Фэдэральная служба бясьпекі Расейскай Фэдэрацыі

Фэдэральная служба бясьпекі Расейскай Фэдэрацыі — ведамства ўраду Расеі, заснаванае ў красавіку 1995 году на аснове Фэдэральнай службы контарвыведкі Расеі. Паводле 1-га артыкула Закону 1995 году «Аб Фэдэральнай службе бясьпекі», яе дзейнасьцю кіраваў прэзыдэнт Расеі, які прызначаў кіраўніка ФСБ. Згодна з 3-м артыкулам пры ФСБ дзейнічала Акадэмія крыптаграфіі Расейскай Фэдэрацыі (Заходняя адміністрацыйная акруга Масквы, Ярцаўская вуліца, дом 30), статут якой зацьвярджаў прэзыдэнт Расеі. У 8-м артыкуле згадвалася, што асноўнымі кірункамі дзейнасьці ФСБ былі: супрацьвыведка, барацьба з тэрарызмам і злачыннасьцю, выведка, памежная ахова і забесьпячэньне весткавай бясьпекі. Будова На 2025 год у склад Фэдэральнай службы бясьпекі Расеі ўваходзілі: Памежная служба ФСБ Расеі; Кіраўніцтва справамі (Цэнтральная адміністрацыйная акруга Масквы, вул. Кузьнецкі мост, дом 22) 5 асяродкаў — 1) грамадзкіх сувязяў (Цэнтральная адм.акруга, вул. Вялікая Лубянка, дом 1), 2) антытэрарыстычны спэцпрызначэньня, 3) адмысловай тэхнікі, 4) апэратыўна-тэхнічных захадаў (АТЗ), 5) ліцэнзаваньня, засьведчаньня і абароны дзяржаўнай таямніцы; Дэпартамэнт вайсковай контарвыведкі; 4 управы — 1) вайскова-мэдычная, 2) сьледчая, 3) міжнароднай супрацы, 4) радыёконтарвыведкі; Акадэмія ФСБ Расеі (Заходняя адміністрацыйная акруга, Мічурынскі праспэкт, дом 70). Абавязкі Паводле 12-га артыкула Закону «Аб Фэдэральнай службе бясьпекі» 1995 году, органы ФСБ Расеі былі абавязаныя: апавяшчаць прэзыдэнта і старшыню Ўраду Расеі і на іх даручэньне фэдэральныя органы дзяржаўнай улады, а таксама такія органы суб'ектаў фэдэрацыі пра пагрозы бясьпецы Расеі; выяўляць, папярэджваць, спыняць выведку адмысловых службаў замежных дзяржаў і асобаў, накіраваную на нанясеньне шкоды бясьпецы Расеі; здабываць выведвальныя зьвесткі ў зацікаўленасьцях бясьпекі Расеі і павышэньня яе гаспадарчых, навукова-тэхнічных і абаронных магчымасьцяў; выяўляць, папярэджваць, спыняць і раскрываць злачынствы ў галіне бясьпекі, вышукваць адпаведных злачынцаў і падазраваных; выяўляць, папярэджваць, спыняць, раскрываць і расьсьледаваць тэрарыстычныя акты, якія рыхтуюцца, учыняюцца і ўчыненыя, а таксама здабываць зьвесткі аб падзеях і дзеяньнях, якія ствараюць пагрозу тэрарызму; распрацоўваць і ажыцьцяўляць ва ўзаемадзеяньні зь іншымі дзяржаўнымі органамі захады па барацьбе з карупцыяй, незаконным абаротам зброі і наркатычных сродкаў, кантрабандай, дзейнасьцю незаконных узброеных фармаваньняў, злачынных групаў, асоб і грамадзкіх аб’яднаньняў, якія ставяць за мэту гвалтоўнае зьмяненьне канстытуцыйнага ладу Расеі; забясьпечваць бясьпеку ва Ўзброеных сілах Расеі, іншых войсках, вайсковых фармаваньнях, іх органах кіраваньня і ў органах, у якіх фэдэральным законам прадугледжана вайсковая служба, у органах унутраных справаў, Дзяржаўнай супрацьпажарнай службе, мытных органах і органах па кантролі за абаротам наркатычных сродкаў і псыхатропных рэчываў; забясьпечваць бясьпеку пабудоваў абароннай галіны, атамнай энэргетыкі, перавозак і сувязі, жыцьцезабесьпячэньня буйных гарадоў і прамысловых асяродкаў, іншых стратэгічных пабудоваў, а таксама бясьпеку ў галіне касьмічных