Ֆրանց Յոզեֆի երկիր

Ֆրանց Յոզեֆի Երկիր կղզեխումբ Հյուսիսային Եվրոպայում և Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում: Պատկանում է Ռուսաստանին։ Մտնում է Արխանգելսկի մարզի կազմի մեջ որպես Ֆրանց Յոզեֆի Երկիր և Վիկտորիա կղզի կղզային տարածքներ վարչական միավոր։ Անվանված է Ավստրիայի կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ի անունով։ 2012 թվականի դրությամբ այն բաղկացած է եղել 192 կղզիներից՝ 16134 կմ² ընդհանուր մակերեսով։ Կլիմայի ժամանակակից տաքացման պատճառով կղզեխմբի սառցե ծածկույթը նվազում է, ինչը հանգեցնում է նոր կղզիների առաջացմանը։ 2015–2019 թվականներին Ֆրանց Յոզեֆի Երկրի և Նոր Երկիր կղզեխմբերի տարածքում հայտնաբերվել և գրանցվել են մոտ 40 նոր կղզիներ, հրվանդաններ և ծովածոցեր: Պատմություն Հայտնաբերում Չնայած կղզեխմբերի պաշտոնական հայտնաբերումը տեղի է ունեցել 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, դեռևս Միխայիլ Լոմոնոսովը «Հյուսիսային ծովերով տարբեր ճանապարհորդությունների համառոտ նկարագրությունը և Սիբիրյան օվկիանոսի կողմից Արևելյան Հնդկաստան հնարավոր անցման վկայությունը» (1763 թվական) աշխատության մեջ ենթադրել է կղզիների առկայություն Շպիցբերգենից արևելք: 1865 թվականին ռուս ռազմական նավաստի ծովակալ Ն. Գ. Շիլինգն իր «Նկատառումներ Հյուսիսային բևեռային ծովում նոր ուղու մասին» հոդվածում, որը լույս է տեսել «Ծովային ժողովածուում», հիմնվելով Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի արևմտյան մասում սառույցի շարժման վերլուծության վրա, առաջարկել է անհայտ երկրի գոյությունը, որը գտնվում է Շպիցբերգենից հյուսիս: 1860-ականների վերջին ռուս օդերևութաբան Վոեյկովը բարձրացրել է բևեռային ծովերը ուսումնասիրելու համար մեծ արշավախմբի կազմակերպման հարցը: Այս գաղափարը ջերմորեն աջակցել է աշխարհագրագետ Պ. Կրոպոտկինը: Բարենցի ծովի սառույցի վրա դիտարկումները նրան հանգեցրել են այն եզրակացության, որ՝ 1871 թվականին կազմվել է արշավախմբի մանրամասն նախագիծ, սակայն կառավարությունը հրաժարվել է միջոցներ տրամադրելուց, և այն չի կայացել։ Ֆրանց Յոզեֆի երկիրը հայտնաբերվել է ավստրո-հունգարական արշավախմբի կողմից՝ Կարլ Վեյպրեխտի և Յուլիուս Պայերի գլխավորությամբ: Արշավախումբը նպատակ է ունեցել ստուգել գերմանացի գիտնական Ավգուստ Պետերմանի վարկածը տաք Հյուսիսային բևեռային ծովի և մեծ բևեռային մայրցամաքի գոյության մասին։ Արշավախումբը ֆինանսավորել է ավստրիական արքունիքի պալատական կոմս Հանս Վիլչեկը։ Երկկայմ առագաստանավը, որը ճանապարհ է ընկել 1872 թվականին՝ բացելու Հյուսիս-արևելյան անցուղին, օգոստոսին, սկզբում մեկնել է Նոր Երկրից հյուսիս-արևմուտք, այնուհետև նրանց կողմից աստիճանաբար տարվել է դեպի արևմուտք, մեկ տարի անց՝ 1873 թվականի օգոստոսի 30-ին հայտնվել է անհայտ երկրի ափերին, որն այնուհետև ուսումնասիրվել է Վեյպրեխտի և Պայերի կողմից: Վճարողին հաջողվել է հասնել 82°5' հյուսիս (1874 թվականի ապրիլին) և քարտեզագրել այս հսկայական կղզեխումբը, որն առաջին հետազոտողների կարծիքով բաղկացած է եղել մի շարք ընդարձակ կղզիներից։ Ավստրիացի ճանապարհորդները նորահայտ հողին տվել են Ավստրո-Հունգարիայի կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ի անունը։ Ռուսաստանում, և՛ կայսերական, և՛ խորհրդային ժամանակներում արշիպելագը վերանվանելու հարց է դրվել՝ սկզբում Ռոմանովի հող, իսկ ավելի ուշ՝ 1917 թվականից հետո, Կրոպոտկինի հող կամ Նանսենի Երկիր, բայց այդ առաջարկները չեն իրականացվել, և հողը մինչ օրս կոչվում է բնօրինակ անունով: 1874 թվականի մայիսի 20-ին «Ծովակալ Թեգեթհոֆի» անձնակազմը ստիպված է եղել լքել նավը և սառույցի վրայով ճանապարհորդել դեպի Նոր Երկրի ափեր, որտեղ նրանք հանդիպել են ռուս պոմոր ձկնորսների, որոնք արշավախումբին օգնել են վերադառնալ: Հետազոտություն Վեյպրեխտը և Պայերը ուսումնասիրել են արշիպելագի հարավային մասը 1873 թվականին, իսկ 1874 թվականի գարնանը շնահնակներով անցել են այն հարավից հյուսիս: Կազմվել է առաջին քարտեզը: Քանի որ ճանապարհորդության ընթացքում ծովը ծածկված է եղել սառույցով, արշավախումբը չի կարողացել հայտնաբերել մեծ թվով նեղուցներ, և կղզեխումբը, թվում էր, բաղկացած է մի քանի խոշոր կղզիներից: 1879 թվականին հոլանդական արշավախումբը Դե Բրույնեի հրամանատարությամբ մոտեցել է արշիպելագի ափերին Վիլեմ Բարենց նավով, որը հայտնաբերել է Հուկեր կղզին: Շոտլանդացի ճանապարհորդ Բենջամին Լի Սմիթն այցելել է կղզեխումբ 1881 և 1882 թվականներին՝ «Eira» զբոսանավում։ Իր առաջին ճանապարհորդության ընթացքում հայտնաբերել է Նորտբրուկ կղզին, Բրյուս