შუმარიცეს მემორიალური პარკი

შუმარიცეს მემორიალური პარკი, ასევე ცნობილი როგორც მემორიალური პარკი "Kragujevac October" ( სერბ. Спомен-парк Крагујевачки октобар ) — მდებარეობს ბელგრადიდან დაახლოებით 150 კილომეტრში. 1941 წლის 21 ოქტომბერს მეორე მსოფლიო ომის დროს კრაგუევაცის დაახლოებით 2800 კაცი და ბიჭი დახვრიტეს გერმანელებმა. დაღუპულთა შორის იყო ასობით საშუალო სკოლის მოსწავლე. ხოცვა-ჟლეტის ადგილზე მდებარეობს 21 ოქტომბრის მუზეუმი, რომელიც დააპროექტა არქიტექტორმა ივან ანტიჩმა. შუმარიცეს მემორიალური პარკი კრაგუევაცში შეიქმნა მეორე მსოფლიო ომის დროს სისხლიანი ხოცვა-ჟლეტის დროს დაღუპულთა ხსოვნის საპატივსაცემოდ. 1963 წელს გაიხსნა შუმარიცეს მემორიალური პარკის ბიბლიოთეკა, ხოლო 1964 წელს ამოქმედდა გამომცემლობა. 1971 წელს შუმარიცეს მემორიალური პარკის ტერიტორიაზე დახვრეტილი სტუდენტებისა და მასწავლებლების ძეგლთან მოეწყო „სკოლის დიდი საათი.“ ეს ღონისძიება ყოველწლიურ მოვლენად იქცა. 1976 წლის 15 თებერვალს შუმარიცის მემორიალურ პარკში 21 ოქტომბრის მუზეუმი გაიხსნა. 1979 წლის 27 დეკემბერს მემორიალური პარკი სერბეთის კულტურულ მემკვიდრეობად იქნა აღიარებული ( სერბ. Културно добро од изузетног значаја ) . 2021 წელს მემორიალურ პარკს მიენიჭა კარაგეორგეს ვარსკვლავის III ხარისხის ორდენი (სერბ. Карађорђеве звезда трећег степена ). 2002 წელს მემორიალურ პარკში საფუძველი ჩაეყარა კრაგუევაცის ახალმოწამეთა ტაძარს-სამლოცველოს. მშენებლობა დასრულდა 2006 წელს. კრაგუევაცის ტრაგედია 1941 წლის ოქტომბერში კრაგუევაცში დატრიალებული მასობრივი სიკვდილით დასჯა იყო გერმანული ვერმახტის უდიდესი დანაშაული მეორე მსოფლიო ომის დროს. გერმანელი დამპყრობლების მიერ ოკუპირებულ სერბეთში მოქმედებდნენ ადგილობრივი ანტიფაშისტური პარტიზანული ჯგუფები. წინააღმდეგობის მონაწილეთა ( პარტიზანული რაზმები და ჩეტნიკები ) ერთობლივი მოქმედების შედეგად დასავლეთ სერბეთის ტერიტორიაზე აჯანყება მოხდა და ჩამოყალიბდა უჟიცის რესპუბლიკა. 1941 წლის აგვისტოში გაჩნდა წინააღმდეგობის პირველი ნიშნები ქალაქ კრაგუევაცსა და მის შემოგარენში. 1941 წლის 10 ოქტომბერს გენერალმა ფრანც ბოჰმემ, სერბეთში გერმანული ჯარების მეთაურმა, გასცა ბრძანება მშვიდობიანი მოსახლეობის დახვრეტის შესახებ: 100 ადამიანი თითოეულ მოკლულ გერმანელ ჯარისკაცზე, 50 —თითოეულ დაჭრილზე. 1941 წლის 16 ოქტომბერს კრაგუევაცი-გორნი მილანოვაცის გზაზე ჩეტნიკებთან და პარტიზანებთან ბრძოლაში დაიღუპა 10 გერმანელი ჯარისკაცი და დაიჭრა 26. ამის შემდეგ, უკვე 18 ოქტომბერს დაიწყო მშვიდობიანი მოქალაქეების პირველი დაპატიმრებები და სიკვდილით დასჯა. 