Եկատերինա II-ի արձան (Սանկտ Պետերբուրգ)

Եկատերինա II-ի արձան, Սանկտ Պետերբուրգի Օստրովսկի հրապարակում գտնվող հուշարձան, որը կանգնեցվել է կայսրուհի Եկատերինա II-ի պատվին 1873 թվականին։ Արձանի պատմությունը 1861 թվականի սկզբին Գիտությունների ակադեմիան մրցույթ է հայտարարել Եկատերինա II-ի հուշարձանի նախագծման համար՝ նվիրված նրա գահ բարձրանալու 100-ամյակին։ Հուշարձանը պետք է տեղադրվեր Ցարսկոյե Սելոյի Եկատերինա պալատի մոտ։ Ներկայացվել է մոտ 8 նախագիծ, մրցանակը շնորհվել է նկարիչ Մ.Օ.Միկեշինի նախագծին։ 1865 թվականին որոշվել է այն տեղադրել Սանկտ Պետերբուրգում՝ Ալեքսանդրինյան թատրոնի դիմաց։ Միաժամանակ որոշվել է հուշարձանին ավելացնել Բեցկու և Բեզբորոդկոյի կերպարները։ Հուշարձանի մոդելը, որը պատրաստված է բնական չափերով, գնվել է Ցարսկոյե Սելոյի պալատի համար և գտնվում է Ցարսկոյե Սելոյի «Grotto» տաղավարում: Ալեքսանդրիայի հրապարակի կենտրոնում հուշարձանը տեղադրվել է1869 թվականի նոյեմբերի 24-ին Ալեքսանդր II-ի և կայսերական ընտանիքի անդամների ներկայությամբ։ Հուշարձանը բացվել է 1873 թվականին։ Հուշարձանի պատվանդանի համար գրանիտի տարբեր տեսակներ Կարելյան Իստմուսից բերվել են Նևայի ափ՝ Ամառային այգու մոտ, իսկ այնտեղից Սան Գալի գործարանում արտադրված հատուկ շարժական երկաթուղու միջոցով հասցվել են անհրաժեշտ վայր: Հուշարձանի կառուցման արժեքը կազմել է 316.000 ռուբլի, իսկ հուշամեդալների արտադրության, բացման արարողության կազմակերպման և հրապարակի վերակառուցման հետ միասին՝ 456.896 ռուբլի, հուշարձանի շուրջ 200 ծառ է տնկվել։ Հուշարձանը կառուցվել է 10 տարվա ընթացքում՝ 1862-ից 1873 թվականներին։ 1960-ականների վերջին վանդալները Ալեքսանդր Սուվորովի ձեռքից գողացել են թուրը։ Այն վերարտադրվել է կրկին, սակայն սրի հափշտակման փորձերը շարունակվում են մինչ օրս։ 1988 թվականի դեկտեմբերից Եկատերինյան այգին գտնվում է պետական ​​վերահսկողության ներքո։ 1989-2001 թվականներին այստեղ վերակառուցվել է, որպեսզի վերականգնվի 1878 թվականին եղած նախագիծը։ 1990-ականներին կայսրուհու բրոնզե կրծքից գողացել են մի քանի կիլոգրամանոց շղթան և մեդալը, իսկ Եկատերինայի ոտքերի մոտ նստած ազնվականներից գողացել են տարբեր իրեր։ Այսպես, օրինակ, Սուվորովը հերթական անգամ մնացել է առանց սրի։ Հետախուզության արդյունքում վանդակներին հաջողվել է գտնել, իսկ 2003 թվականին վերջին վերականգնման ժամանակ առարկաները վերադարձվել են իրենց տեղը։ Հեղինակներ Հուշարձանի կառուցմանը մասնակցել է նկարիչ Մ.Օ.Միկեշինը, քանդակագործական աշխատանքները կատարել են Մ.Ա.Չիժովը, որը քանդակել է Եկատերինայի արձանը, և Ա.Մ.Օպեկուշինը, որը ստեղծել է պատվանդանը շրջապատող ֆիգուրները։ Հուշարձանի պատվանդանի և դրա հիմքի շուրջ դափնեպսակի, հատակի լամպերի, մոմերի, հուշարձանի հիմքի տակ գրության տախտակի նախագծի հեղինակը ճարտարապետ Դ. Ի. Գրիմն է, որը ղեկավարել է հուշարձանի ստեղծման բոլոր աշխատանքները։ Լապտերների դեկորատիվ դետալներն արվել են համաձայն ճարտարապետ Վ.Ա.