GSP Beograd

Gradsko saobraćajno preduzeće „Beograd“ (GSP „Beograd“) je javno komunalno preduzeće u Beogradu kome je osnovna delatnost prevoz putnika u gradskom i prigradskom saobraćaju. GSP je osnovan 14. oktobra 1892. godine kao „Beogradska varoška železnica“ i tokom svog postojanja je poslovao pod različitim imenima: „Direkcija tramvaja i osvetljenja“, „Beogradsko električno i saobraćajno preduzeće“, „Radna organizacija gradski saobraćaj »Beograd“ a od 21. decembra 1989. godine posluje pod sadašnjim nazivom: „Gradsko saobraćajno preduzeće Beograd“, kao javno komunalno preduzeće. Historija 14. oktobra 1892. godine u Beogradu je svečano puštena u saobraćaj novosagrađena tramvajska linija od Kalemegdana do Slavije. Bio je to početak funkcionisanja jedne značajne gradske službe koja je imala zadatak da javnim gradskim saobraćajnim sredstvima obavlja prevoz putnika iz jednog kraja grada u drugi. Tokom poslednjih decenija XIX veka Beograd je takoreći odmah posle skidanja turske zastave sa zidina njegove tvrđave, počeo da se oslobađa fizionomije periferne turske varoši i postepeno dobija obeležje savremenog evropskog grada. Tek pošto su 1903. godine poslovi oko izgradnje i eksploatacije tramvajskog saobraćaja i električnog osvetljenja prešli u ruke belgijskog kapitala - takozvanog Belgijskog anonimnog društva, ubrzana je elektrifikacija tramvajskih pruga. Tokom 1904. godine električni tramvaji potisnuli su tramvaje sa konjskom zapregom sa linija Kalemegdan - Slavija i Žagubica - Električna centrala, a 1905. godine i s poslednje linije Terazije - Novo groblje. „Konjski tramvaji“ su, pored obavljanja funkcije javnih prevoznih sredstava, bili i svojevrsna atrakcija u ondašnjem Beogradu i njihova živopisna slika ostala je dugo u sećanju savremenika. Pored elektifikacije postojećih, Belgijsko anonimno društvo izgradilo je 1896. godine novu tramvajsku liniju: Kolarac (današnji Trg republike) – Tašmajdan. Godine 1906. na svim tramvajskim linijama saobraćalo je ukupno 16 motornih tramvajskih kola. To su bila dvoja dvoosovinska kola s motorima od 35 i 45 KS. Prvi tip je nazvan „Terazijski", zato što je saobrćao kroz varoš, imao je karoseriju sa udobnim “ispunjenim” sedištima i naslonima obloženim pletenom morskom trskom. Drugi tip kola nazvan je „Topčiderski“ i imao je drvene klupe. Posle elektrifikacije tramvajskog sobraćaja, tramvaji na zaprežnu vuču služili su dugi niz godina kao prikolice električnih tramvajskih kola. Njih je takođe bilo dve vrste – s letnjom otvorenim i zimskom zatvorenom karoserijom. Tokom 1909. i 1910. godine nabavljeno je još 10 motornih kola, pa je u Beogradu radilo ukupno 26 motornih kola s 12 prikolica. Dvadeset godina posle uvođenja tramvajskog saobraćaja i 7 godina posle elektrifikacije poslednje linije, u Beogradu je 1912. godine bilo 8 tramvajskih linija, kojima su saobraćala prosečno dnevno 24 tramvajska motorna kola i 12 prikolica. Te godine prevezeno je 7,5 miliona putnika. Između dva svetska rata Prvi svetski rat i okupacija Beograda ostavili su u veoma teškom stanju električnu centralu, električnu mrežu, a time i gradski tramvajski saobraćaj. Belgisko anonimno društvo nije bilo u mogućnosti da ih brzo popravi i