1941 წლის 18-დან 21 ოქტომბრამდე, დაახლოებით 7000 ადამიანი დაიღუპა, მათგან 2792-ზე მეტი მოკლეს 21 ოქტომბერს კრაგუევაცში. ეს იყო ყველაზე სისხლიანი ხოცვა-ჟლეტა, რომელიც 7 საათზე მეტხანს გაგრძელდა. 21 ოქტომბერს დაღუპულთა შორის იყო 270 ბავშვი და მოზარდი, მათგან უმცროსი 11 წლის იყო. სიკვდილით დასჯის ადგილიდან გაქცევა მხოლოდ 38-მა ადამიანმა შეძლო. 1944 წლის 21 ოქტომბერს კრაგუევაცი გაათავისუფლეს ფაშისტური დამპყრობლებისგან. დახვრეტილი მშვიდობიანი მოქალაქეების სიები განთავსებულია შუმარიცეს მემორიალური პარკის ვებგვერდზე www.spomenpark.rs. მემორიალური პარკის ძეგლები შუმარიცეს მემორიალური პარკის შექმნის გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა 1953 წლის 9 აგვისტოს ბელგრადში. სროლის შედეგად დაღუპულთა ხსოვნის საპატივსაცემოდ შუმარიცეს მთელი სივრცე გადაკეთდა მემორიალურ პარკად, სადაც მდებარეობს სულ თორმეტი მონუმენტური ძეგლი. 1954 წელს ჩატარდა პროექტების კონკურსი, რომელშიც გაიმარჯვა ბელგოროდელი არქიტექტორების მიხაილო მიტროვიჩის და რადივოი ტომიჩის და ლანდშაფტის არქიტექტორის სმილიან კლაიჩის პროექტმა. 1955 წელს დაიწყო მემორიალური პარკის მშენებლობა. მემორიალური პარკის ფართობი 350 ჰექტარს შეადგენს. პარკის ძირითადი ელემენტებია მასობრივი საფლავები, რომლებიც ერთმანეთს უკავსირდება 7-კილომეტრიანი რკალისებრი გზით. მოეწყო გამწვანებული სივრცეები და გაფორმების შემდეგ მიიღო ტყე-პარკის სახე. პარკში 1941 წლის ოქტომბერში დაღუპულთა ხსოვნისადმი მიძღვნილი 30 მასობრივი საფლავი და ძეგლია. 1941 წლის 21 ოქტომბერს დახვრეტილი ადამიანები დაკრძალეს 29 მასობრივ საფლავში. კიდევ ერთი საფლავი მდებარეობს მემორიალური პარკის გარეთ, სოფელ ცენტრალურ რადიონიცაში ( სერბ. Централна радионица ), სადაც განისვენებენ 1941 წლის 20 ოქტომბერს მოკლული სერბები და ებრაელები. მემორიალური პარკის ძეგლები 21 ოქტომბრის მუზეუმი მუზეუმის გაიხსნა 1976 წლის 15 თებერვალს. მუზეუმის შენობა მდებარეობს მემორიალური კომპლექსის შესასვლელში. არქიტექტორები ივან ანტიჩი ( სერბ. Иван Антић ; დ. 12 მარტი,1923, ბელგრადი — გ. 25 ნოემბერი, 2005, ბელგრადი) და ივანკა რასპოპოვიჩი ( სერბ. Иванка Распоповић ; დ. 1930, ბელგრადი — გ. 6 აგვისტო, 2015). შენობა სრულად ჯდება მემორიალური კომპლექსის ზოგად კონცეფციაში. აგებულია წითელი აგურით, რომელიც დაღვრილი სისხლის სიმბოლოს წარმოადგენს. ნაგებობას ჯვრის ფორმა აქვს, რაც თავმდაბლობასა და ტანჯვასთან ასოცირდება. სხვადასხვა სიმაღლის 33 კოშკი დაკავშირებულია მასობრივ საფლავებთან, რომლებიც მდებარეობს როგორც კომპლექსის შიგნით, ასევე მის გარეთ. კოშკებს არ აქვთ ფანჯრები, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ გამოსავალი არ არის და არ არსებობს ხსნის იმედი. სქოლიო