կղզին, Ջորջ Երկիրը և Ալեքսանդրա Երկիրը և հավաքել է հարուստ հավաքածուներ: Երկրորդ ճանապարհորդության ժամանակ նավը վնասվել է և 25 հոգուց բաղկացած անձնակազմը ստիպված է եղել ձմեռել կղզում։ Ամռանը արշավախումբը նավով մեկնել է հարավ և փրկվել նրանց փնտրող նավերի կողմից։ 1895-1897 թվականներին Ֆրանց Յոզեֆի երկրի վրա աշխատել է Ժեքսոն-Հարմսվորթի մեծ և լավ հագեցած անգլիական արշավախումբը: Արշավախումբը «Վինդվարդ» նավով ժամանել է Ֆլորա հրվանդան, որտեղ կահավորել է իր հիմնական բազան։ Երեք տարվա ընթացքում զգալի աշխատանքներ են իրականացվել քարտեզների ճշգրտման ուղղությամբ, երկրաբանական, բուսաբանական, կենդանաբանական, օդերևութաբանական ուսումնասիրություններ են իրականացվել արշիպելագի Հարավային, միջին և հարավ-արևմտյան մասերում: Հայտնաբերվել է, որ այն բաղկացած է շատ ավելի փոքր թվով կղզիներից, քան ի սկզբանե նշված է եղել Պայերի քարտեզի վրա։ 1895 թվականին Ֆրանց Յոզեֆի երկրում Ջեքսոն-Հարմսվորթի արշավախմբի նախապատրաստման ընթացքում Արխանգելսկից առաջին ռուս հյուսն Վարակինը նույնպես այցելել է երկիր: 1895 թվականին, ոչինչ չիմանալով Ջեքսոն-Հարմսվորթ արշավախմբի մասին, նորվեգացի ճանապարհորդներ Ֆրիտյոֆ Նանսենը և Հալմար Յոհանսենը հյուսիսից մոտեցել են կղզեխմբին, վերադառնալով իրենց հայտնի ճանապարհորդությունից, որի ընթացքում նրանք փորձել են նվաճել Հյուսիսային բևեռը: Նանսենը հաստատել է, որ արշիպելագը չունի շարունակություն դեպի հյուսիս-արևելք, բացառությամբ փոքր կղզիների, և արշավախումբը Ֆրամ նավի վրա, որը սահում էր սառույցի մեջ, որտեղից նախկինում մեկնել էին Նանսենն ու Յոհանսենը, պարզել է, որ կղզեխմբից հյուսիս ավարտվում է մայրցամաքային ծանծաղուտը և սկսվում է ծովի խորքերը: 1895 թվականի օգոստոսի կեսերից ճանապարհորդները ձմեռել են Ջեքսոն կղզում քարերից պատրաստված խրճիթում, այնուհետև ամռանը նրանք մեկնել են հարավ և 1896 թվականի հունիսին նրանք հանդիպել են Ջեքսոն-Հարմսվորթյան արշավախմբի անդամներին Նորթբրուք կղզում, որտեղից նրանք հետագայում վերադարձել են իրենց հայրենիք։ Կղզեխմբի հյուսիսում Նանսենի հայտնաբերած նոր կղզին, որը նա շփոթել է երկու առանձին կղզիների հետ, ստացել է կրկնակի անուններ Եվա և Լիվ՝ ի պատիվ իր կնոջ և դստեր: 1898 թվականին ամերիկացի լրագրող Ուոլթեր Ուելմանը ձմռանը մեկնել է Ֆրանց-Ժոզիֆի Երկիր՝ բևեռ հասնելու նպատակով։ Արշավախմբի հիմնական բազան գտնվում է Գալյա կղզում։ Վիլչեկա կղզում երկու նորվեգացի են անցկացրել՝ Ամերիկա-Նորվեգական այս արշավախմբի մասնակիցները։ Նրանցից մեկը՝ Նանսենի արշավախմբի մասնակից Բերնթ Բենտսենը, մահացել է ձմեռման շրջանում։ 1899 թվականի գարնանը նրան հաջողվել է սառույցի վրա հասնել միայն 82° հյուսիս, Ռուդոլֆ կղզու արևելյան կողմում, որի վրա եղել է նաև Պայերը: Արշավախմբի մեկ այլ հատված՝ Բոլդուինի գլխավորությամբ, հետազոտել է արշիպելագի հարավ-արևելյան ծայրամասի անհայտ մասերը, որը, ինչպես պարզվել է, հեռու չի գնում դեպի արևելք. վերջապես, ամռանը հնարավոր է եղել այցելել արշիպելագի միջին մասը: Վերադարձի ճանապարհին արշավախումբը հանդիպել է մեկ այլ՝ իտալացի, Աբրուցցի դուքսին, որը շատ հեշտությամբ կարողացել է 1898 թվականի հուլիսի վերջին նավով հասնել Ռուդոլֆ կղզի և նույնիսկ այցելել նրա հյուսիսային ափ, և պարզվել է, որ այն շատ ավելի քիչ ընդարձակ է, քան Պայերը ենթադրել է: Ձմեռել են մոտավորապես այն վայրի մոտ, որտեղ 1874 թվականին Պայերը հասել է նարտերի վրա։ Այստեղից 1900 թվականի գարնանը ձեռնարկվել է շների սահնակով ուղևորություն դեպի հյուսիս գտնվող սառույցի վրայով՝ կապիտան Կանյայի հրամանատարությամբ։ Նրան հաջողվել է քայլել մինչև 86°33' հյուսիս; այս ուղևորությունը վերջապես պարզել է, որ Ռուդոլֆ կղզուց հյուսիս գտնվող Պետերմանի երկիրը և հյուսիս-արևմուտք գտնվող Օսկար թագավորի երկիրը, որոնք նշված էին Պայերի քարտեզի վրա, գոյություն չունեն, և, ընդհանուր առմամբ, բևեռից այն կողմ որևէ նշանակալի հող չկա: Միևնույն ժամանակ այստեղ գրանցվել է ամենացածր ջերմաստիճանը՝ -52 °C: 1900 թվականի սեպտեմբերին Աբրուցսկու արշավախումբը Stella Polare նավի վրա վերադարձել է Նորվեգիայի ափեր, նրա երեք մասնակիցներ անհետացել են կղզեխմբում: Միևնույն ժամանակ սկսվում է կղզեխմբի արդյունաբերական զարգացումը։ 1897-1898 թվականներին Ֆրանց Յոզեֆի Երկիր է այցելել շոտլանդացի կենդանիների արդյունաբերող Թ. Ռոբերտսոնը, արդյունահանվել է մոտ 600 ծովացուլ և 14 բևեռային արջ: 1901 թվականի ամռանը արշիպելագի հարավային և հարավ-արևմտյան ափերը հետազոտվել է ռուսական առաջին արշավախմբի կողմից սառցահատ «Էրմակ» նավի վրա՝ փոխծովակալ Մակարովի հրամանատարությամբ: Որոշ աղբյուրներ պնդում են, որ հենց նա է այստեղ առաջին անգամ բարձրացրել Ռուսաստանի դրոշը։ «Էրմակ»-ը դարձել է առաջին ռուսական նավը Ֆրանց Յոզեֆ Լենդի ափերին, անձնակազմը բաղկացած է եղել 99 հոգուց, այդ թվում՝ գիտական խումբ: Կանգառներ և վայրէջքներ են տեղի ունեցել Նորթբրուկ կղզու Ֆլորա հրվանդանում և Հոքսթեր կղզում: Հավաքվել է բույսերի, բրածոների և հողերի հավաքածուներ, իսկ Գոլֆստրիմի տաք ջրերը հայտնաբերվել են կղզեխմբի հարավային ծայրում, որոնք հոսել են 80-100 մ-ից ցածր հորիզոններում: 1901-1902 թվականներին ամերիկյան Բալդուին-Զիգլեր արշավախումբը ձմեռել է Ֆրանց Յոզեֆ երկրում, որին հաջորդել է Ցիգլեր-Ֆիալա արշավախումբը 1903-1905 թվականներին՝ նպատակ ունենալով հասնել սառույցի բևեռին։ Նավաբեկությունը ստիպել է Ziegler արշավախմբի անդամներին երկու տարի անցկացնել մեկուսացման մեջ կղզեխմբում, նախքան նրանց փրկելը: 1913-1914 թվականներին Սեդովի արշավախումբը ձմեռել է Հուկեր կղզու մոտ գտնվող Տիխայա ծոցում: Բևեռ հասնելու փորձի ժամանակ՝ 1914 թվականի փետրվարի 20-ին մահացել է Սեդովը Ռուդոլֆ կղզում գտնվող Աուկ հրվանդանի մոտ, որտեղ նրան ենթադրաբար թաղել են (ուղեկցող նավաստիները վատ տեղյակ էին քարտեզներին, և թաղման վայրը հետագայում չգտնվեց): 1914 թվականի մարտի 1-ին Տիխայա ծոցի ափին թաղեցին շուների առաջին մեխանիկ Զանդերսին, որը մահացել է կարմրախտից։ 1914 թվականի հունիսի 26-ին անձնակազմի 10 անդամներին հաջողվել է հասնել Ալեքսանդրա Լենդի արևմտյան ծայրը «Սենտ Աննա» շուներով: Շուները սառույցի մեջ է ընկել 1912 թվականին Յամալ թերակղզու ափերից դուրս և, շարժվելով դեպի հյուսիս, 542 օրում անցել է 1540 ծովային մղոն՝ վերջանալով Ֆրանց Յոզեֆի հողից 160 կմ հյուսիս։ Դիմանալով աղքատությանը և սովին, նավի անձնակազմը բաժանվել է: 14 հոգի ծովագնաց Վալերիան Ալբանովի հրամանատարությամբ ճանապարհ ընկան սառույցի վրայով դեպի կղզեխումբ, նավի մնացած 13 հոգին, արշավախմբի ղեկավար, լեյտենանտ Գեորգի Բրյուսիլովի գլխավորությամբ, անհետացել են: Ալբանովի թիմից, շարժվելով արշիպելագի հարավային ափով դեպի արևելք, միայն երկուսին է հաջողվել հասնել Ջեքսոն-Հարմսվորթ արշավախմբի հին բազան Քեյփ Ֆլորայի Նորթբրուկ կղզում՝ Ալբանովը և նավաստի Կոնրադը, մնացածները մահացել կամ անհետացել են: Հուլիսի 17-ին Բրյուսիլովի արշավախմբի վերջին անդամներին պատահաբար դիմավորել և փրկել է Գ.Յա արշավախմբի «Սենտ Ֆոկա» շուները։ Սեդովան, որը մայրցամաք վերադառնալու համար վառելիք չունենալով, ստիպված է եղել գնալ հրվանդան՝ ապամոնտաժելու Ջեքսոն-Հարմսվորթ արշավախմբի բազայի փայտե շինությունները։ Ալբանովի կողմից փրկված Սուրբ Աննայի նավի գրանցամատյանը, օդերևութաբանական և հիդրոլոգիական շարունակական դիտարկումներով շեղման ընթացքում, և ճանապարհորդական օրագիրը նշանակալի ներդրում են ունեցել Արկտիկայի քիչ ուսումնասիրված տարածաշրջանի ուսումնասիրության մեջ: Ռուսաստանի տարածքի հռչակագիր և կղզեխմբի զարգացում 1914-ի օգոստոսի 16-ին Սեդովի արշավախմբի որոնումների ընթացքում, Գրետա առագաստանավը կարողացել է սառույցի միջով անցնել Ֆլորա հրվանդանը, որի վրա գտնվել է որոնման արշավախմբի ղեկավար, I աստիճանի կապիտան Իսլյամովը: Գուրիայում թողած գրառումներից հայտնի է դարձել Սեդովի և Բրյուսիլովի արշավախմբերի ճակատագիրը։ Իսլյամովը կղզեխումբը հայտարարել է Ռուսաստանի տարածք և դրա վրա տեղադրել է թիթեղյա երկաթից պատրաստված ռուսական դրոշը: Նավի վրա գտնվող նկարիչ Ս. Գ. Պիսախովը նկարել է Ֆրանց Յոզեֆի երկրի ափերի էսքիզները: 1916 թվականի սեպտեմբերի 20-ին (հոկտեմբերի 3-ին) Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը պաշտոնական նոտա է տարածել Ռուսաստանի կայսրության բևեռային ունեցվածքի վերաբերյալ, որում կառավարությունը թվարկել է նախկինում հայտնի և վերջերս հայտնաբերված Արկտիկական օվկիանոսի Հիդրոգրաֆիկ արշավախմբի կողմից հայտնաբերված բևեռային հողերը, որոնք համարվում են կայսրության անբաժանելի մասը, որոնց թվում Ֆրանց Յոզեֆի երկիրը չի նշվել և Իսլյամովի նախաձեռնությունը չի ստացել իրավական աջակցություն պետական պաշտոնյաների կողմից: 1923 թվականի սեպտեմբերին Պլավմորնինի արշավախումբը ցանկացել է հասնել Ֆլորա հրվանդան, որը 41-րդ միջօրեականի երկայնքով հիդրոլոգիական կտրվածք էր կատարում Պերսևսի հետազոտական նավի վրա, բայց անբարենպաստ եղանակային պայմանների պատճառով, որոնք առաջացրել են ածուխի և քաղցրահամ ջրի գերսպառում, նպատակը չի իրականացել: 1920-ականների կեսերից տարբեր երկրներում սկսել են ընդլայնվել ինքնաթիռների և դիրիժաբլների օգնությամբ օդային բարձր լայնությունների հետազոտման պլանները։ Ավիացիայի և օդագնացության արագ զարգացումը հուշում էր, որ մոտ ապագայում մարդը հասնում է Արկտիկայի բոլոր դժվարամատչելի և նախկինում չհետազոտված շրջաններին: Այս ֆոնի վրա Ֆրանց Յոզեֆ Երկիրը, որը նախկինում հիմնականում գիտական ​​հետաքրքրություն էր ներկայացնում իր անմատչելիության և հարուստ բնական ռեսուրսների բացակայության պատճառով, ապագայում սկսել է համարվել որպես ապագա անդրարկտիկական հաղորդակցությունների ճանապարհի առանցքային կետերից մեկը և կարևոր օդերևութաբանական և հիդրոլոգիական դիտարկումների կենտրոն, որոնք անհրաժեշտ են Արկտիկայի ողջ տարածքում եղանակի ճշգրիտ կանխատեսումների համար: 1926 թվականի ապրիլի 15-ին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահությունը «Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսում գտնվող հողերն ու կղզիները ԽՍՀՄ տարածք հայտարարելու մասին» հրամանագրով հայտարարել է Խորհրդային Միության իրավունքները Արկտիկայի հատվածում փակված բոլոր հայտնի և դեռ չբացահայտված հողերի և կղզիների նկատմամբ հյուսիսային սահմանի ծայրահեղ արևմտյան կետից (ԽՍՀՄ սահմանը Ֆինլանդիայի հետ 32°4'35) և Բերինգի նեղուցի կեսին (168°49'30) Արևելքում մինչև Հյուսիսային բևեռ: Դա ինքնաբերաբար նշանակում էր, որ Ֆրանց-Ժոզիֆի երկիրը պաշտոնապես հայտարարվում է ԽՍՀՄ լիակատար իրավասության ներքո։ Վարչականորեն կղզեխումբը ներառվել է Արխանգելսկի շրջանի կազմում։ 1927 թվականի սեպտեմբերին Գերագույն տնտեսական խորհրդի հյուսիսային գիտական և ձկնորսական արշավախմբի «Էլդինգ» սովետական մոտորանավը մոտեցել է Ֆլորա հրվանդանին: Ափի մոտ կոտրված սառույցի մեծ կուտակման պատճառով վայրէջք չի իրականացվել։ 1928 թվականից ի վեր կղզեխմբի շուրջ իրավիճակը սկսել է վատթարանալ։ Ումբերտո Նոբիլեի և Ռոալդ Ամունդսենի «Նորվեգիա» օդանավի հաջող թռիչքից հետո Իտալիայում սկսվել են նախապատրաստական աշխատանքները «Իտալիա» օդանավով հաջորդ, զուտ ազգային արկտիկական արշավախմբի համար: Այս կապակցությամբ իտալական մամուլը կարծիքներ է հայտնել Իտալիայի օգտին Ֆրանց Յոզեֆ Երկրի հնարավոր առաջիկա անեքսիայի մասին։ «Իտալիա» օդանավը, մեկնելով իր բազայից Շպիցբերգենում, 1928 թվականի մայիսի կեսերին իր երկրորդ արկտիկական թռիչքի ժամանակ անցել է կղզեխմբի հյուսիսային ծայրով արևմուտքից արևելք: Սակայն դեպի բևեռ երրորդ թռիչքի ժամանակ աղետ է տեղի ունեցել։ Դիրանավի հետագա որոնմանը Խորհրդային Միությունը ակտիվ մասնակցություն ունեցավ՝ օգտագործելով սառցահատներ և սառցահատ նավեր։ 1928 թվականի հուլիսի 31-ին Ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդը հրամանագիր արձակել է ԽՍՀՄ Արկտիկայի տիրույթներում գիտահետազոտական աշխատանքների ուժեղացման մասին։ Մշակվում էր գիտական հետազոտությունների առաջին հնգամյա ծրագիրը, ըստ որի՝ Ֆրանց Յոզեֆի հողի, ինչպես նաև Արկտիկայի այլ հողերի վրա պետք է կառուցվեին երկրաֆիզիկական աստղադիտարաններ։ Գիտական աշխատանքները ֆինանսավորվել են Արկտիկայի ձկնորսության և առևտրի եկամուտներից 1,5-2,25% նվազեցումներով։ Երկրի համար ամենավիճելի տարածքների (Նովայա Զեմլյա և Ֆրանց Յոզեֆ հող) ապահովմանն ուղղված արշավախմբերը նախապես սարքավորվել են՝ չսպասելով ծրագրի վերջնական հաստատմանը։ 1928 թվականի օգոստոսին «Իտալիայի» անձնակազմի որոնումների շրջանակում Ֆրանց Յոզեֆ Լենդի հարավային ափի երկայնքով զգալի տարածքը մեկ ամիս հետազոտվել է «Գեորգի Սեդով» սառցահատ շոգենավի կողմից՝ իրականացնելով լայնածավալ հիդրո և օդերևութաբանական դիտարկումներ։ 1928 թվականի սեպտեմբերին Կրասինի սառցահատը մոտեցել է Ալեքսանդրա երկրի և Գեորգ երկրամասի ափերին։ Ջորջի հողի վրա փորձ է արվել տնակ կառուցել, եթե օդանավի անձնակազմի Չգտնված անդամները հայտնվեն, բայց մոտեցող սառույցի պատճառով ափ է նետվել միայն սննդի և շինանյութերի մի մասը: Այս ամենը տեղի է ունեցել 1920-ականների սկզբին: Նեղոսի հրվանդանի մոտ սառցահատի անձնակազմն առաջին անգամ կղզեխմբի վրա բարձրացրել է ԽՍՀՄ դրոշը։ 1928 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Նորվեգիայի կառավարությունը, հաստատելով ԽՍՀՄ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի 1926 թվականի ապրիլի 15-ի հրամանագրի մասին ծանուցումը, վերապահում է արել Ֆրանց-Իոսիֆի հողի վերաբերյալ: Մամուլում քննարկվել են 1929 թվականին արշիպելագում մշտական Նորվեգական բնակավայր ստեղծելու ծրագրերը, «Բալերոսեն» և «Տորնես 1» նավերը պատրաստվել են նորվեգական կետորսների միջոցներով, արշավախմբին մասնակցել են Նորվեգիայի ծովային սպաները։ Խորհրդային կողմը սկսել է արագացված