Շրյոթերի գծագրերի։ Տեխնիկական տվյալներ Պատվանդանը պատրաստված է Կարելյան Իստմուսից բերված գրանիտից, ստորին մասը՝ Պուցալոյի քարհանքերից, հիմքը և քիվը պատրաստված են Յանիսարիի քարհանքերի մոխրագույն գրանիտից, իսկ պատվանդանը Սնեսկեսալմի քարհանքի մուգ մոխրագույն գրանիտից։ Մնացած ֆիգուրները ձուլվել են Սանկտ Պետերբուրգի «Նիկոլս և Պլինկե» բրոնզաձուլարանում։ Հուշարձանի գլխավոր արձանը իր բրոնզե հիմքով տեղադրված է գրանիտե գմբեթի վրա։ Հուշարձանի և չորս կանթեղների պատրաստման համար օգտագործվել է 50,8 տոննա բրոնզ։ Եկատերինա II-ի արձանի բարձրությունը 4,35 մ է։ Հուշարձանի ընդհանուր բարձրությունը 10 մ-ից ավելի է։ Կոմպոզիցիա Եկատերինա II-ի բրոնզե կերպարը ձեռքերում պահում է գավազան և դափնեպսակ։ Նրա ուսերից ծալքերով ընկնում է սամույրե թիկնոց, իսկ ոտքերի մոտ ընկած է Ռուսական կայսրության թագը: Կայսրուհին պատկերված է բարձրաստիճան մարդու կեցվածքով, բայց առանց խստության և թեթև ժպիտը դեմքին։ Նրա կրծքին երևում է Սուրբ Անդրեաս Առաջինի շքանշանը։ Պատվանդանի շուրջ Եկատերինայի դարաշրջանի ականավոր գործիչների ինը կերպարներ են՝ ֆելդմարշալ Պ. Ռումյանցև-Զադունայսկին, պետական գործիչ Գ․ Պոտեմկինը և հրամանատար Ա. Սուվորովը դեմքով դեպի Նևսկի պողոտա, բանաստեղծ Գ.Դերժավինը և Ռուսական ակադեմիայի նախագահ Է.Դաշկովան՝ շրջված դեպի Անիչկովի պալատ, արքայազն Ա.Բեզբորոդկոն և Ռուսաստանի արվեստների ակադեմիայի նախագահ Ի․ Բեցկոն՝ դեպի հանրային գրադարանը, բևեռախույզ և նավատորմի հրամանատար Վ. Չիչագովը և պետական ​​գործիչ Ա. Օրլով-Չեսմենսկին: Հուշարձանի ճակատային մասում բրոնզե հուշատախտակ է՝ զարդարված գիտության, արվեստի, գյուղատնտեսության և ռազմական գործի խորհրդանիշներով։ Այս խորհրդանիշների կենտրոնում կա գիրք, որի վրա գրված է «օրենք» բառը, իսկ մակագրությունը՝ «Կայսրուհի Եկատերինա II-ին կայսր Ալեքսանդր II-ի օրոք, 1873 թվական»։ Սկզբում նախատեսվում էր տեղադրել Չերկասովի, Նովիկովի, Կուլիբինի, մետրոպոլիտ Պլատոնի և այլոց հարթաքանդակները։ Վերջնական տարբերակում որոշվել է պատրաստել Օրլովի և Չիչագովի հարթաքանդակները։ Հուշարձանը նման է Վելիկի Նովգորոդում գտնվող «Ռուսաստանի հազարամյակ» հուշարձանին, ինչը պատահական չէ, քանի որ երկուսն էլ նախագծվել են Միխայիլ Միկեշինի կողմից։ Ակնհայտ է դրա նմանությունը Կրասնոդարի Եկատերինա II-ի հուշարձանին, որը քանդակագործի վերջին աշխատանքներից էր։ Ալեքսանդր II-ի գահակալության վերջին տարիների իրադարձությունները, մասնավորապես, 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը խոչընդոտել են Եկատերինայի դարաշրջանի հուշահամալիրի ընդլայնման ծրագրի իրականացմանը: Դ. Ի. Գրիմը մշակել է նախագիծ Եկատերինա II-ի հուշարձանի հարևանությամբ գտնվող այգում նշանավոր թագավորության գործիչների բրոնզե արձանների և կիսանդրիների կառուցման համար: Ալեքսանդր II-ի մահից մեկ տարի առաջ հաստատված վերջնական ցուցակի համաձայն՝ Եկատերինայի հուշարձանի կողքին պետք է տեղադրվեին վեց բրոնզե քանդակներ և գրանիտե պատվանդանների քսաներեք կիսանդրիներ։ Ամբողջ հասակով պետք է պատկերվեին հետևյալ անձանց արձանները՝ կոմս Ն.Ի.Պանին, ծովակալ Գ.Ա.Սպիրիդով, գրող Դ.Ի.Ֆոնվիզին, Սենատի գլխավոր դատախազ արքայազն Ա.Ա.Վյազեմսկի, ֆելդմարշալ արքայազն Ն.Վ.