Баптізм

Бапті́зм (уд гр. койне βάπτισμα váptisma, букв. „зануреня у воду“) є протестантська традиція у християнстві, котра ся удличат хрещеньом лиш вірувучых (кредобаптізмом) через повноє зануреня їх у воду. Сучасні баптіштські церьквы як правило ся держат доктрин удповідалности кажджої особы перед Богом, sola fide (управданя через саму віру), sola scriptura (Біблія ги єдиноє безхыбноє авторитетноє жерело) тай конґреґаціоналізма (незалежна самоврядность кажджої церьквы). Баптізм головно признає два тайинства: хрещеня тай евхарістію. Послідовникы баптізма ся кличут бапті́шты. На днешньый день тоты, ко ся ідентифікує баптіштами, годні мати дуже разні представліня за вто, у што вірят, як практикувут віру, удношіня ид другым християнам тай розуміня того, што є важным у християнськых учінях. Баптіштські місіонеры пошырили на кажджый контінент разні баптіштські церьквы. Сут ушылиякі разні ґрупы баптіштськых церьков тай окремі приходы; майвеликов ґрупов баптіштськых церьков є Світовый аліанс баптіштув. Баптізм ся выводит уд дисидентув Церьквы Анґлії у Великуй Британії. У Ґейнсборо, Лінкыншыр, теолоґ Джон Сміт быв заклав церьков; його приход уєдно из церьковльов у Скрубі, Нотінґемшыр, пушли у екзиль у Амстердам у 1608. році. Подля свої інтерпретації Нового Завіта они не признавали хрещеня дітий тай установили хрещеня лиш свідомых вірувучых. Томас Гелвіс вернув приход Анґлії, сформуловавши філозофськоє прошіня, обы церьков и держава ся держали поокреме у юридичнум плані, про слободу думкы. Баптішты ся розыйшли Анґлійов, и поділили ся на прибучникув вселюдського выкупленя (вірячи, ож Христос выкупив ушыткых людий) тай часточного искупления (межи котрыма не є конзенса за тото, якый критерій дефінує, на кого ся пошырює Христовоє искуплениє). Другоє Лондонськоє баптіштськоє віросповіданя 1689. року є майобшырным документом про баптіштув-прибучникув часточного искупления, а Ортодоксноє віросповіданя 1679. року є шыроко приятоє баптіштами-прибучниками вселюдського выкупленя. Походженя Історик баптізма Брус Ґурлі уокремив чотыри головні никаня на походжіня баптізма: сучасный научный конзенс є такый, ож коріня деномінації ся тягнут уд анґліцькых дисидентув 17. стороча и влив анабаптіштув на них быв мінімалный авадь домак удсутствовав; никаня, ож деномінація ся у 1525. році удокремила уд анабаптіштського кываня у континенталнуй Европі; сукцесіоніштськоє никаня, котроє держит, ож баптіштські церьквы екзістовали у незрушенум ланці поза основнов Церьквов щи уд часув Исуса Христа; подобный ид сукцесіоніштському назур, котрый тримле, ож баптіштська віра и практикы ся тягнут уд епохы Исуса Христа. Теорія походженя уд анґліцькых дисидентув Теорія походженя уд анабаптіштув Теорії походженя уд епохы Христа Походженя баптізма у Великуй Британії Походженя баптізма у Сівернуй Америці Походженя баптізма у Німещині Походженя баптізма у Фінландії Походженя баптізма в Украйині Перед баптіштськыми церьквами в Украйині ся появили общины німецькых анабаптіштув и менонітув, котрі бывали в южнуй Украйині уд 16. стороча тай практиковали хрещеня дорослых вірувучых. Першоє баптіштськоє хрещіня (т. є. дорослого и повным зануреньом) в Украйині ся стало у 1864. році на ріці Інгул у Єлисаветградськум повіті (ныні Кропивницькый район) у німецькому поселеньови. У 1867 у тум реґіоні были орґанізовані перші баптіштські церьквы; удтідь баптіштська традиція ся пошырила югом Украйины тай у другі