նախապատրաստական աշխատանքները արշավախմբի համար։ Նախագիծը մշակվել է Գիտությունների ակադեմիայի Բևեռային հանձնաժողովի կողմից և հաստատվել Արկտիկական կառավարական հանձնաժողովի կողմից 1929 թվականի մարտի 5-ին։ Նախագծի հաստատումից հետո Ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդը հատկացրել է անհրաժեշտ միջոցները, իսկ նավարկության կազմակերպմանն անմիջականորեն ներգրավվեց Հյուսիսի ուսումնասիրության ինստիտուտը։ Արշավախմբի ղեկավար է նշանակվել Օտտո Շմիդտը։ 1929 թվականի հուլիսի 21-ին Գեորգի Սեդով շոգենավը լքել է Արխանգելսկը և հուլիսի 29-ին, անցնելով ծանր սառույցի միջով, մոտեցել է Ֆլորա հրվանդանին։ Դրան մոտենալու անհարմարության պատճառով մի սահնակ դուրս է եկել հրվանդան և դրոշ տեղադրել այնտեղ։ Որոշվել է աստղադիտարանը կառուցել Տիխայա ծովածոցում՝ Հուկեր կղզում, Սեդովի 1914 թվականի արշավախմբի ձմեռման վայրում: Մինչև օգոստոսի 12-ը Տիխայա ծոցում բեռնաթափվել են սարքավորումներն ու պարենը, ափին կառուցվել են տներ և ռադիոկայան, այնուհետև Գեորգի Սեդովը ջրաբանական ուսումնասիրություններ է կատարել Բրիտանական ալիքում՝ նավարկելով հյուսիս մինչև 82°14' հյուսիս: 1929 թվականի օգոստոսի 30-ին բացվել է Ֆրանց Յոզեֆ հողի վրա՝ Տիխայա ծոցում մշտապես գործող առաջին բևեռային կայանը։ Ժամը 13:30-ին նրա վրա բարձրացվել է ԽՍՀՄ դրոշը և առաջին ռադիոգրաֆիան է փոխանցվել մայրցամաքի վրա: Առաջին հերթափոխը ներառել է յոթ ձմեռողներ. Իլյաշևիչը (ձմեռային թաղամասի պետ), Բ. Դ. Գեորգիևսկին (Ֆրանց Յոզեֆ լանդշաֆտային արշիպելագի կառավարման համար լիազորված բժիշկ), Գ. Ա. Շաշկովսկին (օդերևութաբան), Է. Տ. Կրենկել (ռադիոօպերատոր), Մ. Ս. Մուրով (մեխանիկ), Վ. Ա. Զնահարև (խոհարար), Ա. Մ. Ալեքսին (ծառայող՝ խնամող)։ Այդ պահից կղզեխումբ ամեն տարի այցելել են խորհրդային բևեռային արշավախմբերը։ Այնուհետև Յուրի Գերմանի և Սերգեյ Գերասիմովի «Յոթ քաջեր» ֆիլմի սցենարը հիմնված էր թերթի հոդվածների վրա Տիխայա ծովածոցի բևեռային կայանի առաջին ձմեռողների մասին: 1930 թվականի հունվարի 12-ին և 13-ին Տիխոյ Բեյի ռադիոկայանը կարճ ալիքների վրա իրականացրել է ծայրահեղ երկար ռադիոկապ՝ Հարավային բևեռի մոտ գտնվող Ռոսի արգելապատնեշի վրա տեղակայված Բիրդի գրեթե հակատիպային անտարկտիկական արշավախմբի հետ: Նիստերը տևել են 1,5 ժամ 40 րոպե։ Իրադարձությունն այնքան անհավանական է թվացել, որ դրա մասին մի քանի օր չի հաղորդվել մեծ երկիր՝ կարծելով, որ դա կարող էր լինել նորվեգացիների կատակն այնքան ժամանակ, մինչև ռադիստ է. Տ. Կրենկելը այլ թղթակիցների միջոցով պարզել է, որ Անտարկտիդայում ամերիկյան արշավախումբը իսկապես գոյություն ունի։ 1931 թվականի հուլիսին Տիխոյ ծոցում տեղի է ունեցել գերմանական «Կոմս Զեպելին» օդային նավի և Խորհրդային «Մալիգին» սառցահատի հանդիպումը։ Օդապարիկից սառցահատին փոստ է փոխանցվել։ «Կոմս Զեպելինը» թռիչք է կատարել կղզեխմբի արևմտյան մասում, այնուհետև գնացել է դեպի Հյուսիսային Երկիր կղզեխումբ։ 1932-ի ամռանը Հյուսիսային բևեռից 900 կմ հեռավորության վրա գտնվող Ռուդոլֆ կղզու ջերմոցների ծոցում գտնվող մալիգին սառցահատի վրա արշավախումբը ստեղծել է երկրորդ սովետական բևեռային կայանը, որը դարձել է աշխարհի ամենահյուսիսայինը: Սառցե գմբեթի վրա, կայարանից 4 կմ հեռավորության վրա, եղել է բևեռային օդանավակայան։ 1936 թվականին կայանը վերածվել է Հյուսիսային բևեռ առաջին սովետական օդային արշավախմբի բազայի: Այնտեղից, 1937 թվականի մայիսին, չորս ծանր շարժիչով ANT-6A ինքնաթիռներ պապանացիներին տեղափոխել են աշխարհի գագաթ։ Ինքնաթիռներից մեկը, որը վթարի է ենթարկվել վայրէջքի ժամանակ, մնացել է կղզում և այժմ եզակի պատմական ցուցանմուշ է: Կայանը ամբողջ տարվա ընթացքում աշխատել է 1936 թվականից մինչև 1942 թվականի ապրիլ և 1947-1995 թվականներին: Ֆրանց Յոզեֆ Երկիրը Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ֆաշիստական Գերմանիայի ներկայացուցիչները գաղտնի հայտնվել են Ֆրանց Յոզեֆ երկչում: 1944 թվականին այստեղ կազմակերպվել է գերմանական օդերևութաբանական կայան, որտեղ աշխատել են10-15 մարդ (մեկ սեզոնի համար), ովքեր ստիպված են եղել սպիտակ արջի միս ուտել և շտապ տարհանվել են՝ նույնիսկ հրաժարվելով որոշ փաստաթղթերից (կայանի գոյության մասին սովետական կողմն իմացել է միայն 1950-ական թվականներին, երբ հայտնաբերել են նրա մնացորդները)։ Գերմանական օդերևութաբանական կայանի մնացորդները հայտնաբերվել են Հյուսիսային ծովային գլխավոր երթուղու «Արկտիփրոջեքթ» հետազոտական խմբի կողմից՝ Տոպորկովի գլխավորությամբ: 1951 թվականին նրա մասնակիցները վայրէջք են կատարել Ալեքսանդրա