МахӀачхъала

МахӀачхъала буго Дагъистаналъул тахшагьарги бищун кӀудияб шагьарги. Шагьар буго Каспий ралъдал рагӀалда, элъ ккола 468.13 кв. км, 623,254-даса цӀикӀкӀун чи вугеб рикӀкӀенгун, гьебго мехалда шагьрияб агломерацилъул гӀатӀилъи буго 3,712 кв. км, гӀ-ш. 1 миллион чи вугеб популациягун. МахӀачхъала буго ункъабилеб бищун кӀудияб шагьар Кавказалда, Хьондасеб Кавказалъулги Хьондакавказияб федералаб округалъулги бищун кӀудияб шагьар, гьединго Каспий ралъдахъ ругел бищун кӀудиял шагьаразул лъабабилебги. Жакъа шагьар бугеб бакI гIуцIцIана 1844 соналъ, гIурусазул рагъул щулалъиялъул мурадалда ва гьелда цIар букIана Петровское. 1857 соналъ гьеб бакI кIодолъана ва гIадамал цIикIкIана, цинги гьелъие шагьаралъул статус щвана, ва цIарги кьуна порталъул шагьар Петровск абун, гьедин цIар кьеялъеги гIиллалъун лъугьана 1722—1723 соназда Персиялде кIанцIизе унаго, Пётр I-сул аскариял гьанир чIеялда бан. 1918 соналъул 15 ноябралъ, гьеб заманаялъ вукIарав Дагъистаналъул бетIер Тарковски НухI-Бегил амруялдалъун, шагьаралъул цIар хисун гьелъие кьуна Шамилхъала абураб цIар. Гьебги букIана кIудияв имам Шамил халкъазул рекIелъа инчIого вукIиналъул мурадалда гьабураб хIалтIи.. 1921 соналъул 14 маялъ Дагъистаналъул савраталъул комимтеталъул амруялдалъун МахIачхъала лъугьана ДАССРалъул тахшагьарлъун ва цIарги хисана МахIачхъала абун, Унсоколоса савратчи МахIач ДахIадаевги кIодо гьавун.. Жакъа къоялда жани шагьар бугеб бакI, мугIрузул халкъазда гьоркьоб лъалеблъун букIана Гьоркьохъел гIасрабазул заманаялдасанго, Анжи-Хъала абураб цIаралда гъоркь — гьелъул магIнаги ккола «луълуъалъул хъала» - абураб, лъарагI мацIалдаса буссинабуни. Демографика Махачкалалъул популациялъ гъорлӀе рачуна (2021 ценз): Аварал (25.6%) Кумикал (18.9%) Дарги халкъал (15.5%) Курал (13.9%) Лакал (11.8%) ГӀурусал (5.9%) Табасаранал (2.3%) Рутулал (1.2%) Нугъаял (1.0%) Агъулал (1.0%) Динияб гIуцIцIи Шагьаралда руго, киналниги дуниялалда ругелщинал динал ккурал гIадамал, цого-цо буддизмалъул гьечIо. ЦIикIкIунисеб бутIа (90 %) ккола бусурбаби суннитал. Шагьаралда буго, Европаялдаго бищун кIудияблъун рикIкIунеб ЖумгIа мажгит. Гьединго шагьаралда буго христианазул — Свято-Успенил кафедралияб килиса. Гьанже бан бахъана, Ермошкина къотIноб жугьутIазе магIбадги. ХӀужаби