سينٽ پيٽرسبرگ

سينٽ پيٽرسبرگ (روسي: Санкт-Петербург)، جيڪو ماضيءَ ۾ پيٽروگراڊ ۽ پوءِ لينن گراڊ جي نالن سان پڻ سڃاتو ويندو هو، روس جو ٻيون وڏو شهر آهي، جيڪو صرف ماسڪو کان ننڍو آهي. هي شهر نيوا ندي جي ڪناري تي فنلينڊ جي نار جي مٿئين حصي ۾ بالٽڪ سمنڊ جي سامونڊي ڪناري تي واقع آهي. ان جي پکيڙ 1,439 چورس ڪلوميٽر (556 چورس ميل) آهي، جيڪا ان کي ايراضيءَ جي لحاظ کان روس جي سڀ کان ننڍي وفاقي انتظامي وحدت بڻائي ٿي. 2021ع جي آدمشماري موجب شهر جي آبادي 5,601,911 هئي، جڏهن⁠ته ان جي عظيم شهري علائقي ۾ 6.4 ملين کان وڌيڪ ماڻهو رهن ٿا. سينٽ پيٽرسبرگ يورپ جو چوٿون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر، بالٽڪ سمنڊ جي ڪناري جو سڀ کان وڏو شهر، ۽ دنيا جو هڪ ملين کان وڌيڪ آبادي وارو سڀ کان اتر ۾ واقع شهر آهي. روسي سلطنت جي اڳوڻي گاديءَ واري هنڌ ۽ بالٽڪ سمنڊ جي هڪ اهم بندرگاهه جي حيثيت سان هن شهر کي روس جي وفاقي شهر جي حيثيت حاصل آهي. هي شهر 27 مئي 1703ع تي زار پيٽر اعظم هڪ فتح ڪيل سويڊني قلعي جي جاءِ تي قائم ڪيو ۽ ان جو نالو سينٽ پيٽر جي نالي تي رکيو ويو. روس جي تاريخ ۾ سينٽ پيٽرسبرگ کي روسي سلطنت جي جنم، يورپي طاقت طور روس جي اڀار ۽ جديد روسي تاريخ جي شروعات سان ڳنڍيو وڃي ٿو. 1712ع کان 1918ع تائين هي روس جي زارشاهي ۽ پوءِ روسي سلطنت جي گاديءَ جو هنڌ رهيو، صرف 1728ع کان 1730ع تائين ٿوري عرصي لاءِ گادي وري ماسڪو منتقل ڪئي وئي هئي. 1917ع جي آڪٽوبر انقلاب کان پوءِ بالشويڪ حڪومت ماسڪو منتقل ٿي وئي. 1924ع ۾ ولاديمير لينن جي وفات کان پوءِ شهر جو نالو لينن گراڊ رکيو ويو. ٻي عالمي جنگ دوران شهر لينن گراڊ جي گهيري جو مرڪز رهيو، جيڪو انساني تاريخ جي سڀ کان هولناڪ گهيرائن مان هڪ هو. جون 1991ع ۾، سوويت يونين جي خاتمي کان ٿورو اڳ، شهر ۾ ٿيل عوامي ريفرنڊم ۾ اڪثريت ووٽرن شهر جو اصل نالو سينٽ پيٽرسبرگ بحال ڪرڻ جي حمايت ڪئي. سينٽ پيٽرسبرگ کي روس جو ثقافتي مرڪز سمجهيو وڃي ٿو، ۽ 2018ع ۾ هتي 15 ملين کان وڌيڪ سياحن آمد ڪئي. هي روس ۽ يورپ جو اهم معاشي، سائنسي ۽ سياحتي مرڪز پڻ آهي. جديد دور ۾ هن شهر کي روس جي اترين گادي (Northern Capital of Russia) پڻ چيو وڃي ٿو. هتي روس جي آئيني عدالت، روسي فيڊريشن جي صدر جي هيرالڊڪ ڪائونسل، روس جي قومي ڪتبخانو، روسي بحري فوج جو هيڊڪوارٽر ۽ لينن گراڊ فوجي ضلعو قائم آهن. شهر جو سينٽ پيٽرسبرگ جو تاريخي مرڪز ۽ لاڳاپيل يادگار يونيسڪو جي عالمي ورثو ماڳ ۾ شامل آهي. هتي دنيا جي وڏن عجائب گهرن مان هڪ هرميٽيج ميوزيم، يورپ جي سڀ کان اوچي عمارت لختا سينٽر، ۽ 2018 فيفا ورلڊ ڪپ ۽ يوئيفا يورو 2020 جا ڪجهه مقابلا پڻ منعقد ڪيا ويا. نالي جو بڻياد زار پيٽر اعظم جو نالي جو ڏينهن 29 جون تي ٿيندو آهي، جنهن ڏينهن روسي آرٿوڊوڪس چرچ رسولن پيٽر ۽ پولس جي ياد ملهائيندي آهي. سندن نالن سان منسوب ننڍڙي ڪاٺيءَ جي گرجاگھر جي تقديس، جنهن جي اڏاوت قلعي سان گڏ شروع ٿي هئي، انهن ٻنهي کي پيٽر ۽ پال قلعي جا آسماني سرپرست بڻايو، جڏهن⁠ته سينٽ پيٽر ساڳئي وقت سڄي شهر جو نالي جو ماخذ بڻيو. جون 1703ع ۾ جڏهن پيٽر اعظم هن هنڌ جو نالو سينٽ پيٽر جي نالي تي رکيو، تڏهن هن سرڪاري هجي مقرر ڪندڙ ڪو الڳ حڪم جاري نه ڪيو؛ پاڻ پنهنجن خطن ۾ به مختلف صورتون استعمال ڪندو هو، جهڙوڪ سينڪٽ پيٽرس برڪ (Санктьпетерсьбурк)، جيڪا جرمن ٻولي جي سينڪٽ پيٽرس برگ سان مشابهت رکندڙ هئي، ۽ سينٽ پيٽر برک (Сантпитербурх)، جيڪا ڊچ ٻولي جي سنٽ پئيٽرس برگ سان مشابهت رکندڙ هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ پيٽر اعظم گهڻ ٻولي ڄاڻندڙ ۽ هالينڊ جو مداح هو. بعد ۾ شهر جو نالو معياري بڻائي روسيائي صورت سينڪٽ پيٽرس برگ (Санкт-Петербург) اختيار ڪئي وئي. انگريزيءَ ۾ شهر جي نالي جي هڪ اڳوڻي هجي سينٽ پيٽرسبرگ هئي. اها هجي اڃا تائين لنڊن جي بيز واٽر علائقي ۾ سينٽ صوفيا ڪيٿيڊرل ڀرسان واقع هڪ گهٽي جي نالي ۾ محفوظ آهي، جنهن جو نالو 1814ع ۾ زار جي لنڊن دوري جي ياد ۾ رکيو ويو هو. ٽن لفظي پاڙن مان ٺهيل 14 يا 15 اکرن وارو نالو عام استعمال لاءِ ڊگهو ۽ ڏکيو ثابت ٿيو، تنهنڪري ان جون ڪيتريون مختصر صورتون رائج ٿيون. شهر جو پهريون جنرل گورنر مينشيڪوف شايد پيٽرسبرگ جي پهرين عرف جو به باني هو، جيڪو شهر کي پيٽري چوندو هو. نالي جي ڄاتل روسي هجي کي مڪمل طور معياري ٿيڻ ۾ ڪجهه سال لڳا. 1740ع واري ڏهاڪي ۾ ميخائيل لومونوسوف يوناني پيٽروپولس مان نڪتل روسيائي صورت پيٽروپول استعمال ڪئي. ان ئي دور ۾ پٽروپول جي صورت پڻ ملي ٿي. آخرڪار ”سينڪٽ-“ اڳياڙي جو استعمال، سرڪاري دستاويزن کان سواءِ، گهٽجي ويو، جڏهن⁠ته ٽن اکرن واري اختصار "СПб" (SPb) جو استعمال تمام گهڻو عام ٿيو. 19هين صديءَ جي شروعات ۾ شهر جي نالي جي هڪ سلاويائي صورت پيٽروگراڊ. سامهون آئي، جنهن کي اليگزينڊر پشڪن پڻ استعمال ڪيو. پر سرڪاري طور نالو رڳو 31 August [قديم تاريخ 18 August] 1914 تي، جرمني سان جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ، زار نيڪولس ٻئي بدلائي پيٽروگراڊ رکيو، جيئن جرمن ٻوليءَ جا لفظ سينڪٽ ۽ برگ ختم ڪيا وڃن. جيئن ⁠تہ ”سينٽ“ اڳياڙي ختم ڪئي وئي، تنهنڪري هن فيصلي سان شهر جو نالي سان نسبت رکندڙ شخص ۽ سرپرست به سينٽ پيٽر کان بدلجي شهر جي باني پيٽر اعظم ڏانهن منسوب ٿي ويو. 26 جنوري 1924ع تي، ولاديمير لينن جي وفات کان ٿورو پوءِ، شهر جو نالو لينن گراڊ (Ленинград)، يعني ”لينن جو شهر“ رکيو ويو. 6 سيپٽمبر 1991ع تي شهرگير ريفرنڊم ذريعي اصل نالو سينڪٽ پيٽربرگ بحال ڪيو ويو. اڄ انگريزيءَ ۾ شهر کي سينٽ پيٽرسبرگ چيو وڃي ٿو. شهر جا رهواسي عام طور ان کي مختصر عرف پيٽر چوندا آهن. آڪٽوبر انقلاب کان پوءِ ڳاڙهو پيٽروگراڊ جو نالو اخبارن ۽ ٻين ڇپيل مواد ۾ اڪثر استعمال ٿيندو رهيو، تان جو جنوري 1924ع ۾ شهر جو نالو لينن گراڊ رکيو ويو. تاريخي نالو بحال ڪرڻ بابت ريفرنڊم 12 جون 1991ع تي ٿيو، جنهن ۾ 55 سيڪڙو ووٽرن سينٽ پيٽرسبرگ ۽ 43 سيڪڙو ووٽرن لينن گراڊ جي حق ۾ ووٽ ڏنو. شهر جو نالو پيٽروگراڊ رکڻ جو ڪو اختيار موجود نه هو. نالي جي تبديلي 6 سيپٽمبر 1991ع تي سرڪاري طور لاڳو ٿي. البت شهر جي چوڌاري واقع لينن گراڊ اوبلاست جو نالو اڃا تائين لينن گراڊ ئي آهي. گاديءَ جو درجو پيٽرسبرگ کي ڏيڻ کان پوءِ به ماسڪو ”گاديءَ“ جو لقب مڪمل طور نه ڇڏيو، ۽ لڳ ڀڳ 200 سالن تائين ان کي پيرووپريسٽولنايا، يعني ”پهريون تخت وارو شهر“ سڏيو ويندو رهيو. پيٽرسبرگ لاءِ برابر حيثيت رکندڙ لقب ”اتر واري گادي“ هاڻي ٻيهر عام ٿي چڪو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪيترائي وفاقي ادارا ماسڪو کان سينٽ پيٽرسبرگ منتقل ڪيا ويا آهن. سوويت دور ۾ استعمال ٿيندڙ رسمي لقب، جهڙوڪ ”ٽن انقلابن جو شهر“ ۽ ”آڪٽوبر انقلاب جو پينگهو“، قومي تاريخ جي انهن اهم واقعن ڏانهن اشارو ڪن ٿا، جيڪي هن شهر ۾ پيش آيا. پيٽروپولس شهر جي نالي جو يوناني ٻولي ۾ ترجمو آهي ۽ هڪ وضاحتي نالو پڻ آهي؛ Πέτρωμα يوناني ٻوليءَ ۾ ”پٿر“ جي پاڙ آهي، تنهنڪري ”پٿر جو شهر“ ان تعميراتي مواد ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جنهن جو استعمال شهر جي شروعاتي سالن کان اڏاوت ۾ لازمي ڪيو ويو هو. جديد يونانيءَ ۾ شهر جو نالو Αγία Πετρούπολη (ايجيا پيٽروپولي) آهي. سينٽ پيٽرسبرگ کي روايتي طور روسين پاران ”يورپ ڏانهن دري“ ۽ ”اولهه ڏانهن دري“ پڻ سڏيو ويندو آهي. هي شهر دنيا جو هڪ ملين کان وڌيڪ آبادي وارو سڀ کان اتر وارو وڏو شهر آهي. ڪيترين ئي واهن ۽ پاڻيءَ جي گذرگاهن سبب ان کي اڪثر ”اتر جو وينس“ يا ”روسي وينس“ به چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ شهر دلدلي زمين ۽ پاڻيءَ مٿان اڏيل آهي. ان کان علاوه، شهر جي معماري ۽ ثقافت تي اولهه يورپ جو گهرو اثر آهي، جيڪو شهر جي روسي ورثي سان گڏيل صورت ۾ نظر اچي ٿو. سينٽ پيٽرسبرگ جو هڪ ٻيو عرف ”اڇين راتين جو شهر“ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ قطبي علائقي جي ويجهو هجڻ سبب اونهاري ۾ لڳ ڀڳ هڪ مهيني تائين رات جو آسمان مڪمل طور اونداهو نه ٿيندو آهي. پنهنجي شاهانه ۽ شاندار معماريءَ سبب شهر کي اڪثر ”اتر جو پالميرا“ پڻ چيو ويندو آهي. تاريخ شاهي دور (1703ع–1917ع) سويڊني آبادڪارن 1611ع ۾ نيوا ندي جي ڇوڙ وٽ نيئنسڪانس نالي هڪ قلعو تعمير ڪيو، جنهن کي بعد ۾ انگرمين لينڊ سڏيو ويو. قلعي جي چوڌاري نيئن نالي هڪ ننڍڙو شهر آباد ٿيو. 17هين صديءَ کان اڳ هن علائقي ۾ فني نسل جا ازھوريائي ۽ ووٽيائي رهندا هئا. سويڊني راڄ دوران انگرين فِن ڪيريليا ۽ ساوونيا مان لڏي هتي اچي آباد ٿيا. ان کان علاوه هتي ايسٽونيا، ڪيريليائي، روسي ۽ جرمن آبادي پڻ موجود هئي. 17هين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ پيٽر اعظم، جيڪو سامونڊي سفر ۽ بحري معاملن ۾ گهري دلچسپي رکندو هو، چاهيو ته روس کي اهڙو سامونڊي بندرگاهه ملي، جنهن وسيلي يورپ جي ٻين ملڪن سان واپار ڪري سگهجي. ان وقت روس جو مکيه بندرگاهه آرخانگيلسڪ هو، جيڪو ڏور اتر ۾ اڇي سمنڊ جي ڪناري تي واقع هو ۽ سياري ۾ برف سبب ٻيڙين جي آمدرفت لاءِ بند ٿي ويندو هو. 12 مئي [قديم تاريخ 1 مئي] 1703 تي عظيم اتر واري جنگ دوران پيٽر نيئنسڪانس تي قبضو ڪيو ۽ جلد ئي پراڻي قلعي جي جاءِ تي نئون قلعو تعمير ڪرايو. 27 مئي [قديم تاريخ 16 مئي] 1703 تي، فن لينڊ جي نار کان لڳ ڀڳ 5 ڪلوميٽر (3 mi) اندر زايچي (خرگوش) ٻيٽ تي هن پيٽر ۽ پال قلعو جو بنياد وڌو، جيڪو نئين شهر جي پهرين سرن ۽ پٿر جي عمارت بڻيو. هي شهر سڄي روس مان آندل جبري ڀرتي ڪيل هارين (سرفن) جي محنت سان تعمير ڪيو ويو؛ ڪجهه سالن دوران اليگزينڊر ڊانيلوويچ مينشيڪوف جي نگرانيءَ هيٺ ڪيترائي سويڊني جنگي قيدي پڻ ڪم تي لڳايا ويا. شهر جي اڏاوت دوران هزارين سرف فوت ٿي ويا. بعد ۾ هي شهر سينٽ پيٽرسبرگ گورنري جو مرڪز بڻيو. پيٽر 1712ع ۾، نيسٽاڊ جي معاھدي (1721ع) کان نَوَ سال اڳ، گاديءَ جو هنڌ ماسڪو مان سينٽ پيٽرسبرگ منتقل ڪيو. هن 1704ع کان ئي سينٽ پيٽرسبرگ کي رياست جي گادي يا حڪومت جي مرڪز طور بيان ڪرڻ شروع ڪيو هو. شهر جي شروعاتي سالن ۾ ان جي ترقي پيٽر ۽ پال قلعي جي ڀرسان نيوا جي ساڄي ڪناري تي ٽرينيٽي اسڪوائر جي چوڌاري ٿي. پر جلد ئي شهر کي منظم منصوبي موجب وڌايو ويو. 1716ع تائين سوئس-اطالوي معمار ڊومينيڪو ٽريزيني اهڙو منصوبو تيار ڪيو، جنهن موجب شهر جو مرڪز واسليئوسڪي ٻيٽ تي هجي ۽ ان جون گهٽيون واهن جي مستطيل ڄار جي صورت ۾ هجن. جيتوڻيڪ اهو منصوبو مڪمل نه ٿيو، پر اڄ به گهٽين جي ترتيب مان ان جا نشان ڏسي سگهجن ٿا. 1716ع ۾ پيٽر اعظم فرانسيسي معمار ژان-باتيست اليگزاندر لي بلون کي سينٽ پيٽرسبرگ جو وڏو معمار مقرر ڪيو. ٽريزيني ۽ ٻين معمارن پاران ترقي ڏنل پيٽرين باروڪ طرزِ تعمير، جنهن جا نمايان مثال مينشيڪوف محل، ڪنسٽ ڪيمرا، پيٽر ۽ پال ڪيٿيڊرل ۽ ٻارهن ڪاليجيا آهن، 18هين صديءَ جي شروعاتي شهر جي معماري تي غالب رهيو. 1724ع ۾ پيٽر اعظم سائنس اڪيڊمي، يونيورسٽي ۽ علمي جمنازيم قائم ڪيا. 1725ع ۾ پيٽر اعظم 52 ورهين جي عمر ۾ وفات ڪري ويو. روس کي جديد بڻائڻ بابت سندس ڪوششن جي روسي اشرافيه مخالفت ڪئي. سندس حياتيءَ ۾ ڪيترائي قاتلاڻا حملا ٿيا ۽ سندس پنهنجي پٽ سان لاڳاپيل غداريءَ جو هڪ مشهور ڪيس به سامهون آيو. 1728ع ۾ پيٽر ٻيون گاديءَ جو هنڌ ٻيهر ماسڪو منتقل ڪيو، پر صرف چار سال پوءِ، 1732ع ۾، راڻي اينا جي دور ۾ سينٽ پيٽرسبرگ کي ٻيهر روسي سلطنت جي گادي قرار ڏنو ويو. اهو ايندڙ 186 سالن تائين رومانوف خاندان، روسي زارن جي شاهي درٻار ۽ روسي حڪومت جو مرڪز رهيو، تان جو 1917ع جي ڪميونسٽ انقلاب آيو. 1736ع ۽ 1737ع ۾ شهر کي تباهه ڪندڙ باهن جو منهن ڏسڻو پيو. تباهه ٿيل علائقن جي ٻيهر تعمير لاءِ برکهارڊ ڪرسٽوف فان منخ جي سربراهيءَ ۾ هڪ ڪميٽي 1737ع ۾ نئون منصوبو تيار ڪيو. شهر کي پنج ضلعن ۾ ورهايو ويو ۽ مرڪز کي نيوا ۽ فونتانڪا جي وچ واري ايڊمرلٽي ضلعي ڏانهن منتقل ڪيو ويو. شهر ٽن شعاعي رستن جي چوڌاري وڌيو، جيڪي ايڊمرلٽي عمارت وٽ اچي ملن ٿا. اهي اڄ نيوسڪي پروسپيڪٽ (شهر جي مکيه گهٽي)، گوروخووايا گهٽي ۽ ووزنيسينسڪي پروسپيڪٽ جي نالن سان سڃاتا وڃن ٿا. شهر جي پهرين سٺ سالن تائين باروڪ معماري غالب رهي، جنهن جو عروج ايلزبيٿي باروڪ جي صورت ۾ ظاهر ٿيو، جنهن جا سڀ کان نمايان مثال اطالوي معمار بارتولوميو راستريلي جا شاهڪار، جهڙوڪ سياري جو محل، آهن. 1760ع واري ڏهاڪي کان پوءِ باروڪ طرز جي جاءِ نوڪلاسيڪي معماري والاري. 