Ульяновск өлкәһе

Ульяновск өлкәһе (рус. Ульяновская область) — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Волга буйы федераль округы составына инә. Административ үҙәк — Ульяновск ҡалаһы. 1943 йылдың 19 ғинуарында СССР Юғары Советы Президиумы фарманы менән ойошторолған. География Ульяновск өлкәһе Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң көньяҡ-көнсығышында, Урта Волга буйында урынлашҡан. Төньяҡтан көньяҡҡа — 250 км-ға (52o 31' — 54o 53' так как), көнбайыштан көнсығышҡа 290 км-ға (45o 48' — 50o 15' к.о.) һуҙылған. Өлкәнең дөйөм майҙаны 37,2 мең км² тәшкил итә. Территорияһы буйынса Рәсәй Федерацияһында 59-сы урынды һәм Волга буйының һигеҙ төбәктәре араһында һуңғы урынды биләй. Көнсығышта — Һамар өлкәһе, көньяҡта — Һарытау өлкәһе, көнбайышта — Пенза өлкәһе һәм Мордовия, төньяҡта — Сыуашстан һәм Татарстан менән сиктәш. Волга йылға өлкә территорияһын ҡалҡыулы Уң яр буйы һәм уйһыулы Һул яр буйына (Волга аръяғы) бүлә. Административ-территориаль бүленеш Ульяновск өлкәһендә муниципаль берәмектәрҙең дөйөм һаны 167 тәшкил итә, шуларҙан: Беренсе дәрәжәләге муниципаль берәмектәр — 3 ҡала округтары һәм 21 муниципаль райондар; Икенсе дәрәжәләге муниципаль берәмектәр — 31 ҡала һәм 112 ауыл биләмәләре. Ҡала округтары Димитровград ҡала округы Новоульяновск ҡала округы Ульяновск ҡала округы Муниципаль райондары Халҡы Рәсәй дәүләт статистика комитеты мәғлүмәттәре буйынса өлкәнең халыҡ иҫәбе 1 257 621 кеше тәшкил итә. (2016). Халыҡ тығыҙлығы — 33,82 кеше/км2 (2016). Ҡала халҡы — 74,77 % (2015). 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса өлкәнең милли составы түбәнгесә: Урыҫтар — 901 272 (73,6 %) Татарҙар — 149 873 (12,2 %) Сыуаштар — 94 970 (7,7 %) Мордвалар — 38 977 (3,2 %) Украиндар — 10 484 (0,9 %) Әзербайжандар — 5 006 (0,36 %) Башҡалар — 20 164 (1,6 %) Ульяновск өлкәһендә 1989 йылда — 1393, 2002 йылда — 1217 башҡорт йәшәгәне теркәлгән. Билдәле шәхестәре Дмитриев Александр Семёнович (26.08.1912—30.11.1983) — юғары мәктәп хеҙмәткәре, ғалим-физиолог, биология фәндәре докторы (1951), профессор (1952). 1957—1981 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 1980 йылға тиклем кафедра мөдире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Хәҙерге Ульяновск районының Ундора ауылынан. Етеханов Билал Исмәғил улы (12.03.1934—12.02.2011), инженер-механик. 1959—1986 йылдарҙа Стәрлетамаҡтағы «Авангард» заводының яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1970 йылдан — махсус конструкторлыҡ-технология бюроһы начальнигы, 1984 йылдан — баш инженер. СССР‑ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1985). «Почёт Билдәһе» ордены (1976) кавалеры. Хәҙерге Иҫке Кулатка районы Александровка ауылынан. Шамуҡов Ғабдулла Рухулла улы (11.12.1909—22.12.1981), театр актёры, педагог. 1930—1946 йылдарҙа бөгөнгө Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы, бер үк ваҡытта 1933 йылдан Башҡорт сәнғәт техникумы (хәҙер Өфө сәнғәт училищеһы) уҡытыусыһы. 1946 йылдан Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актёры. СССР-ҙың (1980), РСФСР-ҙың (1957), Татар АССР-ының (1950) халыҡ, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1943) артисы. Ленин ордены кавалеры (1966). Сарҙаҡлы районы Әсән ауылынан. Иҫкәрмәләр Һылтанмалар Губернатор и Правительство Ульяновской области 2014 йыл 18 декабрь архивланған. Законодательное собрание Ульяновской области 2012 йыл 11 ғинуар архивланған. Законодательство Ульяновской области