հողի վրա «Դեժնև» սառցահատ շոգենավից Դեժնևի ծովածոցի տարածքում, նրանք այդտեղ են եղել օդանավակայան կառուցելու համար վայրեր փնտրելու նպատակով և անմիջապես հանդիպել են անհայտ շենքերի և թքի երկայնքով ցրված իրերի: Պահպանվել է 4-5 բլինդաժ, որից 2-ը՝ սպայական։ Կայանը նավակ է ունեցել արտաքին շարժիչով և հզոր ռադիոկայան, որի կայմը, գաղտնիության համար, իջեցված է եղել կռունկի պես։ Բելմերի շուրջ փորված խրամատն ունեցել է գնդացրային և ականանետային բներ և նախատեսված է եղել համակողմանի պաշտպանության համար։ Տեղում լքվել են բազմաթիվ զենքեր, այդ թվում՝ ականանետեր, զինամթերք, ինչպես նաև գաղտնի փաստաթղթեր և եղանակային տեղեկամատյաններ: Ըստ ենթադրությունների՝ կայանը կառուցվել է 1942 թվականի ամառ-աշնանը՝ նպատակ ունենալով օդերևութաբանական աջակցություն ցուցաբերել Գերմանիայի ավիացիայի և նավատորմի գործողություններին Բարենցի ծովի տարածքում և հապճեպ լքվել է 1944 թվականի վերջին-1945 թվականի սկզբին, այնպես որ հեռանալիս նրանք նույնիսկ ժամանակ չեն ունեցել որևէ բան ականապատելու: Կայարանում հայտնաբերված կոտրված վայրէջքի սարքից անիվի հիման վրա եզրակացություն է արվել, որ մարդկանց համար երևի եկել է «Կոնդոր» տեսակի ինքնաթիռ: Շինհրապարակը (մոտ 100 կիլոմետր հեռավորության վրա Տիխայա ծոցում գտնվող խորհրդային բևեռային կայանից) պատահական չի ընտրվել։ Ալեքսանդրա Երկիրը առավել մանրամասն ուսումնասիրվել է «Գրաֆ Ցեպելին» օդանավի կողմից 1931 թվականի թռիչքի ժամանակ (խորհրդային մասնագետների մասնակցությամբ): Հետպատերազմյան շրջան 1950-ականներին Ֆրանց Յոզեֆի Երկրում ստեղծվել են երկրի ռադիոինժեներական ՀՕՊ ուժերի «կետերը»: Դրանք տեղակայված են եղել Գրեհեմ Բել կղզում (30-րդ առանձին ռադիոտեղորոշիչ «Գրահեմ Բել» ընկերություն և սառցե օդանավակայանը սպասարկող առանձին օդային հրամանատարական կետ) և Ալեքսանդրա Երկիր կղզում (31-րդ առանձին ռադիոտեղորոշիչ «Նագուրսկայա» ընկերություն): «Կետերը» 4-րդ դիվիզիայի 3-րդ ռադիոտեխնիկական գնդի մաս են կազմել (ինչպես գնդի, այնպես էլ դիվիզիայի շտաբը գտնվել է Նովայա Զեմլյայի Բելուշյա Գուբա գյուղում) երկրի ՀՕՊ ուժերի 10-րդ առանձին բանակի շտաբը գտնվել է Արխանգելսկում): Այս կետերի հետ կապը պահպանվել է Դիկսոնի միջոցով, պաշտոնական փոստային հասցեն եղել է՝ «Կրասնոյարսկի երկրամաս, Դիքսոն կղզի-2, ՅուՅա 03177 զորամաս»: Այս «կետերը» Խորհրդային Միության ամենահյուսիսային զորամասերն էին։ Դրանք վերացվել են 1990-ականների սկզբին: 1957 թվականի ամառվանից Հեյս կղզում է գտնվում Էռնստ Կրենկելի աստղադիտարանը, որը մթնոլորտի համար հրթիռային կայան է: Հեյս կղզու արձակման վայրից 1957 թվականի նոյեմբերից մինչև 1990 թվականի դեկտեմբերը կատարվել են M-100 օդերևութաբանական հրթիռների 1950 հաջող արձակումներ՝ մինչև 100 կմ բարձրության բարձրությամբ։ Ռուսական ժամանակաշրջան 1990 թվականից մինչև 2010 թվականներին արշիպելագում աշխատել է Ռուսաստանի մշակութային և բնական ժառանգության գիտահետազոտական ինստիտուտի Արկտիկական ծովային համալիր արշավախումբը: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո կղզեխմբի բազմաթիվ օբյեկտներ, ինչպես նաև սարքավորումներ և վառելիքի պաշարներ լքվել են։ 2010 թվականի հաշվարկների համաձայն՝ Ֆրանց Յոզեֆ Երկրի կղզիներում կային մոտ 250,000 բարել վառելիք (մինչև 60 հզ տոննա նավթամթերք), որոնք պահվում էին ոչ պատշաճ պայմաններում և սպառնում էին կղզիների էկոլոգիական վիճակին։ Բացի այդ, մոտ 1 միլիոն ավել դատարկ տակառ ցրվել է կղզիներով մեկ։ 2012 թվականից սկսվել է Արկտիկայի մաքրման ծրագիր։ 1985 թվականին «Կապիտան Դրանիցին» սառցահատի վրա պատմական և հնագիտական արշավախումբը հայտնաբերել է մի նեղուց Նորթբրուք կղզում, որը բաժանել է կղզին արևմտյան և արևելյան մասերի և նախկինում փակվել է սառցադաշտով: Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում կղզու բաժանման ևս մի քանի բացահայտումներից հետո արդյունքում ստացված կղզիները 2020 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Ռուսաստանի կառավարության հրամանով ստացել է Արևմտյան Նորթբրուկ և Արևելյան Նորթբրուկ անվանումները: 2004 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Ալեքսանդրա Երկրի վրա տեղադրվել է հուշատախտակ «որպես նշան, որ այստեղ՝ Նագուրսկայայում, Ֆրանց Յոզեֆի հողում, կստեղծվի առաջին ռուսական բազան, որից կսկսվի 21-րդ դարում Արկտիկայի զարգացումը»: Դիմումատու թիմը ներառում էր՝ Ռուսաստանի ԱԴԾ-ն, Արկտիկայի տարածաշրջանային սահմանային վարչությունը, Հիդրոօդերևութաբանության և շրջակա միջավայրի մոնիտորինգի դաշնային