дасьледаваньняў, пераважных навуковых распрацовак; забясьпечваць бясьпеку фэдэральных органаў дзяржаўнай улады і адпаведных органаў суб'ектаў фэдэрацыі; браць удзел у распрацоўцы і ажыцьцяўленьні абароны дзяржаўных таямніцаў, сачыць за іх захаванасьцю ў дзяржаўных органах, вайсковых фармаваньнях, на прадпрыемствах і ва ўстановах незалежна ад формы ўласнасьці, дапускаць упаўнаважаных грамадзянаў да дзяржаўных таямніцаў; ахоўваць бясьпеку ўстановаў і грамадзянаў Расеі за мяжой ва ўзаемінах са Службай вонкавай выведкі Расеі; абараняць і ахоўваць дзяржаўную мяжу Расеі і гаспадарчыя зацікаўленасьці Расеі ў памежных землях, а таксама ахоўаць марскія біялягічныя багацьці; забясьпечваць бясьпеку прадстаўніцтваў замежных дзяржаваў у Расеі ва ўзаемадзеяньні з органамі ўнутраных справаў; браць удзел у забесьпячэньні бясьпекі грамадзка-палітычных і рэлігійных масавых мерапрыемстваў сумесна зь іншымі дзяржаўнымі органамі; весьці ўлік радыёдадзеных і радыёвыпраменьваньняў перадавальных радыёэлектронных сродкаў, выяўляць іх радыёвыпраменьваньні ў Расеі, калі тыя ўяўляюць пагрозу бясьпецы Расеі і выкарыстоўваюцца супрацьпраўна; браць удзел у рашэньнях наконт прыёму ў грамадзянства Расеі і выхаду зь яго, уезду ў Расею і выезду за мяжу, а таксама ладу знаходжаньня замежнікаў і асобаў без грамадзянства ў Расеі; падтрымліваць мабілізацыйную гатоўнасьць органаў ФСБ Расеі; ажыцьцяўляць прафэсійную асьвету. Правы Згодна з 13-м артыкулам Закону «Аб Фэдэральнай службе бясьпекі» 1995 году, органы ФСБ Расеі мелі права: таемна ўсталёўваць супрацу са згоднымі асобамі; праводзіць апэратыўны вышук з выяўленьнем, папярэджаньнем, спыненьнем і раскрыцьцём шпіянажу, арганізаванай злачыннасьці, карупцыі, незаконнага абароту зброі і наркатычных сродкаў, кантрабанды, якія ўяўляюць пагрозу бясьпецы Расеі, і злачынстваў у галіне бясьпекі, дзейнасьці незаконных узброеных фармаваньняў, злачынных групаў, асобаў і грамадзкіх аб'яднаньняў, якія ставяць за мэту гвалтоўнае зьмяненьне канстытуцыйнага ладу Расеі; пранікаць у адмысловыя службы замежных дзяржаваў, якія праводзяць выведку на шкоду бясьпецы Расеі, а таксама ў злачынныя групы; ажыцьцяўляць дазнаньне і папярэдняе сьледства ў справах аб злачынствах у галіне бясьпекі; выконваць шыфраваньне ў органах ФСБ Расеі, наглядаць за выкананьнем таемнасьці пры абыходжаньні з шыфраванымі зьвесткамі ў шыфравальных падразьдзяленьнях дзяржаўных органаў, прадпрыемстваў і ўстановаў незалежна ад формы ўласнасьці; выкарыстоўваць у службовых мэтах сродкі сувязі, якія належаць дзяржаўным прадпрыемствам і ўстановам, а ў безадкладных выпадках — прыватным прадпрыемствам і ўстановам, як і грамадзкім аб'яднаньням і грамадзянам Расеі; выкарыстоўваць у безадкладных выпадках сродкі перавозак прадпрыемстваў і ўстановаў незалежна ад формы ўласнасьці, грамадзкіх аб'яднаньняў і грамадзянаў для прадухіленьня злачынстваў, перасьледу і затрыманьня злачынцаў і падазраваных, дастаўкі грамадзянаў у лякарню пры патрэбе хуткай лекарска дапамогі, а таксама для праезду да месца здарэньня; бесьперашкодна ўваходзіць у жылыя памяшканьні, на прыналежныя грамадзянам зямельныя дзялянкі, на землі і ў памяшканьні прадпрыемстваў і ўстановаў незалежна ад формы ўласнасьці ў выпадку, калі