Чернушка районы

Черну́шка райо́ны — Пермь крайы составындағы территориаль һәм муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Чернушка ҡалаһы, 1930 йылға тиклем — Рябки ауылы. География Чернушка районы Беүә убалы тигеҙлегенең көнсығыш өлөшөндә, убалы-тигеҙлекле Урал алдында, Тылва ҡалҡыулығы битләүҙәрендә, киң япраҡлы-ылыҫлы урман зонаһында Пермь крайының көньяғында урынлашҡан. Район Пермь крайының Көйәҙе, Барҙы, Уй һәм Октябрьский райондары, Башҡортостандың Асҡын һәм Тәтешле райондары менән сиктәш. Майҙаны — 1676 км², был Пермь крайы территорияһының яҡынса 1 % тәшкил итә. Район төньяҡтан көньяҡҡа — 54 км, ә көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай — яҡынса 56 км һуҙылған. Тарих Чернушка районы территорияһы борон замандарҙан башҡорттарҙың аҫаба ерҙәре булып торған. Был ерҙәрҙе танып ҡәбиләһенең ҡаҙансы һәм ҡайпан ырыуҙары биләгән. XVIII быуат аҙағынан бында урыҫтар һәм башҡа халыҡ вәкилдәре күпләп күсеп килә башлайҙар. Халҡы Ҡала шарттарында (Чернушка ҡ.) район халҡының 64,92 % йәшәй. Районда урыҫтар — 77,4 %, татарҙар — 7,6 %, башҡорттар — 6,6 %, удмурттар — 4,3 %, тағы ла сыуаштар, мариҙар һәм башҡа милләт вәкидәре йәшәй. Иҡтисад Чернушка районы индустриаль-аграр райондарына ҡарай. Уның иҡтисадының төп өлөшөн артабанғы тармаҡтар тәшкил итә (етештереүҙең дөйөм күләмендәге өлөшө): нефть һәм газ сығарыу (73,4 %) етештереү тармағы (6,7 %) төҙөлөш (7,1 %) транспорт һәм элемтә (3,8 %) ауыл хужалығы (1,2 %) Райондың сәнәғәт етештереүендә нефть сығарыу 93,2 % тәшкил итә, йылына яҡынса 600 мең тонна нефть сығарыла. Чернушка районы крайҙа иген сәсеү майҙандары һәм иген йыйыу буйынса 3 урынды һәм һөт йыйыу буйынса 5 урынды биләй. 2010 йылға ҡарата районда 7010 баш һыйыр малы, 784 баш дуңғыҙ малы иҫәпләнгән. Хәҙерге ваҡытта Чернушка районында ауыл хужалығында эшләүсе 20 предприятие, 6055 шәхси ярҙамсы хужалыҡ, 12 крәҫтиән-фермер хужалығы теркәлгән. Киң мәғлүмәт саралары Район гәзиттәре: «Маяк Приуралья» (1930 йылдан); «Уральская версия»; «Чернушка Плюс». 2008 йылдан Чернушка ҡалаһында квартал һайын башҡорт һәм урыҫ телдәрендә «Пермь башҡорттары» сыға. Районда «Радио Чернушки» радиостанцияһы һәм «ВеЧер» телеканалы (1995 йылдан) эшләй. Иҫкәрмәләр Әҙәбиәт Березовик В. Е., Скачкова Н. В., Бабич Т. А. География Чернушинского района (Пособие для учителей и учащихся) / под общ. ред. к.и.н. Н. Д. Волошина. — Чернушка, 2005. — 500 экз. Иван Гурин. Чернушка: Серия «Пермский край». — Пермь: Пермское книжное издательство, 2000. — 160 с. — 2500 экз. Н. А. Козлова. История Чернушинского района: Материалы к урокам по историческому краеведению / под общ. ред. к.и.н. Н. Д. Волошина. — Пермь: Пермское книжное издательство, 2006. — 1000 экз. Хлопин В. Г. История Чернушинского района (конец XIX в. — 1945 г.). — Пермь: Пермское книжное издательство, 2000. — 280 с. — 1000 экз. — ISBN 5-93683-006-3. Һылтанмалар Йосопов Р. М., Черных А. В., Шитова С. Н. Пермь башҡорттары // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9. Хөсәйенова Г. Т. Пермь крайы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9. Официальный сайт Администрации Чернушинского муниципального района (билдәһеҙ). Архивировано 14 август 2011 года. 2014 йыл 19 февраль архивланған. Сайт Чернушинского района и города (билдәһеҙ). Архивировано 14 август 2011 года. Портал Правительства Пермского края (билдәһеҙ). — Чернушинский район. Архивировано 14 август 2011 года. 2011 йыл 15 октябрь архивланған. Чернушинский район на сайте Пермского регионального сервера (билдәһеҙ). 2008 йыл 22 декабрь архивланған. Энциклопедия «Пермский край» (билдәһеҙ). — Чернушинский муниципальный район. Архивировано 14 август 2011 года. 2015 йыл 6 апрель архивланған. Районная газета «Маяк Приуралья» (билдәһеҙ). Архивировано 14 август 2011 года. Гидрометцентр России (билдәһеҙ). — Фактические данные — Чернушка. Архивировано 23 август 2011 года. Ҡалып:Населённые пункты Чернушинского района Ҡалып:Пермь крайы