Saksko-Anhaltska

Saksko-Anhaltska (němsce Sachsen-Anhalt, delnjoněmsce Sassen-Anhalt) je parlamentariska republika a jako kraj dźělnje suwereny sobustawski stat Zwjazkoweje republiki Němskeje. Płoninowy kraj ma něhdźe 2,17 milionow wobydlerjow. Najwjetšej měsće kraja stej krajnej stolicy Dźěwin a Halle (Solawa), dalši wyši centrum je Dessau-Roßlau. Kraj nasta dnja 21. julija 1947 přez zjednoćenje Swobodneho stata Anhaltska z pruskimaj prowincomaj Magdeburg a Halle-Mjezyborg, kotrejž bě Swobodny stat Pruska dnja 1. julija 1944 přez dźělenje swojeje prowincy Sakskeje stworił. Kraj Saksko-Anhaltska nasta z reformu NDR we wobwodach a wobsteji w dźensnišej formje wot němskeho znowazjednoćenja dnja 3. oktobra 1990. Rozrjaduje so do jědnaće wokrjesow a třoch bjezwokrjesnych městow. Namjezowace kraje su Delnja Sakska, Braniborska, Sakska a Durinska, wot 1990 do 1992 tež Mecklenburgsko-Předpomorska. Saksko-Anhaltska leži centralnje w Němskej a srjedźnej Europje. Přeprěči so wot jednoho z najwažnišich zapado-wuchodnych zwiskow Europy (A 2) a jednoho z najwuznamnišich sewjero-južnych zwiskow kontinenta (A 9, něhdy Via Imperii). Južny dźěl Saksko-Anhaltskeje słuša k metropolowemu regionej srjedźneje Němskeje. Kraj mjezuje z metropolowymi regionami Hamburg, Berlin-Braniborska kaž tež Hannover a dla jeho wulkeho sewjero-južneho rozpřestrěća (něhdźe 210 kilometrow) leži najjužniši dźěl jenož něhdźe 60 kilometrow (powětrowa linija) wot hranicy z Bayerskej zdaleny. Saksko-Anhaltska wobsedźi pjeć swětowych městnow UNESCO – Bauhaus, Dessau-Wörlitzski zahrodowy raj, Lutherowej wopomnišći w Eislebenje a Wittenbergu, stare město Quedlinburga a Naumburgsku tachantsku cyrkej. W kraju dawaja mnohostronske hrodowe, hrodowe a cyrkwinske krajiny kaž tež dalše drohotne kulturne pomniki. Z wjacorymi wysokimi šulemi a slědźenišćemi stej Halle a Magdeburg wědomostnej srjedźišći. Geografija Saksko-Anhaltska mjezuje z Braniborskej na wuchodźe, ze Sakskej a Durinskej na juhu a z Delnjej Sakskej na sewjerozapadźe. Přez kraj běži Łobjo. Regiony Anhaltsko-Wittenberg Chemijowy třiróžk Łobjo-Berda-Hola Mansfeldski kraj Ostfalska Smoliny Solawa-Unstrut Stara Marka Rěki Města Najwjetše města Saksko-Anhaltskeje su: Krajne wokrjesy Nabožina Něhdźe 25,5% wobydlerjow (617.000) su religiozne. ewangelski: 391.000 (15,7%) katolski: 101.000 (4,1%) - wosebje w Mansfeldskim kraju druhe cyrkwje: 80.000 (3,3%) druhe nabožiny: 45.000 (2,4%) Krajny sejm W tuchwilnym wosmym Dźěwinskim sejmje je šěsć stronow zastupjenych, kotrež maja cyłkownje 97 sydłow: CDU (40) AfD (22) Lěwica (10) SPD (9) FDP (7) Zwjazk 90/Zeleni (6) Třo zapósłanča su bjez frakcije. Wot apryla 2016 knježeše koalicija z CDU, SPD a Zelenych z ministerskim prezidentom Reiner Haseloff. Po wólbach 2021 změni tutón swojeho koaliciskeho partnera na FDP. Wjace hač poł lěta do krajnych wólbow 2026 wotstupi Haseloff po 15 lětach a krajny sejm woli w januarje 2026 dotalneho frakciskeho předsydu CDU Sven Schulze za ministerskeho prezidenta. Literatura Friedrich Ludwig Müller, Angela Pfotenhauer, Elmar Lixenfeld: Romanik in Sachsen-Anhalt; Monumente-Edition. Monumente-Publikation der Deutschen Stiftung Denkmalschutz, Bonn 2001; ISBN 3-935208-05-7 oder ISBN 3-935208-09-X Gisela Stockmann: Schritte aus dem Schatten. Frauen in Sachsen-Anhalt; Querfurt: Dingsda-Verlag, 1993; ISBN 3-928498-12-6 (mit Lebensbildern von Katharina von Bora, Caroline Neuber, Dorothea Erxleben, Anna Louisa Karsch, Caroline Bardua, Louise von Francois, Hedwig Courths-Mahler und Christa Wolf) Wotkaz