Ռեպնին և օրենսդրակական հանձնաժողովի նախկին նախագահ գեներալ Ա. Ի․ Բիբիկին։ Կիսանդրիների թվում են հրատարակիչ և լրագրող Ն. Ի. Նովիկովը, ճանապարհորդ Պ. Ս. Պալլասը, դրամատուրգ Ա. Պ. Սումարոկովը, պատմաբաններ Ի․ Ն․ Բոլտինը և իշխան Մ. Մ. Շչերբատովը, նկարիչներ Դ. Գ. Լևիցկին և Վ. Լ. Բորովիկովսկին, ճարտարապետ Ա. Ֆ. Կոկորինովը, Եկատերինա II-ի սիրելին՝ գրաֆ Գ. Գ. Օրբլովը, ադմիրալներ Ֆ. Ֆ. Ուշակովը, Ս. Կ. Գրեյգը, Ա. Ի. Կրուզը, զինվորական ղեկավարներ՝ գրաֆ Զ. Գ. Չերնիշևը, իշխամ Վ. Մ. Դոլգորուկով-Կրիմսկին, գրաֆ Ի. Ե. Ֆերզենը, գրաֆ Վ. Ա. Զուբովը, Մոսկվայի գլխավոր կառավարիչ իշխան Մ. Ն. Վոլկոնսկին, Նովգորոդի նահանգապետ գրաֆ Յ. Ե. Սիվերսը, դիվանագետ Յ. Ի. Բուլգակովը, 1771 թվականի «ժանտախտի ապստամբության» ճնշող Պ. Դ. Երոպկինը, Պուգաչովի ապստամբությունը ճնշած գրաֆ Պ. Ի. Պանինը և Ի. Ի. Միխելսոնը, Օչակովի ամրոցի գրավման հերոս Ի. Ի. Մելլեր-Զակոմելսկին։ Քաղաքային լեգենդներ Կատակասերները ասում են, որ Եկատերինայի երկրպագուների բրոնզե ֆիգուրները հուշարձանի պատվանդանի շուրջ ժեստերով ցույց են տալիս իրենց «առաքինությունների» չափը: Միայն Դերժավինն է մեղավոր ձեռքերը տարածում։ Իսկ նրանց վերևում բարձրանում է վեհապանծ, այլասերված կայսրուհին՝ խորամանկ ժպիտով և թագավորական գավազանը ձեռքում պահած։ Իրականում, հուշարձանի վրա պատկերվածներից միայն Գ. Ա. Պոտյոմկինն էր կայսրուհու սիրելին (ըստ որոշ տվյալների՝ նույնիսկ նրա գաղտնի ամուսինը)։ Լեգենդներից մեկը պնդում է, որ հուշարձանի տակ «անասելի հարստություններ» են թաղված։ Երբ հուշարձանը տեղադրվել է, ազնվազարմ տիկնանցից մեկը հանել է մատանին և գցել փոսի մեջ։ Նրա օրինակին են հետևել մյուս տիկնայք։ Եթե ​​հավատանք քաղաքային խոսակցություններին, ապա խորհրդային տարիներին իշխանությունները ցանկացել են պեղումներ կատարել Եկատերինայի այգում։ Այնուամենայնիվ, հարցը դուրս չի եկել գրասենյակային խոսակցություններից այն կողմ: Եկատերինայի հուշարձանը քաղաքի ամենադժբախտ հուշարձանն է։ Նրանից անընդհատ անհետանում են քանդակագործական դետալները (բրոնզե շղթաներ, մեդալներ, թրեր)։ Վերականգնողները կայսրուհու գլխին նույնիսկ ապակե շշերի բեկորներ են հայտնաբերել։ Մի անգամ էլ Եկատերինային տեսել են գծավոր վերնաշապիկով՝ շիշը ձեռքին։ Ասում են, որ դա արել են հարբած նավաստիները։ Հուշադրամ 2011 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Ռուսաստանի Բանկը թողարկել է 100 ռուբլի արժողությամբ հուշադրամ՝ Սանկտ Պետերբուրգում Եկատերինա II-ի հուշարձանի պատկերով, որը նվիրված էր առաջին ռուսական ապահովագրական ընկերության հիմնադրման 225-ամյակին: Հուշադրամը պատրաստված է 925 կարգի արծաթից՝ 250 օրինակ տպաքանակով և 1083,74 գրամ քաշով։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Веснина Н. Н. Екатерине II памятник / Н. Н. Веснина // Три века Санкт-Петербурга : энциклопедия : в 3 т. / руководитель проекта С. И. Богданов; исп. руководитель проекта Б. В. Ерохин; отв. ред. В. В. Яковлев. — СПб. : Издательство СПбГУ, 2003. — Т. 2 : Девятнадцатый век, кн. 2 : Г — И. — С. 386–388. — 600 с. — 5000 экз. — ISBN 5-8465-0052-8. — ISBN 5-8465-0233-4.