1762ع ۾ قائم ٿيل ”ماسڪو ۽ سينٽ پيٽرسبرگ جي پٿر وارين عمارتن واري ڪميشن“ حڪم ڏنو ته شهر جي ڪا به عمارت سياري جي محل کان اوچي نه هجي ۽ عمارتن جي وچ ۾ وٿي ڇڏڻ تي به پابندي وڌي. ڪيٿرين اعظم جي حڪومت (1760ع–1780ع) دوران نيوا جي ڪنارن کي گرينائيٽ جي مضبوط بندن سان سينگاريو ويو. تنهن هوندي به، نيوا تي پهريون مستقل پل، بشارت پل، 1850ع ۾ کولڻ جي اجازت ملي. ان کان اڳ رڳو پونٽون پل استعمال ٿيندا هئا. اوڀودني واهه (1769ع–1833ع) شهر جي ڏاکڻي حد بڻجي ويو. هن دور جا مشهور نوڪلاسيڪي ۽ ايمپائر طرز جا معمار هي هئا: ژان-باتيست والين ڊي لا موٿ ( امپيريل اڪيڊمي آف آرٽس، ننڍو هرميٽيج، گوستيني دوور، نيو هالينڊ آرچ، سينٽ ڪيٿرين ڪيٿولڪ گرجا) انتونيو رينالدي ( ماربل محل) يوري فيلٽن ( پراڻو هرميٽيج، چيسمي گرجا) جياڪومو ڪوارينگي ( روسي سائنس اڪيڊمي، هرميٽيج ٿيٽر، يوسپوف محل) اندري وورونيخن ( سينٽ پيٽرسبرگ مائننگ يونيورسٽي، قازان ڪيٿيڊرل، سينٽ پيٽرسبرگ) اندريان زاخاروف ( ايڊمرلٽي عمارت) ژان-فرانسوا ٿاماس ڊي ٿومون ( واسليئوسڪي ٻيٽ جو اسپٽ) ڪارلو روسي ( يلاگين محل، ميخائيلووسڪي محل، اليگزينڊرين ٿيٽر، سينيٽ ۽ سيناڊ عمارتون، جنرل اسٽاف بلڊنگ ۽ ڪيترين ئي گهٽين ۽ چوڪن جو نقشو) واسيلي اسٽاسوف ( ماسڪو فتحي دروازو، ٽرينيٽي ڪيٿيڊرل، سينٽ پيٽرسبرگ) اوگسٽ ڊي مونٽفيران ( سينٽ آئزڪ ڪيٿيڊرل، اليگزينڊر ستون) 1810ع ۾ اليگزينڊر پهريون سينٽ پيٽرسبرگ ۾ پهريون اعليٰ انجنيئرنگ تعليمي ادارو، فوجي انجنيئرنگ-ٽيڪنيڪل يونيورسٽي قائم ڪيو. 1812ع جي وطن دوست جنگ دوران نيپولين جي فرانس خلاف روس جي فتح جي ياد ۾ ڪيترائي يادگار تعمير ڪيا ويا، جن ۾ مونٽفيران جو ٺاهيل اليگزينڊر ستون (1834ع) ۽ ناروا فتحي محراب شامل آهن. 1825ع ۾ نڪولس پهرئين جي تخت نشينيءَ کان هڪ ڏينهن پوءِ، شهر جي سينيٽ اسڪوائر تي سندس خلاف ڊسمبرسٽ بغاوت ٿي، جيڪا نيٺ دٻائي وئي. 1840ع واري ڏهاڪي کان نوڪلاسيڪي طرز جي جاءِ مختلف رومانوي طرزِ تعمير ورتي، جيڪا 1890ع تائين غالب رهي. هن دور جا اهم معمار اندري اسٽاڪينشنائيڊر ( ماريئنسڪي محل، بيلوسيلسڪي-بيلوزرسڪي محل، نڪولس محل، نئون ميخائيل محل) ۽ ڪونسٽنٽين ٿون ( ماسڪو ريلوي اسٽيشن) هئا. اليگزينڊر ٻئي پاران 1861ع ۾ سرفن جي آزادي ۽ صنعتي انقلاب کان پوءِ ڳوٺاڻن جو وڏو انگ گاديءَ واري شهر ڏانهن لڏي آيو. شهر جي ٻاهرين علائقن ۾ غريب پاڙا پاڻمرادو آباد ٿيندا ويا. آبادي ۽ صنعت جي لحاظ کان سينٽ پيٽرسبرگ ماسڪو کان اڳتي نڪري ويو ۽ يورپ جي وڏن صنعتي شهرن مان هڪ بڻجي ويو، جنهن وٽ ڪرونشٽاڊ ۾ اهم بحري اڏو، نيوا ندي ۽ بالٽڪ سمنڊ تي سامونڊي بندرگاهه موجود هو. اصل قلعي پيٽر ۽ پال قلعو ۽ ان جي ڪيٿيڊرل (1725ع کان روسي شهنشاهن جي شاهي مقبري طور استعمال ٿيندڙ) کي ڏنل سينٽ پيٽر ۽ سينٽ پولس جا نالا اتفاق سان پهرين ٻن قتل ٿيل روسي شهنشاهن جا به نالا هئا: پيٽر ٽيون (1762ع، جيڪو مبينا طور پنهنجي زال ڪيٿرين اعظم جي سازش ۾ قتل ٿيو) ۽ پال پهريون (1801ع، جنهن کي نيڪولائي اليگزينڊرووچ زوبوف ۽ ٻين سازش ڪندڙن قتل ڪيو ۽ اليگزينڊر پهريون کي تخت تي ويهاريو). ٽيون شهنشاهه، اليگزينڊر ٻيون، پڻ 1881ع ۾ سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ناروڊنايا ووليا جي دهشتگردن هٿان قتل ٿيو (ڏسو ڇنڊيل رت تي ڇوٽڪاري ڏيندڙ جو گرجاگھر). 1905ع جو روسي انقلاب سينٽ پيٽرسبرگ مان شروع ٿيو ۽ تيزيءَ سان سڄي سلطنت ۾ پکڙجي ويو. 1 سيپٽمبر 1914ع تي، پهرين عالمي جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ، شاهي حڪومت شهر جو نالو پيٽروگراڊ رکيو، جنهن جي معنيٰ ”پيٽر جو شهر“ آهي، جيئن جرمن لفظ Sankt ۽ Burg ختم ڪيا وڃن. انقلاب ۽ سوويت دور (1917ع–1941ع) مارچ 1917ع ۾ فيبروري انقلاب دوران نيڪولس ٻئي پنهنجي ۽ پنهنجي پٽ جي پاران تخت تان دستبردار ٿيو، جنهن سان روسي بادشاهت ۽ رومانوف خاندان جي ٽن سؤ سالن کان وڌيڪ عرصي واري حڪمراني پڄاڻيءَ تي پهتي. 7 نومبر [قديم تاريخ 25 آڪٽوبر] 1917 تي ولاديمير لينن جي اڳواڻيءَ هيٺ بالشويڪن سياري جو محل تي ڪاهه ڪئي. اهو واقعو پوءِ آڪٽوبر انقلاب جي نالي سان مشهور ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سماجي جمهوريت پسند عبوري حڪومت ختم ٿي، سمورو سياسي اختيار سوويتن ڏانهن منتقل ٿيو ۽ ڪميونسٽ پارٽي اقتدار ۾ آئي. ان کان پوءِ شهر کي ”ٽن انقلابن جو شهر“ وارو نئون وضاحتي لقب مليو، جيڪو 20هين صديءَ جي شروعاتي روسي سياسي تاريخ جي ٽن وڏن واقعن ڏانهن اشارو ڪري ٿو. سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر 1917ع ۾ آپريشن البيون دوران جرمن فوجن اولهه ايسٽونيا جو ٻيٽن وارو مجموعو تي حملو ڪيو ۽ پيٽروگراڊ کي بمباري ۽ چڙهائيءَ جو خطرو پيدا ٿيو. 12 مارچ 1918ع تي لينن سوويت روس جي حڪومت ماسڪو منتقل ڪئي، جيئن اها رياستي سرحد کان پري رهي. روسي گهرو ويڙهه دوران 1919ع جي وچ ڌاري روسي ڪميونسٽ مخالف فوجن، ايسٽونيا جي مدد سان، شهر تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ليون ٽراٽسڪي فوج منظم ڪري کين واپس ايسٽونيا ڏانهن ڌڪي ڇڏيو. 26 جنوري 1924ع تي، لينن جي وفات کان پنج ڏينهن پوءِ، پيٽروگراڊ جو نالو بدلائي لينن گراڊ رکيو ويو. پوءِ ڪيترين گهٽين ۽ ٻين جاين جا نالا به ساڳئي نموني تبديل ڪيا ويا، ۽ صدين کان هلندڙ تاريخي نالن جي جاءِ تي ڪميونسٽ اڳواڻن جي نالن سان منسوب نالا رکيا ويا. شهر ۾ لينن جي زندگي ۽ سرگرمين سان لاڳاپيل 230 کان وڌيڪ هنڌ موجود آهن. انهن مان ڪجهه کي عجائب گهرن ۾ تبديل ڪيو ويو، جن ۾ ڪروزر اورورا پڻ شامل آهي، جيڪو آڪٽوبر انقلاب جي علامت ۽ روسي بحري فوج جو سڀ کان پراڻو جهاز آهي. 1920ع ۽ 1930ع وارن ڏهاڪن ۾ شهر جي غريب ٻاهرين پاڙن کي ٻيهر تعمير ڪري منظم رٿابنديءَ وارن علائقن ۾ بدلايو ويو. ان دور ۾ ڪنسٽرڪٽوسٽ معماري کي اوج مليو. رهائش رياست پاران مهيا ڪيل سهولت بڻجي وئي؛ ڪيترائي ”بورجوا“ فليٽ ايترا وڏا هئا، جو انهن ۾ گهڻن خاندانن کي گڏ رهڻ لاءِ رکيو ويو، ۽ انهن کي ”گڏيل فليٽ“ (ڪميونالڪا) چيو ويندو هو. 1930ع واري ڏهاڪي تائين 68 سيڪڙو آبادي انتهائي خراب حالتن ۾ اهڙين رهائشگاهن ۾ رهندي هئي. 1935ع ۾ شهر لاءِ نئون عام منصوبو تيار ڪيو ويو، جنهن موجب شهر کي ڏکڻ طرف وڌائڻو هو. ڪنسٽرڪٽوسٽ طرز کي رد ڪري وڌيڪ شاهاڻي ۽ ڏيکائتي اسٽالني معماري اختيار ڪئي وئي. شهر جو مرڪز فنلينڊ جي سرحد کان وڌيڪ پري منتقل ڪرڻ لاءِ اسٽالن ماسڪووسڪي پروسپيڪٽ جي ڏاکڻي ڇيڙي تي وڏي چوڪ سان گڏ نئون سٽي هال اڏڻ جو منصوبو منظور ڪيو، ۽ ان رستي کي لينن گراڊ جي نئين مکيه گهٽي طور مقرر ڪيو. 1939ع–1940ع جي سوويت-فنلينڊ سياري جي جنگ کان پوءِ سوويت ۽ فنلينڊ جي سرحد اتر طرف منتقل ٿي وئي. نيوسڪي پروسپيڪٽ ۽ محلاتي چوڪ شهر جي مرڪزي علائقي واري اهميت ۽ ڪردار برقرار رکيا. ڊسمبر 1931ع ۾ لينن گراڊ کي انتظامي طور لينن گراڊ اوبلاست کان ڌار ڪيو ويو. ان وقت ان ۾ لينن گراڊ جو مضافاتي ضلعو پڻ شامل هو، جنهن جا ڪجهه حصا 1936ع ۾ ٻيهر لينن گراڊ اوبلاست ڏانهن منتقل ڪيا ويا ۽ انهن مان ويسيوولوزسڪي ضلعو، ڪراسناسيلسڪي ضلعو، پارگولووسڪي ضلعو ۽ سلوٽسڪي ضلعو قائم ڪيا ويا؛ سلوٽسڪي ضلعي جو نالو 1944ع ۾ پاولووسڪي ضلعو رکيو ويو. سوويت دور ۾ نئين حڪومت نظرياتي سببن جي بنياد تي اڳين صدين جا ڪيترائي تاريخي معمارتي يادگار تباهه ڪيا. گهڻو ڪري گرجاگھر ۽ ڪيٿيڊرل ختم ڪيا ويا، پر ڪجهه ٻيون عمارتون پڻ ڊاهيون ويون. 1 ڊسمبر 1934ع تي لينن گراڊ جي بالشويڪ اڳواڻ سرگئي ڪيروف کي شڪي حالتن ۾ قتل ڪيو ويو، ۽ اهو واقعو عظيم صفائي لاءِ بهانو بڻيو. اسٽالن جي صفائيءَ دوران لينن گراڊ ۾ لڳ ڀڳ 40,000 ماڻهن کي موت جي سزا ڏني وئي. ٻي عالمي جنگ (1941ع–1945ع) ٻي عالمي جنگ دوران، جون 1941ع ۾ محور قوتن جي سوويت يونين تي حملي کان پوءِ جرمن فوجن لينن گراڊ جو گهيرو ڪيو. اهو گهيرو 872 ڏينهن، يعني لڳ ڀڳ اڍائي سال، هليو، جيڪو 8 سيپٽمبر 1941ع کان 27 جنوري 1944ع تائين جاري رهيو. لينن گراڊ جو گهيرو جديد تاريخ ۾ ڪنهن وڏي شهر تي لڳل سڀ کان ڊگهن، تباهه ڪندڙ ۽ وڌيڪ جاني نقصان وارن گهيرن مان هڪ ثابت ٿيو. شهر کي کاڌي جي فراهميءَ کان مڪمل طور الڳ ڪيو ويو، رڳو لادوگا ڍنڍ مٿان زندگيءَ جو رستو وسيلي ڪجهه سامان پهچي سگهندو هو، جيڪو به ڍنڍ ڄمڻ کان اڳ ممڪن نه هو. ڏهن لکن کان وڌيڪ شهري، گهڻو ڪري بک وگهي، فوت ٿيا. آدم خوريءَ جا واقعا پڻ پيش آيا، ۽ ٻين انسانن جو گوشت کائڻ جي الزام هيٺ لڳ ڀڳ 2,000 رهواسين کي گرفتار ڪيو ويو. ڪيترائي ماڻهو شهر مان ڀڄي ويا يا کين محفوظ هنڌن ڏانهن منتقل ڪيو ويو، تنهنڪري شهر جي آبادي تمام گهٽجي وئي. 1 مئي 1945ع تي جوزف اسٽالن پنهنجي سپريم ڪمانڊر حڪم نمبر 20 ۾ لينن گراڊ، اسٽالن گراڊ، سيوستوپول ۽ اوڊيسا کي جنگ جا هيرو شهر قرار ڏنو. عظيم وطن دوست جنگ ۾ فتح جي 20هين ورسيءَ تي، 8 مئي 1965ع تي، بريژنيف دور ۾ ”هيرو شهر“ واري اعزازي لقب کي قانوني حيثيت ڏني وئي. سوويت يونين جي سپريم سوويت جي پريزيڊيم لينن گراڊ کي شهر جي بهادراڻي مزاحمت ۽ گهيري دوران رهواسين جي ثابت قدميءَ جي اعتراف ۾ لينن جو تمغو ۽ گولڊ اسٽار تمغو عطا ڪيو. گولڊ اسٽار نشان وارو هيرو شهر اوبيليسڪ اپريل 1985ع ۾ نصب ڪيو ويو. جنگ کان پوءِ وارو سوويت دور (1945ع–1991ع) آڪٽوبر 1946ع ۾ فنلينڊ جي نار جي اترئين سامونڊي ڪناري سان لاڳاپيل ڪجهه علائقا، جيڪي سياري جي جنگ کان پوءِ ماسڪو امن معاھدي تحت 1940ع ۾ فنلينڊ کان سوويت يونين ۾ شامل ڪيا ويا هئا، لينن گراڊ اوبلاست کان لينن گراڊ شهر ڏانهن منتقل ڪيا ويا ۽ انهن کي سيسٽروريتسڪي ضلعو ۽ ڪورورٽني ضلعو ۾ ورهايو ويو. انهن علائقن ۾ تيريجوڪي شهر پڻ شامل هو، جنهن جو نالو 1948ع ۾ زيلينوگورسڪ رکيو ويو. جنگ کان پوءِ وارن ڏهاڪن ۾ لينن گراڊ ۽ ان جا ڪيترائي مضافاتي علائقا ٻيهر تعمير ڪيا ويا، جن ۾ جنگ کان اڳ وارن منصوبن کي به جزوي طور اختيار ڪيو ويو. 1948ع جي عام منصوبي ۾ شهر جي اتر ۽ ڏکڻ ٻنهي طرفن شعاعي شهري ترقي تجويز ڪئي وئي. 1953ع ۾ لينن گراڊ اوبلاست جو پاولووسڪي ضلعو ختم ڪيو ويو، ۽ ان جي ڪجهه علائقن، جن ۾ پاولووسڪ پڻ شامل هو، کي لينن گراڊ سان ملايو ويو. 1954ع ۾ ليواشووا، پارگولووا ۽ پيسوچني جون آباديون پڻ لينن گراڊ ۾ شامل ڪيون ويون. لينن گراڊ جو نالو لينن گراڊ معاملو (1949ع–1952ع) سان پڻ لاڳاپيل آهي، جيڪو جنگ کان پوءِ واري سوويت يونين جي سياسي ڇڪتاڻ جو اهم واقعو هو. اهو اسٽالن جي امڪاني جانشينن جي وچ ۾ رقابت جو نتيجو هو، جنهن ۾ هڪ ڌر لينن گراڊ جي ڪميونسٽ پارٽي جي اڳواڻن تي ٻڌل هئي، جيڪا ماسڪو کان پوءِ ملڪ جي ٻئي اهم پارٽي تنظيم هئي. لينن گراڊ جي سموري اعليٰ قيادت ختم ڪئي وئي، جنهن ۾ اڳوڻو ميئر ڪوزنيتسوف، قائم مقام ميئر پيوتر سرگيويچ پوپڪوف ۽ سندن سڀئي نائب شامل هئا. مجموعي طور 23 اڳواڻن کي موت جي سزا، جڏهن⁠ته 181 ڄڻن کي قيد يا جلاوطنيءَ جي سزا ڏني وئي؛ انهن کي 1954ع ۾ بحال ڪيو ويو. سوويت يونين جي مختلف علائقن مان لڳ ڀڳ 2,000 اعليٰ عملدارن کي پارٽي ۽ ڪومسومول مان خارج ڪري انتظامي عهدن تان هٽايو ويو. جنگ کان اڳ رٿيل لينن گراڊ ميٽرو جو زيرزمين تيز رفتاري آمدرفت نظام 1955ع ۾ کوليو ويو. ان جون پهرين اٺ اسٽيشنون سنگ مرمر ۽ ڪانسي سان سينگاريل هيون. پر 1953ع ۾ اسٽالن جي وفات کان پوءِ اسٽالني معماريءَ جي غيرضروري آرائشي وڌاءَ کي رد ڪيو ويو. 1960ع کان 1980ع واري دور تائين شهر جي ٻاهرين علائقن ۾ ڪيترائي نوان رهائشي پاڙا تعمير ٿيا. جيتوڻيڪ فنڪشنلسٽ طرز جون اپارٽمينٽ عمارتون هڪٻئي جهڙيون هيون، پر ڪيترائي خاندان شهر جي مرڪز واريون ڪميونالڪا ڇڏي انهن الڳ فليٽن ۾ منتقل ٿيا. هاڻوڪو دور (1991ع–هاڻوڪو وقت) 12 جون 1991ع تي، روسي سوويت وفاقي اشتراڪي جمهوريه جي پهرين صدارتي چونڊن سان گڏ، شهر جي اختيارين ميئر جي چونڊ ۽ شهر جي نالي بابت ريفرنڊم ڪرايو، جنهن جي نتيجي ۾ شهر جو اصل نالو سينٽ پيٽرسبرگ بحال ڪيو ويو. مجموعي ووٽن مان 66 سيڪڙو ووٽ اناتولي سوبچاڪ کي مليا، جيڪو شهر جو سڌيءَ ريت چونڊيل پهريون ميئر بڻيو. ان دوران ملڪ جي ماڻهن کي وڏين سياسي ۽ معاشي تبديلين سان هم آهنگ ٿيڻ ۾ ڏکيائيون پيش آيون ۽ اقتصادي حالتون خراب ٿيڻ لڳيون. 1940ع واري ڏهاڪي کان پوءِ پهريون ڀيرو خوراڪ جي راشن بندي لاڳو ڪئي وئي، جڏهن⁠ته شهر کي ٻاهرين ملڪن مان انساني همدرديءَ جي بنياد تي خوراڪ جي مدد پڻ ملي. روسي فوٽوگرافر اليڪسي تيتارينڪو پنهنجي تصويري سلسلن ۾ ان ڏکئي دور جي حالتن کي دستاويزي صورت ڏني. معاشي حالتون 21هين صديءَ جي شروعات ۾ وڃي بهتر ٿيڻ لڳيون. 1995ع ۾ سينٽ پيٽرسبرگ ميٽرو جي ڪيروفسڪو-ويبروگسڪايا لائين جو اتر وارو حصو زيرزمين ٻوڏ سبب بند ٿي ويو، جنهن شهر جي ترقيءَ ۾ لڳ ڀڳ ڏهن سالن تائين وڏي رڪاوٽ پيدا ڪئي. 13 جون 1996ع تي سينٽ پيٽرسبرگ، لينن گراڊ اوبلاست ۽ توير اوبلاست سان گڏ وفاقي حڪومت سان اختيارن جي ورڇ جو هڪ معاهدو ڪيو، جنهن سان شهر کي ڪجهه خودمختياري ملي. اهو معاهدو 4 اپريل 2002ع تي ختم ڪيو ويو. 1996ع ۾ ولاديمير ياڪوفليف، شهري انتظاميا جي سربراهه واري چونڊ ۾ اناتولي سوبچاڪ کي شڪست ڏني. شهر جي سربراهه جو لقب ”ميئر“ مان بدلائي ”گورنر“ رکيو ويو. 2000ع ۾ ياڪوفليف ٻيهر چونڊجي ويو. سندس ٻيو مدو 2004ع ۾ پورو ٿيڻو هو، ۽ ساڳئي وقت ميٽرو جي ٽٽل رابطي جي ڊگهي عرصي کان منتظر بحاليءَ جي مڪمل ٿيڻ جي به اميد هئي. پر 2003ع ۾ ياڪوفليف اوچتو استعيفا ڏني ۽ گورنر جو عهدو ويلنٽينا ماتويينڪو حوالي ٿيو. شهري گورنر جي چونڊ بابت قانون ۾ تبديلي ڪئي وئي، جنهن سان 1991ع کان شروع ٿيل عام ووٽ جي حق ذريعي جمهوري چونڊ واري روايت ٽٽي وئي. 2006ع ۾ شهري قانونساز اسيمبلي ماتويينڪو کي ٻيهر گورنر طور منظور ڪيو. رهائشي عمارتن جي اڏاوت ٻيهر تيز ٿي ۽ ملڪيتن جون قيمتون تمام گهڻيون وڌي ويون، جنهن سان شهر جي تاريخي حصي جي بچاءَ بابت نوان مسئلا پيدا ٿيا. جيتوڻيڪ شهر جو مرڪزي حصو يونيسڪو جي عالمي ورثي ۾ شامل آهي ۽ پيٽرسبرگ ۾ لڳ ڀڳ 8,000 معمارتي يادگار موجود آهن، تنهن هوندي به ان جي تاريخي ۽ معمارتي ماحول جي تحفظ بابت تڪرار وڌندا ويا. 2005ع کان پوءِ تاريخي مرڪز ۾ پراڻين عمارتن کي ڊاهڻ جي اجازت ڏني وئي. 2006ع ۾ گازپروم گازپروم سٽي نالي منصوبي هيٺ هڪ آسمان ڇهندڙ عمارت اڏڻ جو اهم منصوبو پيش ڪيو، جنهن جي مکيه مينار جي اوچائي شهر جي مشهور تاريخي نشانن کان گهڻو وڌيڪ رکي وئي هئي. اها عمارت نيوا نديءَ جي ٻئي ڪناري تي سمولني ڪيٿيڊرل جي سامهون تعمير ٿيڻ واري هئي. نقادن خبردار ڪيو ته اهڙي اوچي عمارت شهر جي منظرنامي جي معمارتي هم آهنگي کي متاثر ڪري سگهي ٿي. شهرين ۽ روس جي مشهور عوامي شخصيتن پاران منصوبي خلاف ٿيندڙ سخت احتجاجن کي گورنر ويلنٽينا ماتويينڪو ۽ شهري اختيارين ڊسمبر 2010ع تائين سنجيدگيءَ سان نه ورتو. صدر دمتري ميدويديف جي بيان کان پوءِ شهر اختيارين منصوبي لاءِ وڌيڪ مناسب هنڌ ڳولڻ جو فيصلو ڪيو. ساڳئي سال منصوبي کي شهر جي مرڪز کان اتر-اولهه طرف تاريخي علائقي لاختا ڏانهن منتقل ڪيو ويو ۽ ان جو نالو لاختا سينٽر رکيو ويو. گازپروم ۽ شهري انتظاميا تعمير جي منظوري ڏني ۽ ڪم 2012ع ۾ شروع ٿيو. 462 m (1,516 ft) اوچو لاختا سينٽر روس ۽ يورپ ۾ ماسڪو کان ٻاهر سڀ کان اوچي آسمان ڇهندڙ عمارت بڻجي چڪو آهي. جاگرافي سينٽ پيٽرسبرگ جي اصل شهري علائقي جي پکيڙ 605.8 چورس ڪلوميٽر (233.9 چورس ميل) آهي. روس جي وفاقي موضوع طور شهر جي ڪل پکيڙ 1,439 چورس ڪلوميٽر (556 چورس ميل) آهي، جنهن ۾ سينٽ پيٽرسبرگ جو اصل شهر، جيڪو ايڪاسي ميونسپل اوڪرگن تي ٻڌل آهي، نوَ ميونسپل شهر—ڪولپينو، ڪراسنوئي سيلو، ڪرونشٽاڊ، لومونوسوف، پاولووسڪ، پيٽرهوف، پشڪن، سيسٽروريتسڪ ۽ زيلينوگورسڪ—۽ ايڪويهه ميونسپل آباديون شامل آهن. سينٽ پيٽرسبرگ ٽائگا جي وچئين هيٺاهين علائقي ۾، فنلينڊ جي نار جي نيوا نار جي ڪنارن ۽ نديءَ جي ڊيلٽا وارن ٻيٽن تي واقع آهي. وڏن ٻيٽن ۾ واسليئوسڪي ٻيٽ، اوڀودني واهه ۽ فونتانڪا جي وچ وارو مصنوعي ٻيٽ، نيوا نار ۾ ڪوٽلن، پيٽروگراڊسڪي ٻيٽ، ڊيڪابرسٽوف ٻيٽ ۽ ڪريسٽووسڪي ٻيٽ شامل آهن. ڪريسٽووسڪي، يلاگن ۽ ڪامينني ٻيٽ گهڻو ڪري باغن ۽ پارڪن سان ڍڪيل آهن. شهر جي اتر ۾ ڪيريليائي ڳچي هڪ مشهور تفريحي ماڳ آهي. ڏکڻ ۾ سينٽ پيٽرسبرگ بالٽڪ-لادوگا ڪلنٽ کي پار ڪري ازھورا مٿانهين پٽ تائين پهچي ٿو. سينٽ پيٽرسبرگ جي اوچائي سامونڊي سطح کان شروع ٿي ڏکڻ ۾ ڊوڊرهوف اوچاين جي اوريخووايا ٽڪريءَ تي 175.9 metres (577 feet) تائين پهچي ٿي. لٽيني پروسپيڪٽ جي اولهه وارو شهر جو ڪجهه حصو سامونڊي سطح کان مٿي رڳو 4 m (13 ft) تائين اوچو آهي ۽ تاريخي طور ڪيترين ٻوڏن جو شڪار رهيو آهي. سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ٻوڏون بالٽڪ سمنڊ ۾ پيدا ٿيندڙ ڊگهي لهر سبب ٿين ٿيون، جنهن تي موسمي حالتون، هوائون ۽ نيوا نار جي اونهائي اثرانداز ٿين ٿا. شهر جي تاريخ ۾ پنج سڀ کان وڌيڪ تباهه ڪندڙ ٻوڏون 1824ع ۾ آيون، جڏهن پاڻيءَ جي سطح سامونڊي سطح کان 4.21 metres or 13 feet 10 inches مٿي چڙهي وئي ۽ 300 کان وڌيڪ عمارتون تباهه ٿيون؛ ان کان پوءِ 1924ع ۾ 3.8 m, 12 ft 6 in، 1777ع ۾ 3.21 m, 10 ft 6 in، 1955ع ۾ 2.93 m, 9 ft 7 in ۽ 1975ع ۾ 2.81 m, 9 ft 3 in اوچيون ٻوڏون آيون. ٻوڏن کان بچاءَ لاءِ سينٽ پيٽرسبرگ بند تعمير ڪيو ويو آهي. 18هين صديءَ کان شهر جي زمين کي مصنوعي طور مٿي ڪيو ويو آهي، ۽ ڪجهه هنڌن تي زمين جي سطح 4 m (13 ft) کان به وڌيڪ اوچي ڪئي وئي. ان عمل سبب ڪيترائي ٻيٽ هڪٻئي سان ملي ويا ۽ شهر جي آبي نظام ۾ تبديليون آيون. نيوا ندي ۽ ان جي شاخن کان سواءِ وفاقي شهر جون ٻيون اهم نديون سيسٽرا، اوختا ۽ ازھورا آهن. اتر ۾ سڀ کان وڏي ڍنڍ سيسٽروريتسڪي رازليف آهي؛ ان کان پوءِ لاختنسڪي رازليف، سوزدال ڍنڍون ۽ ٻيون ننڍيون ڍنڍون اچن ٿيون. اٽڪل 60° اتر ويڪرائي ڦاڪ تي واقع هجڻ سبب سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ڏينهن جي ڊيگهه موسمن موجب تمام گهڻي بدلجي ٿي، جيڪا 5 ڪلاڪ 53 منٽن کان 18 ڪلاڪ 50 منٽن تائين رهي ٿي. مئي جي وچ کان جولاءِ جي پڇاڙيءَ تائين اهو دور، جنهن ۾ آسمان بحري شفق کان وڌيڪ اونداهو نٿو ٿئي، اڇين راتين جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو؛ هن دور ۾ اڇين راتين جو ميلو پڻ منعقد ڪيو ويندو آهي. سينٽ پيٽرسبرگ فنلينڊ جي سرحد کان لڳ ڀڳ 165 ڪلوميٽر (103 miles) ڏکڻ-اوڀر ۾ واقع آهي. شهر روس جي ايم 10 شاهراهه (اي 18) وسيلي فنلينڊ سان ڳنڍيل آهي، ۽ ساڳئي رستي وسيلي تاريخي شهر ويبروگ تائين پڻ رسائي حاصل ٿئي ٿي. آبهوا ڪوپن آبهوا درجابندي موجب سينٽ پيٽرسبرگ جي آبهوا Dfb ۽ ٽريوارٿا درجابنديءَ موجب Dcbo آهي، جيڪا مرطوب براعظمي آبهوا جي هڪ صورت آهي. بالٽڪ سمنڊ مان ايندڙ چڪرن جي اعتدال پيدا ڪندڙ اثر سبب هتي جون اونهاريون هلڪيون کان گرم، گهميل ۽ مختصر، جڏهن⁠ته سيارا ڊگها، وچولي ٿڌ وارا ۽ گهميل ٿين ٿا. سينٽ پيٽرسبرگ جي آبهوا هيلسنڪي سان ويجهي مشابهت رکي ٿي، پر شهر جي وڌيڪ اوڀر واري هنڌ سبب اها ٿوري وڌيڪ براعظمي آهي، يعني سياري ۾ وڌيڪ ٿڌي ۽ اونهاري ۾ وڌيڪ گرم، جڏهن⁠ته ماسڪو جي آبهوا کان گهٽ براعظمي آهي. جولاءِ ۾ سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد 23 °C (73 °F)، جڏهن⁠ته فيبروري ۾ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد −8.5 °C (16.7 °F) رهي ٿو. 2010ع اتر اڌ گولي جي اونهاري واري گرميءَ جي لهر دوران وڌ ۾ وڌ گرمي پد 37.1 °C (98.8 °F) رڪارڊ ڪيو ويو، جڏهن⁠ته 1883ع ۾ سياري جو گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد −35.9 °C (−32.6 °F) رهيو. ساليانو سراسري گرمي پد 5.8 °C (42.4 °F) آهي. شهر جي حدن اندر نيوا ندي عام طور نومبر يا ڊسمبر ۾ ڄمي ٿي ۽ اپريل ۾ برف ٽٽڻ شروع ٿئي ٿي. ڊسمبر کان مارچ تائين سراسري طور 118 ڏينهن زمين برف سان ڍڪيل رهي ٿي، ۽ فيبروري تائين برف جي سراسري ٿولهه 19 cm (7.5 in) تائين پهچي ٿي. شهر ۾ پاري کان پاڪ عرصو سراسري طور لڳ ڀڳ 135 ڏينهن هلي ٿو. سينٽ پيٽرسبرگ جي اترئين هنڌ جي باوجود هتي جا سيارا ماسڪو کان نسبتاً نرم آهن، جنهن جو سبب فنلينڊ جي نار ۽ اسڪينڊينيوا مان ايندڙ هوائن تي گلف اسٽريم جو ڪجهه اثر آهي؛ اهي هوائون ڪڏهن ڪڏهن گرمي پد کي ڄمڻ واري درجي کان ٿورو مٿي کڻي اچن ٿيون. شهري گرميءَ جي ٻيٽ واري اثر سبب شهر جي آبهوا مضافاتي علائقن کان پڻ ڪجهه گرم آهي. هتي روزاني وڌ ۽ گهٽ گرمي پد ۾ فرق نسبتاً گهٽ هوندو آهي، خاص ڪري سرءُ ۽ سياري ۾. سڄي سال دوران موسمي حالتون تيزيءَ سان بدلجنديون رهن ٿيون. سالياني سراسري برسات شهر جي مختلف حصن ۾ ڪجهه مختلف آهي، پر مجموعي طور هر سال لڳ ڀڳ 660 millimetres (26 inches) رهي ٿي، ۽ وڌ ۾ وڌ برسات اونهاري جي پڇاڙيءَ ۾ پوي ٿي. ٿڌي آبهوا ۽ گهٽ ٻاڦجڻ ۽ نباتاتي اخراج سبب مٽيءَ جي نمي لڳ ڀڳ هميشه وڌيڪ رهي ٿي. هوا جي سراسري گهم 78 سيڪڙو آهي ۽ شهر ۾ سالياني سراسري طور 165 جهڙالو ڏينهن ٿين ٿا. آباديءَ جا انگ اکر سينٽ پيٽرسبرگ روس جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي. 2021ع جي روسي آدمشماريءَ موجب، هن وفاقي موضوع جي آبادي 5,601,911 هئي، جيڪا روس جي ڪل آباديءَ جو 3.9 سيڪڙو بڻجي ٿي. اها آبادي 2010ع جي روسي آدمشماريءَ ۾ درج ٿيل 4,879,566، يعني 3.4 سيڪڙو، ۽ 1989ع جي سوويت آدمشماريءَ ۾ درج ٿيل 5,023,506 کان وڌيڪ هئي. شهر جي ميٽروپوليٽن علائقي ۾ 6.4 ملين کان وڌيڪ ماڻهو رهن ٿا. 2024ع جا حياتي انگ اکر: پيدائشون: 47,148، يعني هر 1,000 ماڻهن پٺيان 8.4 فوتگيون: 62,471، يعني هر 1,000 ماڻهن پٺيان 11.2 ڪل زرخيزيءَ جي شرح (2024ع): هر عورت پٺيان 1.26 ٻار زندگيءَ جي اميد (2021ع): ڪل—72.51 سال؛ مرد—68.23 سال؛ عورتون—76.30 سال سينٽ پيٽرسبرگ جي نسلي جوڙجڪ ويهين صديءَ دوران شهر جي آباديءَ ۾ وڏيون تبديليون آيون. 1916ع ۾ 2.4 ملين رهواسين مان آبادي 1917ع جي روسي انقلاب ۽ روسي گهرو ويڙهه دوران 1920ع تائين گهٽجي 740,000 کان به هيٺ ٿي وئي. 1930ع واري ڏهاڪي دوران جرمن، پولش، فن، ايسٽونيائي ۽ ليٽويائي اقليتن کي تقريباً مڪمل طور لينن گراڊ مان منتقل ڪيو ويو. 1941ع کان 1943ع جي پڇاڙيءَ تائين شهر جي آبادي 3 ملين مان گهٽجي 600,000 کان به هيٺ ٿي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ ماڻهو جنگين ۾ مارجي ويا، بک سبب فوت ٿيا يا لينن گراڊ جي گهيري دوران شهر مان ڪڍيا ويا. ڪجهه لڏايل ماڻهو گهيري کان پوءِ واپس آيا، پر آباديءَ ۾ وڏي واڌ سوويت يونين جي ٻين حصن مان ٿيندڙ لڏپلاڻ سبب ٿي. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ شهر اٽڪل 3 ملين ماڻهن کي پاڻ ۾ سمويو ۽ 1980ع واري ڏهاڪي ۾ آبادي 5 ملين کان وڌي وئي. 1991ع کان 2006ع تائين شهر جي آبادي گهٽجي 4.6 ملين ٿي وئي، جڏهن⁠تہ زمين جي نجڪاري ۽ وڏي پيماني تي مضافات ڏانهن لڏپلاڻ سبب مضافاتي آبادي وڌي وئي. 2010ع جي آدمشماريءَ موجب آبادي 4.8 ملين کان وڌيڪ هئي. 2007ع جي پهرئين اڌ دوران پيدائش جي شرح هر 1,000 ماڻهن پٺيان 9.1 هئي، جيڪا فوتگيءَ جي شرح کان گهٽ رهي؛ اها حالت 2012ع تائين جاري رهي. شهر جي آباديءَ ۾ 65 سالن کان وڌيڪ عمر وارن ماڻهن جو حصو ويهه سيڪڙو کان مٿي آهي، جڏهن⁠تہ وچولي عمر لڳ ڀڳ 40 سال آهي. 2012ع کان پوءِ پيدائش جي شرح فوتگيءَ جي شرح کان وڌي وئي. پر 2020ع ۾ ڪووڊ-19 وبا سبب پيدائش جي شرح گهٽجي وئي ۽ شهر جي آبادي گهٽجي 5,395,000 ٿي وئي. مذهب مختلف راءِ عامه سرويَن موجب سينٽ پيٽرسبرگ جي اڌ کان وڌيڪ رهواسين جو چوڻ آهي ته هو ”خدا تي ايمان رکن ٿا“؛ 2002ع جي وي ٽي ايس آءِ او ايم جي انگن موجب اهو تناسب 67 سيڪڙو تائين هو. ايمان رکندڙ ماڻهن ۾ وڏي اڪثريت آرٿوڊوڪس عيسائين جي آهي، جن جو تناسب 57.5 سيڪڙو آهي. ان کان پوءِ مسلمان 0.7 سيڪڙو، پروٽيسٽنٽ 0.6 سيڪڙو، ڪيٿولڪ 0.5 سيڪڙو ۽ ٻڌ مت جا پوئلڳ 0.1 سيڪڙو آهن. مجموعي طور شهر جي لڳ ڀڳ 59 سيڪڙو آبادي عيسائي آهي، جنهن مان 90 سيڪڙو کان وڌيڪ آرٿوڊوڪس آهن. غير ابراهيمي مذهبن ۽ ٻين عقيدن جا پوئلڳ ڪل آباديءَ جو رڳو 1.2 سيڪڙو آهن. شهر ۾ مختلف مذهبن ۽ مذهبي انجمنن جون 268 جماعتون آهن، جن ۾ روسي آرٿوڊوڪس ڪليسا جون 130، پينٽيڪوسٽل جون 23، لوٿراڻي 19 ۽ بيپٽسٽ جماعتون 13 شامل آهن. ان کان سواءِ پراڻا ايمان وارا، رومن ڪيٿولڪ ڪليسا، آرمينيائي اپاسٽولڪ ڪليسا، جارجين آرٿوڊوڪس ڪليسا، ستين ڏينهن واري ايڊوينٽسٽ ڪليسا، يهوديت، ٻڌمت، اسلام، بهائي عقيدو ۽ ٻيا مذهب پڻ موجود آهن. شهر جون 229 مذهبي عمارتون مذهبي جماعتن جي ملڪيت يا انتظام هيٺ آهن. انهن مان ڪيتريون ئي وفاقي اهميت رکندڙ اڏاوتي يادگار آهن. شهر جو سڀ کان پراڻو ڪئٿيڊرل پيٽر ۽ پال ڪئٿيڊرل آهي، جيڪو 1712ع کان 1733ع جي وچ ۾ تعمير ٿيو، جڏهن⁠تہ شهر جو سڀ کان وڏو ڪئٿيڊرل ڪازان ڪئٿيڊرل آهي، جيڪو 1811ع ۾ مڪمل ٿيو. حڪومت سينٽ پيٽرسبرگ روس جو هڪ وفاقي موضوع ۽ وفاقي شهر آهي. شهر جي سياسي ۽ انتظامي نظام کي سينٽ پيٽرسبرگ جو منشور منظم ڪري ٿو، جيڪو 1998ع ۾ شهر جي قانونساز اسيمبليءَ منظور ڪيو هو. شهر جو اعليٰ انتظامي ادارو سينٽ پيٽرسبرگ شهري انتظاميا آهي، جنهن جي سربراهي شهر جو گورنر ڪندو آهي. 1996ع کان اڳ هن عهدي کي ميئر چيو ويندو هو. سينٽ پيٽرسبرگ وٽ هڪ ايوان تي ٻڌل قانونساز ادارو، سينٽ پيٽرسبرگ قانونساز اسيمبلي، موجود آهي، جيڪو شهر جي علائقائي پارليامينٽ طور ڪم ڪري ٿو. 2004ع ۾ منظور ٿيل وفاقي قانون موجب روس جي وفاقي موضوعن، جن ۾ سينٽ پيٽرسبرگ پڻ شامل هو، جي سربراهن کي روس جو صدر نامزد ڪندو هو ۽ مقامي قانونساز اسيمبلي انهن جي منظوري ڏيندي هئي. جيڪڏهن قانونساز اسيمبلي نامزد اميدوار کي رد ڪري ها ته صدر کي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو. اڳوڻي گورنر ويلنٽينا ماتويينڪو کي ڊسمبر 2006ع ۾ انهيءَ نظام تحت منظور ڪيو ويو. 22 آگسٽ 2011ع تي استعيفا ڏيڻ تائين هوءَ سڄي روس ۾ واحد عورت گورنر هئي. ماتويينڪو سينٽ پيٽرسبرگ جي علائقائي ڪائونسل جي ميمبر طور چونڊن ۾ بيٺي ۽ وڏي اڪثريت سان ڪامياب ٿي، پر مخالف ڌر چونڊن ۾ ڌانڌلي ۽ بيلٽ ڀرڻ جا الزام هنيا. دمتري ميدويديف کيس فيڊريشن ڪائونسل جي چيئرپرسن واري عهدي لاءِ حمايت ڏني، ۽ سندس چونڊ ان عهدي لاءِ اهل ٿيڻ جو رستو هموار ڪيو. سندس استعيفا کان پوءِ ساڳئي ڏينهن گيورگي پولتاوچينڪو کي قائم مقام گورنر مقرر ڪيو ويو. 2012ع ۾ نئين وفاقي قانون جي منظوريءَ کان پوءِ، وفاقي موضوعن جي سربراهن جي سڌي چونڊ بحال ڪئي وئي، جنهن مطابق شهر جي منشور ۾ پڻ گورنر جي سڌي چونڊ بابت ترميم ڪئي وئي. 3 آڪٽوبر 2018ع تي پولتاوچينڪو استعيفا ڏني ۽ اليگزينڊر بيگلوف کي قائم مقام گورنر مقرر ڪيو ويو. سينٽ پيٽرسبرگ عملي طور لينن گراڊ اوبلاست، جيڪو الڳ وفاقي موضوع آهي، ۽ اتر اولهه وفاقي ضلعي جو غير سرڪاري انتظامي مرڪز پڻ آهي. سينٽ پيٽرسبرگ ۽ لينن گراڊ اوبلاست وفاقي انتظامي ادارن ۽ عدالتن جا ڪيترائي مقامي کاتا گڏيل طور استعمال ڪن ٿا، جن ۾ ثالثي عدالت، پوليس، ايف ايس بي، ٽپال کاتو، منشيات ڪنٽرول انتظاميا، سزائي خدمتون، وفاقي رجسٽريشن خدمت ۽ ٻيون وفاقي خدمتون شامل آهن. روس جي آئيني عدالت مئي 2008ع ۾ ماسڪو کان سينٽ پيٽرسبرگ منتقل ٿي. روس جي سپريم ڪورٽ کي ماسڪو کان سينٽ پيٽرسبرگ منتقل ڪرڻ جو منصوبو 2014ع کان غور هيٺ آهي. انتظامي ورهاست سينٽ پيٽرسبرگ کي 18 انتظامي ضلعن ۾ ورهايو ويو آهي: معيشت سينٽ پيٽرسبرگ واپار جو هڪ اهم دروازو آهي ۽ روس جو مالي ۽ صنعتي مرڪز پڻ آهي. هتي تيل ۽ گئس جي واپار، جهازسازي، خلائي صنعت، ٽيڪنالاجي (بشمول ريڊيو، اليڪٽرانڪس، سافٽ ويئر ۽ ڪمپيوٽر)، مشين سازي، ڳري مشينري، آمدرفت جا وسيلا، ٽينڪن ۽ ٻين فوجي سامان، کان کني، اوزارن جي تياري، لوهي ۽ غير لوهي ڌاتڪاري (خاص طور ايلومينيم مصرن جي تياري)، ڪيميائي صنعت، دواسازي، طبي سامان، اشاعت ۽ ڇپائي، خوراڪ ۽ ڪيٽرنگ، ٿوڪ ۽ پرچون واپار، ڪپڙي ۽ پوشاڪ جي صنعتن سميت ڪيترن ئي شعبن ۾ خاص مهارت موجود آهي. هي شهر روس جي گاڏين جي صنعت جي ابتدائي ڪمپنين مان هڪ ليسنر جو به مرڪز رهيو، جيڪا روسو-بالٽ سان گڏ روس جي پهرين موٽر گاڏي ٺاهيندڙ ڪمپنين مان هئي. اها 1904ع ۾ مشين ٽول ۽ بوائلر ٺاهيندڙ جي. اي. ليسنر طرفان، بورس لوٽسڪي جي ڊزائنن جي بنياد تي قائم ڪئي وئي ۽ 1910ع تائين سرگرم رهي. دنيا ۾ استعمال ٿيندڙ بجلي پيدا ڪندڙ ٽربائينن مان لڳ ڀڳ ڏهه سيڪڙو ايل ايم زي ۾ تيار ڪيا وڃن ٿا، جتي دنيا جي مختلف بجلي گهرن لاءِ ٻن هزارن کان وڌيڪ ٽربائين تيار ڪيا ويا آهن. شهر جون اهم صنعتون ايڊمرلٽي شپ يارڊز، بالٽڪ شپ يارڊ، لومو، ڪيروف پلانٽ، اليڪٽروسلا ۽ ايژورسڪي زاودي آهن. ان کان سواءِ سووڪوم فلوٽ، پيٽرسبرگ فيول ڪمپني ۽ سيبور سميت روس جون ۽ بين الاقوامي سطح جون ڪيتريون وڏيون ڪمپنيون پڻ هتي رجسٽرڊ ٿيل آهن. گريٽ پورٽ آف سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ٽي وڏا سامان ٽرمينل آهن، جيڪي پيٽرودووريتس، ڪرونسٽاڊٽ ۽ لومونوسوف ۾ واقع آهن. بين الاقوامي بحري سياحتي ٻيڙيون واسيليئفسڪي ٻيٽ جي ڏکڻ اولهه ۾ واقع مورسڪوئي ووڪزال واري مسافر بندرگاهه تي لنگرانداز ٿينديون آهن. 2008ع ۾ ٻيٽ جي اولهه واري حصي ۾ نئين مسافر بندرگاهه جا پهريان ٻه لنگرگاهه کولي ويا. هي نئون بحري مسافر ٽرمينل شهر جي "ميرين فساڊ" ترقياتي منصوبي جو حصو هو ۽ رٿابندي موجب 2010ع تائين ان ۾ ست لنگرگاهه ڪم ڪرڻا هئا. نيوا درياهه جي ٻنهي ڪنارن تي واقع دريائي بندرگاهن جو هڪ پيچيده نظام سامونڊي بندرگاهن سان ڳنڍيل آهي، جنهن سبب سينٽ پيٽرسبرگ بالٽڪ سمنڊ ۽ وولگا-بالٽڪ آبي رستو وسيلي روس جي ٻين علائقن جي وچ ۾ هڪ اهم ڪڙي بڻيل آهي. سينٽ پيٽرسبرگ ٽڪسال (مونيتني دوور)، جيڪا 1724ع ۾ قائم ٿي، دنيا جي وڏين ٽڪسالن مان هڪ آهي. هتي روسي روبل جا سڪا، تمغا ۽ بيج تيار ڪيا وڃن ٿا. سينٽ پيٽرسبرگ روس جي قديم ترين ۽ وڏي ڌاتڪاري ٺپو خاني مونومينٽ اسڪلپتورا جو پڻ گهر آهي، جنهن هزارين مجسما ۽ يادگار تيار ڪيا آهن، جيڪي اڄ به سينٽ پيٽرسبرگ ۽ ٻين ڪيترن شهرن جي عوامي پارڪن جي زينت آهن. زارن، ٻين اهم تاريخي شخصيتن ۽ عالمي شهرت يافته يادگارن جا ڪيترائي پتل جا مجسما، جن ۾ پيٽر ڪلوڊٽ فون يورگنسبرگ، پائولو ٽروبيٽسڪوئي ۽ مارڪ اينٽوڪولسڪي جا شاهڪار پڻ شامل آهن، هتي تيار ڪيا ويا. 2007ع ۾ ٽويوٽا شوشاري ۾ لڳ ڀڳ پنج ارب روبل (تقريباً 200 ملين آمريڪي ڊالر) جي سيڙپڪاري سان ڪيمري گاڏين جو ڪارخانو کوليو. اوپل، هيونڊائي ۽ نسان پڻ روسي حڪومت سان سينٽ پيٽرسبرگ ۾ گاڏين جا ڪارخانا قائم ڪرڻ لاءِ معاهدا ڪيا. گذريل ڏهاڪي دوران گاڏين ۽ آٽو پارٽس جي صنعت ۾ نمايان واڌ ٿي آهي. سينٽ پيٽرسبرگ روس جي وڏي بيئر ٺاهڻ ۽ ڊسٽلري صنعتن مان هڪ مرڪز آهي. مقامي پاڻي جي فراهمي ۽ معيار سبب ان کي روس جو "بيئر جو گاديءَ وارو شهر" پڻ چيو وڃي ٿو، ۽ هتي جون پنج وڏيون بيئر ٺاهيندڙ ڪمپنيون ملڪ جي مجموعي گهريلو بيئر پيداوار جو 30 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو پيدا ڪن ٿيون. انهن ۾ يورپ جي ٻي وڏي بيئر ڪمپني بالٽيڪا، وينا (ٻئي بالٽڪ بيوريجز هولڊنگ جي ملڪيت)، هائنيڪن بريوري، اسٽيپان رازن (ٻئي هائنيڪن جي ملڪيت) ۽ ٽنڪوف بريوري (SUN-اِن بيو) شامل آهن. شهر جون ڪيترين ئي مقامي ڊسٽلريون مختلف قسمن جون ووڊڪا برانڊون تيار ڪن ٿيون. سڀ کان پراڻي ڪمپني LIVIZ آهي، جيڪا 1897ع ۾ قائم ٿي. نون ادارن مان رشين