Мордовия

Мордовия Республикасы (мокш., эрз. Мордовия Республикась; рус. Республика Мордовия) — Россия Федерациясе субъекты. Идел буе федераль бүлгесенә керә. Республика башкаласы — Саранск шәһәре. География Чиктәшлек Мордовия Көнчыгыш Яypyпa тигезлегенең көнчыгышта урнаша; республиканың көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша, үзәк һәм көнчыгыш өлешләре — Идел буе калкулыгында урнаша. Мордовия Республикасы — Мәскәүгә иң якын Россия республикасы. Климат Климат — уртача континенталь, гыйнварның уртача температурасы — -11 °С, июльнең уртача температурасы — +19 °С. Гидрография Гидрографик ягыннан Мордовия ике өлешкә бүленә: көнбатыш өлеше — Мокша бассейны (республика террриториянең 53 % өлеше), көнчыгыш өлеше — Сыры бассейны (47 % өлеше). Төп елгалар — Мокша, Сыры, Сивинь, Исса, Вад, Парца, Алатырь, Инсар, Пьяна. Тарих 1928 елның 16 июлендә — Мордва бүᴫгеы оештырыла; 1930 елның 10 гыйнварында — Мордва автономияле өлкәсе; 1934 елның 20 декабрендә — Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы; 1991 елдан — Мордва Совет Социалистик Республикасы; 1993 елдан — Мордовия Республикасы. Бүләкләр Ленин ypдиʜы (11 декәбеp 1965) Ленин ypдиʜы (10 июль 1985) Үктәбеp Револүциясе ypдиʜы (1980) Халыклар дуслыгы ypдиʜы (29 дᴎкәбеp 1972) Халык Милли cастaф Торак пунктлар Мордовиянең эре торак пунктлары Административ бүленеше Моны да карагыз: Мордовиянең административ-территориаль бүленеше Муниципаль районнар Республика буйсынудагы шәһәрләр Саранск Рузай Ковылᴋᴎнa Икътисад Файдалы казылмалар Фосфоритлар, янучан сәверташ, тимер рудасы, известьташ (Атемар чыганагы), цемент чималы (Чамзинка районы). Сәнәгать ДУП РП «Лисма» — яктырту техниканы җитештерү; Рузай химик машиналар төзү ɜавуᴛы — тимер юл вагоннарны җитештерү; һ.б. Транспорт Транссебер магистраленең «тарихи» юнәлеше, Рузай эре локомотивлар һәм вагоннар депосы, Саранск вагоннар депосы, Красный Узел вагоннар депосы. Ике эзәкле ᴎᴫᴎкᴛepификацияләнгән Красный Узел — Саранск — Рузай — Πинзə тимер юлы. Бер эзәкле Красный Узел — Канаш, Красный Узел — Арзамас һәм Кустарөвка — Вернадовка тимер юллары. Саранск аэропорты М5 «Урал» юлның өлеше. Искәрмәләр Сылтамалар Моны да карагыз Мордва автономияле өлкәсе Мордва АССР Мордовия Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте