کلیسای جامع ناومبورگ

کلیسای جامع ناومبورگ (آلمانی: Naumburger Dom St. Peter und St. Paul) یک کلیسا در شهر ناومبورگ، آلمان است. این کلیسا اولین بار در سال ۱۰۲۸ میلادی شروع به ساخت و در سال ۱۰۴۴ میلادی تکمیل شده در سال ۲۰۱۸ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. کلیسای جامع ناومبورگ در ناومبورگ (زاله) که امروزه پروتستان است، کلیسای جامع پیشین اسقف‌نشین ناومبورگ بوده و عمدتاً به نیمه اول سده سیزدهم میلادی بازمی‌گردد. این بنا یکی از مهم‌ترین سازه‌های اواخر رمانسک در زاکسن-آنهالت است، ایستگاهی در مسیر جاده رمانسک و از سال ۲۰۱۸ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. کلیسای جامع ناومبورگ یک مجموعه دو‌گروه‌سرایندگان است – یعنی با یک گروه سرایندگان در هر یک از دو سمت باریک بنا. گروه سرایندگان غربی مشهور در نیمه دوم سده سیزدهم ساخته شده و همراه با تیغه جداکننده غربی و پیکره‌های بنیان‌گذاران از کارگاه استاد ناومبورگ یکی از مهم‌ترین بناهای گوتیک آغازین به شمار می‌رود. پس از اصلاحات پروتستانی در سال ۱۵۴۲، با نیکولاس فون آمسدورف برای نخستین بار در امپراتوری یک اسقف پروتستان منصوب شد. پس از مرگ آخرین اسقف، یولیوس فون پفلوگ در سال ۱۵۶۴، اسقف‌نشین منحل و به زاکسن واگذار شد و کلیسا کارکرد خود را به عنوان مقر اسقف از دست داد. با این حال، این کلیسا به عنوان کلیسای جامع پروتستان باقی ماند. امروزه این کلیسای جامع توسط یک بنیاد به نام بنیادهای متحد کلیساهای جامع مرسبورگ، ناومبورگ و کلیسای اعیانی تسیتس اداره می‌شود. معمار ارشد کلیسای جامع رگینه هارتکوف است. تاریخچه بنیان‌گذاری و معماری اولیه در حدود سال ۱۰۰۰، اکهارد یکم، مارک‌گراف مایسن، بر روی تپه‌ای مشرف به رود زاله در نزدیکی دهانه رود اونستروت، قلعه‌ای به نام نویبورگ ساخت که بعدها ناومبورگ نام گرفت. پسران او، هرمان و اکهارد دوم، اندکی بعد کلیسای کوچکی بنام مریم مقدس در بخش غربی قلعه بنا نهادند که در سال ۱۰۲۱ در وقایع‌نامه اسقف مرسبورگ ثبت شد. در سال ۱۰۲۸، امپراتور کنراد دوم به درخواست دو برادر، اسقف‌نشین تسیتس را به ناومبورگ منتقل کرد و پاپ ژان نوزدهم این انتقال را در دسامبر همان سال تأیید نمود. ساخت نخستین کلیسای جامع رمانسک آغازین در بهار ۱۰۲۹ در شرق کلیسای کوچک مریم آغاز و پیش از ۱۰۴۴ تقدیس شد. این بنا یک باسیلیکای صلیبی سه‌تالاره کوچک‌تر از بنای کنونی بود و در حدود ۱۱۶۰-۷۰ یک سرداب تالاری به آن افزوده شد. بازسازی‌های بزرگ در دوره رمانسک و گوتیک در زمان اسقف انگلهارد (۱۲۰۷-۱۲۴۲)، بازسازی به سبک اواخر رمانسک حدود ۱۲۱۰ آغاز شد که ابتدا با یک تالار طولی شروع شد اما سپس به بخش‌های شرقی معطوف گردید. کلیسای جامع جدید که هنوز هم وجود دارد، یک کلیسای طاق‌دار با ستون‌های خوشه‌ای، یک جایگاه سرایندگان شرقی با یک تالار عرضی و همچنین یک سردابه سه قسمتی است، که در ۲۹ ژوئن ۱۲۴۲ تقدیس شد. حدود ۱۲۵۰، احتمالاً به دستور مارک‌گراف هاینریش مایسن، ساخت گروه سرایندگان غربی به سبک گوتیک آغازین شروع و حدود ۱۲۶۰ به پایان رسید. این بخش با تیغه جداکننده غربی و پیکره‌های مشهور بنیان‌گذاران از کارگاه استاد ناومبورگ تزئین شده است که شامل دوازده پیکره از اشراف آلمانی، از جمله اوتا و اکهارد دوم، هرمان و رگلیندیس می‌شود. این پیکره‌ها یادبود بنیان‌گذاران نخستین کلیسای جامع هستند. الحاقات بعدی، مرمت‌ها و وضعیت کنونی در حدود ۱۳۳۰، محراب‌گاه اواخر رمانسک با یک دهانه گروه سرایندگان گوتیک والا جایگزین شد که شیشه‌های رنگی ارزشمندی از آن دوره دارد. آتش‌سوزی سال ۱۵۳۲ خسارات سنگینی به بام‌ها و تجهیزات وارد کرد که تا سده نوزدهم به طور کامل برطرف نشد. برج‌های شرقی در ۱۷۱۱-۱۳ گنبدهای باروک دریافت کردند که در مرمت‌های ۱۸۷۴-۷۸ حذف شدند. برج شمال غربی در ۱۸۸۴ و برج جنوب غربی در ۱۸۹۱-۹۴ با الحاقات نئوگوتیک توسط یوهان گوتفرید ورنر بازسازی شدند. راهروی سرپوشیده جنوبی عمدتاً اواخر رمانسک (حدود ۱۲۴۴-۷۰) و راهروی شمالی قدیمی‌تر است. نمازخانه سه پادشاه در شرق راهروی سرپوشیده در ۱۴۱۶ تکمیل شد. کلیسای جامع ناومبورگ با طول ۹۵ متر و عرض ۲۲٫۵ متر، از سال ۲۰۱۸ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. کلیسای مریم و کلیسای کوچک الیزابت کلیسای مریم در جنوب غربی کلیسای جامع و در ضلع جنوبی راهروی سرپوشیده قرار دارد. هسته اولیه آن نامشخص است، اما بخش‌هایی از دیوارهای بیرونی یک بنای گوتیک والا که در سال ۱۳۴۳ به طور رسمی مورد استفاده قرار گرفت، باقی مانده است. این کلیسا احتمالاً به عنوان یک کلیسای محلی تأسیس شد. پس از آتش‌سوزی ۱۵۳۲، ویرانه باقی ماند و سالن ورزشی کنونی که به عنوان کلیسای زمستانی استفاده می‌شود، حدود ۱۹۰۰ در محل تالار طولی ساخته شد. کلیسای کوچک الیزابت در طبقه همکف برج شمال غربی، به سنت الیزابت تورینگن تقدیم شده و در سال ۲۰۰۷ به مناسبت هشتصدمین سالگرد تولد او بازگشایی شد. این فضا با مجسمه‌ای از الیزابت مربوط به حدود ۱۲۳۵ و سه پنجره شیشه‌ای اثر نئو راوخ از مکتب جدید لایپزیگ با صحنه‌هایی از زندگی او تزئین شده است. محراب‌ها و مجسمه‌ها کلیسای جامع ناومبورگ چندین محراب را در خود جای داده است. در گروه سرایندگان شرقی محراب اصلی با یک محراب بزرگ سنگی از محراب پیشین قدیسان فلیکس و آداکتوس قرار دارد. در تالار عرضی شمالی یک محراب بزرگ از کارگاه گئورگ لمبرگر و در تالار عرضی جنوبی یک محراب مریم از حدود ۱۵۰۰ نصب شده است. مشهورترین اثر هنری جدید، محراب کراناخ-تریگل است. در سال ۲۰۲۲، میخائیل تریگل یک تابلو میانی جدید با صحنه گفتگوی مقدس و یک پیش‌قسمت برای جایگزینی اثر تخریب‌شده لوکاس کراناخ از ۱۵۱۹ خلق کرد. این محراب به دلیل ارتفاع و تأثیر بر دید پیکره‌های بنیان‌گذاران بحث‌برانگیز شد و ICOMOS هشدار داد که ممکن است وضعیت میراث جهانی یونسکو را به خطر اندازد. در نتیجه، محراب در دسامبر ۲۰۲۲ برچیده و به عنوان اثر هنری در مکان‌های مختلف به نمایش درآمد. با وجود دریافت جایزه ابتکار میراث مذهبی سال ۲۰۲۳، ICOMOS در تابستان ۲۰۲۵ نظر خود را تکرار کرد و اکنون به دنبال مکان جدیدی برای این محراب هستند. سایر تجهیزات، گورها و ارگ علاوه بر پیکره‌های مشهور استاد ناومبورگ در گروه سرایندگان غربی، مجسمه سنت الیزابت از حدود ۱۲۳۵ در کلیسای کوچک برج شمال غربی از قدیمی‌ترین تصاویر این قدیس است. در قسمت تقاطع گروه سرایندگان نیمکت‌هایی از دوره ساخت اواخر رمانسک و سده پانزدهم و سه تریبون خواندن از سده پانزدهم قرار دارند. تعداد زیادی سنگ‌گور از سده سیزدهم به بعد در کلیسای جامع و راهروی سرپوشیده حفظ شده که سنگ‌گور رنگی اسقف دیتریش دوم مایسن در گروه سرایندگان شرقی از مهم‌ترین آن‌هاست. گورستان کلیسای جامع در مجاورت بنا قرار دارد. ارگ شرکت اویله در سال ۱۹۸۳ با ۲۸ ثبت بر روی دو کلاویه و پدال ساخته شد. نگارخانه منابع Gerhard Straehle: Der Naumburger Meister in der deutschen Kunstgeschichte. Einhundert Jahre deutsche Kunstgeschichtsschreibung 1886-1989. Dissertation at Ludwig-Maximilians-Universität München 2009. (full text) Gerhard Straehle: Der Naumburger Stifter-Zyklus und der Erschlagene im Westchor (Synodalchor) des Naumburger Doms. Verlag Langewiesche, Königstein 2012, شابک ‎۹۷۸−۳−۷۸۴۵−۲۹۶۰−۸. پیوند به بیرون