Saransk

Saransk (ven.: Сара́нск, erz.: Саран ош vai Саранской, mokš.: Саранош, Саранск ошсь vai Саранскяйсь) om Venäman lidn valdkundan päivlaskmas. Se om Mordovijan Tazovaldkundan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, mugažo om Saranskan lidnümbrikon administrativižeks keskuseks da päpalaks. Istorii Eländpunktan aluz om pandud vl 1641 kuti puine lidnuz kaičemha Venäman röunad. Se sai oficiališt lidnan statusad vl 1780. Saransk šingotase nenil sarakoil: mašinansauvomine (ladimed, avtopalad), elektrotehnine (pidatusen ladimed, optine kuid, kabeläd, radiolokacijan stancijad), elektrusen tehmine (kaks' LEK:ad), sauvondmaterialiden pästand (raudbetontegesed, krepindan savič, lämuzizoläcii), sömtegimišt (leibän tegim, maidkombinat, lihakombinat, makarontegesiden kombinat, oluden i spirtan tegimed, konservtegim, konditerine fabrik), mugažo omblendan edheotandad, biohimijan kompanii i meblin kaks' edheotandad ratas lidnas. Geografijan andmused Lidn sijadase tazovaldkundan päivnouzmas, Insar-jogen molembil randoil (ven.: Инса́р, erz.: И́несаро лей / Инзара 168 km pitte, Volgan oigedpol'ne bassein). Se seižub Volgaveren ülüdel, 120..250 metrad korktusil, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Insaran pened ližajoged lidnas oma Sarank (ven.: Саранка), Tavl (Тавла), Penzätk (Пензятка). Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +5,0 C°, kezakun-elokun +18,1..+19,9 C°, tal'vkun-uhokun −7,0..−9,2 C°. Ekstremumad oma −44,0 C° (viluku) i +39,4 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om −2,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,2 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus-elokus (elokun minimum om +3,5 C°). Paneb sadegid 465 mm vodes, enamba kezakus-redukus (53..60 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (18..24 mm kus). Tobmuz Saransk jagase koumeks administrativižeks rajonaks: Leninan, Proletarskii, Oktäbr'skii. Rajonad oma eriližeta municipaližeta statusata, no ičeze administracii om kaikuččes. Kaik 16 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Saranskan ližaks, niiden kesken koume küläd, kümne žilod i koume lidnanvuittušt žilod: Luhovk (ven.: Луховка, 8320 rist. vl 2020), Jalg (Ялга, 7828 rist.), Nikolajevk (Николаевка, 4862 rist.). Kaik ned alištudas lidnan Oktäbr'skii-rajonale. Edeline lidnümbrikon pämez' om Pötr Tultajev (kezaku 2012 — sügüz'ku 2021). Eläjad Vl 1913 kaik 16,8 tuh. ristituid oli elänu lidnas. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 297 415 ristitud, vn 2021 — 314 871 ristitud. Kaik 314 789 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 323 tuhad eläjid vl 1987, 320..322 tuh. vll 1991−1996 i 320 612 eläjad vl 2020. Saranskan lidnümbrikon ristitišt oli 331 654 eläjad vl 2015, 344 367 eläjad vl 2017 383,27 km² pindal. Rahvahad (enamba mi 0,4 % vl 2010): venälaižed — 70,7 %, mordvinalaižed — 21,8 %, totarlaižed — 4,8 %, ukrainalaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 2,0 %. Ortodoksižen hristanuskondan kafedraline päjumalanpert' ph. Feodor Ušakovan oiktastuseks i läz 20 toižid pühäpertid i jumalankodid oma kaičenus i saudud lidnas. Islaman Keskuzline pämečet', «Uskudar»-pämečet' i «Ihsan»-mečet' oma letud da avaitud. Katoližen jumalankodikundan tulend i judaizman pühäpert' oma väges. Transport Avtobusad, trolleibusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Rahvahidenkeskeine (vspäi 2015) civiline Saransk-lendimport (SKX / СРН / UWPS, 103 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase seičemes kilometras suvipäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas reisid Moskvha da Sočihe, mugažo čarterreisid. Lendimport om elänu rekonstrukcijas läbi vodele 2018. Galerei Tetabad ristitud Žerar Depardjö (sünd. 1948) — Francijan akt'or. Homaičendad Irdkosketused Lidnümbrikon tobmuden oficialine sait (adm-saransk.ru). (ven.)