Шоане

Шоане (эрс: Шоани, Шоан) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман кхаьлл я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл. Административни лоархӀаш хилча Шоане ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг ОлгатӀе» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я. ЦӀи ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «Шоане » оал. Эрсий меттала тайп-тайпара оал: «Шоани», «Шоан». Статус Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Шоане статусах «село» я, «сельское поселение Ольгети» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Шоане ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг ОлгатӀе» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀ. Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «пхьа» е «кхала» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара. Географи ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам улл Шоане. Шоане додаш Шоанхийи Ӏарамхийи да. Ӏарамхин атагӀа Шанлоам латт — ГӀалгӀайчен эггара лакхагӀа йола моттиг (4451). Сахьата оаса Шоане, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я. Тархьар Шоанера хьадаьннад Шоанхой тайпа, уж укхаза баьхаб шоаш 1944-ча шера мехках ба́ххалца. Тайпан цӀи мишта хьахиннай ховш дац. А. С. Сулейманова́ хетачох, ши эрш хила йиш йолаш я: Баркинера а́раваьннача Шоанхой даь цӀерах — «Шоа» яхаш хиннай йоах цун цӀи Тайпа да́хаш йола моттиг геттара лакха хиларах — «шув» я́хача дешах, «берд» (эрс: пропасть, обрыв) яхаш маӀан долча. Шоане ва́хаш хиннав тӀеххьара гӀалгӀай цӀайсаг хинна Ховтанаькъан Элмарза-Хьажа (1766—1923). Бахархой Инфраструктура ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Шоане. Белгалдаккхар Литература Агиров Т. А. Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям (эрс.). — М.: Перо, 2021. — 416 с. — ISBN 978-5-00189-087-4. ТӀатовжамаш