Arcaibh

Is e buidheann de dh'eileanan a tha ann an Arcaibh far costa a tuath na h-Alba. Eachdraidh Cha robh na h-eileanan seo fo riaghladh Albannach ro 1471, nuair a thugadh iad (còmhla le Sealtainn) le Rìgh Lochlainn do Rìgh na h-Alba, mar eàrlas airson tochradh a nighinn na b' urrainn ga phàigheadh. Cha do phàigh Rìgh Lochlainn an tochradh fhathast agus tha Arcaibh an-diugh measaichte a bhith Albannach. Cha robh a' Ghàidhlig a-riamh aig na h-Arcaich. B' e Nòrnais an cànan a bha aca, nòs de sheann Lochlannais a mhair gu ruige na 18mh linn. Bha rìoghachd Chruithneach ann mus dàinig na Lochlannaich. 'S e Bàgh na h-Eaglaise am prìomh-bhaile ann, far a bheil àrd-eaglais Naomh Mhànais. Còmhla ri Sealtainn, canar cuid "na h-Eileanan a Tuath" ri Arcaibh. Riaghaltas Ionadail Bha inbhe siorramachd aig Arcaibh gu ruige 1974, suidheachadh nach do dh'atharraich gu mòr fon Local Government Scotland Act, a chuir às do na seann Chomhairlean Shiorramachd agus a' stèidhich comhairlean roinneil agus sgìreil nan àite. Is ann mar sin a chaidh Comhairle Arcaibh a chruthachadh an 1974, ùghdarras ionadail aonaichte, mar a tha aig Innse Gall agus Sealtainn bho sin a-mach. Eaconomaidh Eu-coltach ri Sealtainn, nas fhaide tuath, cha dug gnìomhachas ola a' Chuain Ghearmailtich buaidh mhòr air Arcaibh. Tha na h-eileanan seo ìosail agus tha an talamh math, is e àiteachas aig inbhe tuathanasachd, (inbhe nas beartaich na croitearachd) a tha na bun-stèidh den eaconomaidh. Is ann mar sin nach e siorramachd croitearachd a bha an Arcaibh a-riamh. Àireamh-shluaigh Ainmean Arcach sa Ghàidhlig Ged nach robh Gàidhlig dualchasach dha na h-eileanan, cleachdar ainmean sa Ghàidhlig airson àiteachan ann an Arcaibh bho àm gu àm. Daoine ainmeil Rugadh an sgrìobhadair is eadar-theangaiche Edwin Muir air eilean Wyre, Arcaibh 15 an Cèitean 1887. Rugadh an sgrìobhadair George Mackay Brown ann an Sromnis 17 an Dàmhair 1921 agus chaochail e 13 an Giblean 1996. Iomraidhean Aistean co-cheangailte Sealtainn Nòrnais Siorrachdan traidiseanta na h-Alba Ceanglaichean a-mach “Cridhe Linn Ùr na Cloiche ann an Arcaibh”. Àrainneachd Eachdraidheil Alba. Air a thogail 4mh dhen Fhaoilleach 2023 (PDF).