Чатыр тау

һәм Чатыр тау (рус. Чатыр-Тау яки Шатёр-гора) — комплекслы профильле региональ әһәмияттәге дәүләт табигый тыюлыгы, Татарстанның иң югары нокталарының берсе. Исеме татарча чатыр сүзеннән килә. 321,7 м биеклектә һәм Азнакай шәһәреннән 7 км биеклектәге сөзәклекне били. «Чатыр тау» еш кына географик карталарда Татарстандагы бердәнбер тау итеп билгеләнә, ләкин килеп чыгышы белән ул тау калдыгы, ягъни ландшафт тектоник күтәрелешләр аркасында түгел, ә тирә үзәннәрнең эрозиясе нәтиҗәсендә сырт формасын ала. Фауна Тау астында гади (дала) байбагы колониясе, шулай ук гади сукыр тычкан, Эверсман әрләннәре, соры әрлән һәм дала әрләне яши, һәм «Чатыр тау» аларның ареалларының төньяк чиге булып тора. Тарих XVIII гасырда тау битләрендә бакыр чыга. 1772 елда биредә үткән П.С. Паллас язган: "Чалпыдан 10 чакрымдан соң без авылга һәм Сугоят елгасына килеп җиттек, ул кызыл ләмнән торган ярлары арасыннан известьташ катламнары өстендә ага. Монда Уфа һәм Казан татарлары яшиләр һәм авылда мәчет бар. Бераз алгарак без кечкенә Сугоятка, аннары Сәпәй аулына, Вердшель елгасы янында урнашкан мәчетле зур татар авылына барып җиттек. Бу илдә, юлның сул ягында һәм күрсәтелгән авылдан туры көнчыгышка, биек катламлы тау күренеп тора, ул Шатыр тауга күтәрелә ... "Көчле күк күкрәүгә карамастан, Паллас тау башына менгән һәм аның бакыр шахталарында булган «Чатыр тау» — Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2005 елның 18 июлендәге 353 нче карары нигезендә комплекслы әһәмияткә ия дәүләт табигать тыюлыгы. «Чатыр тауның» көнбатыш кырлары күп чүплек өемнәре белән капланган. 57 штольня кадастрга кертелгән, берничә дистә чокыр һәм кечкенә шахталарның шешкән кратерлары һәм разведка чокырлары билгеләнгән. Урман зонасында урнашкан урыннарның берсендә штольняга ачык, ләкин бик юылган керү урыны табылган. Риваятьләр буенча, Емельян Пугачёв үзенең гаскәре белән бу тауда басып тора; борынгы корал арсеналы сакланган тау биеклегендәге мәгарәләр турында легендалар бар «Чатыр тау» кырлары параглидерлар өчен популяр Экотуризм 2022 ― «Чатыр тау» итәгендә глэмпинг-шәһәрчек (затлы кемпинг) төзелә. Искәрмәләр Чыганаклар Сылтамалар