Fyodor Dostoevskiy

Fyodor Mixaylovich Dostoyevskiy (russha: Фёдор Миха́йлович Достое́вский; 1821-jıl 11-noyabr, Moskva — 1881-jıl 9-fevral, Sankt-Peterburg) — ullı orıs jazıwshısı. Onıń eń ataqlı romanları mınalar: Jınayat hám jaza, Idiot hám Aǵa-ini Karamazovlar. Dostoyevskiy óz shıǵarmalarında XIX ásirdegi Rossiya jámiyetinde ushıraǵan siyasiy, social, ruwxıy mashqalalardı adam psixologiyası tárepinen sáwlelendirgen. Sonday-aq kritikler Dostoyevskiydi dúnya ádebiyatındaǵı eń ullı hám kórnekli psixologı dep tán alǵan. 1877-jıldan Peterburg pánler akademiyasınıń xabarshı aǵzası. YUNESKO maǵlıwmatlarına kóre, jáhán ádebiyatı klassikası dúnyadaǵı eń kóp oqılatuǵın jazıwshılardan biri bolıp tabıladı. Dostoyevskiydiń toplanǵan dóretpeleri 12 roman, tórt novella, 16 gúrriń hám basqa kóplegen dóretpelerden ibarat. Jazıwshınıń dáslepki dóretpeleri, sonıń menen birge Ólik úyden esletpelar gúrrińi psixologiyalıq proza janrınıń payda bolıwına járdem berdi. Petrashevlar jumısı boyınsha tórt jılǵa azatlıqtan júdá etilgen, óz jazasın Omsk áskeriy qalasında ótkergen. Óliminen keyin Dostoyevskiy orıs ádebiyatı klassikası hám jáhán áhmiyetine iyelik etken eń jaqsı romanistlerdenn biri dep tán alınǵan, Rossiyada personalizmnıń birinshi wákili esaplanadı. Orıs jazıwshısınıń dóretiwshiligi jáhán ádebiyatına, atap aytqanda, ádebiyat boyınsha Nobel sıylıǵı iyeleri, filosoflar Fridrix Nicshe hám Jan-Pyol Sartrnıń dóretiwshiligine, sonıń menen birge, ekzistencializm hám túrli psixologiyalıq táliymatlardıń qáliplesiwine tásir kórsetdi, onıń 1864-jıldaǵı «Jer astı jazıwları» romanı ekzistencialistik ádebiyattıń birinshi dóretpelerinen biri esaplanadı. Jazıwshınıń eń zárúrli dóretpeleri qatarına «Ullı bes kitap» — Jınayat hám jaza (1866 ), Idiot (1869 ), Jinler (1872), Óspirim (1875), Aǵa-ini Karamazovlar (1880) romanları kiredi. Dostoyevskiydiń kóplegen ataqlı dóretpeleri teatrda kóp márte ekranlastırılǵan hám saxnalastırılǵan, balet hám opera bolıp ta saxnalastırılǵan. Derekler