Эбарг-Юрт

Эбарг-Юрт (эрс: Троицкая) — ГӀалгӀай Мехка Шолжа шахьара юрт. ЦӀерах лаьца Эбарг-Юрт яха цӀи хьахилара ши эрш я. Цхьанена тӀатайжача, Эбарг яхаш эйлан хьалххо хиннав (дукхагӀа эрсий Ӏаьдала хьалхашка хаьхо санна волаш), ишта цун цӀерах дӀаяхай юрта цӀи. Кхыча эрша хьаяхачох, Эбарг-Юрт уллача метте (хӀанз из Шолжа-Пхьанаца хотталуча метте гаргга) гечув хиннад. Шолж цхьа бӀаь, ши бӀаь шу хьалха селлара сихеи доккхеи долаш кхыметтел Ӏай ша бацар яха тешалаш а долаш да. ТӀаккха хьунагӀа лелача эбаргий (хӀаьта цу хана Эбарг-Юрта лаьтта тӀа хьу хиннай) Шолжа гӀолла дехьавала йиш йолча кӀезигача меттех хиннай из. Из гечув (тӀий) хинналга белгало дукха ха йоацаш гучаяьннай: хиво тӀера тӀоа Ӏобахьарца къаьнарча тӀийна лардаш зувча айттай. Географи Шолжа-Пхьенна малхбузехьа ул Эбарг-Юрт. Наькъа тӀа гӀолла Илдарха-ГӀалий тӀа водаш хилча малхбузехьа ши километр никъ бе беза, Яндаре кӀезига зӀилбухехьа ул, из 3 километр гаьна ул, Магасе кхача 27 километр никъ бе беза зӀилбухен-малхбузехьа. ЗӀилбухен-малхбоалехьа ГӀажара-Юрт ул. Юрта юкъе Шолжа дода. Эбарг-Юрта зӀилбухехьа «Кавказ» Р217 яха федеральни трасса ба, гӀинбухехьа Берса-Юртара КӀури-Юрта бода цӀермашена никъ ба. Юрта йисте, гӀинбухехьа «Магас» яха аэропорт ул. Эбарг-Юрта хьалхашка а тӀехьашка а довкъаш да: гӀинбухехьа АргӀа латт, зӀилбухехьа орц дагӀа. Цу орца улув да́ малхбузехьара ГӀажарий-Юрт йолчахьа додаш Эса—Шолж яха хьарсам да. Тархьар ХӀанзара Эбарг-Юрт хьахилале цу метте «Эбарг-Юрт»-и «СарӀала-Юрт»-и яха цӀераш йолаш зӀамига ши юрт хиннай. Эбарг-Юрт йиллар Леймой Эбарг яхаш саг хиннав (КӀурий-Юрт йилла волча Леймой КӀурий даь-да), хӀаьта СарӀала-Юрт йиллар ЦӀечой Опий СарӀал-Хьажа хиннав. 1825 шерарча карта тӀа а, цул тӀехьагӀа хиннача карташ тӀа а (1834, 1837, 1838, 1840) хӀанзара Эбарг-Юрт улаш йолча метте СарӀала-Юрт аьнна белгалъяьккха латт (КӀурий-Юрта йисте). Цу моттигашкара Ӏаьдало 1843 шера гӀалгӀай дӀатоӀабаьб, юрташ Ӏойоассаеш. Лакхе хьоахаваь вола ЦӀечой Опий СарӀал-Хьажа гӀалгӀашта юкъе цӀихеза саг хиннав. Цун виӀий-виӀий-воӀ волча Опийнаькъан Мухьмада Салмана хьаяхачох, СарӀал-Хьажа Кавказа тӀом болча хана Шамала улув волаш, чӀоагӀа цунна оагӀув лоацаш белгалваьнна хиннав, дукха хӀама карагӀ а дийнад цун цунца. «Лоамарой аьла» (эрс: горский князь) аьнна наха цӀи яха́ хиннав. ТӀехьагӀа МагӀара Оалкам а йилла, цига ваха Ӏохайнав, цигга кхелхав. 