اسٽينڊرڊ ووڊڪا قابل ذڪر آهي، جيڪا 1998ع ۾ ماسڪو ۾ متعارف ٿي ۽ 2006ع ۾ سينٽ پيٽرسبرگ ۾ 60 ملين آمريڪي ڊالرن جي لاڳت سان 30,000 م2 (320,000 چ ف) ايراضيءَ تي هڪ جديد ڊسٽلري قائم ڪئي، جتي في ڪلاڪ 22,500 بوتلون تيار ڪرڻ جي گنجائش آهي. 2007ع تائين هن برانڊ جون شيون 70 کان وڌيڪ ملڪن ڏانهن برآمد ٿي رهيون هيون. سينٽ پيٽرسبرگ روس ۾ تعميراتي صنعت جو ٻيو وڏو مرڪز آهي، جنهن ۾ تجارتي عمارتون، رهائشي تعمير ۽ روڊ تعمير شامل آهن. 2006ع ۾ شهر جي شهري بجيٽ 180 ارب روبل (2006ع جي مٽاسٽا جي شرح موجب لڳ ڀڳ 7 ارب آمريڪي ڊالر) هئي. 2016ع مطابق وفاقي شهر جي علائقائي مجموعي پيداوار 3.7 ٽرلين روسي روبل (تقريباً 70 ارب آمريڪي ڊالر) هئي، جيڪا ماسڪو کان پوءِ روس ۾ ٻئي نمبر تي هئي، جڏهن ته في ماڻهو پيداوار لڳ ڀڳ 13,000 آمريڪي ڊالر هئي، جيڪا روس جي وفاقي علائقن ۾ ٻارهين نمبر تي هئي. ان ۾ سڀ کان وڏو حصو ٿوڪ ۽ پرچون واپار، مرمت جون خدمتون (24.7٪)، پيداواري صنعت (20.9٪)، ۽ آمدرفت ۽ ٽيليڪميونيڪيشن (15.1٪) جو هو. 2009ع ۾ شهر جي بجيٽ آمدني 294.3 ارب روبل (تقريباً 10.044 ارب آمريڪي ڊالر) ۽ خرچ 336.3 ارب روبل (تقريباً 11.477 ارب آمريڪي ڊالر) هئا. بجيٽ خسارو لڳ ڀڳ 42 ارب روبل هو. 2015ع ۾ سينٽ پيٽرسبرگ روسي وفاق جي سڀني وفاقي علائقن ۾ اقتصادي لحاظ کان چوٿين نمبر تي رهيو، جتي ان کان اڳتي صرف ماسڪو، تيومين اوبلاست ۽ ماسڪو اوبلاست هئا. شهري ڏيک سينٽ پيٽرسبرگ جي مرڪزي شهر جي تاريخي اڏاوتي طرز، جنهن ۾ گهڻو ڪري 18هين ۽ 19هين صديءَ جون باروڪ ۽ نئين ڪلاسيڪي عمارتون شامل آهن، وڏي حد تائين محفوظ رهي آهي؛ تنهن هوندي به، بالشويڪن جي اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ، ليننگراڊ جي گهيري دوران ۽ تازن سالن ۾ ڪيتريون عمارتون ڊاهي ويون. باقي بچيل عمارتن مان سڀ کان پراڻي ڪاٺ جي هڪ عمارت آهي، جيڪا 1703ع ۾ پيٽر پهرئين لاءِ ٽرينيٽي چوڪ ڀرسان نيوا جي ڪناري تي ٺاهي وئي هئي. 1991ع کان سينٽ پيٽرسبرگ ۽ ليننگراڊ اوبلاست ۾ واقع سينٽ پيٽرسبرگ جو تاريخي مرڪز ۽ لاڳاپيل يادگارن جا مجموعا، يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ طور درج ٿيل آهن. پيٽر ۽ پال قلعي ۽ پيٽر ۽ پال گرجاگھر تي ٻڌل اڏاوتي مجموعو، نيوا درياهه جي ساڄي ڪناري سان لڳ زايچي ٻيٽ تي نمايان حيثيت رکي ٿو. هر ڏينهن منجهند جو قلعي مان توپ جو خالي فائر ڪيو وڃي ٿو. سينٽ پيٽرسبرگ مسجد، جيڪا 1913ع ۾ کلڻ وقت يورپ جي سڀ کان وڏي مسجد هئي، ويجهو ئي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. واسيليئفسڪي ٻيٽ جو ڇيڙو، جيڪو درياهه کي ٻن وڏين شاخن، بالشايا نيوا ۽ مالايا نيوا، ۾ ورهائي ٿو، ايڪسچينج پل وسيلي اترئين ڪناري، يعني پيٽروگراڊسڪي ٻيٽ، سان ڳنڍيل آهي ۽ اتي پراڻي سينٽ پيٽرسبرگ اسٽاڪ ايڪسچينج ۽ روسٽرل ٿنڀا واقع آهن. واسيليئفسڪي ٻيٽ جي ڏاکڻي ڪناري تي، بالشايا نيوا سان لڳ، شهر جون 18هين صديءَ سان تعلق رکندڙ ڪجهه پراڻيون عمارتون واقع آهن، جن ۾ ڪنسٽ ڪيمرا، ٻارهن ڪاليجيا، مينشيڪوف محل ۽ شاهي فنون اڪيڊمي شامل آهن. هتي سينٽ پيٽرسبرگ رياستي يونيورسٽي جي ٻن ڪيمپسَن مان هڪ پڻ واقع آهي. نيوا جي ڏاکڻي، کاٻي ڪناري تي، جيڪو محل پل وسيلي واسيليئفسڪي ٻيٽ جي ڇيڙي سان ڳنڍيل آهي، ايڊمرلٽي جي عمارت ۽ محل ڪناري سان پکڙيل وسيع هرميٽيج عجائب گھر جو مجموعو واقع آهي. هن مجموعي ۾ باروڪ طرز جو سياري وارو محل، جيڪو اڳ روسي شهنشاهن جي سرڪاري رهائشگاهه هو، ۽ نئين ڪلاسيڪي طرز جو سنگ مرمر محل شامل آهن. سياري واري محل جي سامهون محل چوڪ واقع آهي، جيڪو شهر جو مکيه چوڪ آهي ۽ جنهن ۾ اليگزينڊر ٿنڀو بيٺل آهي. نيويسڪي پراسپيڪٽ، جيڪو پڻ نيوا جي کاٻي ڪناري تي آهي، شهر جو مکيه شاهراهه آهي. اهو ايڊمرلٽي کان شروع ٿئي ٿو ۽ محل چوڪ جي ڀرسان اوڀر ڏانهن هلي ٿو. نيويسڪي پراسپيڪٽ موئيڪا کي سائي پل وٽ، گريبويدوف واهه کي قازانسڪي پل وٽ، سادووايا گهٽي ۽ فونتانڪا کي انيچڪوف پل وٽ پار ڪري ٿو؛ پوءِ ليتيني پراسپيڪٽ سان ملي ٿو ۽ ماسڪووسڪي ريلوي اسٽيشن ڀرسان بغاوت چوڪ ڏانهن وڃي ٿو، جتي اهو ليگووسڪي پراسپيڪٽ سان ملي اليگزينڊر نيويسڪي لاورا ڏانهن مڙي ٿو. پاساژ، سينٽ ڪيٿرين جو ڪيٿولڪ گرجاگھر، ڪتاب گھر، جيڪو اڳ سنگر مينوفيڪچرنگ ڪمپني جي آر نووو طرز واري عمارت هو، گرانڊ هوٽل يورپ، سينٽ پيٽر ۽ سينٽ پال جو لوٿرن گرجاگھر، گريٽ گوسٽيني دوور، روسي قومي ڪتب خانو، ميڪيشن جي ٺاهيل ڪيٿرين اعظم جي مجسمي جي پٺيان واقع اليگزينڊرنڪي ٿيٽر، قازان گرجاگھر، اسٽروگانوف محل، انيچڪوف محل ۽ بيلوسيلسڪي-بيلوزرسڪي محل سڀ انهيءَ شاهراهه تي واقع آهن. اليگزينڊر نيويسڪي لاورا، جيڪا سينٽ اليگزينڊر نيويسڪي جي مقدس باقيات رکڻ لاءِ قائم ڪئي وئي هئي، روس ۾ عيسائي تعليم جو هڪ اهم مرڪز آهي. ان ۾ تيخوِن قبرستان پڻ شامل آهي، جتي سينٽ پيٽرسبرگ جي ڪيترين مشهور شخصيتن جون قبرون آهن. نيوا ۽ نيويسڪي پراسپيڪٽ جي وچ واري علائقي ۾ رت تي ڇوٽڪاري ڏيندڙ جو گرجاگھر، روسي عجائب گھر واري ميخائيلوفسڪي محل، ميدانِ مريخ، سينٽ مائيڪل جو قلعو، اونهاري وارو باغ، تاوريدي محل، سمولني انسٽيٽيوٽ ۽ سمولني ڪانونٽ واقع آهن. ايڊمرلٽي عمارت جي اولهه ۽ ڏکڻ طرف ڪيترائي مشهور ماڳ آهن، جن ۾ ٽرينيٽي گرجاگھر، مارينسڪي محل، هوٽل آسٽوريا، مشهور مارينسڪي ٿيٽر، نيو هالينڊ ٻيٽ، شهر جو سڀ کان وڏو سينٽ آئزڪ گرجاگھر، ۽ سينيٽ چوڪ شامل آهن. سينيٽ چوڪ تي پتل جو گهوڙي سوار نصب آهي، جيڪو پيٽر اعظم جو 18هين صديءَ جو گهوڙي سوار يادگار آهي ۽ شهر جي سڀ کان وڌيڪ سڃاڻپ جوڳن نشانين مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. سينٽ پيٽرسبرگ جي ٻين نشانين ۾ ايڊمرلٽي جي سونهري چوٽيءَ تي ننڍڙي ٻيڙي جي شڪل وارو هوا ڏيکاريندڙ ۽ پيٽر ۽ پال گرجاگھر جي چوٽيءَ تي سونهري ملائڪ شامل آهن. رات جو کليل محل پل پڻ شهر جي هڪ مشهور نشاني آهي. اپريل کان نومبر تائين، نيوا ۽ مکيه واهن تي واقع 22 پلون مقرر وقت موجب کوليون وڃن ٿيون، جيئن جهاز بالٽڪ سمنڊ ڏانهن اچ وڃ ڪري سگهن. 2004ع ۾ نيوا مٿان پهرين اهڙي اوچي پل، وڏي اوبوخوفسڪي پل، کولي وئي جنهن کي جهازن جي گذرڻ لاءِ کولڻ جي ضرورت نه پوندي آهي. موجوده دور جون سڀ کان نمايان پلون ڪورابيلني ۽ پيٽرووسڪي ڪيبلن تي بيٺل پلون آهن، جيڪي شهر جي محصولي شاهراهه، ويسٽرن هاءِ اسپيڊ ڊائيميٽر، جو سڀ کان دلڪش حصو بڻجن ٿيون. سينٽ پيٽرسبرگ ۾ سوين ننڍيون پلون نيوا جي ڪيترن واهن ۽ شاخن مٿان ٺهيل آهن، جن مان اهم موئيڪا، فونتانڪا، گريبويدوف واهه، اوبوودني واهه، ڪارپوڪا ۽ سمولينڪا آهن. واهن جي پيچيده ڄار سبب سينٽ پيٽرسبرگ کي اڪثر اتر جو وينس چيو وڃي ٿو. شهر جي مرڪز ۾ درياهن ۽ واهن جي ڪنارن تي گرينائيٽ جا بند ٺهيل آهن. انهن ڪنارن ۽ پلن کي درياهن ۽ واهن کان گرينائيٽ يا ٺپيل لوهه جي ننڍين محافظ ڀتين وسيلي جدا ڪيو ويو آهي. شهر جي ڏاکڻن مضافات ۾ اڳوڻيون شاهي رهائشگاهون واقع آهن، جن ۾ پيٽرهوف، پنهنجي شاندار فوارن جي سلسلن ۽ باغن سان؛ تسارسڪوئي سيلو، پنهنجي باروڪ طرز واري ڪيٿرين محل ۽ نئين ڪلاسيڪي طرز واري اليگزينڊر محل سان؛ ۽ پاولووسڪ شامل آهن، جتي شهنشاهه پال جو گنبذ وارو محل ۽ يورپ جي سڀ کان وڏن انگريزي طرز جي باغن مان هڪ واقع آهي. ويجهي علائقي جون ڪجهه ٻيون رهائشگاهون، جيڪي عالمي ورثي واري ماڳ جو حصو آهن، جن ۾ گاچينا جو قلعو ۽ باغ پڻ شامل آهن، انتظامي لحاظ کان سينٽ پيٽرسبرگ بدران ليننگراڊ اوبلاست ۾ واقع آهن. هڪ ٻيو مشهور مضافاتي علائقو ڪرونسٽاڊٽ آهي، جيڪو فن لينڊ نار ۾ ڪوٽلن ٻيٽ تي واقع آهي ۽ 19هين صديءَ جي قلعي بندين ۽ بحري يادگارن لاءِ مشهور آهي. 20هين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان شهر جي ڪيترن ئي ضلعن ۾ وڏي پيماني تي نئين تعمير ۽ بحالي جا ڪم ڪيا ويا آهن. تازو سرڪاري اختيارين کي شهر جي مرڪز ۾ واقع رياست جي ملڪيت واريون خانگي رهائشگاهون خانگي مسواڙ ڏيندڙن جي ملڪيت ۾ منتقل ڪرڻيون پيون آهن. ڪيترين پراڻين عمارتن کي ٻيهر تعمير ڪري رهائشي فليٽن ۽ پينٽ هائوسن طور استعمال لائق بڻايو ويو آهي. انهن مان ڪجهه اڏاوتن، جهڙوڪ سينٽ پيٽرسبرگ ڪموڊٽي ۽ اسٽاڪ ايڪسچينج، کي شهري رٿابندي جون غلطيون قرار ڏنو ويو آهي. باغ ۽ پارڪ سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ڪيترائي پارڪ ۽ باغ آهن. انهن مان ڪجهه سڀ کان وڌيڪ مشهور باغ ڏاکڻن مضافات ۾ واقع آهن، جن ۾ پاولووسڪ شامل آهي، جيڪو يورپ جي سڀ کان وڏن انگريزي باغن مان هڪ آهي. سوسنووڪا شهر جي حدن اندر سڀ کان وڏو پارڪ آهي، جيڪو 240 ha () ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. اونهاري وارو باغ سڀ کان پراڻو باغ آهي، جيڪو 18هين صديءَ جي شروعات سان تعلق رکي ٿو ۽ باقاعده طرز تي جوڙيو ويو آهي. اهو فونتانڪا جي مُنهن وٽ نيوا جي ڏاکڻي ڪناري تي واقع آهي ۽ پنهنجي ٺپيل لوهه جي لوڙهي ۽ سنگ مرمر جي مجسمن لاءِ مشهور آهي. ٻين مشهور پارڪن ۾ ڪريسٽووسڪي ٻيٽ تي بحري فتح پارڪ ۽ ڏکڻ ۾ ماسڪو فتح پارڪ شامل آهن، جيڪي ٻئي ٻي عالمي جنگ ۾ نازي جرمني تي فتح جي ياد ۾ قائم ڪيا ويا. ان کان سواءِ يلاگن ٻيٽ تي مرڪزي ثقافتي ۽ تفريحي پارڪ ۽ تاوريدي محل ڀرسان تاوريدي باغ پڻ اهم آهن. پارڪن ۾ عام طور پوکيا ويندڙ وڻن ۾ انگريزي شاهه بلوط، ناروي ميپل، سائو ايش وڻ، چاندي جهڙو برچ، سائبيريائي لارچ، نيرو اسپروس، ٽٽندڙ ولو، لنڊن جا وڻ ۽ پاپولر شامل آهن. 19هين صديءَ سان تعلق رکندڙ اهم وڻن جي نمونن جا مجموعا سينٽ پيٽرسبرگ نباتاتي باغ ۽ ٻيلا اڪيڊمي جي پارڪ ۾ محفوظ آهن. سينٽ پيٽرسبرگ جي قيام جي 300هين سالگرهه جي ياد ۾ هڪ نئون پارڪ قائم ڪيو ويو. هي پارڪ شهر جي اتر-اولهه واري حصي ۾ واقع آهي. ان جي تعمير 1995ع ۾ شروع ٿي. رٿابندي موجب پارڪ کي پيادل پل وسيلي لاختا سينٽر جي تفريحي علائقن سان ڳنڍيو ويندو. پارڪ ۾ قيمتي قسمن جا 300 وڻ، 300 سينگاريل صوف جا وڻ ۽ 70 لنڊن جا وڻ پوکيا ويا. ان کان سواءِ 300 ٻيا وڻ ۽ ٻوٽا پڻ پوکيا ويا. اهي وڻ شهر جي غير تجارتي ۽ تعليمي ادارن، ان جي ڀيڻ شهرن، هيلسنڪي شهر، روس جي ٻين علائقن جي سربراهن، جرمن سيونگس بئنڪ ۽ ٻين ماڻهن ۽ ادارن طرفان سينٽ پيٽرسبرگ کي تحفي طور ڏنا ويا هئا. اوچيون اڏاوتون قانوني ضابطن موجب سينٽ پيٽرسبرگ جي مرڪزي شهر ۾ اوچين عمارتن جي تعمير منع ٿيل آهي. 2010ع واري ڏهاڪي جي شروعات تائين ٽي فلڪ بوس عمارتون تعمير ٿي چڪيون هيون: ليڊر ٽاور، جنهن جي اوچائي 140 ميٽر آهي؛ اليگزينڊر نيويسڪي، جنهن جي اوچائي 124 ميٽر آهي؛ ۽ ائٽلانٽڪ سٽي، جنهن جي اوچائي 105 ميٽر آهي. اهي سڀ تاريخي مرڪز کان گهڻو پري واقع آهن. 1962ع ۾ ٺهيل 310-metre (1,020 ft) اوچو سينٽ پيٽرسبرگ ٽي وي ٽاور شهر جي سڀ کان اوچي اڏاوت هو. تنهن هوندي به، شهري اختيارين جي حمايت سان 396-metre (1,299 ft) اوچي تمام اوچي فلڪ بوس عمارت اڏڻ جو هڪ تڪراري منصوبو پيش ڪيو ويو، جيڪو اوختا سينٽر جي نالي سان مشهور هو. 2008ع ۾ ورلڊ مونيومينٽس فنڊ سينٽ پيٽرسبرگ جي تاريخي آسماني منظر کي، هن منصوبي سبب ان ۾ وڏي تبديلي اچڻ جي خطري جي بنياد تي، دنيا جي 100 سڀ کان وڌيڪ خطري هيٺ آيل ماڳن جي نگراني فهرست ۾ شامل ڪيو. اوختا سينٽر وارو منصوبو 2010ع جي پڇاڙيءَ ۾ رد ڪيو ويو. 2012ع ۾ شهر جي ٻاهرين حصي ۾ لاختا سينٽر منصوبي جي تعمير شروع ٿي، جنهن ۾ 463-metre (1,519 ft) اوچي دفتري فلڪ بوس عمارت ۽ ڪيترين ئي گهٽ اوچائي وارين گڏيل استعمال جي عمارتن جي تعمير شامل هئي. هن منصوبي تي اڳوڻي اڻ ٺهيل منصوبي جي ڀيٽ ۾ گهڻو گهٽ تڪرار ٿيو. تاريخي مرڪز کان گهڻو پري هجڻ سبب يونيسڪو ان کي شهر جي ثقافتي ورثي لاءِ امڪاني خطرو نه سمجهيو. فلڪ بوس عمارت 2019ع ۾ مڪمل ٿي ۽ 462.5 ميٽر اوچائيءَ سان هن وقت روس ۽ يورپ جي سڀ کان اوچي عمارت آهي. سياحت سينٽ پيٽرسبرگ کي نمايان تاريخي ۽ ثقافتي ورثو حاصل آهي. شهر جو 18هين ۽ 19هين صديءَ وارو اڏاوتي مجموعو ۽ ان جا ڀرپاسي وارا علائقا لڳ ڀڳ پنهنجي اصل حالت ۾ محفوظ آهن. مختلف سببن، جن ۾ ٻي عالمي جنگ دوران وڏي پيماني تي ٿيل تباهي ۽ جنگ کان پوءِ واري دور ۾ يورپ جي وڏن تاريخي مرڪزن اندر جديد عمارتن جي تعمير شامل آهي، سبب سينٽ پيٽرسبرگ گذريل ٽن صدين جي يورپي اڏاوتي طرزن جو هڪ منفرد محفوظ علائقو بڻجي ويو آهي. گاديءَ واري شهر واري حيثيت وڃائڻ سان سينٽ پيٽرسبرگ جون انقلاب کان اڳ واريون ڪيتريون عمارتون محفوظ رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ جديد اڏاوت جا ”وقار وارا منصوبا“ عام طور ماسڪو ۾ تعمير ڪيا ويندا هئا. ان ڪري 20هين صديءَ جي وچ ۽ پڇاڙيءَ واري اڏاوتي طرز کي تاريخي مرڪز ۾ وڏي پيماني تي پکڙجڻ کان روڪيو ويو ۽ شهر جي پراڻي اڏاوتي ڏيک کي برقرار رکڻ ۾ مدد ملي. سينٽ پيٽرسبرگ يونيسڪو جي عالمي ورثي واري فهرست ۾ اهڙي علائقي طور شامل آهي، جنهن ۾ 36 تاريخي اڏاوتي مجموعا ۽ اڏاوت، تاريخ ۽ ثقافت جا لڳ ڀڳ 4,000 نمايان انفرادي يادگار موجود آهن. سينٽ پيٽرسبرگ جي ثقافتي ورثي کي ڏسڻ جي خواهش رکندڙن لاءِ سياحتي پروگرام ۽ گهمڻ ڦرڻ جا نوان دورا تيار ڪيا ويا آهن. شهر ۾ 221 عجائب گھر، 2,000 ڪتب خانا، 80 کان وڌيڪ ٿيٽر، 100 موسيقيءَ جون تنظيمون، 45 گيلريون ۽ نمائشگاهون، 62 سئنيما گھر ۽ 80 ٻيا ثقافتي ادارا آهن. هر سال شهر ۾ لڳ ڀڳ 100 ميلو ۽ فن ۽ ثقافت جا مختلف مقابلا ٿين ٿا، جن مان 50 کان وڌيڪ بين الاقوامي نوعيت جا آهن. 1990ع واري ڏهاڪي جي اقتصادي بي ثباتي باوجود سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ڪو به وڏو ٿيٽر يا عجائب گھر بند نه ٿيو؛ ان جي ابتڙ ڪيترائي نوان ادارا کوليا ويا. مثال طور، 1999ع ۾ کوليل خانگي گُڏين جو عجائب گھر روس ۾ پنهنجي نوعيت جو ٽيون عجائب گھر آهي، جتي 2,000 کان وڌيڪ گُڏين جا مجموعا نمائش لاءِ رکيل آهن، جن ۾ ”گھڻ قومي سينٽ پيٽرسبرگ“ ۽ ”پشڪن جو پيٽرسبرگ“ پڻ شامل آهن. سينٽ پيٽرسبرگ جي عجائب گھرن جي دنيا انتهائي گوناگون آهي. شهر نه رڳو دنيا جي مشهور هرميٽيج عجائب گھر ۽ روسي عجائب گھر جو گھر آهي، جنهن ۾ روسي فن جو شاهوڪار مجموعو موجود آهي، پر هتي سينٽ پيٽرسبرگ ۽ ان جي مضافات جا محل، نام نهاد ننڍن شهرن جا عجائب گھر ۽ ٻيا ڪيترائي عجائب گھر پڻ آهن، جهڙوڪ روسي ليکڪ دوستووسڪي جو عجائب گھر، موسيقي اوزارن جو عجائب گھر، سينگاريل فنن جو عجائب گھر ۽ پيشيوراڻي رهنمائيءَ جو عجائب گھر. سينٽ پيٽرسبرگ جي موسيقيائي زندگي شاهوڪار ۽ گوناگون آهي ۽ شهر ۾ هاڻي هر سال ڪيترائي جشن منعقد ٿين ٿا. بيلٽ جا ناٽڪ سينٽ پيٽرسبرگ جي ثقافتي زندگيءَ ۾ خاص حيثيت رکن ٿا. واگانووا روسي بيلٽ اڪيڊمي کي دنيا جي بهترين بيلٽ ادارن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. روسي ڪلاسيڪي مکتب جون روايتون ممتاز استادن وسيلي هڪ نسل کان ٻئي نسل تائين منتقل ٿينديون رهيون آهن. سينٽ پيٽرسبرگ جي مشهور ۽ ممتاز رقاصن، جهڙوڪ روڊولف نوريئف، ناتاليا ماڪاروا ۽ ميخائيل باريشنيڪوف، جي فن کي سڄي دنيا ۾ ساراهيو ويو آهي ۽ اڄ به ساراهيو وڃي ٿو. هاڻوڪو پيٽرسبرگ بيلٽ رڳو روايتي روسي ڪلاسيڪي مڪتبن تائين محدود نه آهي، پر ان ۾ بورس آئفمن جهڙن فنڪارن جا بيلٽ پڻ شامل آهن، جن سخت ڪلاسيڪي روسي بيلٽ جي دائري کي لڳ ڀڳ ناقابل تصور حدن تائين وڌايو.سانچو:Promotion inline ڪلاسيڪي بنيادن سان وفادار رهندي، ڇاڪاڻ⁠تہ هو واگانووا روسي بيلٽ اڪيڊمي ۾ ناچ جو هدايتڪار رهيو هو، هن ڪلاسيڪي بيلٽ کي پهرين اوان گارڊ طرز، پوءِ ڪرتبي جسماني حرڪتن، تال واري جمناسٽڪ، ناٽڪائي اظهار، سئنيما، رنگ، روشني ۽ آخرڪار ڳالهايل لفظ سان گڏايو. ميڊيا ۽ مواصلات روس جون سڀ وڏيون اخبارون سينٽ پيٽرسبرگ ۾ سرگرم آهن. شهر ۾ مواصلات جو ترقي يافته نظام موجود آهي. 2014ع ۾ قومي مواصلاتي اداري روسٽيليڪام شهر جي مقرر لائين واري نيٽ ورڪ جي وڏي پيماني تي جديدڪاري شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو. ثقافت عجائب گھر سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ٻه سئو کان وڌيڪ عجائب گھر آهن، جن مان ڪيترائي تاريخي عمارتن ۾ قائم آهن. انهن مان سڀ کان وڏو هرميٽيج عجائب گھر آهي، جنهن ۾ اڳوڻي شاهي رهائشگاهه جا اندريان حصا ۽ فن پارن جو هڪ وسيع مجموعو موجود آهي. روسي عجائب گھر روسي نفيس فنن لاءِ وقف هڪ وڏو عجائب گھر آهي. ڪيترين مشهور شخصيتن جا رهائشي فليٽ پڻ عوامي عجائب گھرن ۾ تبديل ڪيا ويا آهن، جن ۾ اليگزينڊر پشڪن، فيودور دوستووسڪي، نيڪولائي رمسڪي-ڪورساڪوف، فيودور شالياپن، اليگزينڊر بلاڪ، ولاديمير نابوڪوف، انا اخماتووا، ميخائيل زوشچينڪو ۽ جوزف بروڊسڪي شامل آهن. ان کان سواءِ ڏاکڻن مضافات جا ڪجهه محل ۽ باغن جا مجموعا، ۽ سينٽ آئزڪ گرجاگھر جهڙا اهم اڏاوتي يادگار پڻ عجائب گھر بڻايا ويا آهن. ڪنسٽ ڪيمرا، جنهن جو مجموعو پيٽر اعظم 1714ع ۾ دنيا جي مختلف علائقن مان نراليون ۽ حيرت انگيز شيون گڏ ڪرڻ لاءِ قائم ڪيو هو، ڪڏهن ڪڏهن روس جو پهريون عجائب گھر پڻ سڏيو وڃي ٿو. اهو اڳتي هلي موجوده دور جي پيٽر اعظم علم الانسان ۽ نسليات عجائب گھر ۾ تبديل ٿيو. روسي نسليات عجائب گھر، جيڪو روسي عجائب گھر کان الڳ ڪيو ويو، روس جي قومن، اڳوڻي سوويت اتحاد ۽ روسي سلطنت جي ثقافتن لاءِ وقف آهي. ڪيترائي عجائب گھر سينٽ پيٽرسبرگ جي سوويت تاريخ بابت ڄاڻ ڏين ٿا، جن ۾ ناڪابندي عجائب گھر شامل آهي، جيڪو ليننگراڊ جي گهيري جي تاريخ بيان ڪري ٿو، ۽ روس جي سياسي تاريخ جو عجائب گھر، جيڪو سوويت اتحاد جي اختيار پسند خاصيتن کي بيان ڪري ٿو. ٻين اهم عجائب گھرن ۾ مرڪزي بحري عجائب گھر، حيواناتي عجائب گھر، وي. وي. دوڪوچائيف مرڪزي مٽي عجائب گھر، روسي ريلوي عجائب گھر، سووروف عجائب گھر، ايرارتا، جيڪو روس ۾ همعصر فن جو سڀ کان وڏو غير سرڪاري عجائب گھر آهي، سينٽ پيٽرسبرگ جي تاريخ جو رياستي عجائب گھر، جيڪو پيٽر ۽ پال قلعي ۾ قائم آهي، ۽ توپخاني جو عجائب گھر شامل آهن. توپخاني واري عجائب گھر ۾ رڳو توپخاني جو سامان نه، پر ٻين فوجي هٿيارن، وردين ۽ اعزازن جو پڻ وڏو مجموعو موجود آهي. سينٽ پيٽرسبرگ ۾ مذهب جي تاريخ جو رياستي عجائب گھر پڻ قائم آهي، جيڪو مذهب بابت روس جي سڀ کان پراڻن عجائب گھرن مان هڪ آهي ۽ دنيا جي مختلف حصن جون ثقافتي مذهبي روايتون پيش ڪري ٿو. موسيقي شهر جي پنجاهه کان وڌيڪ ٿيٽرن ۾ مارينسڪي ٿيٽر پڻ شامل آهي، جيڪو اڳ ڪيروف ٿيٽر جي نالي سان مشهور هو ۽ مارينسڪي بيلٽ ڪمپني ۽ اوپيرا جو مرڪز آهي. واسلاو نيجنسڪي، انا پاولووا، روڊولف نوريئف، ميخائيل باريشنيڪوف، گالينا اولانووا ۽ ناتاليا ماڪاروا جهڙا ناميارا بيلٽ رقاص مارينسڪي بيلٽ جا مکيه ستارا رهيا آهن. موسيقيءَ جو پهريون باقاعده ادارو، سينٽ پيٽرسبرگ ڪنزرويٽري، 1862ع ۾ روسي پيانو نواز ۽ سنگيتڪار انتون روبنسٽائن قائم ڪيو. هن اداري جي اڳوڻن شاگردن ۾ پيوتر ايليچ چائڪوفسڪي، سرگئي پروڪوفيف، آرتور ڪاپ، روڊولف ٽوبياس، اليگزينڊر بوروڊن، ميخائيل گلنڪا، موديسٽ موسورگسڪي ۽ دمتري شوستاڪوويچ جهڙا مشهور سنگيتڪار شامل آهن. شوستاڪوويچ 1960ع واري ڏهاڪي ۾ هتي پڙهايو، جنهن اداري جي شهرت ۾ وڌيڪ واڌ آندي. مشهور روسي سنگيتڪار نيڪولائي رمسڪي-ڪورساڪوف پڻ 1871ع کان 1905ع تائين هن ڪنزرويٽري ۾ استاد رهيو. سندس شاگردن ۾ ايگور اسٽراونسڪي، اليگزينڊر گلازونوف، اناتولي ليادوف ۽ ٻيا شامل هئا. رمسڪي-ڪورساڪوف جو اڳوڻو سينٽ پيٽرسبرگ وارو فليٽ پنهنجي اصل حالت ۾ محفوظ ڪيو ويو آهي ۽ اهو سنگيتڪار جو واحد عجائب گھر آهي. سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ڄائو ۽ وڏو ٿيل شوستاڪوويچ پنهنجي ستين سمفني شهر جي نالي ڪئي ۽ ان کي ”ليننگراڊ سمفني“ سڏيو. هن اها سمفني ليننگراڊ جي گهيري دوران شهر ۾ رهندي لکي. ان جي پهرين پيشڪش مارچ 1942ع ۾ سامارا ۾ ٿي؛ ڪجهه مهينن کان پوءِ اها گهيري هيٺ ليننگراڊ ۾ پهريون ڀيرو بالشوئي فلارمونڪ هال ۾، هدايتڪار ڪارل الياسبرگ جي اڳواڻيءَ هيٺ پيش ڪئي وئي. اها ريڊيو تي پڻ نشر ڪئي وئي ۽ چيو وڃي ٿو ته ان گهيري ۾ بچيل شهرين جا حوصلا بلند ڪيا. 1992ع ۾، ليننگراڊ واري پهرين پيشڪش ۾ حصو وٺندڙ 14 بچيل سازندن اها ستين سمفني اڌ صديءَ کان پوءِ ساڳئي هال ۾ ٻيهر پيش ڪئي. ليننگراڊ فلارمونڪ آرڪيسٽرا، هدايتڪارن يوگيني مراونسڪي ۽ يوري تيميرڪانوف جي اڳواڻيءَ هيٺ، دنيا جي سڀ کان مشهور سمفني آرڪيسٽرائن مان هڪ رهيو. ليننگراڊ فلارمونڪ جي فني ڊائريڪٽر طور مراونسڪي جو مدو، جيڪو جديد زماني ۾ ڪنهن به هدايتڪار جو هڪ ئي آرڪيسٽرا سان شايد سڀ کان ڊگهو مدو هو، هن جماعت کي هڪ گهٽ مشهور صوبائي سازندي ٽولي مان دنيا جي سڀ کان وڌيڪ مڃيل آرڪيسٽرائن مان هڪ بڻائي ڇڏيو، خاص طور روسي موسيقي جي پيشڪش ۾. سينٽ پيٽرسبرگ رياستي علمي ڪيپيلا يورپ جي ٻين گادين جي شاهي درٻارن جي نموني تي قائم ڪئي وئي هئي. سينٽ پيٽرسبرگ ملڪ ۾ مقبول موسيقي جي نون لاڙن جو اهم مرڪز رهيو آهي. هتي قائم ٿيل سوويت دور جي شروعاتي جاز سازندي ٽولن ۾ ليوپولڊ ٽيپليتسڪي جو فرسٽ ڪنسرٽ جاز بينڊ (1927ع)، ليونيد اوتيوسوف جو ٿيا-جاز (1928ع)، جيڪو سنگيتڪار اسحاق دونائيفسڪي جي سرپرستيءَ هيٺ هو، ۽ گيورگي لينڊسبرگ جو جاز ڪيپيلا (1929ع) شامل آهن. سوويت اتحاد ۾ جاز جي پرک ۽ قدرشناسي جي پهرين سوسائٽي هتي 1958ع ۾ J58 جي نالي سان قائم ٿي، جنهن کي پوءِ جاز ڪلب ڪوادرات سڏيو ويو. 1956ع ۾ اليگزينڊر برونيوٽسڪي ۽ ايڊيتا پييخا مقبول سازندي ٽولي دروژبا قائم ڪئي، جيڪا 1950ع واري ڏهاڪي ۾ سوويت اتحاد جي پهرين مشهور مقبول بينڊن مان هڪ بڻجي وئي. 1960ع واري ڏهاڪي ۾ شاگردن جي راڪ ٽولن آرگوناوتي، ڪوچيونڪي ۽ ٻين زمين دوز ۽ غير سرڪاري راڪ محفلن ۽ ميلن جي شروعات ڪئي. 1972ع ۾ بورس گريبينشچيڪوف ايڪويريم نالي بينڊ قائم ڪيو، جيڪو اڳتي هلي تمام گهڻو مشهور ٿيو. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ ڪيترائي بينڊ ”زمين دوز“ موسيقيءَ واري ماحول مان اڀريا ۽ نيٺ ليننگراڊ راڪ ڪلب قائم ڪيائون، جنهن ڊي ڊي ٽي، ڪينو، اليسا، زيملياني، زوپارڪ، پڪنڪ ۽ سيڪريٽ جهڙن بينڊن کي اسٽيج فراهم ڪيو. پهرين روسي طرز جو گڏيل نمائشي پروگرام پاپ-ميخانيڪا، جنهن ۾ 300 کان وڌيڪ ماڻهو ۽ جانور اسٽيج تي گڏ ڪيا ويندا هئا، گهڻ رخي فنڪار سرگئي ڪوريوخن 1980ع واري ڏهاڪي ۾ هدايت ڪيو. سرگئي ڪوريوخن بين الاقوامي ميلو، جنهن کي اسڪف پڻ چيو وڃي ٿو، سندس نالي سان منسوب آهي. 2004ع ۾ ڪوريوخن مرڪز قائم ڪيو ويو، جتي اسڪف، اليڪٽرو-ميخانيڪا ۽ ايٿنو-ميخانيڪا ميلا منعقد ٿين ٿا. اسڪف جو مرڪز تجرباتي پاپ ۽ اوان گارڊ موسيقي، اليڪٽرو-ميخانيڪا جو برقي موسيقي، ۽ ايٿنو-ميخانيڪا جو عالمي موسيقي آهي. اڄوڪي سينٽ پيٽرسبرگ ۾ مختلف صنفن جا ڪيترائي مشهور موسيقار موجود آهن، جن ۾ ليننگراڊ بينڊ جو سرگئي شنوروف، ٽيڪيلا جازز، اسپلين ۽ ڪورول اِي شوت کان وٺي پراڻا راڪ فنڪار يوري شيوچڪ، وياچيسلاف بوتوسوف ۽ ميخائيل بويارسڪي شامل آهن. 2000ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ شهر ۾ ميٽل ڪور، ريپ ڪور ۽ ايمو ڪور جي مقبوليت جي لهر آئي، ۽ اماتوري، ڪرپيچي، سائڪيا، اسٽيگماتا، گرينوئر ۽ اينيمل جاز جهڙا بينڊ اڀريا. سينٽ پيٽرسبرگ جو سفيد راتين وارو ميلو شاندار آتشبازي ۽ تعليمي سال جي پڄاڻيءَ جي موقعي تي ٿيندڙ وڏي تقريب لاءِ مشهور آهي. ريو موسيقيءَ وارو بينڊ لٽل بگ پڻ سينٽ پيٽرسبرگ سان تعلق رکي ٿو. سندن گيت ”اسڪيبيدي“ جي موسيقي وڊيو شهر ۾ فلمايو ويو، جنهن جي شروعات اڪاديميچسڪي پيرئولوڪ کان ٿئي ٿي. ادب سينٽ پيٽرسبرگ جي ادب ۾ هڪ ڊگهي ۽ عالمي شهرت يافته روايت آهي. دوستووسڪي ان کي ”دنيا جو سڀ کان وڌيڪ تجريدي ۽ ارادي سان ٺهيل شهر“ سڏيو، جنهن سان هن شهر جي مصنوعي نوعيت تي زور ڏنو؛ پر بدلجندڙ روس ۾ اهو جديد افراتفريءَ جي علامت پڻ بڻيو. روسي ليکڪن آڏو اهو شهر اڪثر هڪ خوفناڪ ۽ بي رحم مشين طور ظاهر ٿيو. شهر جو عجيب، ڀيانڪ ۽ اڪثر خوابناڪ تصور پشڪن جي آخري نظمن، گوگول جي پيٽرسبرگ ڪهاڻين، دوستووسڪي جي ناولن، اليگزينڊر بلاڪ ۽ اوسپ منڊلشٽام جي شاعريءَ، ۽ اندري بيلي جي علامت پسند ناول پيٽرسبرگ ۾ ملي ٿو. لوٽمان پنهنجي ڪتاب ڪائنات ۽ ذهن جي باب ”سينٽ پيٽرسبرگ جي علامت نگاري“ ۾ لکي ٿو ته انهن ليکڪن کي شهر جي پنهنجي اندرين علامتن مان اتساهه مليو. درجي بندي ۽ سماجي حيثيت جي جنون ۾ ورتل سماج اندر هڪ غريب ڪلارڪ جي حالتن تي سينٽ پيٽرسبرگ جي زندگيءَ جو اثر پڻ مرڪزي موضوع بڻيو، خاص طور پشڪن، گوگول ۽ دوستووسڪي جهڙن ليکڪن وٽ. سينٽ پيٽرسبرگ جي شروعاتي ادب جي هڪ ٻي اهم خاصيت ان جو ڏند ڪٿائي عنصر آهي، جنهن ۾ شهري ڏند ڪٿائون ۽ مشهور ڀوت ڪهاڻيون شامل آهن. پشڪن ۽ گوگول جي ڪهاڻين ۾ ڀوت ٻيهر سينٽ پيٽرسبرگ موٽي ٻين ڪردارن کي ڊيڄارين ٿا، ۽ ٻين خيالي عنصرن سان گڏجي شهر جو هڪ ماورائي ۽ تجريدي تصور پيدا ڪن ٿا. 20هين صديءَ جي سينٽ پيٽرسبرگ سان واسطو رکندڙ ليکڪن، جهڙوڪ ولاديمير نابوڪوف، آئن رينڊ، اندري بيلي ۽ يوگيني زمياتن، پنهنجي شاگردن سيراپيون ڀائر سان گڏ، ادب ۾ مڪمل نوان اسلوب پيدا ڪيا ۽ هن شهر ۾ رهڻ جي تجربي وسيلي سماج جي سمجهه بابت نوان خيال پيش ڪيا. انا اخماتووا روسي شاعري جي هڪ اهم اڳواڻ بڻجي. سندس نظم ريڪويئم اسٽالني دور ۾ پيش ايندڙ خطرن جي اڳڪٿي ڪري ٿو. سينٽ پيٽرسبرگ سان تعلق رکندڙ 20هين صديءَ جو ٻيو اهم ليکڪ جوزف بروڊسڪي هو، جنهن کي ادب جو 1987ع وارو نوبل انعام مليو. آمريڪا ۾ رهڻ دوران سندس انگريزي لکڻين ۾ سينٽ پيٽرسبرگ جي زندگيءَ تي اهڙي منفرد نقطي نظر سان ويچار ڪيو ويو، جنهن ۾ هو شهر جو اندريون ماڻهو پڻ هو ۽ ٻاهريون مشاهدو ڪندڙ پڻ؛ ان جا مثال ”نالو بدليل شهر جي رهنمائي“ ۽ يادگيرين سان ڀريل ”هڪ ڪمري ۽ اڌ ۾“ جهڙا مضمون آهن. فلم سينٽ پيٽرسبرگ ۾ 300 کان وڌيڪ بين الاقوامي ۽ روسي فلمون فلمايون ويون آهن. زارن، انقلاب، ماڻهن ۽ سينٽ پيٽرسبرگ ۾ واقع ڪهاڻين بابت دنيا جي مختلف ملڪن ۾ هڪ هزار کان وڌيڪ ڊگهيون فلمون تيار ڪيون ويون آهن، جيتوڻيڪ انهن مان گهڻيون شهر ۾ فلمايل نه آهن. پهريان فلم اسٽوڊيو 20هين صديءَ ۾ سينٽ پيٽرسبرگ ۾ قائم ٿيا، ۽ 1920ع واري ڏهاڪي کان لين فلم شهر جو سڀ کان وڏو فلم اسٽوڊيو رهيو آهي. سينٽ پيٽرسبرگ ۾ مڪمل طور فلمايل پهرين پرڏيهي ڊگهي فلم 1997ع ۾ ٽالسٽاءِ جي ناول تي ٻڌل انا ڪرينينا هئي، جنهن ۾ سوفي مارسو ۽ شان بين اداڪاري ڪئي، ۽ جيڪا برطانوي، آمريڪي، فرانسيسي ۽ روسي فلمسازن جي بين الاقوامي ٽيم تيار ڪئي. مشهور مزاحيه فلم قسمت جي ستم ظريفي، جنهن جو روسي نالو Ирония судьбы, или С лёгким паром! آهي، سينٽ پيٽرسبرگ ۾ واقع آهي ۽ سوويت شهري رٿابندي تي مزاح ڪري ٿي. 1985ع جي فلم سفيد راتيون اولهه ۾ گهڻي ڌيان جو مرڪز بڻي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان دور ۾، جڏهن اولهه جي فلم ڪمپنين لاءِ سوويت اتحاد ۾ فلم ٺاهڻ تقريباً اڻ ٻڌل ڳالهه هئي، هن فلم ۾ ليننگراڊ جي حقيقي گهٽين جا منظر ڏيکاريا ويا. ٻين فلمن ۾ گولڊن آئي (1995ع)، مڊنائيٽ اِن سينٽ پيٽرسبرگ (1996ع)، برادر (1997ع) ۽ ڌام ڌوم (2008ع) شامل آهن. اونيگن (1999ع) پشڪن جي نظم تي ٻڌل آهي ۽ شهر جا ڪيترائي سياحتي ماڳ ڏيکاري ٿي. ان کان سواءِ روسي رومانوي مزاحيه فلم پيٽر ايف ايم شهر جي شهري ڏيک کي ايتري تفصيل سان ڏيکاري ٿي، ڄڻ شهر پاڻ فلم جو هڪ مکيه ڪردار هجي. هر سال ڪيترائي بين الاقوامي فلمي ميلا منعقد ٿين ٿا، جن ۾ فيسٽيول آف فيسٽيولز، سينٽ پيٽرسبرگ ۽ ميسيج ٽو مين بين الاقوامي دستاويزي فلمي ميلو شامل آهن. ميسيج ٽو مين ميلو 1988ع ۾ سفيد راتين دوران شروع ٿيو. ڊرامائي ٿيٽر سينٽ پيٽرسبرگ ۾ هڪ سئو کان وڌيڪ ٿيٽر ۽ ٿيٽر ڪمپنيون آهن. تعليم 2006–2007 مطابق، سينٽ پيٽرسبرگ ۾ 1,024 ڪنڊرگارٽن، 716 سرڪاري اسڪول ۽ 80 پيشاوراڻي اسڪول هئا. سرڪاري اعليٰ تعليمي ادارن مان سڀ کان وڏو سينٽ پيٽرسبرگ رياستي يونيورسٽي آهي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 32,000 انڊر گريجوئيٽ شاگرد داخل آهن؛ جڏهن ته غير سرڪاري اعليٰ تعليمي ادارن مان سڀ کان وڏو بين الاقوامي اقتصادي لاڳاپن، اقتصاديات ۽ قانون جو ادارو آهي. ٻين مشهور يونيورسٽين ۾ پوليٽيڪنڪ يونيورسٽي، هرزن يونيورسٽي، سينٽ پيٽرسبرگ رياستي اقتصاديات ۽ ماليات يونيورسٽي، سينٽ پيٽرسبرگ رياستي اڏاوت ۽ سول انجنيئرنگ يونيورسٽي ۽ فوجي انجنيئرنگ ۽ فني يونيورسٽي شامل آهن. تنهن هوندي به، سڀ سرڪاري يونيورسٽيون وفاقي ملڪيت آهن ۽ شهر جي ملڪيت ناهن. آمدرفت سينٽ پيٽرسبرگ آمدرفت جو هڪ اهم آمدرفت مرڪز آهي. روس جي پهرين ريلوي 1837ع ۾ هتي تعمير ڪئي وئي، ۽ ان وقت کان شهر جو آمدرفتي ڍانچو شهر جي واڌ ويجهه سان گڏ ترقي ڪندو رهيو آهي. پيٽرسبرگ ۾ مقامي رستن ۽ ريلوي خدمتن جو وسيع نظام موجود آهي، ۽ شهر هڪ وڏو عوامي آمدرفت وارو نظام هلائي ٿو، جنهن ۾ سينٽ پيٽرسبرگ ٽرام ۽ سينٽ پيٽرسبرگ ميٽرو شامل آهن. شهر ۾ دريائي آمدرفت جون پڻ ڪيتريون خدمتون موجود آهن، جيڪي مسافرن کي شهر جي مختلف حصن تائين نسبتاً آرام ۽ ڪارائتي نموني پهچائين ٿيون. شهر ڪيترن وفاقي شاهراهن ۽ قومي ۽ بين الاقوامي ريلوي رستن وسيلي روس جي ٻين حصن ۽ دنيا سان ڳنڍيل آهي. پلڪووو هوائي اڏو شهر مان روانو ٿيندڙ يا هتي پهچندڙ گهڻن هوائي مسافرن کي خدمتون مهيا ڪري ٿو. عوامي آمدرفت سينٽ پيٽرسبرگ ۾ شهر جي مالي سهڪار سان هلندڙ عوامي آمدرفت جو وسيع ڄار موجود آهي، جنهن ۾ بسون، ٽرامون ۽ ٽرالي بسون شامل آهن. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ شهر وٽ دنيا جو سڀ کان وڏو ٽرام نيٽ ورڪ هو. تنهن هوندي به، ٻين ڪيترن روسي شهرن وانگر، سوويت اتحاد جي ٽٽڻ کان پوءِ ٽرام جا ڪيترائي رستا ختم ڪيا ويا. بسون روزانو 30 لک تائين مسافر کڻن ٿيون، ۽ شهر ۽ مضافات ۾ 250 کان وڌيڪ بس رستا موجود آهن. سينٽ پيٽرسبرگ ميٽرو 1955ع ۾ کولي وئي؛ هن وقت ان جون 6 لائينون ۽ 75 اسٽيشنون آهن، جيڪي شهر جي سڀني پنجن ريلوي ٽرمينلن کي ڳنڍين ٿيون، ۽ روزانو 23 لک مسافر کڻن ٿيون. ڪيترين اسٽيشنن کي سنگ مرمر ۽ پتل جهڙن مواد سان نهايت سينگاريل نموني جوڙيو ويو آهي. ڪيترين لائينن کي وڌائڻ ۽ هڪ نئون ڊپو تعمير ڪرڻ جون رٿائون موجود آهن. رٿائن موجب 2025ع کان 2035ع جي وچ ۾ 16 نيون اسٽيشنون کوليون وينديون، جن مان 10 اسٽيشنون 2025ع کان 2030ع جي وچ ۾ کولڻيون آهن. ايڊمرلٽيسڪو-اوختنسڪايا لائين جي کلڻ جو امڪان 2030ع واري ڏهاڪي کان پوءِ آهي. رستا روزاني اچ وڃ ڪندڙن جي وڏي انگ، شهرن وچ واري ٽرئفڪ ۽ سياري ۾ گهڻي برفباري سبب شهر ۾ ٽرئفڪ جام عام آهن. سينٽ پيٽرسبرگ رنگ روڊ، جيڪو 2011ع ۾ مڪمل ٿيو، ۽ اولهه وارو تيز رفتار قطر، جيڪو 2017ع ۾ مڪمل ٿيو، جهڙن تيز رفتار رستن جي تعمير سان شهر ۾ ٽرئفڪ جو دٻاءُ گهٽائڻ ۾ مدد ملي. ماسڪو–سينٽ پيٽرسبرگ موٽر وي، يعني ايم 11 نيوا، هڪ وفاقي شاهراهه آهي، جيڪو سينٽ پيٽرسبرگ کي تيز رفتار شاهراهه وسيلي ماسڪو سان ڳنڍي ٿو. سينٽ پيٽرسبرگ هڪ اهم آمدرفت راهداري آهي، جيڪا اسڪينڊينيويا کي روس ۽ اوڀر يورپ سان ڳنڍي ٿي. شهر بين الاقوامي يورپي رستن جو هڪ مرڪز آهي، جن ۾ اي 18، جيڪو هيلسنڪي ڏانهن وڃي ٿو؛ اي 20، جيڪو ٽالِن ڏانهن وڃي ٿو؛ اي 95، جيڪو پسڪوف، ڪِيف ۽ اوڊيسا ڏانهن وڃي ٿو؛ ۽ اي 105، جيڪو اتر طرف پيٽروزاوودسڪ، مرمانسڪ ۽ ڪرڪينيس، ۽ ڏکڻ طرف ماسڪو ۽ خارڪيف ڏانهن وڃي ٿو، شامل آهن. آبي رستا شهر کي بالٽڪ سمنڊ جي فن لينڊ نار واري نيوا نار ۾ واقع مسافر ۽ مال بردار سامونڊي بندرگاهنسانچو:More detail needed، نيوا درياهه جي مٿئين حصي ۾ دريائي بندرگاهه، ۽ نيوا جي ٻنهي ڪنارن تي واقع ڪيترين ننڍين مسافر اسٽيشنن وسيلي خدمتون مهيا ٿين ٿيون. شهر وولگا–بالٽڪ ۽ اڇو سمنڊ–بالٽڪ ٻنهي آبي رستن جو آخري ڇيڙو آهي. پهرين اهڙي اوچي پل، جنهن کي جهازن جي گذرڻ لاءِ کولڻ جي ضرورت نه هئي، 2,824-metre-long (9,265 ft) ڊگهي وڏي اوبوخوفسڪي پل، 2004ع ۾ کولي وئي. ميٽيئور هائيڊروفائل مئي کان آڪٽوبر تائين شهر جي مرڪز کي سامونڊي ڪناري وارن شهرن ڪرونسٽاڊٽ ۽ شليسلبورگ سان ڳنڍين ٿيون. گرم مهينن دوران ڪيتريون ننڍيون ٻيڙيون ۽ آبي ٽيڪسيون شهر جي واهن ۾ هلن ٿيون. جهاز راني ڪمپني سينٽ پيٽر لائين هيلسنڪي ۽ اسٽاڪ هوم کان سينٽ پيٽرسبرگ تائين هلندڙ فيري ٻيڙيون هلائي ٿي. ريلوي شهر شهرن وچ ۽ مضافاتي ريلوي رستن جي هڪ وسيع ڄار جو آخري مرڪز آهي، جنهن کي پنج مختلف ريلوي ٽرمينل، يعني بالٽيسڪي، فنليانڊسڪي، لادوژسڪي، ماسڪووسڪي ۽ ويتيبسڪي، خدمتون مهيا ڪن ٿا، جڏهن ته وفاقي شهر جي حدن اندر ڪيترين غير آخري ريلوي اسٽيشنن پڻ موجود آهن. سينٽ پيٽرسبرگ جا بين الاقوامي ريلوي لاڳاپا فن لينڊ جي هيلسنڪي، جرمني جي برلن ۽ ڪيترين اڳوڻين سوويت جمهوريتن سان آهن. ريهيماڪي–سينٽ پيٽرسبرگ ريلوي، جيڪا گهڻو حصو هيلسنڪي ڏانهن وڃي ٿي، 1870ع ۾ تعمير ٿي ۽ 443 ڪلوميٽر (275 mi) ڊگهي آهي. 2022ع تائين اليگرو جي وي آر ڪلاس ايس ايم 6 ريل گاڏي هن رستي تي روزانو پنج ڀيرا هلندي هئي، ۽ سفر لڳ ڀڳ ساڍا ٽي ڪلاڪ وٺندو هو. سينٽ پيٽرسبرگ–ماسڪو ريلوي 1851ع ۾ کولي وئي ۽ 651 ڪلوميٽر (405 mi) ڊگهي آهي؛ هاڻي ماسڪو تائين سفر ۾ ساڍا ٽي کان نو ڪلاڪ لڳن ٿا. 2009ع ۾ روسي ريلوي ماسڪو–سينٽ پيٽرسبرگ رستي تي تيز رفتار ريل سروس شروع ڪئي. نئين ريل گاڏي، جيڪا ساپسان جي نالي سان مشهور آهي، مشهور سيمينس ويلارو ريل گاڏيءَ مان تيار ڪيل نمونو آهي؛ هن جا مختلف قسم اڳ ئي ڪجهه يورپي ملڪن ۾ هلن ٿا. 2 مئي 2009ع تي هن 281 kilometres per hour (175 mph) جي رفتار سان روس جي تيز ترين ريل گاڏيءَ جو رڪارڊ قائم ڪيو، ۽ 7 مئي 2009ع تي 290 kilometres per hour (180 mph) جي رفتار سان هلي. 12 ڊسمبر 2010ع کان مارچ 2022ع تائين ڪاريليئن ٽرينز، جيڪا روسي ريلوي ۽ وي آر، فن لينڊي ريلوي جي گڏيل ڪمپني هئي، سينٽ پيٽرسبرگ جي فنليانڊسڪي ۽ هيلسنڪي جي مرڪزي ريلوي اسٽيشن جي وچ ۾ السٽوم پينڊولينو ريل گاڏين سان تيز رفتار خدمتون هلائيندي رهي. اهي خدمتون ”اليگرو“ جي نالي سان هلنديون هيون. ”اليگرو“ ڪڏهن ڪڏهن وڏين فني خرابين جو شڪار ٿيندي هئي، جنهن سبب ڊگهي دير ۽ سياحن جا سفر منسوخ ٿيڻ جا واقعا پڻ پيش ايندا هئا. يوڪرين تي روسي حملي جي پسمنظر ۾ هيءَ سروس اڻڄاتل مدي تائين معطل ڪئي وئي آهي ۽ ان جي ٻيهر شروع ٿيڻ جو امڪان ناهي. هوائي آمدرفت سينٽ پيٽرسبرگ کي پلڪووو بين الاقوامي هوائي اڏو خدمتون مهيا ڪري ٿو. پلڪووو هوائي اڏو 1931ع ۾ هڪ ننڍڙي هوائي ميدان طور مسافرن لاءِ کوليو ويو. 2026ع مطابق، پلڪووو هوائي اڏو هر سال 1 ڪروڙ 20 لک کان وڌيڪ مسافرن کي خدمتون مهيا ڪري ٿو ۽ ماسڪو جي شيريميتيئوو ۽ دوموديدوو کان پوءِ روس جو ٽيون سڀ کان مصروف هوائي اڏو آهي. مسافرن جي لاڳيتي وڌندڙ انگ سبب هوائي اڏي جي سموري بنيادي ڍانچي جي وڏي پيماني تي جديدڪاري ڪئي وئي. پلڪووو هوائي اڏي جو نئون تعمير ٿيل ٽرمينل 1، 4 ڊسمبر 2013ع تي ڪم ڪرڻ شروع ڪيو ۽ اڳوڻي پلڪووو-2 ٽرمينل جون بين الاقوامي اڏامون ان ۾ ضم ڪيون ويون. مرمت ڪيل پلڪووو-1 ٽرمينل کي 2015ع ۾ ٽرمينل 1 جي توسيع طور گهريلو اڏامن لاءِ کوليو ويو. روسي وفاق جي پراڻين هوائي ڪمپنين مان هڪ، روسيا ايئرلائينز، سينٽ پيٽرسبرگ ۾ رجسٽرڊ آهي ۽ پلڪووو هوائي اڏي جي سڀ کان وڏي ۽ بنيادي هوائي ڪمپني آهي. پلڪووو هوائي اڏي ۽ ماسڪووسڪايا ميٽرو اسٽيشن جي وچ ۾ باقاعده تيز بس خدمتون، يعني بسون 39، 39E ۽ K39، هلن ٿيون، ۽ گڏوگڏ 24 ڪلاڪ ٽيڪسي سروس پڻ موجود آهي. رانديون ليننگراڊ 1980ع گرمين جي اولمپڪ راندين جي فٽبال ٽورنامينٽ جي ڪجهه مقابلن جي ميزباني ڪئي. 1994ع جون گڊوِل رانديون پڻ هتي منعقد ٿيون. ٻيڙي هلائڻ جي راند ۾ هتي پهريون مقابلو 1703ع ۾ چپو هلائڻ جو هو، جيڪو سويڊني ٻيڙي ٻيڙيءَ تي فتح کان پوءِ پيٽر اعظم شروع ڪرايو. روسي بحري فوج شهر جي قيام کان وٺي بادباني ٻيڙي راني جا مقابلا ڪرائيندي رهي آهي. ياٽ ڪلبن ۾ سينٽ پيٽرسبرگ دريائي ياٽ ڪلب ۽ نيوا ياٽ ڪلب شامل آهن؛ پوئين کي دنيا جو سڀ کان پراڻو ياٽ ڪلب سمجهيو وڃي ٿو. سياري ۾، جڏهن سمنڊ ۽ ڍنڍن جون سطحون ڄمي وڃن ٿيون ۽ ياٽ يا ننڍيون ٻيڙيون استعمال نٿيون ڪري سگهجن، تڏهن مقامي ماڻهو برفاني ٻيڙيون هلائين ٿا. گهوڙيسواري شهر جي هڪ پراڻي روايت رهي آهي، جيڪا زارن ۽ اشرافيا ۾ مشهور هئي ۽ فوجي تربيت جو پڻ حصو هئي. 18هين صديءَ کان سڄو سال تربيت جاري رکڻ لاءِ گهوڙيسواريءَ جا ڪيترائي تاريخي ميدان تعمير ڪيا ويا، جن ۾ زمني اسٽيڊيون ۽ ڪونوگوارڊيسڪي مانيژ شامل آهن. شطرنج جي روايت کي 1914ع جي بين الاقوامي شطرنج ٽورنامينٽ خاص شهرت ڏني، جنهن جي جزوي مالي مدد روسي زار نيڪولس ٻيون ڪئي. هن ٽورنامينٽ ۾ زار پهريون ڀيرو رسمي طور پنج رانديگرن، لاسڪر، ڪاپابلانڪا، اليخين، تاراش ۽ مارشل، کي ”گرانڊ ماسٽر“ جو لقب عطا ڪيو. شهر جي مکيه فٽبال ٽيم ايف سي زينيت سينٽ پيٽرسبرگ آهي، جيڪا سوويت ۽ روسي پريميئر ليگ ۾ مجموعي طور ڏهه ڀيرا چيمپيئن رهي آهي. خاص طور هن 2018–19ع کان 2024–25ع تائين لڳاتار ڇهن موسمن ۾ روسي پريميئر ليگ جو اعزاز کٽيو. ڪلب سوويت ۽ روسي ڪپ پڻ ڇهه ڀيرا کٽي چڪو آهي. ان کان سواءِ، ڪلب 2007–08ع يويفا ڪپ ۽ 2008ع يويفا سپر ڪپ پڻ کٽيا، جن ۾ ڪامياب رانديگر ۽ مقامي هيرو اندري آرشاون نمايان ڪردار ادا ڪيو. ڪيروف اسٽيڊيم 1950ع کان 1993ع تائين ۽ ٻيهر 1995ع ۾ زينيت جو گهريلو ميدان رهيو، ۽ ان وقت دنيا جي سڀ کان وڏن اسٽيڊيمن مان هڪ هو. 1951ع ۾ 110,000 تماشائين جي حاضري سوويت فٽبال جي هڪ ميچ لاءِ حاضريءَ جو رڪارڊ قائم ڪيو. اسٽيڊيم 2006ع ۾ ڊاهيو ويو، جنهن کان پوءِ زينيت عارضي طور پيٽرووسڪي اسٽيڊيم منتقل ٿيو، جيستائين ساڳئي هنڌ تي ڪريسٽووسڪي اسٽيڊيم تعمير نه ٿيو. ڪريسٽووسڪي اسٽيڊيم 2017ع ۾ کليو ۽ 2017ع فيفا ڪنفيڊريشنز ڪپ جون چار ميچون، جن ۾ فائنل پڻ شامل هو، هتي کيڏيون ويون. ان کان پوءِ اسٽيڊيم 2018ع فيفا عالمي ڪپ جون ست ميچون، جن ۾ هڪ سيمي فائنل ۽ ٽئين درجي جي ميچ شامل هئي، ميزباني ڪيون. هتي يويفا يورو 2020ع جون ست ميچون پڻ ٿيون، جن ۾ هڪ ڪوارٽر فائنل شامل هو. اسٽيڊيم کي 2022ع يويفا چيمپيئنز ليگ فائنل جي ميزباني ڪرڻي هئي، پر فيبروري 2022ع ۾ يوڪرين تي 2022ع وارو روسي حملو ٿيڻ کان پوءِ يويفا سينٽ پيٽرسبرگ کان ميزباني واپس وٺي ڇڏي. شهر جي هاڪي ٽيمن ۾ ايس ڪي اي سينٽ پيٽرسبرگ، جيڪا ڪي ايڇ ايل ۾ کيڏي ٿي، ايس ڪي اي-وي ايم ايف ۽ ڊينامو سينٽ پيٽرسبرگ، جيڪي آل رشين هاڪي ليگ ۾ کيڏن ٿيون، ۽ نوجوانن جون ٽيمون ايس ڪي اي-1946 ۽ ايس ڪي اي اڪيڊمي، جيڪي نوجوانن جي هاڪي ليگ ۾ کيڏن ٿيون، شامل آهن. ان کان سواءِ، شنگھائي ڊريگنز هاڪي ڪلب 2025–26ع ڪي ايڇ ايل موسم دوران عارضي طور شهر ۾ قائم آهي. ايس ڪي اي سينٽ پيٽرسبرگ ڪي ايڇ ايل جي سڀ کان مشهور ٽيمن مان هڪ آهي ۽ تماشائين جي حاضريءَ ۾ لڳاتار مٿين درجن تي رهي ٿي. مقبوليت سان گڏ اها ڪي ايڇ ايل جي ڪامياب ٽيمن مان پڻ هڪ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها گاگارين ڪپ ٻه ڀيرا کٽي چڪي آهي. ٽيم جي مشهور رانديگرن ۾ پاول داتسيوڪ، ايليا ڪووالچڪ، نيڪيتا گوسيف، سرگئي شيروڪوف ۽ وڪٽر تيخونوف شامل آهن. اين ايڇ ايل جي لاڪ آئوٽ دوران ايليا ڪووالچڪ، سرگئي بوبروفسڪي ۽ ولاديمير تاراسينڪو پڻ هن ٽيم لاءِ کيڏيا. ٽيم پنهنجون گهريلو ميچون ايس ڪي اي ارينا ۾ کيڏي ٿي. شهر جي پراڻي باسڪيٽ بال ٽيم بي سي اسپارٽڪ سينٽ پيٽرسبرگ آهي، جنهن اندري ڪيريلينڪو جي رانديگرانه سفر جي شروعات ڪئي. بي سي اسپارٽڪ سينٽ پيٽرسبرگ سوويت اتحاد پريميئر ليگ جون ٻه چيمپيئن شپون، 1975ع ۽ 1992ع ۾، سوويت اتحاد ڪپ ٻه ڀيرا، 1978ع ۽ 1987ع ۾، ۽ روسي باسڪيٽ بال ڪپ هڪ ڀيرو، 2011ع ۾، کٽيو. هنن ساپورٽا ڪپ پڻ ٻه ڀيرا، 1973ع ۽ 1975ع ۾، کٽيو. ڪلب جي مشهور شخصيتن ۾ اليگزينڊر بيلوف ۽ ولاديمير ڪونڊراشن شامل آهن. بي سي زينيت سينٽ پيٽرسبرگ پڻ شهر ۾ کيڏي ٿي ۽ 2014ع ۾ قائم ٿي.==بين الاقوامي لاڳاپا== سينٽ پيٽرسبرگ جي ڀيڻ شهرن جي فهرست، جيئن اها شهري حڪومت جي سرڪاري ويب پورٽل تي ڏنل آهي، جنهن ۾ ڀيڻ شهر ۽ ڀائيواري وارا لاڳاپا ٻئي شامل آهن: آزاد رياستن جي دولت مشترڪه ۽ بالٽڪ رياستن کان ٻاهر سينٽ پيٽرسبرگ جا ڀيڻ شهر (سرڪاري حڪومتي فهرست موجب) آزاد رياستن جي دولت مشترڪه ۽ بالٽڪ رياستن ۾ ڀيڻ شهر سينٽ پيٽرسبرگ جا ڀيڻ شهر، جيڪي سرڪاري حڪومتي فهرست ۾ شامل ناهن {{Columns-list|colwidth=23em| آستانا، قازقستان (2008ع کان) عقبه، اردن (2004ع کان) بيت لحم، فلسطين بوسان، ڏکڻ ڪوريا (2008ع کان) سيبو شهر، فلپائن (2009ع کان) ڊيبرٽسن، هنگري (2002ع کان) فلورينس، اٽلي (2001ع کان) گيلوسٽن، ٽيڪساس، آمريڪا گوادالاخارا، ميڪسيڪو (2008ع کان) حيفا، اسرائيل (2008ع کان) هائي فونگ، ويٽنام (2006ع کان) خرطوم، سوڊان (2002ع کان) لينسنگ، مشيگن، آمريڪا (1992ع کان) لي آور، فرانس لوِيو، يوڪرين (2006ع کان) مار ڊيل پلاٽا، ارجنٽينا (2009ع کان) بين الاقوامي لاڳاپا سينٽ پيٽرسبرگ جي ڀيڻ شهرن جي فهرست، جيئن اها شهري حڪومت جي سرڪاري ويب پورٽل تي ڏنل آهي، جنهن ۾ ڀيڻ شهر ۽ ڀائيواري وارا لاڳاپا ٻئي شامل آهن: آزاد رياستن جي دولت مشترڪه ۽ بالٽڪ رياستن کان ٻاهر سينٽ پيٽرسبرگ جا ڀيڻ شهر (سرڪاري حڪومتي فهرست موجب) آزاد رياستن جي دولت مشترڪه ۽ بالٽڪ رياستن ۾ ڀيڻ شهر سينٽ پيٽرسبرگ جا ڀيڻ شهر، جيڪي سرڪاري حڪومتي فهرست ۾ شامل ناهن {{Columns-list|colwidth=23em| آستانا، قازقستان (2008ع کان) عقبه، اردن (2004ع کان) بيت لحم، فلسطين بوسان، ڏکڻ ڪوريا (2008ع کان) سيبو شهر، فلپائن (2009ع کان) ڊيبرٽسن، هنگري (2002ع کان) فلورينس، اٽلي (2001ع کان) گيلوسٽن، ٽيڪساس، آمريڪا گوادالاخارا، ميڪسيڪو (2008ع کان) حيفا، اسرائيل (2008ع کان) هائي فونگ، ويٽنام (2006ع کان) خرطوم، سوڊان (2002ع کان) لينسنگ، مشيگن، آمريڪا (1992ع کان) لي آور، فرانس لوِيو، يوڪرين (2006ع کان) مار ڊيل پلاٽا، ارجنٽينا (2009ع کان) پڻ ڏسو حوالا ۽ حاشيا حوالا حوالا ماخذ ٻاهريان ڳنڍڻا شهر جو سياحتي پورٽل؛ آرڪائيو ڪيا ويا 1 September 2014 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. عوامي آمدرفت جي پهچ بابت ڄاڻ ڏيندڙ خدمت (in Russian) سينٽ پيٽرسبرگ – 2018ع فيفا عالمي ڪپ جو ميزبان شهر يوٽيوب تي، فيفا طرفان سانچو:In Our Time سينٽ پيٽرسبرگ، 360 درجا هوائي مجازي سير Atchinson, Bob (2010). "Saint Petersburg, 1900: a photographic travelogue of the capital of Imperial Russia". 9 February 2011 تي حاصل ڪيل.سانچو:Self-published inline برٽن هومز جي ”سفرنامن“ (جلد 8، 1914ع) ۽ ٻين ماخذن مان سينٽ پيٽرسبرگ جون 50 تصويرون Официальный портал администрации Санкт-Петербурга [سينٽ پيٽرسبرگ شهري اختياريءَ جو سرڪاري پورٽل] (روسي ۾). The Saint Petersburg City Authority: 191060, St. Petersburg, سمولني [Администрация Санкт-Петербурга 191060, СПб., Смольный]. 2001–2011. اصل نسخو مان 31 December 2006 تي محفوظ ڪيل. 9 February 2011 تي حاصل ڪيل. "Encyclopaedia of Saint Petersburg". St. Petersburg: The Likhachov Foundation. 2004. 9 February 2011 تي حاصل ڪيل. اصل ”سينٽ پيٽرسبرگ انسائيڪلوپيڊيا“ (ايس پي بي، روسپين، 2004ع) مان 3,500 مضمون، 9,200 شخصيتون، 3,500 پتا، 2,000 تصويرون، 40 جاگرافيائي نقشا ۽ 3,800 ڪتابياتي حوالا Kropotkin, Peter Alexeivitch; Bealby, John Thomas (1911). "St Petersburg" . ۾ Chisholm, Hugh (مرتب). Encyclopædia Britannica. جلد 24 (11th ڇاپو). Cambridge University Press. ص. 38–40. Байков В.Д. Ленинградские хроники: от послевоенных 50-х до "лихих 90-х". М. Карамзин, 2017. – 486 с., илл. – انگريزي ۾: Leningrad Chronicles: from the postwar fifties to the "wild nineties" ISBN 978-5-0007-1516-1 سينٽ پيٽرسبرگ جا پراڻا نقشا؛ آرڪائيو ڪيا ويا 16 January 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.، تاريخي شهر آرڪائيو ڪيا ويا 25 March 2022 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. ويب سائيٽ