Knjaževsko-srpski teatar

Knjaževsko-srpski teatar je pozorište u Kragujevcu osnovano 1835. godine. Istorijat Teatar u Kragujevcu koji je nosio ime Joakima Vujića, direktora prvog srpskog teatra osnovanog u Kragujevcu 1835. godine, izrastao je po svom repertoarskom izrazu i scenskom tretmanu u moderno savremeno pozorište. Na sceni ovog pozorišta odnegovana je čitava plejada vrsnih umetnika koji su ostavili dubokog traga u istoriji pozorišne umetnosti zemlje: Ljuba Tadić, Mija Aleksić, Branislav Ciga Jerinić, Mileva Žikić, Budimir Buda Jeremić, Miodrag Marić, Rajko Stojadinović, Ljubomir Kovačević, Jovan Mišković Miško, Sava Baračkov, Gorica Popović, Ljubomir Ubavkić Pendula, Mirko Babić... Hatišerifom od 1830. i 1833. godine Srbija dobija autonomiju i pravo da podiže kulturno-prosvetne i zdravstvene ustanove. Zahvaljujući činjenici da je Kragujevac u to vreme prestonica obnovljene Srbije u kome je Knez Miloš Obrenović podigao svoj dvor sa upravnim i administrativnim aparatom, u njemu se utemeljuju: Knjažesko-srbska Tipografija, Novine Serbske pod uredništvom Dimitrija Davidovića, Gimnazija (1833. godine), Knjažesko-srbski teatar (1835. godine), Knjažesko-srbska banda koju osniva Jožef Šlezinger, Liceum Knjažestva Serbskog (1838. godine), muzej, biblioteka, galerija slika, Sud kragijevački (1820. godine), bolnica, prva apoteka (1822. godine). U Kragujevcu se prve pozorišne predstave pominju još 1825. godine. Pripremao ih je i izvodio učitelj Đorđe Evgenijević sa đacima. Prilikom svog dolaska u Kragujevac u njima je učestvovao i Joakim Vujić. On je došao na poziv Kneza Miloša u jesen 1834. godine i postavljen je za direktora Teatra sa zadatkom da organizuje rad pozorišta. Knjažesko-srbski teatar smešten je u adaptiranim prostorijama tipografije i imao je binu, lože i parter. Repertoar Teatra činila su uglavnom dela Joakima Vujića, a glumački ansambl, pored Vujića koji je bio glavni glumac i reditelj, sačinjavali su mladi činovnici i đaci gimnazije. Prve predstave održane su u vreme zasedanja Sretenjske skupštine od 2. do 4. februara 1835. godine, kada su prikazani Vujićevi komadi uz muziku koju je komponovao Jožef Šlezinger. Za tri dana izvedene su četiri predstave: Fernando i Jarika, La Peruz, Bedni stihotvorac i Begunac. Pozorišnu publiku sačinjavali su Knez sa porodicom, činovnici i pozvani gosti, kao i poslanici u vreme skupštinskih zasedanja. Na Sretenje Gospodnje, petnaestog februara 1835. godine (2. februara, po starom kalendaru), u adaptiranim prostorijama kragujevačke Tipografije, prikazao je Joakim Vujić svoj pozorišni komad Fernando i Jarika, prema delu Karla Ekartshauzena. Ansambl Izdavaštvo Joakimovi potomci Branka Petrić - Sidro i pesak, priredila Tatjana Nježić, 2025. ISBN 978-86-920641-3-5 Andraš Urban - Na putevima slobode, autor Ana Tasić 2025. ISBN 978-86-920641-5-9 Renata Ulmanski - Njegovo veličanstvo: Slučaj, priredio Marko Misirača (2023) ISBN 978-86-920641-3-5 Dara Džokić - Sa obe strane igre, priredila Tatjana Nježić, 2018. ISBN 978-86-920641-2-8 Мilena Dravić - Više od umetnosti, priredila Tatjana Nježić, 2016. ISBN 978-86-920641-0-4 Vlastimir Đuza Stojiljković - Pozorišne poslanice, priredio Spasoje Ž. Milovanović, 2015. ISBN 978-86-909821-8-9 Boro Drašković, Rečnik profesije, 2012. ISBN 978-86-909821-7-2 Miodrag Tabački, automonografija, 2011. ISBN 978-86-909821-6-5 Mirko Babić, uvek i svuda, autor Dragana Bošković (2010) ISBN 978-86-909821-4-1 Biljana Srbljanović porodične i druge priče, autor Slobodan Savić (2008) ISBN 978-86-909821-1-0 Vojislav Voki Kostić, autor Miodrag Stojilović (2007) ISBN 978-86-909821-0-3 Joakimovi potomci, autor Feliks Pašić (2006) ISBN 86-83649-05-6 Premijera Noć u kafani 'Titanik' Nebojša Bradić (po motivima priča Ive Andrića), reditelj Nebojša Bradić, 2011. Đavo i mala gospođa Đorđe Milosavljević, reditelj Žanko Tomić, 2011. Klub Novi svetski poredak Harold Pinter, Hajner Miler, Platon, reditelj Aleksandar Dunđerović (2009) ISBN 978-86-909821-3-4 Pioniri u Ingolštatu Marilujza Flajser, reditelj Ivana Vujić (2009) ISBN 978-86-909821-2-7 Dan Teatra Na Dan Teatra, svakog 15. februara, najeminentnijim piscima, glumcima, rediteljima, scenografima, kompozitorima Teatar uručuje: Statuetu Joakim Vujić za izuzetan doprinos razvoju pozorišne umetnosti Srbije, Prsten sa likom Joakima Vujića za izuzetan doprinos razvoju Teatra i