, crnog bora i hrasta kitnjaka "Krčanik" površine 5,0331 ha, čiju osnovnu vrijednost čini šuma crnog bora "Savin laz" površine 44,9147 ha, područje obraslo zajednicom subalpijske šume bukve "Klisura Brezanske reke" površine 61,4094 ha, sa reliktnim polidominatnim šumskim zajednicama. Režim zaštite II stepena, površine 348,23 ha obuhvata slijedeće lokalitete: "Brezjak", površine je 9,4727 ha, sa mešovitom šumom jele, bukve, jasike, breze, gorskog javora i divlje trešnje "Dobre vode" površine je 14,4430 ha, sa najočuvanijim sastojinama bukve i jele sa primesom gorskog javora i planinskog brijesta "Savin laz", površine 54,8213 ha, koji karakteriše tip šume subalpijske bukve - Fagetum moesiacae subalpinum typicum "Gvozdačka reka" površine 13,1891 ha, sa očuvanim mješovitim šumama jele i bukve - Abieti Fagetum typicum "Brezanska reka" površine 256,2862 ha, koji karakteriše kompleks kserotermofilnih sladunovo-cerovih i drugih tipova šuma, šuma kitnjaka i graba (Ostryo - Quercetum dalechampii serpentinicum). Režimom zaštite III stepena obuhvaćeno je 3495,26 ha, i to lokaliteti: "Korita - Cvetalica" - stanište lincure (Gentiana lutea) "Kanjon Gvozdačke reke" - stanište jorgovana "Prerovska reka - Gajevača" u okviru kog se nalaze vodotoci sa malim slapovima. Vanjske veze „Goč-Gvozdac”. Univrrzitet u Beogradu, Šumarski fakultet. Pristupljeno 17. mart. 2025. „Goč-Gvozdac”. Turistički vodič, 2025.. Pristupljeno 17. mart. 2025. „Gvozdačka reka – Brezanska reka na Goču”. Srbija pod lipom, 9. april 2022.. Pristupljeno 17. mart. 2025. „Čari planine Goč”. Politika 12. oktobar 2018.. Pristupljeno 17. mart. 2025. Izvori