ծառայությունը, «Բևեռային հետազոտողների ասոցիացիա» միջտարածաշրջանային հասարակական կազմակերպությունը, Բևեռային հիմնադրամը, Արկտիկայի և Անտարկտիկայի ուսումնասիրության գիտական կենտրոնը: 2008 թվականի օգոստոսի 1-ին կղզեխմբի որոշ արևմտյան կղզիներով անցել է Արեգակի ամբողջական խավարման շերտ։ 2016 թվականին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը սկսել է Ալեքսանդրա հողում Նագուրսկոյե օդանավակայանի կառուցումը: Բետոնե թռիչքուղու երկարությունը ծրագրվում է 2500 մ, լայնությունը՝ մինչև 46 մ, ինչը թույլ կտա ընդունել բոլոր տեսակի ինքնաթիռները Ռուսաստանի օդատիեզերական ուժերում։ Այսպիսով, Նագուրսկոյեն կդառնա Հյուսիսային բևեռին ամենամոտ անշարժ օդանավակայանը, նախատեսվում է, որ կղզու վրա հիմնված կլինեն Իլ-78, Ա-50, Ա-100, Իլ-38 և այլն։ Նախատեսվում է նաև Սու-27 և ՄիԳ-31 կործանիչներ մշտապես տեղակայել Նագուրսկոյե օդանավակայանում, որոնց խնդիրն է ապահովել Ռուսաստանի օդային սահմանների լիարժեք պաշտպանությունը Արկտիկայի տարածաշրջանում։ 2020 թվականի հունվարի 1-ից մտնում է Պրիմորսկի մունիցիպալ շրջանի «Տալաժսկոե» գյուղական բնակավայրի կազմի մեջ։ Աշխարհագրություն Ֆրանց Յոզեֆ Երկիրը Ռուսաստանի և աշխարհի ամենահյուսիսային տարածքներից մեկն է։ Այն բաղկացած է 192 կղզիներից, որոնց ընդհանուր մակերեսը կազմում է 16134 կմ²։ Բաժանված է 3 մասի՝ Արևելյան, մյուսներից առանձնացված Ավստրիական նեղուցով, խոշոր կղզիներով Վիլչեկի Երկիր (2,0 հզ կմ²), Գրեմ-Բել (1,7 հզ կմ²) Կենտրոնական՝ Ավստրիական նեղուցի և Բրիտանական ջրանցքի միջև, որտեղ գտնվում է կղզիների ամենամեծ խումբը՝ Գալլա (974 կմ²) կղզու գլխավորությամբ, արևմտյան՝ Բրիտանական ջրանցքից արևմուտք, որը ներառում է ամբողջ արշիպելագի ամենամեծ կղզին՝ Ջորջի երկիրը (2,9 հզ կմ²), մեկ այլ խոշոր կղզի է Ալեքսանդրայի երկիրը (1044 կմ²): Ֆրանց Յոզեֆի հողային արշիպելագի կղզիների մեծ մասի մակերեսը սարահարթային է։ Միջին բարձրությունները հասնում են 400-490 մ-ի (կղզեխմբի ամենաբարձր կետը 620 մ է)։ Ռուդոլֆ կղզու Ֆլիգելի հրվանդանից արևմուտք գտնվող ափը Ֆրանց Իոսիֆի, Ռուսաստանի, Եվրոպայի և Եվրասիայի երկրի ամենահյուսիսային կետն է: Մերի Հարմսվորթ հրվանդանը կղզեխմբի ծայրահեղ արևմտյան կետն է, Լամոն կղզին ամենահարավային է, Գրեմ Բել կղզու Օլնի հրվանդանը՝ ամենաարևելյան: Երկրաբանություն Կղզիները հիմնականում կազմված են ավազաքարերից, տիղմաքարերից և կրաքարերից, որոնք ծածկված են հորիզոնական բազալտե ծածկույթների արտահոսող շերտով բազալտի հաստությունը 20-30 մ է): Գորշ ածուխը հայտնաբերվել է Յուրայի դարաշրջանի թերթաքարերի և ավազաքարերի մեջ Ֆլորա հրվանդանում: Արշիպելագի հիմնական հանքային պաշարներն են շագանակագույն ածուխները, ֆոսֆորիտները և հարակից բաղադրիչները՝ տիտան, վանադիում, իտրիում, սկանդիում, հազվագյուտ հողային մետաղներ, թորիում: Ջրագրություն Կղզիների մեծ մասը ծածկված է սառցադաշտերով, դրանցից զերծ վայրերում կան բազմաթիվ լճեր, որոնք գրեթե ամբողջ տարվա ընթացքում ծածկված են սառույցով: Կղզիների ամբողջ մակերեսը ծածկված է հավերժական սառցե հողերով (հավերժական սառույց): Լճեր Շատ լճեր դեռ անուններ չունեն, հետևյալները ձեռք են բերել իրենց սեփական անվանումները՝ տիեզերական, սառցե, մակերեսային, հյուսիսային և այլն: Սառցադաշտեր Կղզեխմբում սառցադաշտերի ուսումնասիրությունը հատկապես ինտենսիվորեն սկսվել է Միջազգային երկրաֆիզիկական տարվա սկզբից: Երկու տարվա դաշտային աշխատանքի արդյունքում ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի այս ռուսական արշավախմբի մասնակիցները ստացել են տարածքի սառցադաշտաբանության առաջին ամփոփագիրը, որը հրապարակվել է «Ֆրանց Յոզեֆ Երկրի սառցադաշտը» կոլեկտիվ մենագրության մեջ (հեղինակներ Մ. Գ. Գրոսվալդ և այլք, 1973 թվական): Այն պարունակում է սառցադաշտային համալիրների մորֆոլոգիայի, սառցադաշտային կլիմայի, սառցագոյացման գոտիների, ջերմաստիճանային պայմանների, սառցադաշտերի կառուցվածքի և տեկտոնիկայի բնութագրերը։ Գրոսվալդը և նրա գործընկերները առաջինն են եղել , որ կարևոր եզրակացություն արեցին, որ Երկրում-ում սառցադաշտը նվազում է: Մինչ այս աշխատանքները, համաշխարհային գիտական հանրությունը կարծում էր, որ Երկրում-ում սառցադաշտը կայուն է կամ նույնիսկ աճում է։ Կղզախմբի տարածքի 87%-ը ծածկված է սառցադաշտերով: Սառույցի հզորությունը տատանվում է 100-ից 500 մ-ի սահմաններում: Սառցադաշտն առավել ինտենսիվորեն նկատվում է յուրաքանչյուր կղզու և արշիպելագի հարավ-արևելքում և արևելքում, որպես ամբողջություն: Սառույցի ձևավորումը տեղի է ունենում միայն