Հերոս քաղաք Լենինգրադին

«Հերոս քաղաք Լենինգրադին» (ռուս.՝ Городу-Герою Ленинграду), կոթող Սանկտ Պետերբուրգի Ապստամբության հրապարակում։ Տեղադրվել է 1985 թվականի ապրիլի 12-ին, հանդիսավոր բացվել է 1985 թվականի մայիսի 8-ին։ Հուշարձանի հեղինակներն են ճարտարապետներ Վ. Ս. Լուկյանովը և Ա. Ի. Ալիմովը։ Բրոնզե բարձրաքանդակները պատրաստել են քանդակագործներ Ա. Ս. Չարկինը, Վ. Դ. Սվեշնիկովը, Բ. Ա. Պետրովը և Ա. Ա. Վինոգրադովը։ Ինժեներական հաշվարկներն իրականացվել են Վ. Մ. Իվանովայի և Բ. ն. Բրուդնոյի ղեկավարությամբ։ Հուշարձանի նկարագրություն Հուշարձանը տեղադրված է Ապստամբության հրապարակի կոմպոզիցիոն կենտրոնում և ավարտում է Նևսկի պողոտայի հիմնական մասը։ Հրապարակի պարագծի երկայնքով նրա շուրջը տեղակայված են Մոսկվայի երկաթուղային կայարանը, «Օկտյաբրսկայա» հյուրանոցը, մետրոյի «Ապստամբության հրապարակ» կայարանը։ Շինությունների ամբողջ համալիրը ստեղծում է միասնական անսամբլ՝ հիշեցնելով քաղաքի դրամատիկ պատմությունը Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին։ Կոթողը 36 մետր ընդհանուր բարձրությամբ ուղղահայաց գրանիտե մոնոլիտ է, որը զարդարված է բրոնզե բարձրաքանդակներով և պսակված է «Հերոսի Ոսկե աստղով»։ Հնգանիստ հուշարձանը բաղկացած է պսակազարդ գագաթից, կենտրոնական բնից՝ 22,5 մետր բարձրությամբ, տասմետրանոց խարիսխից և հիմքից։ Խարիսխի տրամագիծը 3,6 մետր է։ Հիմքի լայնությունը 9 մետր է: Հիմնական մասի քաշը 360 տոննա է: Բազայի և հիմքի հետ հուշարձանի ընդհանուր քաշը 750 տոննա է։ Բրոնզե ծաղկեպսակի տրամագիծը 4,5 մետր է։ Գագաթի բարձրությունը աստղի հետ միասին 3,6 մ է: Կոթողի ստորին մասում տեղադրված են օվալաձև բարձրաքանդակներ, որոնք պատկերում են Լենինգրադի հերոսական պաշտպանության հիմնական պահերը՝ «Շրջափակում», «Թիկունքը ռազմաճակատին» (ռուս.՝ «Тыл — фронту»), «Հարձակում», «Հաղթանակ»։ Դեկորատիվ զարդատախտակի վրա Լենինի շքանշանն է և մակագրություն՝ «Հերոս քաղաք Լենինգրադին»։ Բարձրաքանդակների վերևում, ավարտելով կոթողի հիմքը, հնգանկյուն մոնոլիտ բունը շրջանակված է փառքի բրոնզե ծաղկեպսակով։ Կառույցի գագաթը պսակված է «Ոսկե աստղով»։ ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության հրամանագրի՝ քաղաքին «Ոսկե աստղ» մեդալ շնորհելու մասին տեքստը, հակառակ գերազանցության բարձրագույն աստիճանի՝ «հերոս քաղաք» կոչման մասին դրույթին, չի տեղադրվել կոթողի վրա։ Այն մեծությամբ երկրորդ գրանիտե մոնոլիտն է Լենինգրադում՝ Դվորցովայա հրապարակում գտնվող Ալեքսանդրյան սյունից հետո։ Նևսկի պողոտայում երկու բարձրահարկ կառույցներ՝ Քաղաքային դումայի աշտարակը և «Հերոս քաղաք Լենինգրադին» կոթողը, կանոնավոր հնգանկյուններ են։ Սա բարենպաստ էֆեկտ է ստեղծում բոլոր դիտակետերից և լավ է հարմարվում քաղաքային լանդշաֆտի հետ, այդ պատճառով շատ քաղաքաբնակներ ավանդաբար կարծում են, որ այդ երկու կառույցներն էլ քառակուսի են։ Ստեղծման պատմություն Լենինգրադն առաջին անգամ կոչվել է «հերոս քաղաք» գերագույն գլխավոր հրամանատարի հրամանում 1945 թվականի մայիսի 1-ին։ 1965 թվականի մայիսի 8-ին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության կողմից հաստատվել է գերազանցության բարձրագույն աստիճանի՝ «Հերոս քաղաք» կոչման մասին դրույթը, որը նախատեսում էր համապատասխան հուշարձան-կոթողի տեղադրում Լենինի շքանշանի պատկերով, «Ոսկե աստղ» մեդալով և ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության հրամանագրի տեքստով։ Նիկոլայ Վասիլևիչ Գոգոլի «Արդի ժամանակի ճարտարապետության մասին» (ռուս.՝ «Об архитектуре нынешнего времени») աշխատության մեջ, որը լույս է տեսել 1835 թվականին «Արաբեսկի» ժողովածուում, կան հետևյալ տողերը. «Քաղաքը պետք է կազմված լինի բազմազան զանգվածներից, եթե ուզում ենք, որ այն հաճույք պատճառի հայացքներին... Թող այնտեղ տեսանելի լինեն և՛ թեթևակի ուռուցիկ գմբեթը, և՛ կրոնական անսահման սրաձողը, և՛ արևելյան խույրը, և՛ իտալական հարթ տանիքը, և՛ բար ֆիգուրային ֆլամանդականը, և՛ քառանիստ բուրգը, և՛ կլոր սյունը, և՛ անկյունավոր կոթողը»: Ինչպես գրել է այս հուշարձանի հեղինակը, գրողի խոսքերն ինչ-որ չափով ազդել են և՛ հուշարձանի տեղադրման վայրի ընտրության, և՛ բուն կոթողի կոմպոզիցիոն-գեղարվեստական լուծան վրա։ Գրանիտե բլոկները, որոնցից 1952 թվականին ստեղծվել է Ն. Ա. Ռիմսկի-Կորսակովի հուշարձանի պատվանդանը (ճարտարապետ՝ Մոդեստ Շեպիլևսկի), պատրաստված են քարերից, որոնք նախկինում ներառված էին եղել Ալեքսանդր III-ի հուշարձանի պատվանդանի մեջ, որը մինչև 1937 թվականը կանգնած էր Ապստամբության հրապարակում։ Երեսուն տարի անց պրոֆեսոր Մ. Ա. Շեպիլևսկու աշակերտ-ճարտարապետ Վ. Ս. Լուկյանովը այդ հրապարակի կենտրոնի համար նախագծել է «Հերոս քաղաք Լենինգրադին» կոթողը։ Հուշարձանը պատրաստված է գրանիտից, որը արդյունահանվել է Վիբորգ քաղաքից ոչ հեռու գտնվող «Վոզրոժդենիե» քարհանքից։ 1983 թվականի նոյեմբերի 6-ին 2200 տոննա կշռող մոնոլիտն առանձնացվել է հիմնական ժայռից։ Հուշարձանը գրանիտե բլոկից փորագրել է քարտաշ Մ. Վ. Դոկուչաևի բրիգադը։ Քարի նախնական մշակումը կատարվել է քարհանքում։ Վերջնական երեսակումը կատարվել է Լենինգրադում՝ Ապստամբության հրապարակում։ Կոթողի հարդարման զբաղվել է ողորկող Վ. Ն. Անդրեևի բրիգադը։ Աստղը պատրաստվել է Լենինգրադի Ծովակալության ասոցիացիայում: Չժանգոտվող պողպատից պատրաստված «Ոսկե աստղի» տրամագիծը 1,8 մ է: Կոթողի վերին հատվածը հավաքել են Ն. Ի. Վլասովի և Ա. Ն. Իզյումովի բրիգադները։ Ճարտարապետ Վ. Ս. Լուկյանովը գրել է. «...երբեմն Հերոս քաղաքի կոթողը անվանում են «Стелла» (երկու л-ով)՝ մոռանալով, որ ստելլան լատիներենում պարզապես «աստղ» է։ Հռոմեացի ճարտարապետների ավանդույթի համաձայն՝ հուշարձանը կարելի էր անվանել «Stella Obeliscus»՝ «Աստղային կոթող»։ Հիմքում տեղադրված են ավելի քան հիսուն երկաթբետոնե ցցագերաններ։ Հուշարձանի հիմքը ստեղծվել է «Գլավլենինգրադստրոյ» № 16 տրեստի շինարարների կողմից՝ ենթակապալառու կազմակերպությունների հետ։ Ուղղահայաց բլոկը պատվանդանին բարձրացնելու գործողությունը կատարել են «Սոյուզպրոմբումմոնտաժ» տրեստի մոնտաժողները՝ բրիգադիր է. Ա. Բեկմուրզինի գլխավորությամբ։ «Հերոս քաղաք Լենինգրադին» կոթողի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1985 թվականի մայիսի 8-ին՝ Հաղթանակի օրվա նախօրեին։ Բացման արարողությանը ներկա են եղել քաղաքի բոլոր շրջանների հազարավոր պատվիրակներ: Կոթողի ստորոտին կանգնած էր պատվո պահակախումբ, որը բերում էր Լենինգրադի և Լենինգրադի մարզի՝ շքանշաններով պսակված դրոշները, զորամասերի