afirmaciji njegovog ugleda u zemlji i inostranstvu. Autor Statuete Joakim Vujić je Nikola Koka Janković, rođen u Kragujevcu 1926. godine, vajar i član SANU, Srpske akademije nauka i umetnosti. Dobitnici Statuete Joakim Vujić 1985. - Narodno pozorište u Beogradu, Ljuba Tadić, Mija Aleksić, Mira Stupica i Bora Glišić 1986. - Mira Banjac i Miroslav Belović 1987. - Dušan Kovačević i Miloš Žutić 1988. - Mira Trailović i Ljubomir Kovačević 1989. - Ljiljana Krstić i Dejan Mijač 1990. - Danilo Bata Stojković i Jovan Ćirilov 1991. - Aleksandar Popović i Ljubomir Ubavkić Pendula 1992. - Branko Pleša i Branislav Ciga Jerinić 1993. - nije dodeljena 1994. - Stevo Žigon i Petar Kralj 1995. - Sava Baračkov, Muzej pozorišne umetnosti Srbije, Srpsko narodno pozorište, Svetlana Bojković i Dejan Penčić Poljanski 1996. - Lazar Ristovski i Miloslav Buca Mirković 1997. - Bora Todorović i Festival Dani komedije u Jagodini 1998. - Stevan Šalajić 1999. - Ružica Sokić 2000. - Olivera Marković i Ljubomir Simović 2001. - Vida Ognjenović 2002. - Mileva Žikić 2003. - Beogradsko dramsko pozorište 2004. - Predrag Ejdus 2005. - Rade Marković i Egon Savin 2006. - Vojislav Voki Kostić 2007. - Biljana Srbljanović 2008. - Narodno pozorište Niš 2009. - Mirko Babić 2010. - Miodrag Tabački 2011. - Boro Drašković 2012. - Vlastimir Đuza Stojiljković 2013. - Milena Dravić 2014 – Andraš Urban 2015 – Dara Džokić and Faculty of dramatic arts 2016 – Nada Jurišić 2017 – Renata Ulmanski 2018 - Mihailo Janketić 2019 - Geroslav Zarić 2020 – Milanka Berberović 2021. - Svetozar Rapajić 2022. - Branka Petrić 2023. - Radomir Putnik 2024. - Voja Brajović 2025. - Gorica Popović 2026. - Departman dramskih umetnosti, Akademija umetnosti Novi Sad Dobitnici Prstena sa likom Joakima Vujića 2002. - Ljubomir Ubavkić Pendula 2003. - Marko Nikolić i Miodrag Marić 2004. - Mirko Babić i Jug Radivojević 2005. - Pjer Valter Polic 2006. - Miloš Krstović 2007. - Vladan Živković 2008. - Nebojša Bradić 2009. - Sebastian Tudor 2010. - Dragana Bošković 2011. - Dragan Jakovljević 2012. - Gorica Popović 2013. - Nada Jurišić 2014 - Milan Rus 2015 - Snežana Kovačević 2016 - Ivana Vujić 2017 - Marina Stojanović 2018 - Bratislav Slavković 2019 - Miodrag Pejković 2021. - Anđelka Nikolić 2022. - Vladanka Pavlović 2023. - Milić Jovanović 2024. - Ivan Vidosavljević 2025. - Aleksandar Milosavljević 2026. - Aleksandar Lukač Ostale aktivnosti Iz Teatra su 1965. inicirani Susreti profesionalnih pozorišta Srbije Joakim Vujić (centralne Srbije), koji su svake godine u maju održavani u drugom od desetak gradova, sve do 2003. godine. Od 2004. godine Teatar je stalan domaćin Festivala najboljih pozorišnih predstava Srbije po tekstovima domaćih autora, JoakimFest, a od oktobra 2006. godine i Međunarodnog pozorišnog festivala malih scena, JoakimInterFest, koji je od 2010. godine član dve međunarodne pozorišne mreže, Nove evropske pozorišne akcije NETA i Međunarodne pozorišne mreže svetskih pozorišta InterAkt. Teatar nastoji da razvije i druge delatnosti osim prikazivanja predstava. Od 2005. pokrenuo je izdavačku delatnost sa stalnim časopisom Joakim, osnovana je Galerija Joakim, naručio monografije svih dobitnika Statuete Joakim Vujić (edicija Joakimovi potomci), 2009. godine objavio prvu knjigu iz edicije Premijera, započeo istraživanje i objavljivanje kragujevačkog dramskog nasleđa. Predstave se izvode kako na Sceni Joakim Vujić tako i na Sceni Ljuba Tadić, aktivna je i Teatroteka, a od februara 2007. godine počinje sa radom Scena Mija Aleksić, tako da Kragujevcu priliči naziv Teatropolis, koji je proklamovan na 170. godinu od osnivanja najstarijeg pozorišta u obnovljenoj Srbiji. Od 2010. godine Teatar je član Međunarodne pozorišne mreže svetskih pozorišta InterAkt. Na predlog Upravnog odbora Teatra Joakim Vujić 14. februara 2007. godine, Skupština Grada Kragujevca donela odluku kojom se najstarijem srpskom teatru vraća prvobitni naziv Knjaževsko-srpski teatar. Galerija Povezano JoakimFest JoakimInterFest Susreti profesionalnih pozorišta Srbije Statueta Joakim Vujić Prsten sa likom Joakima Vujića Kragujevac Reference Literatura Kragujevačko pozorište 1835-1951 autor: Rajko Stojadinović, izdanje 1975. Kragujevačko pozorište 1951-1984 autor: Rajko Stojadinović, izdanje 2005, ISBN 86-82911-02-7 Vanjske veze Knjaževsko-srpski teatar Knjaževsko-srpski teatar, video Grad Kragujevac