Muzej vazduhoplovstva Beograd

Muzej jugoslovenskog vazduhoplovstva (sada: Muzej vazduhoplovstva Beograd) osnovan je 1957. godine, pri Komandi Ratnog vazduhoplovstva (RV i PVO). Od 1989. godine smešten je u modernoj zgradi od stakla i betona na beogradskom aerodromu. U zbirkama muzeja ima preko 200 letelica, od kojih posetioci mogu da vide 50 letelica u zgradi i desetak na platou oko zgrade. Neki od eksponata nalaze se u depou muzeja i čekaju na restauraciju. Među njima svakako najznačajnije mesto zauzima lovac italijanske proizvodnje Fijat G-50 koji predstavlja jedini sačuvani primerak na svetu. U muzeju se nalazi i replika letelice Sarić 1 Ivana Sarića, pionira vazduhoplovstva iz Subotice. On je ostvario prvi let na toj letelici, sopstvene proizvodnje, 1910. godine. Od istorijskog značaja je Oluj 11, to je prvi naoružani avion, korišćen u srpskoj vojsci. Izložen je i prvi avion proizveden u Srbiji, Fizir FN, u prvoj fabrici aviona u Srbiji, Ikarus. Među avionima vlastitog razvoja i proizvodnje, počasno mesto zauzima G-2 Galeb, prvi domaći avion s mlaznim motorom koji je serijski proizvođen i korišćen, pored našeg vazduhoplovstva, i u više vazduhoplovstava prijateljskih zemalja. U vreme svoga uvođenja u operativnu upotrebu je dobio nagradu na salonu Le Bourget u Parizu, kao najbolji avion u svojoj klasi. Pored aviona vlastitog razvoja i proizvodnje, zbirka sadrži i veliki broj aviona iz Drugog svetskog rata, različitog porekla, iz više zemalja učesnica. Među njima se nalaze Hoker hariken, Spitfajer, Tanderbolt, Jak-3, Il-2 Šturmovik, Meseršmit Me 109 G-2 i drugi. Nakon NATO bombardovanja SR Jugoslavije 1999. godine Muzej vazduhoplovstva je sakupio značajan broj eksponata vezanih za ovaj događaj. Najznačajniji među ovim eksponatima, su delovi američkog nevidljivog bombardera F-117 Noćni soko i američkog lovca bombardera F-16 fajting falkon koji su oboreni sa dejstvom PVO VJ. U Muzeju je dostupan veliki broj dokumenata i tekstova o vazduhoplovnim jedinicama i ustanovama. Arhitektura muzejske zgrade i izgradnja Odluka o raspisivanju konkursa za idejno arhitektonsko rješenje zgrade Muzeja vazduhoplovstva donesena je 17. februara 1969. godine, kada je izabran ocjenjivački odbor od 15 članova, kojim je predsjedavao general-pukovnik Viktor Bubanj, a čiji je potpredsjednik bio akademik arhitekta Aleksandar Deroko. Troškovi konkursa iznosili su 210.000 tadašnjih dinara. Kao pobjedničko rješenje izabran je projekat sarajevskog arhitekte Ivana Štrausa u kojem je funkciji i dizajnu zgrade dat jednak značaj. Polazeći od principa zadovoljavanja osnovne funkcije muzeja, Štraus je predložio "skulpturu od stakla, čelika i betona" kao izraz čistog, inovativnog i jedinstvenog pristupa arhitektonskom razmišljanju. Tadašnja jugoslovenska arhitektonska javnost bila je orijentisana ka savremenim evropskim i svjetskim graditeljskim tendencijama. Konceptualno rješenje arhitekte Štrausa za prvi segment izložbe predvidjelo je prostor u centralnom dijelu sprata površine približno 1.100 kvadratnih metara, dok je za smještaj drugog dijela predviđen prostor iste ukupne površine u galeriji. Za treći dio izložbe, koji se sastojao od dvadeset originalnih aviona i pet jedrilica, planirana je dvorana u obliku prstena, razvijena oko samog perimetra zgrade. Dio eksponata planiran je bio da bude izložen na postoljima, dok su lakši avioni i jedrilice obješeni o plafon dvorane. Ovakav način prezentacije i određivanje prolaza za posjetioce, kao i odabir membrane od staklenog zida u obliku torusa, omogućili su posmatranje eksponata u njihovom prirodnom okruženju – nebu i aerodromu. Bilo je to originalno muzeološko rješenje za vrijeme u kojem je nastala, kao što je i danas. Odsustvo glavne i sekundarne fasade pokazuje da je svaka faza razvoja vazduhoplovstva, kao i svaki eksponat unutar izložbe, podjednako važna. Za nastavak izgradnje zgrade i izradu detaljnih projekata, unutar Muzeja je formiran Tehnički biro, koji je bio odgovoran za sve buduće radove. Tehničkim biroom Muzeja rukovodio je inženjer Velibor Pecija, nakon čijeg prelaska u Jugoslovenski građevinski centar projekat je završen u toj kompaniji. Pune dvije decenije prošle su od pobjedničkog rješenja na konkursu 1969. godine do njegove konačne realizacije. Sačuvana vazduhoplovna sredstva Letelice Jedrilice Helikopteri Avioni sa klipnim motorima Avioni sa mlaznim motorima Raketna i radarska sredstva P-15 S-75 Dvina Galerija Povezano Spisak muzeja u Beogradu Sava Mikić, darodavac Muzeju Napomene Reference Vanjske veze Virtualna šetnja Arhivirano 2011-03-22 na Wayback Machine-u 30 panoramskih fotografija uvezanih u virtuelnu šetnju kroz muzej Muzej vazduhoplovstva Kompletan vodič kroz Srbiju Muzej vazduhoplovstva — Beograd Zvanična internet prezentacija Muzeja vazduhoplovstva — Beograd Aeronautical Museum-Belgrade Official internet presentation of Aeronautical Museum - Belgrade