poboljša. Zato je uskoro po oslobođenju Beograda 1919. godine Opština Beograda preuzela, od pomenutog društva, pod svoju upravu električnu centralu i celokupnu električnu mrežu, kao i vozila i postrojenja tramvajskog saobraćaja. Sve što je preostalo još iz predratnog vremena potpuno je dotrajalo. Moralo se odmah pristupiti zameni dotrajalih stubova na tramvajskoj mreži, zameni gvozdene trolne žice bakarnom, popravkama i rekonstrukciji gornjeg i donjeg stroja pruga i nabavkama modernih tramvaja. Opština je izradila program radova i nabavki, koji je izvršavan u etapama sve do 1932. godine. Broj stanovnika se veoma brzo povećavao. Već 1921. godine Beograd sa Zemunom ima oko 130.000 stanovnika. Od 1920. do 1924. godine stare dotrajale šine u dužini od 6 km zamenjene su novim. Izgrađeno je 3 km novih pruga. Krajem 1927. godine jedno privatno preduzeće uvelo je u Beogradu redovan autobuski saobraćaj, koristeći moderne autobuse sa pneumatskim gumama. Prevoz putnika obavljan je, u prvo vreme, na linijama Kalemegdan – Savinac i Terazije – Dedinje. Krajem 1932. godine Beograd je imao 13 tramvajskih linija sa ukupno 65,5 km tramvajskih pruga, od čega su 2/3 bile s dvostukim, a 1/3 s jednostrukim kolosekom. U toku 1931. i 1932. godine otvorene su nove linije: Knežev spomenik – Dedinje, Slavija – Dušanovac, Terazije – Pašino brdo i linija Smederevski drum – Cvetkova mehana – Prištinska ulica. Pred sam rat 1941. godine, Direkcija tramvaja i osvetljenja raspolagala je sa 87 autobusa koji su obavljali prevoz putnika na 12 autobuskih linija. 1940 - 1990 1940. Tramvajski saobraćaj se odvijao na 10 linija. Beograd je raspolagao sa 104 tramvaja, 60 prikolica i 87 autobusa. 1941. U bombardovanju Beograda je uništeno 38 tramvaja, 36 prikolica i 10 autobusa. 1945. Promenjen naziv u Odeljenje za osvetljenje i saobraćaj Izvršnog odbora grada Beograda. U Beogradu su radile 4 tramvajske i 3 autobuske linije sa ukupno 58 vozila. 1947. Otvorena prva trolejbuska linija Kalemegdan - Slavija 1955. U Beogradu radilo 8 tramvajskih linija sa 162 tramvaja, 3 trolejbuske linije sa 42 trolejbusa i 14 autobuskih linija sa 148 autobusa. 1956. Pušten je u eksploataciju prvi trolejbus domaće proizvodnje - „Goša“. Beograd i Zemun su povezani trolejbuskom linijom. 1960. Radilo 38 linija (7 tramvajskih, 6 trolejbuskih i 14 autobuskih). Broj vozila u inventaru bio je 467. 1961. Nabavljeno 160 autobusa marke „Lejland“. 1962. Formiran je pogon za obavljanje taksi - usluga sa 63 vozila. 1965. Broj vozila bio je 617. 1967. U eksploataciji je 55 redovnih i 11 ugovorenih linija. 1970. Nabavljena su 144 nova vozila za potrebe prevoza Beograđana. Ukupan broj vozila povećao se na 806. 1975. Primenjen novi zonski tarifni sistem. Broj vozila: 995. 1980. Broj vozila: 1168. Prosečan broj vozila u saobraćaju bio je 779. 1985. Ukupan broj vozila iznosio je 1380, a prosečan broj vozila u saobraćaju bio je, radnim danom 779. 1989. Zaokružen sistem jedinstvenog tarifnog sistema, pored Laste i GSP-a u sistem je uključen i ŽTP Beograd i ATP Pančevo. 