սառցադաշտային գմբեթների գագաթային մակերեսների վրա։ Կղզեխմբի սառցադաշտերը ինտենսիվորեն կրճատվում են, և եթե դեգրադացիայի նկատվող տեմպը պահպանվի, ապա Ֆրանց Յոզեֆի երկրի սառցադաշտը կարող է անհետանալ 300 տարի անց: Ծով Կղզեխումբը գտնվում է Բարենցի ծովի հյուսիսային սահմանին, նրա բոլոր ներքին նեղուցները պատկանում են այս ծովին։ Կղզեխմբի մի քանի կղզիների հյուսիսային ափերը (Ալեքսանդրա Լենդ, Արթուր կղզի, Ռուդոլֆ կղզի, Եվա Լիվ կղզի) ողողվում են անմիջապես Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսով։ Գրեհեմ Բել կղզու արևելյան ափին գտնվող Կոլզատ հրվանդանը համարվում է Կարայի ծովի ծայրահեղ հյուսիսարևմտյան կետը և արշիպելագի միակ մասն է, որը ողողված է այս ծովով: Կլիմա Կղզեխմբի կլիման սովորաբար արկտիկական է։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը մինչև -12 °C (Ռուդոլֆ կղզի), Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը -1,2 °C-ից Տիխոյ ծոցում (Գուկերա կղզի) մինչև +1,6 °C (Հեյսի կղզի, որտեղ գտնվում է աշխարհի ամենահյուսիսային օդերևութաբանական կայանը՝ Կրենկելի աստղադիտարանը), հունվարի միջին ջերմաստիճանը մոտ -24 °C է (ձմռանը նվազագույն ջերմաստիճանը մինչև -52 °C), քամին հասնում է 40 մ/վրկ: Տեղումները տարեկան ընկնում են 200-300 մմ-ից մինչև 500-550 մմ (սառցադաշտային գմբեթների կուտակման գոտում): Բնակչություն Կղզեխմբում մշտական բնակչություն չկա։ Չկա մի համայնքապետարան կամ բնակավայր։ Ժամանակավոր բնակչությունը բաղկացած է գիտահետազոտական կայանների գիտնականներից, օդերևութաբաններից, ԱԴԾ սահմանապահներից և «Arctic Trefoil» ռազմաբազայի կայազորից: 2005 թվականին Հեյս կղզու տարածքում բացվել է աշխարհի ամենահյուսիսային «Արխանգելսկ 163100» փոստային բաժանմունքը, որը պետք է աշխատեր 1 ժամ՝ երեքշաբթի, չորեքշաբթի, հինգշաբթի և ուրբաթ ժամը 10-ից մինչև 11-ը: 2019 թվականի մայիսից մասնաճյուղը փակ է բնակչության պակասի պատճառով։ Ալեքսանդրա Լենդ և Ռուդոլֆ կղզիներում կան բևեռային կայաններ։ Հեյս կղզում կա երկրաֆիզիկական աստղադիտարան, որը կրում է Է. Թ. Կրենկել (1957 թվականից)։ Բուսական և կենդանական աշխարհ Անոթային բույսերի տեսակների թիվը բավականին փոքր է և չի գերազանցում 50 տեսակը (օրինակ, Նոր Սիբիրյան կղզիներում կա 135 այդպիսի տեսակ, Հյուսիսային երկիր կղզիներում՝ մոտ 65, Վրանգել կղզում ավելի քան 300 տեսակ)։ Բուսական ծածկույթում գերակշռում են մամուռներն ու քարաքոսերը։ Կան նաև բևեռային կակաչներ, քարբեկ, ճարտարուկ, բևեռային ուռենին: Կաթնասուններից են բևեռային արջը և ավելի հազվադեպ՝ բևեռաղվեսը։ Կղզիները շրջապատող ջրերում բնակեցված են օղակավոր փոկը, մորուքավոր փոկը, տավիղ փոկը, ծովացուլը, կենտեղջյուրը և բելուգա կետը: Ամենաբազմաթիվ (26 տեսակ) թռչուններն են՝ փոքրիկ ավուկները, գիլեմոտները, գիլեմոտները, կիտիվեյկները, սպիտակ որորը, գլյուկոզուկները և այլն։ ամռանը ձևավորելով այսպես կոչված թռչունների գաղութներ։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Белов, Михаил Иванович. По следам полярных экспедиций. — Л. : Гидрометеоиздат, 1977. — 144 с. : ил. Земля Франца Иосифа : сб. статей / СССР, Науч.-техн. упр. ВСНХ № 352. — М. : Государственное Техническое Издательство, 1930. — (Арктический и антарктический научно-исследовательский институт ; вып. 47). Земля Франца-Иосифа : [моногр.]. — М. : Paulsen, 2013. — 680 с. : 768 ил. — (Острова и архипелаги Российской Арктики / под общей ред. нач. МАКЭ П. В. Боярского). Иванычук М. Н. 14 месяцев на земле Франца Иосифа : Впечатления зимовщика. — Харьков : Український робітник, 1934. — 122, [2] с. Каневский, Зиновий Михайлович. Есть земля на севере Францева Иосифа // Знание — сила. — 1968. — № 11. — С. 8—12. Муров М. С. Записки полярника. — Л., 1971. Попов С. В., Троицкий В. А. Архипелаг Земля Франца-Иосифа // Топонимика морей советской Арктики / под ред. Л. А. Борисова. — Л. : Русское географическое общество, 1972. — С. 85—128. Саватюгин Л. М., Дорожкина М. В. Архипелаг Земля Франца-Иосифа: история, имена и названия. — СПб. : ААНИИ, 2012. — 484 с. — ISBN 978-5-98364-054-2. Шокальский, Юлий Михайлович (1890–1907). «Франца-Иосифа Земля». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ.: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) Արտաքին հղումներ «Կոշտ եզրը լուրջ տրամադրություն է ստեղծում». Новости. НТВ. 2008 թ․ սեպտեմբերի 13. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 17-ին.