1845 шера Эбарг-Юрт а СарӀала-Юрт а я́ьда́ча метте эрсий Ӏаьдало «Троицкая» аьнна цӀи а тилла станица йиллай. Цига гаьна доацаш 1842 шера денз «Волынское» яха эрсий Ӏаьдала тӀема чӀоагӀале хиннай . Ишта 250 ков а долаш тана гӀазкхий ба́ха Ӏоховшабаьб Эбарг-Юрта. Уж хьабоалабаь хиннаб Кавказа областереи (Краснодареи Ставрополеи краяшкара), Воронежа губернереи. ТӀехьагӀа гӀазкхех дӀатеха хинна Мужечерча зовраш (постера салтий) а тӀабаьхкаб. Кавказерча мугӀара бӀун цхьоалагӀча Шолжа сура́ юкъейоагӀаш хиннай Эбарг-Юрт (1858 шу). 1874 шера Эбарг-Юрта 2264 саг вахаш 306 ков хиннад йоах, православхой киназ а ишкол а хиннай юрта. 1892 шера йийла школа хиннай а аьнна хьоахадаьд. 1882 шера Эбарг-Юрта чӀоагӀа цӀи яьнна хиннай — ах юрт йоагаяьй цо, хӀаьта 1900 шера — дикка хий тӀадаьнна хиннад. 1917 шера Маьцхали бетта гӀалгӀаштеи гӀазхкхаштеи юкъе довнаш хиннад: Илдарха-ГӀалий тӀа, Эбарг-Юрта, Сипсой-ГӀалий тӀа. Къовсамий бахьан хиннад Эттинга 7—8 деношка Буро тӀа ЦхьоалагӀча дунен тӀема тӀара баьхкача салташца гӀалгӀай дийна довнаш. Михий 15 дийнахьа довхошта юкъе тоам баь хинна бале а, БӀорахой тӀом болабелча гӀалгӀаштеи гӀазкхаштеи юкъе цӀий мохкадара бахьанех хиннад цу ханара латараш. 1991 шера бекарга бетта 27-29 деношка гӀазкхаштеи гӀалгӀаштеи юкъе къамий къовсам баьннаб. Бахьан — гӀазкхий хьоалчагӀа хинна латар (уж шоай чувха а беш). ШоллагӀча дийнахьа чувхабаьраш цигара гӀалгӀай хиннаб. Арахьара гӀалгӀай тӀабехарца «юхадекъаш» гӀазкхий боахамашта зулам даьд. Цига хиннача кегарах хила тарлуш хинначох 5 саг вийнав (ши гӀазкхеи кхо гӀалгӀаи, царех цаӀ — милисхо), хӀаьта юххера — 8 бархӀ саг вийнеи, 19 саг чов яьи. Эбарг-Юрта ЮГӀМ (МВД) частеш Ӏочуйоалаяь хиннай, Нохч-ГӀалгӀай АССР Лакхерча гуллама Президиума доакъашхой ӀотӀабахаб. Мехка Села хьалхарча ден цӀай дӀадаьккха хиннад, иштта еррига сакъердама кхетачеш а соцаяьй. ГӀазкхий активисташа хиннар бахьан долаш Шолжа гӀазкхий кӀалхарабахара Комитет вӀашагӀъеллай. Цо комитето СССР Президентага Горбачёв Михаилагеи РСФСР Лакхерча Гуллама тхьамада Ельцин Борисагеи кхайкарал даь хиннад: — Шолжа гӀазкхий кӀалхарабахара Комитет, 1991 шера бекарга бетта 30 ди Бахархой Къамий лоаттам Инфраструктура 4 юкъера юкъарча дешара ишкол (№ 1, 2, 3 и 4); берий беши (№ 1) берий беш-яслеши (№ 2); юртара культура цӀенош; боккхийчари кагийчари библиотекаш (библиотека-филиал № 14); амбулатори; кхойкора духьала диспансер; хьаькъала́ тӀехьадусача берий цӀенош-интернат; реабилитацен юкъарче; физкультура-магар айду комплекс (ФОК); юкъара шунче; почтамт. футбола бай ба тоабаь бола, юртара шоай футбола тоаба а я Юрта латташ мотогерзкхувса (мотострелкови) сури 291-гӀа артиллере бригадеи я. Белгалдаккхар ТӀатовжамаш