ёсьць дастатковыя падставы меркаваць, што там учыняюць або ўчынілі небясьпечнае грамадзтву дзеяньне ў галіне бясьпекі, а таксама ў выпадку перасьледу асобаў, якія падазраюцца ва ўчыненьні такога дзеяньня, калі прамаруджваньне можа паставіць пад пагрозу жыцьцё і здароўе грамадзянаў; правяраць у грамадзянаў і службовых асобаў пасьведчаньні асобы, калі ёсьць дастатковыя падставы падазраваць іх ва ўчыненьні злачынства; ажыцьцяўляць адміністрацыйнае затрыманьне асобаў, якія ўчынілі правапарушэньне, зьвязанае са спробай пранікненьня і пранікненьнем на ахоўныя землі асабліварэжымных пабудоваў і закрытых адміністрацыйна-тэрытарыяльных утварэньняў, а таксама правяраць у гэтых асобаў пасьведчаньні, атрымліваць ад іх тлумачэньні, ажыццяўляць асабісты надгляд і выняцьце іх рэчаў і дакумэнтаў; уносіць у дзяржаўныя органы, управы прадпрыемстваў і ўстаноў незалежна ад формы ўласнасьці, а таксама ў грамадзкія аб'яднаньні абавязковыя для выкананьня прадстаўленьні аб прыбіраньні прычынаў і ўмоваў, якія садзейнічаюць пагрозам бясьпецы Расеі і ўчыненьню злачынстваў у галіне бясьпекі; атрымліваць на бязвыплатнай аснове ад дзяржаўных органаў, прадпрыемстваў і ўстановаў незалежна ад формы ўласнасьці зьвесткі, патрэбныя для выкананьня ўскладзеных на органы ФСБ абавязкаў; ствараць прадпрыемствы, установы і падразьдзяленьні, патрэбныя для выкананьня ўскладзеных абавязкаў і забесьпячэньня дзейнасьці органаў ФСБ; ствараць падразьдзяленьні спэцпрызначэньня для выкананьня ўскладзеных абавязкаў; праводзіць крыміналістычныя экспэртызы і дасьледаваньні; ажыццяўляць вонкавыя зносіны з адмысловымі службамі і праваахоўнымі органамі замежных дзяржаваў, абменьвацца зь імі на ўзаемнай аснове апэратыўнымі зьвесткамі, тэхнічнымі сродкамі, заключаць міжнародныя міжведамасныя дамовы Расеі; накіроўваць афіцыйных прадстаўнікоў у замежныя дзяржавы па ўзгадненьні з адмысловымі службамі і праваахоўнымі органамі гэтых дзяржаваў дзеля павышэньня спраўнасьці барацьбы зь міжнароднымі злачынствамі; забясьпечваць уласную бясьпеку, у тым ліку з прадухіленьнем пранікненьня адмысловых службаў замежных дзяржаваў, злачынных групаў і асоб з выкарыстаньнем тэхнічных сродкаў датычна абароненых дзяржаўных таямніцаў; дазваляць сваім супрацоўнікам захоўваньне нашэньне табэльнай зброі і адмысловых сродкаў; выкарыстоўваць у мэтах зашыфроўкі асобы сваіх супрацоўнікаў, ведамаснай прыналежнасьці іх падразьдзяленьняў, памяшканьняў і сродкаў дакумэнты іншых ведамстваў, прадпрыемстваў і ўстановаў; праводзіць навуковыя дасьледаваньні праблемаў бясьпекі Расеі; садзейнічаць прадпрыемствам і ўстановам незалежна ад формы ўласнасьці ў распрацоўцы абароны камэрцыйнай таямніцы; рыхтаваць кадры для адмысловых службаў замежных дзяржаваў, службаў бясьпекі прадпрыемстваў і ўстановаў незалежна ад формы ўласнасьці; упарадкоўваць распрацоўку, вытворчасьць, збыт, выкарыстаньне шыфравальных сродкаў і абароненых зь іх выкарыстаньнем сетак сувязі ў Расеі, а таксама наданьне паслуг шыфраваньня зьвестак у Расеі, выяўленьне электронных прыладаў для негалоснага атрыманьня зьвестак у памяшканьнях і тэхнічных сродках; наглядаць за ўладкаваньнем і ўвасабленьнем крыптаграфічнай і інжынэрна-тэхнічнай бясьпекі весткава-сувязных сетак, сетак шыфраванай і ўтоенай сувязі, за выкананьнем парадку таемнасьці пры абыходжаньні з шыфраванымі зьвесткамі ў шыфравальных падразьдзяленьнях дзяржаўных органаў і арганізацый у Расеі і ў яе ўстановах за мяжой, а таксама за абаронай асабліва важных пабудоваў і тэхнічных сродкаў у іх ад уцечкі зьвестак па тэхнічных каналах; браць удзел у вызначэньні парадку распрацоўкі, вытворчасьці, збыту, выкарыстаньня і абароны тэхнічных сродкаў апрацоўкі, захоўваньня і перадачы зьвестак абмежаванага доступу, прызначаных для выкарыстаньня ва ўстановах Расеі за мяжой; забясьпечваць выяўленьне прыладаў перахопу зьвестак у асабліва важных пабудовах і тэхнічных сродках, прызначаных для выкарыстаньня ў фэдэральных органах дзяржаўнай улады. Мінуўшчына 30 студзеня 1991 году Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету Расейскай СФСР ухваліў Пастанову № 557-1. У адпаведнасьці з гэтай пастановай 31 студзеня 1991 году Савет міністраў Расейскай СФСР зацьвердзіў Пастанову № 66 «Аб пераўтварэньні Дзяржаўнага камітэту РСФСР па грамадзкай бясьпецы і ўзаемадзеньні зь Міністэрствам абароны СССР і КДБ СССР у Дзяржаўны камітэт РСФСР па абароне і бясьпецы». 5 траўня 1991 году Прызыдыюм Вярхоўнага Савету РСФСР ухваліў Пастанову № 1165-I «Аб пераўтварэньні Дзяржаўнага камітэту РСФСР па абароне і бясьпецы ў Дзяржаўны камітэт у справах абароны і Камітэт дзяржаўнай бясьпекі РСФСР», кіраваньне якімі ўсклалі на Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету і Савет міністраў РСФСР. 6 траўня 1991 году старшыня Вярхоўнага Савету Расейскай СФСР Барыс Ельцын і старшыня Камітэту дзяржаўнай бясьпекі СССР Уладзімер Кручкоў падпісалі Пратакол аб утварэньні Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Расейскай СФСР. 26 лістапада 1991 году расейскі прэзыдэнт Барыс Ельцын падпісаў Указ № 233 «Аб пераўтварэньні Камітэту дзяржаўнай бясьпекі РСФСР у Агенцтва фэдэральнай бясьпекі РСФСР». Цэнтральны апарат АФБ РСФСР склалі: 5 галоўных управаў — 1) выведкі, 2) супрацьвыведкі, 3) барацьбы з арганізіванай злачыннасьцю і карупцыяй, 4) інфармацыйна-аналітычная, 5) працы з асабістым складам; 10 управаў — 1) вайсковай супрацьвыведкі, 2) барацьбы з тэрарызмам, 3) вонкавай выведкі, 4) інспэктарская, 5) апэратыўна-тэхнічная, 6) сувязі, 7) сьледчая, 8) вайскова-мэдычная, 9) вайскова-будаўнічая, 10) гаспадарчая; 3 службы — 1) узаемінаў і каардынацыі з органамі бясьпекі Саюзу, уваходзячых у яго рэспублік і іншых дзяржаваў, 2) прававога забесьпячэньня, 3) эканамічная; 2 аддзелы — 1) уласнай бясьпекі, 2) апэратыўных фондаў; сакратарыят, асяродак грамадзкіх сувязяў і сьледчы ізалятар. Згодна зь 1-м пунктам Часовага палажэньня аб АФБ РСФСР яго ўзначальваў генэральны дырэктар, які меў 7 намесьнікаў, у тым ліку аднаго першага. АФБ падначальвалася прэзыдэнту РСФСР і было падсправаздачным Вярхоўнаму Савету РСФСР. Згодна з 4-м пунктам прэзыдэнт РСФСР зацьвярджаў склад калегіі АФБ, у які ўваходзілі гендырэктар і ягоныя намесьнікі, начальнікі 4-х галоўных управаў — выведкі, супрацьвыведкі, барацьбы з арганізіванай злачыннасьцю і карупцыяй, інфармацыйна-аналітычнай, а таксама начальнікі 2-х управаў — барацьбы з тэрарызмам і інспэктарскай. 