1990 - 2000 Odlukom Skupštine grada Beograda, GSP „Beograd“ je 1990. godine postalo javno-komunalno preduzeće, čiji je osnivač grad. U periodu 1990 - 1991. godine, GSP je ostvario najbolje rezultate. Sa ukupno 1.393 vozila, prosečne starosti od 4,5 godine, na ulicama Beograda je u špicu radilo oko 1.130 vozila, prevozeći dnevno oko 2,5 miliona putnika. Kriza u bivšoj SFRJ koja je eskalirala u drugoj polovini 1991. godine, dovela je do uvođenja ekonomskih sankcija od strane Saveta bezbednosti UN prema SRJ, i priliva velikog broja raseljenih lica u Beograd. Ulaganja u nabavku novih vozila, rezervnih delova i održavanje infrastrukture bilo je minimalno. Tokom 1993. godine zbog nemogućnosti kontinualnog održavanja sistema javnog prevoza, problema u nabavci nafte i auto-guma, rasta cena, socijalizacije prevoza dolazi do pada broja vozila u saobraćaju, tako da je na kraju godine svega 400 vozila bilo u funkciji. Pojedine linije su ukinute ili skraćene. Funkcija javnog prevoza u Beogradu bila je narušena. Tokom 1994. i 1995. godine GSP uspeva da podigne nivo prevoza, revitalizacijom voznog parka na prosečno 909 vozila radnim danom. Početkom 1998. godine u javni prevoz su uključeni privatni prevoznici. U odnosu na prethodnu godinu, u saobraćaju je 127 vozila manje, uz tendenciju daljeg pada. Prestao je da važi jedinstveni tarifni sistem i prešlo se na naplatu karata u vozilima od strane konduktera. Nakon početka napada snaga NATO zemalja na SRJ 24. marta 1999. godine, GSP „Beograd“ je prešao na rad u ratnim uslovima, što je značilo ukidanje ili skraćenje velikog broja linija. Prešlo se na opsluživanje po glavnim saobraćajnim koridorima. U periodu nakon agresije problem nedostatka vozila u saobraćaju i dalje je ostao prisutan, tako da je tokom godine u saobraćaju prosečno bilo svega 428 vozila. Nepovoljna situacija nastavljena je i u 2000. godini. Zastareo vozni park, niska tehnička ispravnost vozila, nedostatak rezervnih delova, česte redukcije saobraćaja zbog nedostatka goriva su samo deo problema koji su doveli do uvođenja vanrednih mera od strane Republičke Vlade. Posle uvođenja vanrednih mera nabavljeno je 15 trolejbusa i potpisan je ugovor o nabavci novih autobusa sa fabrikom Ikarbus. Značajne promene su se desile posle oktobarskih dešavanja 2000. godine, kada se nova gradska Vlada opredelila za revitalizaciju GSP-a, kao nosioca sistema javnog prevoza u Beogradu. Cilj koji je postavljen pred GSP „Beograd“ je da se dostigne nivo rada preduzeća sa početka devedesetih. Do kraja godine uspostavljene su gotovo sve linije koje su bile u vreme rata ukinute ili skraćene. Pristigao je 61 autobus iz Ikarbusa a zahvaljujući Vladama: Češke Republike, Austrije, Japana, Grčke, Nemačke, Slovenije i Italije u vidu donacija pristigao je 71 autobus. Danas je GSP moderna firma sa prosečnom starošću vozila 4 godine. Takođe uveden je i integrisan tarifni sistem u koji su ušli i privatni prevoznici. 2011 - sada 2011. godine je GSP „Beograd“ počeo sa nabavom novog tramvaja urbos 3 španskog proizvođača CAF. Do kraja 2012. godine je planirano da se nabave 30 tramvaja ovoga modela koji je od mnogih Beograđana dobio naziv „španac“. Od 1. februara 2012. godine počinje sa radom „BusPlus“ elektronski sistem za upravljanje vozilima i karte za prevoz u javnom prevozu. Sistemom je upravljala turska kompanija Kentkart u sklopu javno-privatnog partnerstva. 2023. godine, posle perioda od više od deset godina obeleženog percepcijom da karte poskupljuju, a da se naplativost pokušava povećati prinudnim metodama (što je bilo praćeno bojkotima i različitim incidentima), Grad je s ovom kompanijom raskinuo ugovor. Usledio je pokušaj zamene „BusPlus“-a sistemom naplate koji je potpuno u vlasništvu i pod kontrolom grada, ali 1. januara 2025. godine, odustalo se i od toga, i naplata karata je ukinuta, pa je javni prevoz u Beogradu zvanično učinjen besplatnim. Linije GSP Beograd saobraća na 149 dnevnih linija: Tramvaj 2 - Pristanište - Vukov spomenik - Pristanište 3 - Omladinski stadion - Kneževac 3L - Tašmajdan - Topčider 5 - Kalemegdan /Donji grad/ – Ustanička 6 - Tašmajdan – Ustanička 7 - Ustanička – Blok 45 8 - Omladinski stadion - Banjica 9 - Banjica - Blok 45 10 - Kalemegdan /Donji grad/ - Banjica 11 - Kalemegdan /Donji grad/ - Blok 45 12 - Omladinski stadion - Banovo brdo 13 - Banovo brdo- Blok 45 14 - Ustanička – Banjica Trolejbus 19 - Trg Slavija - Konjarnik 21 - Trg Slavija - Učiteljsko naselje 22 - Trg Slavija - Kruševačka 28 - Studentski trg - Zvezdara 29 - Studentski trg – Medaković 3 40 - Zvezdara – Banjica 2 41 - Studentski trg – Banjica 2 Električni autobus EKO 1 - Vukov spomenik - Naselje Belvil EKO 2 - Beograd na vodi - Dorćol (SRC Milan Gale Muškatirović) (25.Maj) Autobus Dnevne linije 15 - Zeleni venac - Zemun /Novi grad/ 16 - Karaburma 2 - Novi Beograd /Paviljoni/ 17 - Konjarnik - Zemun /Gornji grad/ 18 - Medaković 3 – Zemun /Bačka/ 20 - Mirijevo 3 - Veliki Mokri Lug 23 – Karaburma 2 – Vidikovac 24 – Dorćol /SRC „Milan Gale Muškatirović“/ – Neimar 25 – Karaburma 2 – Kumodraž 2 25P – Mirijevo 4 – Kumodraž/Stepina kuća/ 26 – Dorćol /Dunavska/ – Braće Jerković 26L – Medaković 3 - Vojvode Vlahovića 27 – Trg republike – Mirijevo 3 27E – Blok 20 – Mirijevo 4 30 – Slavija /Birčaninova/ – Medaković 2 31 – Studentski trg – Konjarnik 32 – Vukov spomenik – Višnjica 32E – Trg republike – Višnjica 33 – Pančevački most /železnička stanica/ – Kumodraž 34 - Topčidersko Brdo /Senjak/ - Pere Velimirovića 35 – Blok 20 – Lešće /groblje/ 36 - Železnička stanica "Beograd Centar" - Trg Slavija - Beograd na vodi 37 – Pančevački most /železnička stanica/ – Kneževac 38 – Šumice – Pogon „Kosmaj“ - Veliki Mokri Lug 38L - Pogon Kosmaj - Železnička stanica "Beograd centar" 39 - Slavija /Birčaninova/ – Kumodraž 1 42 – Slavija /Birčaninova/ – Banjica (VMA) – Petlovo brdo 43 – Trg republike – Kotež 44 – Topčidersko brdo /Senjak/ – Viline vode – Dunav Stanica 45 – Zemun /Novi grad/ – Novi Beograd /Blok 44/ 46 – Beograd na vodi – Mirijevo 47 – Slavija /Birčaninova/ – Resnik /železnička stanica/ 48 – Pančevački most /železnička stanica/ – Miljakovac 3 49 – Banovo brdo – Naselje Stepa Stepanović 50 - Banovo brdo - Ustanička 51 – Beograd na vodi – Bele vode 52 – Zeleni venac – Cerak vinogradi 53 – Zeleni venac – Vidikovac 54 – Miljakovac 1 – Železnik – MZ Makiš 55 – Zvezdara /pijaca/ – Stari Železnik 56 – Zeleni venac – Petlovo brdo 57 – Banovo brdo – Naselje „Golf“ – Banovo brdo 58 – Pančevački most /železnička stanica/ – Novi Železnik 59 – Slavija /Birčaninova/ – Petlovo brdo 60 – Zeleni