Присур ҡурсаулығы

Присур дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы (рус. Запове́дник «Прису́рский») — — Сыуашстан территорияһында урынлашҡан дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. Ҡурсаулыҡ республиканың өс административ районында 3 участкала урынлашҡан(2000 йылдан алып) тора. Урынлашыуы Присур дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы 1995 йылдың 27 декабрендә ойошторола. Уның дөйөм майҙаны 9 150,4 гектар тәшкил итә. Буфер зонаһының майҙаны — 25 497,5 гектар. Ҡурсаулыҡтың иң ҙур участкаһы Алатыр районында (9025 гектар) урынлашҡан. Бында кәҫле көлһыу тупраҡлы ҡатнаш урмандар өҫтөнлөк итә. Батыр (27,6 га) һәм Яльчик (97,8 га) ҡурсаулыҡ участкалары далала урынлашҡан. Батыр участкаһы республика әһәмиәтендәге элекке һыуыр заказнигы нигеҙендә 1961 йылда ойошторолған, Яльчик — урындағы әһәмиәттәге заказник. Батыр биләмәһендә һыуыр-байбаҡтарҙың урынлашыуы 1642 йылдан билдәле. Климаты Район климаты уртаса континенталь. Һауаның уртаса йыллыҡ температураһы +3,.+3,5 С. Йыллыҡ яуым-төшөм 450 мм-ҙан 750 мм-ға тиклем тәшкил итә. Тәбиғәт ҡомартҡылары Присур ҡурсаулығында (һәм уның буфер зонаһында) республика әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡылары урынлашҡан («Речка Люля», «Группа озёр Старая Старица», «Группа озёр Старица, Базарское») һәм һәм иртә бронза быуатының «Ҡуян ҡаласығы» археологик ҡомартҡыһы (беҙҙең эраға тиклем 2 мең йыл, Чирково мәҙәниәте). Флора һәм фаунаһы Присур ҡурсаулығы территорияһында 800 төр үҫемлек (өс участка ла) иҫәпләнә. Шуларҙың 93-е Сыуаш Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән, шул иҫәптән биш төр Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән. Ике төр Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзының Ҡыҙыл исемлегендә. Шулай уҡ ҡарағыҙ Сыуашстандың Ҡыҙыл китабы Иҫкәрмәләр Әҙәбиәт Красная книга Чувашской Республики. Том 1. Часть 1. Редкие и исчезающие растения и грибы. / Гл. редактор, д. м. н., профессор, академик Иванов Л. Н. Автор-составитель и зам. гл. редактора Димитриев А. В. — Чебоксары: РГУП "ИПК «Чувашия», 2001. — 275 с. Арзамасцев К. И., Панченко Н. Л. Коллекция птиц Музея природы государственного природного заповедника «Присурский» // Экологический вестник Чувашской Республики. — Чебоксары, 2007. — Вып. 57. — С. 61-75. Димитриев А. В., Рахматуллин М. М. О слепыше (Spalax sp.) Батыревского участка заповедника «Присурский» // Научные труды государственного природного заповедника «Присурский». — Чебоксары-Атрат: КЛИО, 2006. — С. 141. Егоров Л. В. Жесткокрылые (Insecta, Coleopiera) государственного природного заповедника «Присурский» и его охранной зоны. 2. Предварительный список видов // Научные труды государственного природного заповедника «Присурский». — Чебоксары-Атрат, 2000. — Том 3. — С. 44-49. Коноваленко А. В., Димитриев А. В., Рахматуллин М. М. О находках слепыша обыкновенного (Spalax microphthalmus Guldenstaedt, 1770) в Чувашской Республике // Экологический вестник Чувашской Республики / Главный редактор, составитель — к. б. н. Димитриев А. В. — Чебоксары, 2007. — Вып. 65. — С.9-11. Красильников В. А. О состоянии изученности фауны муравьёв Присурья. // Научные труды государственного природного заповедника «Присурский». Материалы Первой конференции «Изучение природы Присурья» (26-28 марта 1998, Чебоксары). — Чебоксары, 1999. — Том 1. — С. 65-67. Красильников В. А. К изучению фауны муравьёв Алатырского участка ГПЗ «Присурский». — Научные труды государственного природного заповедника «Присурский». — Чебоксары-Атрат, 2001. — Том 7, — С.73-75. Красильников В. А., Зрянин В. А., Ганеева Г. Ф. О муравьях (Hymenoptera, Formicidae) Батыревского и Яльчикского участков государственного природного заповедника «Присурский» // Научные труды государственного природного заповедника «Присурский». — Т. 22. — Чебоксары-Атрат: КЛИО, 2009 (2010). — С. 8-9. Чебоксары, 2009. Ластухин А. А. К фауне бабочек (Insecta, Lepidopiera) государственного природного заповедника «Присурский». Сообщение 1. Rhopalocera (Булавоусые) // Научные труды государственного природного заповедника «Присурский». — Чебоксары-Атрат, 1999. — Том 2. — С. 29-32. Ластухин А. А., Коган В. Г. К фауне птиц заповедника «Присурский» // Фауна, экология и охрана редких птиц Среднего Поволжья. — Саранск, 1997. — С. 84-87. Шабалкин В. М. Рыбы Чувашии // Экологический вестник Чувашской Республики. — Чебоксары, 2003. — Вып. 33. — 48 с. Һылтанмалар Государственный заповедник «Присурский» (урыҫ). www.prisursky.ru. Дата обращения: 13 август 2022.. prisursky.ru (рус.) www.oopt.info (ингл.). www.oopt.info. Дата обращения: 13 август 2022. Государственный природный заповедник «Присурский» (урыҫ). gov.cap.ru. Дата обращения: 13 август 2022.