Үрге Үтәш

Үрге Үтәш (рус. Верхнеутяшево) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. Үтәш ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 248 кеше. Почта индексы — 452587, ОКАТО коды — 80210837003. Географик урыны Район үҙәгенә тиклем (Яңы Балаҡатай): 9 км Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Түбәнге Үтәш): 3 км Яҡындағы тимер юл станцияһы (Үңкерҙе): 46 км Үрге Үтәш ауылы Әй йылғаһы бассейнындағы Атарша йылғаһы буйында, район үҙәге Яңы Балаҡатай ауылынан көньяҡҡа табан 9 километр һәм Үңкерҙе (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 46 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Тарихы Үтәш ауылына Себер даруғаһы Балаҡатай улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Үтәш ауылының атамаһы антропонимдан, йәғни тәүге төпләнеүсе Иҫәт провинцияһы Балаҡатай улусының отставкалағы сотнигы Үтәш Ҡотлоғужин исеменән. Үтәш ауылы 1717 йылдан билдәле, 1722 йылда үткән I рәүиз материалдарында телгә алына. Биләмә берәмектәренә инеүе Үрге Үтәш ауылының XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше 1905 йылда дөйөм Үтәш ауылындағы 220 йортта — 1254 кеше йәшәгән. 1906 йылда Үтәш ауылында улус идаралығы булған. 2 мәсет, запас иген һаҡлау мөгәзәйе, 4 бакалея кибете иҫәпкә алынған. 1906 һәм 1913 йылдар араһында Златоуст өйәҙе территорияһында Үтәш ауылынан бүленеп сыҡҡан Үрге Үтәш ауылы барлыҡҡа килә. Ул Атарша йылғаһы буйлап өҫтәрәк урынлаша. Бүлендек ауыл Үрге Үтәш тип исемләнгәнлектән, төп ауыл Түбәнге Үтәш тип атала башлай. Үрге Үтәш ауылы 1919 йылдарға тиклем формалаша. 1920 йылда Үрге Үтәштең 93 йортонда 465 кеше булһа, төп халыҡ йәшәгән Түбәнге Үтәштең 168 йортонда — 864 башҡорт йәшәгән. Әлеге ваҡытта ауылда Түбәнге Үтәш урта мәктәбенең филиалы — Үрге Үтәш мәктәбе, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар. Халыҡ һаны Үрге Үтәш ауылында башҡорттар йәшәй (2002). Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ. 1939 йыл — бар булған халыҡ һаны. 1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны Билдәле кешеләре Урамдары Тирә-яҡ мөхит Ер-һыу атамалары Тауҙар: Буҙатулғантау Йылғалар: Атарша Шишмәләр: Ялан-бесәнлектәр: Таусыҡтар, түбәләр: Башҡа урын-ер атамалары: Шулай уҡ ҡарағыҙ Ҡатай Әҙәбиәт Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. (рус.) Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4 (рус.) Һылтанмалар Үрге Үтәш // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9. Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — С. 564. — ISBN 978-5-295-04683-4. Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. (рус.) Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7 (рус.) Иҫкәрмәләр