Sivéta

Miranduléś C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś Na sivéta Śoni in du a viṿ la sivéta Na sivéta Pulśèṅ ad sivéta Dū faci ad na munéda gréca: da na banda l'Aténa da cl'atra la sivéta I sò ōṿ La sivéta (Athene noctua) (civetta in italiàn), l'è 'n uśèl rapàś nutùran dla famìja di Strigidae. Descrisiòṅ Spéci A s in cgnós 19 sotaspéci ad sivéti: A. n. bactriana A. n. cantabriensis A. n. daciae A. n. glaux A. n. grueni A. n. impasta A. n. indigena A. n. lilith A. n. ludlowi A. n. noctua A. n. orientalis A. n. plumipes A. n. saharae A. n. salentina A. n. sarda A. n. solitudinis A. n. somaliensis A. n. spilogastra A. n. vidalii Aspèt La sivéta l'è na bèstia lunga 21-23 cm a 'l incìrca, la gh'à na vèrta alàra ad 53-59 cm e un pēś ch'al càmbia da sènt a duśènt gram. La gh'à fórma tracagnòta, cô larg e piàt sénsa i ciùf tìpic dal guf, òć śai e śampi lunghi e quaciàdi par na part da sédli. La part in élt dla sò fàcia l'è griśa-scûra maciàda ad biànc méntar ad sóta l'è biànca dagnóra dal tut cun dal maci bruni. Distribusiòṅ e habitat La s cata in tut 'l Emisfēr nòrd, in Europa, Àśia e Àfrica dal nòrd. In Itâglia 'l è 'n uśèl dimóndi cumùṅ e difûś praticamènt in tuta la penìśula a part gl'Àlpi. I sò post preferî i èṅ quéi datéś in du a viṿ 'l óm, in dal śòni ad culìna. La stà a la larga da 'l śòni più élti ad mila mètar parchè la néṿ la para via al bèsti ch'a lē a gh piàś magnàr. Biulugìa Uśèl nutùran da purtàr a eśèmpi, la sivéta la s pōl però mét'r-as in muimènt anc al dòpmeśdè in sal tard o anc ad prima matìna. Vèrs Al sivéti i gh'ànan un repertòri vucàl dimóndi vast. Al masć al fà un "hu-u-ou" ógni 3-4 secónd. Dal volti però, al sivéti i èṅ anc bòni ad far di sîg dimóndi élt e fastidióś s'i gh'àṅ da difénd'r-as. Magnàr e alimentasiòṅ La sivéta l'è carnìvura. Cuma tut i Strigiformi, l'è bòna ad mandàr śò al bèsti ciapàdi cum i èṅ e dòp butàr-i fóra cun la bòra, dal bucìni ad materiàl ad scart ch'la n gh la cava minga a digerìr (pēi, plum, dènt, òs e gus 'd insèt). Riprudusiòṅ La fà al gnal fra Mars e Śugn. La fémna la fà da dū a sinc óṿ biànc in mèś a di sbrag in dal prédi, in di àlbar, in di mur 'd edifìsi vèć o in di tanabùś bandunâ di mamìfar ad taja ad mèś e pò la i cóva par quàtar stmani a 'l incìrca. In chi mumènt lè a gh'è al masć sèg ch'al gh dà na maṅ par casàr. Dòp un méś śót śò, i pìcui i làs'n al gnal ma i gh la càvan a scampàr da par lōr sōl quànd i gh'aṅ dū o tri méś ad vita. Quèi curióś La sivéta, cum anc chi àtar uśèi nutùran, l'è cunsideràda da 'l pòpul par tradisiòṅ na bèstia ch'la pòrta mâl, e dimóndi gint la s àugura ch'la n s méta minga a cantàr insìma a 'l sò téǵ. P'r i Grèc, invéci, la sivéta l'éra cunsideràda sacra par la dea Aténa. A 'l dè 'd incō, cun la paròla sivéta, a s dascór dna dóna vanitóśa e alśēra, ch'a gh piaś far-as far la cōrt e sèmpar prònta a dar dal śnum. C'l uśànsa chè la gh'è parchè la sivéta, quànd la vgniva druàda da i casadōr cuma arciàm p'r i pàser, la i tiràva da la sò banda faghénd bàtar gl'ali in na manéra particulàra e acsè gl'uśèi i n spìvan minga reśìstar a chi spetàcui lè. Culegamènt estéran (IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani v · d · m Elènc dal bèsti divìśi par clas Anfìbi nòstar marasàndula • rana • ròsp Aràcnid nòstar piuśèl • ragn • śéca • scurpiòṅ Cefalópud nòstar fōlp Chromadorea nòstar anisàkis Cistôd nòstar tègna sólium Clitelàda nòstar bēg • sangvétula • séntur Cundrìt nòstar squâl Diplòpuda nòstar sèntgàmbi Echiùra dal mónd pés cas Gastròpud nòstar lumàga • lumagòt Insèt nòstar bēg dal légn • béga • bègatèṅ • càmula • cavalēr • cavaléta • furbśìna • furmìga • galavròṅ • gril • luśla • mósca • mósca di bagn • musrèṅ • parpàja • parpajóla • piàtla • piōć • pisulèṅ 'd argìnt • pulga • scaravàś • sigàla • simśa • sinsàla • spóś • tavàṅ • térmula • vrèspa dal mónd mósca sasìna Malacustràca nòstar granfi Mamìfar nòstar àśan • béndula • caṅ • castôr • cavàl • cavariōl • cavra • cunèṅ • delfîṅ • gat • lévra • linsa • lódra • lóv • marturèl • muscardèṅ • nimàl • nùtria • ōrs • papastrèl • pégura • póndga • ris • sèruv • śghirét • signàl • sórag • tas • tópa • vaca • vólp dal mónd baléna • camèl • cangûr • capibàra • ding • diàvul dla Taśmàgna • drumedàri • elefànt • fòca • ghepàrd • jéna • kuàla • lèòṅ • leupàrd • muféta • panda • pruciòṅ • siacàl • sìmia • tapîr • tigra Pés nòstar bôtel • bucàcia • gòb • lus • sardèla • scardva • sfója • sìvul • sturiòṅ • ténca dal mónd cichlasoma salvini • lactòria c'n i còran • marlùs • pés pajàs • piràgna • rénga • śgómbar • tôṅ Rétii nòstar angòr • bisa • galàna • luśèrta dal mónd brookesia micra • cucudrìl Secernentéa nòstar anchilustóma duodenàł • strungilòid stercuràlis • wucherèria bancròfti Sèntgàmbi nòstar scutigera coleoptrata Uśèi nòstar alòc • barbagiàṅ • bècalégn • canvarèṅ • clómb • córuv • cuc • curnàcia • falchét • faśàṅ • faraóna • franguèl • gardlèṅ • gaśa • grandòć • mérul • nàdar • gabiàṅ • galìna • lòdula • òca • pàser • pavòṅ • pètrós • pelicàṅ • pisàcra • pudajóla • pujàna • rundanìna • ruśgnōl • sèlga • sivéta • stóral • tòc • tórd • tórtura • uślèṅ dal fréd dal mónd canarèṅ • culibrì • kiwi • papagàl • pinguîṅ • strus