venac – Novi Beograd /toplana/ 63 – Ustanička – Lešće /groblje/ 64 – Zvezdara - Zeleno brdo - Šumice 65 - Zvezdara 2 - Novo bežanijsko groblje 66 - Vukov spomenik - Naučno-tehnološki park Zvezdara 67 – Zeleni venac – Novi Beograd /Blok 70a/ 68 – Zeleni venac – Novi Beograd /Blok 70/ 70 - RK Ikea - Bežanijska kosa 71 – Zeleni venac – Bežanija /Ledine/ 72 – Zeleni venac – Aerodrom „Nikola Tesla“ 73 – Novi Beograd /Blok 45/ - Batajnica /železnička stanica/ 74 – Bežanijska kosa – Mirijevo 3 75 – Zeleni venac – Bežanijska kosa 76 – Blok 70A – Bežanijska kosa /bolnica/ 77 – Zvezdara – Bežanijska kosa /bolnica/ 78 – Banjica 2 – Zemun /Novi grad/ 79 – Dorćol /SRC „Milan Muškatirović“/ – Mirijevo 4 80 - RK Ikea - Čukarička padina 81 – Novi Beograd /Paviljoni/ – Ugrinovački put – Altina 1 81L – Novi Beograd /Paviljoni/ – Dobanovački put – Altina 1 82 – Novi Beograd /Blok 44/ - Zemun /Kej oslobođenja/ 83 – Crveni Krst – Zemun /Bačka/ 84 – Zeleni venac – Nova Galenika 85 – Borča 3 - Banovo brdo 87 – Čukarička padina – Banovo brdo – Čukarička padina 87A – Čukarička padina – Banovo brdo – Čukarička padina 88 – Zemun /Kej oslobođenja/ – Novi Železnik 89 – Vidikovac – Čukarička padina – Novi Beograd /Blok 72/ 91 – Beograd na Vodi - Ostružnica /Novo naselje/ 92 – Beograd na vodi – Ostružnica /Karaula/ 94 – Novi Beograd /Blok 45/ – Resnik /Edvarda Griga/ 95 – Novi Beograd /Blok 45/ – Borča 3 96 – Pančevački most – Borča 3 101 – Omladinski stadion – Padinska Skela 102 – Padinska Skela – Vrbovski /Široka Greda/ 102P – Padinska Skela – Preliv 103 - Zemun /Bačka/ - Padinska Skela 104 – Omladinski stadion – Crvenka 105 – Omladinski stadion – Ovča /železnička stanica/ 105L - Zemun /Bačka/ - Ovča /železnička stanica/ 106 – Omladinski stadion – PKB Kovilovo – Jabučki rit 107 – Padinska Skela – Dunavac 108 – Omladinski stadion – Reva /Duboka bara/ 109 – Padinska Skela – Čenta 110 – Padinska Skela – Opovo 111 - Оmladinski stadion - SC Kovilovo 112 - Zemun /Bačka/ - Reva /Duboka bara/ 202 – Omladinski stadion – Veliko Selo 302 – Ustanička – Grocka – Begaljica 303 – Ustanička – Vrčin 304 – Ustanička – Ritopek 305 – Ustanička – Boleč 306 – Ustanička – Leštane – Bubanj Potok 307 – Ustanička – Vinča 308 – Šumice – Veliki Mokri Lug 309 – Zvezdara /pijaca/ – Kaluđerica 310 - Šumice - Mali Mokri Lug 311 - Ustanička - Leštane /Ravan/ 312 - MZ Veliki Mokri Lug - Kumodraž - MZ Veliki Mokri Lug 313 - Mirijevo 4 - Leštane /Ravan/ 400 - Voždovac - Vrh Avale 401 – Slavija /Birčaninova/ – Pinosava 402 - Slavija /Birčaninova/ – Beli Potok 403 - Voždovac – Zuce 404 - Bela Reka - Trešnja/Okretnica/ 405 - Voždovac – Glumčevo brdo 405L - Glumčevo brdo - Nenadovac - Barajevo 406 – Voždovac – Institut "Jaroslav Černi" 406L - Voždovac - Zemljoradnička - Beli Potok /igralište/ 407 – Voždovac – Bela Reka 407L- Bela Reka - Trebež /Okretnica/ 408 – Voždovac – Ralja /Drumine/ 409 - Voždovac - Jajinci - Ulica Ruža - Voždovac 501 - Staro Kijevo - Petlovo Brdo 502 - Miljakovac I - Orlovača /Groblje/ 503 – Voždovac — Resnik /železnička stanica/ 504 - Vidikovac — Resnik /železnička stanica/ 505 - Miljakovac 1 - Miljakovačke livade 506 - Miljakovac 1 - Resnik /Patin Majdan/ 507 - Kneževac - Rušanj /Drobnjački kraj/ 511 – Beograd na vodi – Sremčica 512 – Banovo brdo – Sremčica /naselje Gorica/ 513 - Velika Moštanica /centar/ - Sremčica /naselje Gorica/ 521 – Vidikovac – Železnik /Taraiš/ 522 - Novi Železnik – Milorada Ćirića – Novi Železnik 531 – Banovo brdo – Rušanj /13. Septembra/ 532 – Banovo brdo – Rušanj /Ul. oslobođenja/ 533 – Banovo brdo – Orlovača /Groblje/ 534 - Cerak vinogradi – Ripanj /Groblje/ 551 - Beograd na vodi - Umka - Sremčica 553 - Beograd na vodi - Rucka 600 - ŽS Beograd centar – Aerodrom „Nikola Tesla“ 601 - Beograd na vodi – Surčin 602 - Novi Beograd /Blok 44/ – Vinogradska - SRC „Surčin“ 603 – Bežanija /Ledine/ - Dobanovci – Ugrinovci 604 – Novi Beograd /Blok 45/ – Preka Kaldrma 605 – Blok 45 – Boljevci – Progar 606 – Surčin – Grmovac 607 - Banovo brdo – Aerodrom „Nikola Tesla“ 610 – Zemun /Kej oslobođenja/ – Jakovo 610E – Blok 70a – Jakovo 611 – Zemun /Kej oslobođenja/ – Dobanovci /Groblje/ 612 – Blok 20 – Kvantaška pijaca – Nova Galenika 613 - Novi Beograd /Paviljoni/ - Naselje Radiofar 700 – Batajnica /železnička stanica/ - Batajnica /Vojvođanskih brigada/ - Batajnica /železnička stanica/ 702 – Batajnica /železnička stanica/ – Busije 703 – Zemum /Kej Oslobođenja/ - Batajnica /Železnička stanica/ - Ugrinovci 704 – Zeleni venac – Zemun Polje 705 – Zemun /Kej oslobođenja/ – „13. maj“ 706 – Zeleni venac – Batajnica 706E – Zemun /Kej oslobođenja/ – Batajnica /aerodrom/ 707 – Zeleni venac – Ugrinovački put – Zemun Polje 708 – Novi Beograd /Blok 70A/ - Zemun Polje 709 – Zemun /Novi grad/ - Železnička stanica /Zemun/ - Zemun Polje 711 – Novi Beograd /Paviljoni/ – Ugrinovci Noćne linije Prema odluci Direkcije za javni prevoz (20. 09. 2010. godine), svim noćnim linijama pridodat je simbol ”N” kako bi se jasno razlikovale od dnevnih linija 15N - Trg republike - Zemun /Novi grad/ 26N - Trg republike - Braće Jerković 27N - Trg republike - Mirijevo 3 29N - Studentski trg - Medaković 3 31N - Studentski trg - Konjarnik 32N - Trg republike - Višnjica 33N - Trg republike - Kumodraž 37N - Trg republike - Kneževac 42N - Trg republike - Petlovo brdo 47N - Trg republike - Resnik /železnička stanica/ 51N - Trg republike - Bele vode 56N - Trg republike - Rušanj 59N - Trg republike - MZ Makiš 68N - Trg republike - Blok 45 75N - Trg republike - Bežanijska kosa 101N - Trg republike - Padinska skela 202N - Trg republike - Veliko selo 301N - Trg republike - Begaljica 304N - Trg republike - Ritopek 401N - Trg republike - Pinosava 511N - Trg republike - Sremčica 601N - Beograd na vodi - Dobanovci 603N - Trg republike - Ugrinovci 704N - Trg republike - Nova Galenika 706N - Trg republike - Železnička stanica Batajnica Sezonske linije Sezonske linije funkcionišu vikendom ukoliko, vremenske prilike dozvoljavaju, u toku primene letnjeg reda vožnje u dnevnom saobraćaju. ADA 1 - Trg republike - Ada Ciganlija - Vidikovac ADA 2 - Zemun (Kej Oslobođenja) - Ada Ciganlija ADA 3 - Konjarnik - Ada Ciganlija ADA 4 - Mirijevo - Ada Ciganlija ADA 5 - Bežanijska kosa - Ada Ciganlija Reference Vanjske veze Sajt gradskog saobraćajnog preduzeća Sekretarijat za saobraćaj Grada Beograda BusPlus Mapa linija gradskog prevoza Arhivirano 2010-10-01 na Wayback Machine-u