24 студзеня 1992 году прэзыдэнт Ельцын падпісаў Указ № 42 «Аб утварэньні Міністэрства бясьпекі Расейскай Фэдэрацыі» на аснове АФБ РСФСР і Міжрэспубліканскай службы бясьпекі СССР. Пераўтварэньне мелі скончыць да 1 ліпеня 1992 году. Згодна з 3-м пунктам Указу міністру бясьпекі Расеі дазволілі мець 7 намесьнікаў, у тым ліку першага і намесьнікаў па Маскве і Маскоўскай вобласьці ды Санкт-Пецярбургу і Ленінградзкай вобласьці. Калегія Міністэрства мела складацца зь 17 чалавек. Штатную колькасьць супрацоўнікаў Міністэрства ўстанавілі ў памеры 137 900 чалавек, зь якіх 2800 прыпадала на цэнтральны апарат. Паводле 6-га пункту Часовага палажэньня аб Міністэрстве бясьпекі, прэзыдэнт Расеі прызначаў міністра бясьпекі. Згодна з 11-м пунктам камітэты Вярхоўнага Савету Расеі наглядалі за дзейнасьцю Міністэрства. 18 ліпеня 1992 году прэзыдэнт Ельцын падпісаў Указ № 789, якім павялічыў штат Міністэрства ў 2,5 разы да 347 900 чалавек з улікам 210 000 супрацоўнікаў Памежных войскаў Расеі, а штат яго цэнтральнага апарату павялічыў на 25 % да 3500 чалавек. 21 сьнежня 1993 годзе прэзыдэнт Ельцын падпісаў Указ № 2233 «Аб скасаваньні Міністэрства бясьпекі Расейскай Фэдэрацыі і стварэньні Фэдэральнай службы контарвыведкі Расейскай Фэдэрацыі». Паводле 6-га пункту Ўказу, супрацоўнікі Міністэрства бясьпекі лічыліся часовымі службоўцамі ФСК да атэстацыі для залічэньня ў штат. У прэамбуле Ўказу адзначалася: 3 красавіка 1995 году прэзыдэнт Ельцын падпісаў Закон «Аб органах Фэдэральнай службы бясьпекі ў Расейскай Фэдэрацыі», якая стала правапераемніцай ФСК Расеі. 22 траўня 1997 году Ельцын падпісаў Указ № 515 «Аб структуры Фэдэральнай службы бясьпекі Расейскай Фэдэрацыі», якім скасаваў правядзеньне пераатэстацыі супрацоўнікаў. Склад калегіі ФСБ скарацілі да 11 чалавек. Вызначылі, што 7 намесьнікамі мелі быць 1-ы намесьнік, кіраўнікі 5 дэпартамэнтаў і начальнік управы па Маскве і Маскоўскай вобласьці. У складзе ФСБ Расеі пакінулі: 5 дэпартамэнтаў — 1) контарвыведкі, 2) барацьбы з тэрарызмам, 3) аналізу, прагнозу і стратэгічнага плянаваньня, 4) арганізацыйна-кадравай працы, 5) забесьпячэньня дзейнасьці; 5 управаў — 1) распрацоўкі і спыненьня дзейнасьці злачынных арганізацыяў, 2) сьледчую, 3) апэратыўна-пошукавую, 4) апэратыўна-тэхнічных захадаў, 5) уласнай бясьпекі; кіраўніцтва справамі і сьледчы ізалятар. 11 сакавіка 2003 году прэзыдэнт Уладзімер Пуцін падпісаў Указ № 308 «Аб захадах удасканаленьня дзяржаўнага кіраваньня ў галіне бясьпекі Расейскай Фэдэрацыі», якім ад 1 ліпеня 2003 году ФСБ перадалі Фэдэральную памежную службу Расеі. 17 красавіка 2021 году ФСБ Расеі афіцыйна заявіла, што дапамагло прадухіліць зрынаньне рэжыму Лукашэнкі «паводле адпрацаванага сцэнару „каляровых рэвалюцыяў“ з прыцягненьнем мясцовых і ўкраінскіх нацыяналістаў». Кіраўнікі Віктар Іваненка (5 траўня 1991 — 15 студзеня 1992) Віктар Бараньнікаў (15 студзеня 1992 — 27 ліпеня 1993) Мікалай Галушка (28 ліпеня 1993 — 28 лютага 1994) Сяргей Сьцяпашын (3 сакавіка 1994 — 30 чэрвеня 1995) Міхаіл Барсукоў (24 ліпеня 1995 — 20 чэрвеня 1996) Мікалай Кавалёў (20 чэрвеня 1996 — 25 ліпеня 1998) Уладзімер Пуцін (25 ліпеня 1998 — 9 жніўня 1999) Мікалай Патрушаў (9 жніўня 1999 — 5 траўня 2008) Аляксандар Бортнікаў (ад 12 траўня 2008 году) Крыніцы