Mahaçqala

Mahaçqala (rus. Махачкала, qum. Анжи-къала, Магьачкъала, avar. МахIачхъала, ləzg. Магьачкъала, tab. Мягьячгъала, darg. ГIянжи-Къала, МяхIячкъала, lak. МахІачкъала, Анжи) — Rusiyanın cənubunda yerləşən Dağıstan Respublikasının paytaxtı. Sahəsi 671 km² əhalisi 462.412 nəfərdir (2002). Şəhər Böyük Qafqaz ilə Xəzər dənizinin aralığında yerləşir. Bəzi ehtimallara görə, orta əsrlərin əvvəlində indiki Mahaçqalanın yerində Xəzər xaqanlığının paytaxtı Səməndər yerləşirdi. Həmçinin qumuq xalqının Tərki şamxallığının mərkəzi olan Tərki kəndi də burada yerləşirdi. Hazırda keçmiş Tərkinin ərazisi Mahaçqalanın məhəllələrindən birinin ərazisidir. Mahaçqala 1844-cü ildə rus hərbi istehkamı kimi salınmışdır. Şəhərin limanı 1870-ci ildə tikilib. 1898-ci ildə şəhər Bakı və Vladiqafqaz ilə dəmiryol vasitəsilə birləşdirilib. 1914-də burada ilk neft zavodu inşa edildi. 1857-ci iləcən Petrovskoye (rus çarı I Pyotrun şərəfinə), 1921-ci iləcən Petrovsk-Port, 1920-1922-ci illər arası isə Şamilqala (Şeyx Şamilin şərəfinə) adlanırdı. İndiki adı, ləqəbi "Mahaç" olan dağıstanlı inqilabçı Məhəmmədəli Daxadayevin şərəfinə sovet dövründə qoyulub. Yerli əhali şəhəri Anciqala ("inci qalası") adlandırır; şəhərin futbol klubu "Anji Mahaçqala" (ФК «Анжи́» Махачкала) da məhz bu adı daşıyır. 1989-cu il siyahya almasına görə əhalisinin 21%-ni avarlar, 17%-ni ruslar, 15%-ni qumuqlar, 12,4%-ni dargilər, 12%-ni laklar, 9.5%-ni ləzgilər, 4.3%-ni çeçenlər, 1.6%-ni azərbaycanlılar, 7.2%-ni digər xalqlar təşkil edir. Mahaçqalada hazırda 62 məktəb, 5 ali məktəb, 4 kinoteatr, 3 respublika kitabxanası fəaliyyət göstərir, habelə: avar, qumuq, və lakların musiqi-dram teatrları, Dağıstan Dövlət Filarmoniyası, Mahaçqala Musiqi Məktəbi, Poeziya Evi, Hökumət Evi, Şahmat Evi, Dağıstan Respublikası Milli Kitabxanası, Respublika Uşaq Kitabxanası, Dağıstan Kukla Teatrı, Dağıstan Opera və Balet Teatrı, "Dinamo" Stadionu, Rusiya Elmlər Akademiyası Dağıstan Elm Mərkəzinin dağüstü botanik bağı, Təsviri İncəsənət muzeyi, Cümə məscidi, Şeyx Şamil adına məscid, Müqəddəs Vladimir kilsəsi və s. fəaliyyət göstərirlər. İstinadlar Ədəbiyyat Д. Атаев, К. Гаджиев. Путеводитель по Дагестану. — Махачкала, 1969. Под ред. А. К. Алиева. В семье народов братьев. Г. Ш. Каймаразов. Очерки истории культуры народов Дагестана. Поспелов Е. М. ru:Географические названия мира. Топонимический словарь (2-е изд., стереотип 3000 nüs.). М.: Русские словари, Астрель, АСТ. отв. ред. Р. А. Агеева. 2002. ISBN 5-17-001389-2. Xarici keçidlər Официальный портал Администрации Махачкалы Народное собрание депутатов Дагестана "План Махачкалы". planetolog.ru (rus). İstifadə tarixi: 19 iyun 2020. "Города России на Великом шелковом пути (Анжи-кала или Саман-дар)". www.vokrugsveta.ru (rus). İstifadə tarixi: 19 iyun 2020. https://iz.ru/828733/2018-12-27/osuzhdennogo-mera-makhachkaly-musaeva-osvobodili-ot-dolzhnosti