реґіоны. Єдна из першых баптіштськых общин была зареєстрована у Кийові в 1907. році, а у 1908 там пруйшли Перші всеросійські зборы баптіштув (на тот момент Украйина щи была пуд контрольом Російської імперії). Всеросійська унія баптіштув была закладена у Єкатеринославі (теперь Дніпро). На конець 19. стороча в Украйині было уд 100,000 до 300,000 баптіштув. Незалежна Всеукрайинська украйинська баптіштська унія была закладена бігом куртого періода незалежности Украйинської народної республікы на зачаткови 20. стороча тай пак по розвалови Совєтського союза; майвеликов ґрупов баптіштськых церьков в Украйині на днешньый день є Всеукраїнський союз церков євангельських християн-баптистів (ВСЦ ЄХБ). До уголошіня незалежности в 1991 Украйина мала другу майвелику баптіштську общину у світі по Споєных штатах Америкы, и єї завто кликали „Біблійовым поясом“ Совєтського союза. Баптіштські церьквы Подакотрі баптіштські церьквы убиравут быти незалежными уд май великых церьковных орґанізацій; другі рішавут быти частьов межинародных авадь націоналных баптіштськых асоціацій, при тум ся держачи конґреґаціоналізма. Такоє коопераційноє удношіня позволяє розвивати ворошні орґанізації про місіонерські вадь обществені цілі, наприклад про гуманітарну помуч, ошколованя, теолоґічні інституції вадь медичні заклады. Бульшина баптіштськых церьквув ся капчавут у націоналні деномінації/асоціації/кооперативні ґрупы тай Світовый аліанс баптіштув, исформованый у 1905. році 24 баптіштськыми деномінаціями из разных крайин. Межи цілями аліанса сут: помуч нужденным, світовый єванґелізм, защита людськых прав и реліґійної слободы. Місіонерські орґанізації Місіонерські орґанізації ся вытворьовали про пошыріня баптіштського кываня на вшыткых контінентах. У 1792. році в анґліцькум Кетерінґу было закладеноє Баптіштськоє місіонерськоє общество (анґл. Baptist Missionary Society), знамоє ай як BMS World Mission. У Споєных штатах Америкы были закладені орґанізації International Ministries (у 1814) тай International Mission Board (у 1845). Членство Політика баптіштськых церьквув за членство годна ся варійовати межи приходами позад їх автономної природы, айбо як правило особа стає членом церьквы через хрещеня вірувучого: публічної демонстрації віры в Исуса и хрещеня через повноє занурьованя у воду. Многі баптішты держат, ож хрещеня є не мусайным елементом спасіня, а публічным выраженьом уднушнього покаяня тай віры. Вцілови баптіштські церьквы не мавут конкретного ограниченя у віці, айбо про хрещеня вірувучого особа має быти годна свідомо тай исто сповідовати свою віру. У 2010. році ся шацовало, ож дас 100 міліонув христян ся ідентифікувут баптіштами вадь належачыма ид баптіштського филя церькві. Подля Сибастєна Фата из Французького націоналного центра научного зглядованя, у 2020. році баптіштськоє кываня мало по світови дас 170 млн вірувучых. Подля списованя Світового аліанса баптіштув 2025. року, у нюм ся числят 283 баптіштськых обществ у 138 крайинах, котрі чинят 178,000 церьквув и 53,000,000 хрещеных вірувучых. Тота статистика годна быти нерепрезентативна, бо подакотрі церьквы у США мавут двойну вадь тройну націоналну баптіштську афіліацію, што значит, ож тота сама церьков и єї прихожане могли быти пораховані дакулькома баптіштськыми асоціаціями-членами аліанса нараз. У списованях, справленых у 2025. році окремыми баптіштськыми асоціаціями, ґрупами з майбульшым числом членув были записані: Референції