ЖӀайрах

ЖӀайрах, иштта ЖӀайрахь (я), хьалха МагӀара-Кхалеи ЭгӀара-Кхалеи (эрс: Джейрах) — ГӀалгӀай Мехка йола кхаьлл. ЖӀайраха шахьара административни юкъи, иштта йоккхагӀа йола нах баха моттиги я. Географи ЖӀайрах Ӏарамхи аьрда оагӀорахьа улл из Тийрках кхетачера пхи километр гаьна. Цигара ӀоэгӀваьлча чукхийттача моттиге улл Пхьамат. Кхы а эгӀахь Эзмии, Фуртоги я. ГӀалгӀайчен нанагӀала йолча Магасах 40 км зӀилбухен-малхбузехьа улл. ГаргагӀа йола кхаьллаш: гӀинбухен-малхбоалехьа — Бейни, малхбоалехьа — МохтӀе, зӀилбухехьа — Эзми, ХӀирийчен доазон тӀа. Шера кхо бӀаь гаргга дийнахьа малх латт укхаза. Тархьар ЦӀи, йиллар ЖӀайрах яха дош чӀоагӀа къаьна да, цхьабакъда юрта цӀи йолаш XX-ча бӀаьшере 30-ча шерашка хьахиннад из. ХьалхагӀа, кхыметтел ХVIII-ча бӀаьшере а, ЖӀайрах яха дош кхы маӀан долаш хиннад. Из белгалду ший «ГуржегӀен географе» тӀа гуржий тархьархочо Вахушти Багратионе. Цо яхачох, «Джариахи» яхар боккха чӀоагӀа лоам ба, юкъе шаьра байтогӀе а йолаш. Укхаза ягӀа Чоранаькъан лоархӀаш йола лакха гӀала а ювц тархьархочо. ЖӀайрахой лоам, ЖӀайрахой чӀож, ЖӀайрахой шахьар, ЖӀайрахой тукхам яхаш йола цӀераш хьалхагӀа хиннай, бакьда, ЖӀайрах яxa юрта цӀи хиннаяц. МагӀара кхала, ЭгӀара кхала е МагӀача кхаьле, ЭгӀача кхаьле яхаш ши юрт хиннай хӀанз ЖӀайрах уллача. ЖӀайрахой ба лоам, ЖӀайрахой я чӀож, ЖӀайрахой я шахьар. Царел совгӀа Жерлоам а ба. Цхьаболча наха жӀайрах яха дош малх яхачун маӀане хинна хила мег йоах. Вешта кхыча тархьархошта хет ЖӀайраха цӀи Эрмалойчени гӀинбухерча ХӀиранеи 724—730 шерашка халифа оартам хиннача Джаррахь ибн ӀабдуллахӀ аль-Хьакаме цӀераца ювзаенна я аьнна. Даькъаста тӀом беш Даьра аьле гӀолла чакхваьнна хиннав Жаррахь ибн ӀабдуллахӀ. Тархьар Хьаяхачох, малха текъаш хиннаб ЖӀайраха баьхараш — жӀайрахой. Малх яхар мо маӀан долаш цӀи я ЖӀайрах. Бахархой Бахаш бола нах — 1715 саг (2013): гӀалгӀай — 1049 саг (98,6 %) кхыча къаман — 14 саг (1,4 %) Литература Леймой Ӏаьла. Пхьимати ЖӀайрахи (inh) // СелаӀад : журнал. — 1990. — маьцхали 10 дийнахьа. Белгалдаккхар