Harada Retba

Harta Retba, oo sidoo kale loo yaqaano Lac Rose (oo la macno ah "haro casuus ah"), waxay dhacdaa waqooyiga jasiirad-yarada Cap Vert ee dalka Senegal, qiyaastii 35 km (22 mi) dhanka waqooyi-bari ka xigta caasimadda Dakar. Waxaa loogu magac daray biyaheeda casuusta ah oo ay keento algae-da Dunaliella salina, waxaana lagu yaqaanaa maadada cusbada ee aadka u sarreysa, oo gaarta ilaa 40% aagga qaar. Midabkeedu wuxuu caadi ahaan aad u xooggan yahay dhammaadka bisha Janaayo ilaa bilowga bisha Maarso, xilliga jiilaalka (abaarta). Daadad dhacay bishii Sebtember 2022 ayaan kaliya khalkhal gelin hawlihii gurista cusbada ee harada, laakiin waxay sidoo kale keentay in haradu ay waydo midabkeedii, taas oo saameyn taban ku yeelatay dalxiiska. Si kastaba ha ahaatee, marka laga reebo sannadkii 2025, haradu waxay dib u heshay qayb ka mid ah midabkeedii. Haradu waxay, as of 2026, ku jirtaa tixgelinta UNESCO si loogu dhawaaqo Goob Dhaxalka Dunida ah. Faahfaahin Haradu waxay ku taal 35 km (22 mi) dhanka waqooyi-bari ee Dakar, waxaana ka dhex odaynaya Badweynta Atlaantigga kaliya marin dhuuban oo tabaal ah, waxaana loogu magac daray biyaheeda casuusta ah, oo ay keento algae-da Dunaliella salina. Algae-du waxay soo saartaa midab casaan ah si ay gacan uga geysato nuugista iftiinka qorraxda, taas oo siisa tamar ay ku abuurto ATP, oo ah nucleotide lagama maarmaan u ah soo saarista tamar. Midabku wuxuu si gaar ah u muuqdaa xilliga jiilaalka (abaarta) (laga bilaabo Noofambar ilaa May) isagoo aad u yaraada xilliga roobaadka (Juun ilaa Oktoobar). Cusbo Haradu waxay ku caan tahay maadadeeda cusbada ee aadka u sarreysa (ilaa 40% aagga qaar), taas oo inta badan ay sabab u tahay soo gelitaanka biyaha badda iyo uumi-baxooda xiga. Sida Badda Dhintay, haradu waxay leedahay sabooyin ku filan oo dadku ay si fudud ugu dul sabayn karaan. Cusbada waxaa guud ahaan gobolka u dhoofiya ilaa 3,000 oo qof oo cusbo guraayaal ah, kuwaas oo ah rag iyo dumar ka kala yimid daafaha galbeedka Afrika, oo shaqeeya 6–7 saacadood maalintii. Waxay maqaarkooda ku ilaaliyaan beurre de Karité (subagga shea), oo ah walax maqaarka jilcisa oo laga soo saaro lowska shea kaas oo gacan ka geysta ka fogaanshaha dhaawaca unugyada. Cusbada waxaa isticmaala kaluumeysatada reer Senegal si ay u dhowraan kalluunka, kaas oo ah maaddo ku jirta cuntooyin badan oo hiddaha ah, oo ay ku jirto cuntada qaranka, taas oo ah isku-darka kalluunka iyo bariiska oo loo yaqaan thieboudienne. Sannad kasta waxaa haradan laga guraa qiyaastii 38,000 oo tan oo cusbo ah, taas oo gacan ka geysata wershedaha soo-saarka cusbada ee Senegal. Senegal waa dalka koowaad ee soo saara cusbada gudaha Afrika. Daadad Sannadkii 2022, daadad daran oo ay u sabab ahaayeen roobab lixaad leh oo ka da'ay Dakar ayaa baabi'iyay harada. Daadadku waxay jabiyeen jiidaha harada waxayna wasakheeyeen biyaheeda, iyagoo midabkeedii caanka ahaa ee casuusta u beddelay cagaar. Isbeddelkan wuxuu halis ku haybaa nidaamka deegaanka iyo dhaqaalaha deegaanka, isagoo saameyn ku yeeshay beeralayda cusbada, wadayaasha doomaha, iibiyayaasha agabka xusuusta, iyo dalxiiska. Daadadku waxay burburiyeen tuulmooyin cusbo ah oo qiimahoodu ku dhow yahay USD$696,000, waxayna quciyeen ganacsiyo, iyagoo khalkhal geliyay nidaamka gaarka ah ee microbiome ee harada, taas oo khatar gelisay goosashada mustaqbalka iyo booqashooyinka dalxiisayaasha. Haradu tan iyo xilligaas waxay dib u heshay qayb ka mid ah midabkeedii casuusta ahaa. Duurjoogta Inkastoo ay jirto shinnida biyaha (salinity) ee aadka u sarreysa ee harada, taas oo gaari karta ilaa 350 g/L xilliga jiilaalka (abaarta), haddana kaluunka loo yaqaan blackchin tilapia ayaa laga helay inay ku nool yihiin qaybaha biyaha milixda yar leh ee ay ku shubmaan ilo biyo macaan ah oo isbedbeddalla. Liiska dhaxalka dunida Harta Retba waxay ku jirtay tixgelinta UNESCO si ay u noqoto Goob Dhaxalka Dunida ah tan iyo bishii Oktoobar 2005, waxayna weli tahay mid la mid ah as of 2026. Ciyaaraha mootada Haradu waxay inta badan ahayd barta ugu dambaysa ee tartanka Dakar Rally, ka hor inta uusan tartanku u guurin Koonfurta Ameerika sannadkii 2009. Sannadkii 2021, waxay martigelisay wareeg ka mid ah taxanaha tartanka gawaarida korontada ee bannaanka ee Extreme E.[xigasho u-baahan] Eeg sidoo kale Haro casuus ah Sir Michael Tippett, kaas oo halabuurkiisii muusig ee The Rose Lake uu dhiirigelin kaga helay booqashadiisii Harta Retba ''''' Akhris dheeraad ah "A Look at Lake Retba, Senegal's Pink Lake". Edward Asare. 5 May 2021. Archived from the original on 19 Bisha Koobaad 2022. Retrieved 29 Bisha Lixaad 2026. : Check date values in: |access-date= and |archive-date= (help) Tixraac Xiriirinta dibadda Harta Retba Senegal’s Pink Lake. Al Jazeera English, Oktoobar 2021 (video, 46 daqiiqo)