մարտական դրոշները, որոնք աչքի էին ընկել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մարտերում։ Ապստամբության հրապարակը, Նևսկի և Լիգովսկի պողոտաները զարդարված էին դրոշներով և պաստառներով։ Ի հիշատակ հանդիսավոր միջոցառման, թողարկվել են հուշանվերային կրծքանշաններ, հատուկ դրոշներ, հուշամեդալ, բացիկներ ճարտարապետ Վ. Ս. Լուկյանովի՝ «Հերոս քաղաք Լենինգրադին» կոթողի նախագծի էսքիզներով։ Կոթողի բացման պատվավոր իրավունքը տրվել է վաստակավոր քաղաքաբնակներին, որոնց թվում էին էրմիտաժի տնօրեն ակադեմիկոս Բ. Բ. Պիոտրովսկին, Լենինգրադի ռազմածովային բազայի հրամանատար, ծովակալ Վ. Ա. Սամոյլովը, Խորհրդային Միության հերոս Վ. Ն. Խարիտոնովը, Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս Վ. Ս. Չիչերովը, գիտության, մշակույթի և արվեստի գործիչներ: Լենինգրադի ռազմական օկրուգի համահավաք նվագախումբը կատարել է Լենինգրադի օրհներգը («Гимн Великому городу»), Հայրենական մեծ պատերազմի շրջանի քայլերգեր և ԽՍՀՄ պետական օրհներգը։ Պատվո պահակախումբը, բոլոր տեսակի զորքերի զինվորները հանդիսավոր շարքով անցել են «Հերոս քաղաք Լենինգրադին» կոթողի դիմացով։ Կոթողի մոտ ծաղիկներ են դրել Լենինգրադի բնակիչները, գլխավոր հյուպատոսությունների ներկայացուցիչները, բարեկամ երկրների բանակների զինծառայողները։ Պետական տոների օրերին այս հուշարձանին ծաղիկներ դնելը դարձել է քաղաքային ավանդույթ։ Ամեն տարի՝ սկսած 2013 թվականից, Հաղթանակի օրը՝ մայիսի 9-ին, «Հերոս քաղաք Լենինգրադին» կոթողից սկսվում է «Անմահ գնդի» հանդիսավոր երթը։ 2019 թվականին Հայրենական Մեծ պատերազմի վետերաններ իրենց հարազատների դիմանկարներով Նևսկի պողոտայով շարասյունով անցել են ավելի քան մեկ միլիոն քաղաքացիներ։ 2020 թվականի ապրիլի 10-ին շրջանառության մեջ է դրվել Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետության № 190 փոստային նամականիշը՝ 20 ռուբլի անվանական արժեքով և «առաջին օրվա» փոստային ծրարը՝ Ապստամբության հրապարակում կոթողի, Գեորգիևյան ժապավենի, պետական պարգևներըի պակերով և «Փառք հերոս քաղաք Լենինգրադին» (ռուս.՝ «Слава Городу-Герою Ленинграду!») բառերով։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Лисовский В.Г. Санкт-Петербург:в 2т. Т.2, От классики к современности. — СПб: Коло, 2009. — 584 с. — ISBN 978-5-901-841-58-7 Сталин И.В. Сочинения. – Т. 15. — М.: «Писатель», 1997. С.218-221. Приказ Верховного Главнокомандующего от 1 мая 1945 года, N 20. Положении о почетном звании «Город-Герой», утверждённом Указом Президиума Верховного Совета СССР от 8 мая 1965 года (Ведомости Верховного Совета СССР, 1965, N 19, ст. 248, пункт 7.) Исаченко В.Г. Памятники Санкт-Петербурга. Справочник. — СПб.: «Паритет», 2004. — 298 с. — ISBN 5-93437-188-6 Кириков Б. М., Кирикова Л. А.,Петрова О. В. Невский проспект. Дом за домом. 2-е изд.,испр. — М.: Центрполиграф, 2006. — 371 с. — ISBN 5-9524-2069-9 Лукьянов В. С. Девятый обелиск. // журнал «История Петербурга». — № 6(40). — СПб., 2007. — С. 36—41 Исаченко В. Г. Площадь Восстания, газета «Трудовая Россия», N9(287). Bulakh A.G.,Abakumova N.V.,Romanovsky J.V. St Petersburg: A History in Stone. — SPb: SPb University Press, 2010. — 174 с. — ISBN 978-5-288-05020-6, p. 61-62. Гусаров А.Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб, 2010. — ISBN 978-5-93437-363-5 Золотоносов М.Н. Бронзовый век: Иллюстрированный каталог памятников. Издание 2-е, переработанное и дополненное. — СПб.: Новый Мир Искусства, 2010. — 784 с. — ISBN 978-5-902640-07-3, стр. 120—128. Ковальчук В. М., Чистиков А. И. Ленинград и ленинградцы в годы блокады. — СПб.: Лики России, 2012. — ISBN 978-5-87417-394-4, стр. 246. Андрей Гусаров. По Петербургу с книгой в руках. Путеводитель по Северной столице на все случаи жизни.. — СПб.: «Центрполиграф», 2013. — ISBN 978-5-227-04041-1, стр. 155. Гусаров А. Ю. Петербургские полщади. — СПб.: «Паритет», 2014. — С. 187. — 512 с. — 2500 экз. — ISBN 978-5-93437-406-9 Исаченко В. Г. Архитектурные ансамбли Петербурга. От основания до наших дней. Справочник. — СПб.: «Паритет», 2015. — 656 с. — ISBN 978-5-93437-404-5, стр. 117, 633. Жарова Е. А., Мануртдинова В. В., Шишкина Е. А., Шудрова Е. В. Памятники Санкт-Петербурга / Ефремова Н. Н.. — Справочник. — СПб.: Государственный музей городской скульптуры, 2016. — С. 395, 484. — 496 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-7937-1376-4 А. Ю. Гусаров Вокруг Знаменской площади, часть 2, глава 1 // Обелиск Городу-Герою Ленинграду. — М.: «Центрполиграф», 2021. — С. 63—95. — 234 с. — (Всё о Санкт-Петербурге). — ISBN 978-5-227-09527-5 Արտաքին հղումներ В. С. Лукьянов. «Звезда над Городом» (10 историй). СПбИИ РАН. Արխիվացված 2021-12-10 Wayback Machine ЦГ Архив КФД. АР 215703 Установка обелиска «Городу-герою Ленинграду» 1 апр. 1985 г. (арх. В.С.Лукьянов, А.И.Алымов, инж. В.М.Иванов, Б.Н.Брудно). ЦГ Архив КФД. АР 215704 Обелиск «Городу-герою Ленинграду» (арх. В.С.Лукьянов, А.И.Алымов, инж. В.М.Иванов, Б.Н.Брудно) май 1985 г. Е.А.Шишкина. Звезда над Городом-Героем-Ленинградом. Государственный музей городской скульптуры. Положении о почетном звании «Город-Герой», утверждённом Указом Президиума Верховного Совета СССР от 8 мая 1965 года. ARTRU.INFO Архитектор В. С. Лукьянов. В. Г. Исаченко, Площадь Восстания. Արխիվացված 2016-09-20 Wayback Machine Лукьянов В.С.: История Петербурга: Девятый обелиск: О создании монумента Городу-Герою Ленинграду на пл. Восстания в 1983-1985. N.6(40)/2007 «С уважением к памяти» № 6 (82), июнь 2015 г. стр. 8. 70 лет Победы. В честь высшей награды Ленинграду. Евгения Дылёва, Как выборгский гранит стал обелиском в центре Петербурга. Создан Комитет защиты площади Восстания. GLAVGUIDE Piter. Обелиск Городу-Герою Ленинграду. Արխիվացված 2023-02-05 Wayback Machine 100ТВ 07.05.2013. Что важней: «Исторический вид» или память о войне? Обелиск «Городу-Герою Ленинграду». Путеводитель по Санкт-Петербургу «Привет Питер». «Президентская Библиотека». Гулякин В. Н. — Обелиск «Городу-герою Ленинграду». Алина Дмитриева. Памятник проверили в трубе. Как создавали обелиск «Городу-герою Ленинграду».