Царква Спаса на Нярэдзіцы

Царква́ Спа́са на Ня́рэдзіцы (па-расейску: Церковь Спаса на Нередице) — храм, разьмешчаны за 1,5 км на поўдзень ад Вялікага Ноўгараду на правым беразе былога рэчышча Малога Волхаўца, на невялікім узвышшы побач з Рурыкавым гарадзішчам. Гісторыя Узьведзеная за адзін сэзон каля 1198 году за часам наўгародзкага князя Яраслава Ўладзімеравіча ў памяць аб двух загінулых сынах. Храм аднагаловы, кубічнага тыпу, трохапсыдны. Фрэскавыя росьпісы займалі ўсю паверхню сьценаў і ўяўлялі сабой адзін з унікальных і найбольш значных жывапісных ансамбляў Расеі. Росьпісы актыўна вывучаліся і апісваліся ад пачатку да 1930-х гадоў. Акварэльныя копіі фрэсак, выкананыя ў 1862 годзе мастаком Мікалаем Мартынавым, былі паказаны ў 1867 годзе на Сусьветнай выставе ў Парыжы і заслужылі бронзавы мэдаль. На гарадзішчы вакол царквы існаваў Спаса-Нярэдзіцкі мужчынскі манастыр. Фрэскі царквы зьяўляюцца найбольш каштоўным помнікам наўгародзкага манумэнтальнага жывапісу XII стагодзьдзя. Гэта быў абсалютна скончаны і непашкоджаны фрэскавы цыкль. У 1903—1904 гадох пад кіраўніцтвам архітэктара Пятра Пакрышкіна была праведзена першая рэстаўрацыя храма. У пэрыяд нямецка-савецкай вайны помнік быў зьнішчаны. У 2001 годзе Наўгародзкая архітэктурна-архэалягічная экспэдыцыя правяла раскопкі ўнутры храма. Сярод іншых шматлікіх знаходак, за канфіскаванай падсыпкай пад падлогу былі выяўленыя вучасткі першапачатковай жывапісу 1199 году і грабніца з парэшткамі маскоўскага князя Апанаса Данілавіча. Комплексная архітэктурная рэстаўрацыя царквы завяршылася ў 2004 годзе. Крыніцы Вонкавыя спасылкі Царква Спаса на Нярэдзіцы — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў Нярэдзіца — сувязь часу Фатаздымкі царквы