Пенза өлкәсе

Пе́нза өлкәсе́ – Рәсәй Федерациясенең Европа өлеше субъекты. Идел буе федераль бүлгесенә керә. Өлкә үзәге – Пенза шәһәре. Сембер, Сарытау, Тамбов, Рязань өлкәләре һәм Мордовия белән чикләнә. Тарих Өлкә үзәге (Пенза шәһәре) 1663 елда ныгытма буларак нигезләнә. 1718 елда Казан губернасы составында Пенза провинциясе оештырыла. 1780 елның 15 сентябрендә Пенза губернасы барлыкка килә. 1797 елның 5 мартында Пенза губернасы бетерелә, территориясе Сарытау, Тамбов, Түбән Новгород һәм Сембер губерналары арасында бүленә. 1801 елның 9 сентябрьдә Пенза губернасы яңадан оештырыла. 1928 елда ул бетерелә, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә. 1935—1936 елларда — Куйбышев крае составында, 1937—1939 елларда — Тамбов өлкәсе составында. 1939 елның 4 февралендә, ССРБ Югары Советы Президиумы указы буенча, Тамбов өлкәсе Тамбов һәм Пенза өлкәсенә бүленә. Шул ук указ буенча, Пенза өлкәсе составына Куйбышев (7 район) һәм Сарытау өлкәләрнең (7 район) өлешләре кертелә. 1943 елның 19 гыйнварында Пенза өлкәсенең Барановка һәм Николаевка районнары Сембер өлкәсе составына кертеләләр. География Чиктәшлек Өлкә күбесенчә Идел буе калкулыгында урнаша; кырый көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — 330 км, төньяктан көньякка — 204 км. Климат Климат — уртача континенталь; гыйнварның урта температурасы — -11,3...-13,3 °С, июльнең урта температурасы — +18,8...+20,5 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 550 (көньяк)-680 мм (төньяк-көнчыгыш). Гидрография Төп елгалар — Мокша, Сыры (Идел бассейны), Хопёр, Ворона (Дон бассейны). Сусаклагычлар — Сыры сусаклагычы, Вадинск сусаклагычы. Халык Милли состав Торак пунктлар Пенза өлкәсенең эре торак пунктлары Административ-территориаль бүленеш Районнар Шәһәр округлар Танылган шәхесләр Татарлар Якуб Агишев Азиз Акҗигитов Бари Еналиев Таһир Керженов Гафур Коләхмәтов Гадел Кутуй Мөдәрис Мостафин Әдһәм Тенишев Кәрим Тинчурин Шамил Усманов Руслар Виктор Несмелов (1863, Бәк районы, Вертуновка - 1937, Казан), фәлсәфәче, илаһиятчы, Казан руханилар академиясе профессоры, ректоры. Виктор Скумин (1948- ), профессоры, Скумин синдромы. Моны да карагыз Пенза губернасы Пенза өлкәсе татар авыллары Искәрмәләр