1-се Моҡас

1-се Моҡас (рус. Мукасово 1-е) — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 152 кеше булған. Почта индексы — 453643, ОКАТО коды — 80206834006. Тарихы 1795 йылда теркәлгән. Башта бында дисәтник Моҡас Раймановтың (1722—1812)утары була. 1815 йылда 2-се Этҡолдан һигеҙ ғаилә күсеп килә — Ишәли Юлъяҡшин, Һабанғол Ишбулатов, Ҡырғыҙбай Игебаев, Ғабдулла Сурин, Надир Барғутов (Урҙабай Бултерәковтың ике туған ҡустыһы), старшина писары Уҡра Ишбулдин, Әбделмән Уңғаров һәм Йәнекәй Моҡасов (1782 йылғы, уның улдары — Шахмурат, Шахмөхәмәт һәм Бикмырҙа), уның ағалары Һунарғол һәм Сәфәрғәли. Улар Йәнекәйҙең атаһы Моҡас Раймановтың утары урынына ауылға нигеҙ һалалар. Киләһе йылда ауылға 2-се Этҡолдан тағы 11 ғаилә күсенә, шулай уҡ Нуғай ауылынан — 3 ғаилә. Ике Моҡас ауылы барлыҡҡа килә — 1-се Моҡас һәм 2-се Моҡас. Урәдник Мөхәмәт Айрысов 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы, көмөш миҙалдар кавалеры. 1834 йылда — 245, 1859 йылда — 174, 1920 йылда — 197 һәм 186 кеше (ике ауылда) йәшәй. Халыҡ малсылыҡ, игенселек, һунар, умартасылыҡ менән шөғөлләнә. Йылы айҙарҙа халыҡ йәйләүгә сыға. 1839 йылда 35 йорттағы 226 кешегә 300 йылҡы малы, 650 һыйыр, 150 һарыҡ, 20 кәзә тура килә. Йыл һайын 28 бот ужым бойҙайы һәм 552 бот ярауай иген сәскәндәр. Совет осоро 1929 йылда крәҫтиәндәр — «Игенсе» колхозына, 1951 йылда өс колхоз («Ҡыҙыл партизан», «Игенсе», «Ирәндек») «Ирәндек» колхозына берләшә. 1957 йылдан алып — «Сибай» совхозы, 1965 йылдан «Ирәндек» совхозы составына инә. Халыҡ һаны Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ. 1939 йыл — бар булған халыҡ һаны. 1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны Милли составы Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, бөрйән ырыуы башҡорттары (99 %) йәшәй. Географик урыны Буғалығыр йылғаһы янында урынлашҡан. Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 49 км Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (1-се Төрөкмән): 15 км Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 8 км Урамдары Билдәле шәхестәре Еникеев Зөфәр Ирғәли улы — юридик фәндәр кандидаты, Башҡортостан Республикаһының депутаты Йәнекәев Булат Һиҙиәт улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған хеҙмәткәре Иҫкәрмәләр Әҙәбиәт Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. (рус.) Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — С. 92. — ISBN 978-5-295-04683-4. Ред.составитель А. Багуманов. Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 2002. — 332 с. — ISBN 5-295-03157-8. Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5 Словарь топонимов Башкирской АССР Һылтанмалар 1-се Моҡас // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 16 ғинуар 2022)