Долакха-Юрт

До́лакха-Юрт (я) (эрс: Долаково) — ГӀалгӀай мехка Наьсарен шахьаре ула юрт. Тоъал йоккха юрт я, ТӀой-Юртаца цхьана хьалха Къозашке оалаш хиннача метте ул. Географи Долакха-Юртах гӀинбухехьа ГӀайрбика-Юрт ул, из, Ӏаьдалга дилача, Юрта хьисапе моттиг Долакха-Юртах лоархӀ. Малхбоалехьа ТӀой-Юрт ул, тӀаккха Наьсаре ул 11 км гаьна, 20 км гаьна — Магас. ЗӀилбухехьа юрта улув да́ ГӀалми да додаш, хӀаьта хил дехьа Берса-Юрт ул, малхбузехьа Товсолта-Юрт я. Тархьар ХӀанз Долакха-Юрт улача метте лоамара ӀокӀалбаьнначул тӀехьагӀа гӀалгӀай ба́ха Ӏохайшаб 1812-1815-гӀча шерашка. Цу хана массехк отараш хиннад цига. Эггара хьалха цига ба́ха Ӏохайшараш Дахкилганаькъан ба. Масала, 1838-ча шера оагӀой бетта 31-ча дийнахьа Буро тӀа Широков яхача полковника язъяь хиннача № 3549 йолча рапорта тӀа, Бурон округе ба́хаш бола лоамарой бувцача хана, Дахкилганаькъан ГӀа́стмара Долакха юрт хьоахаяьй. 1858-гӀча шера эрсий паччахьа амарах ГӀалгӀай мехка йоккхий юрташ Ӏояхкача хана, уж зӀамига отараш вӀашагӀ а теха, Ӏойиллай Долакха-Юрт. Юрта цӀи тиллай эггара хьалха Ӏаьдало юртда оттаваьча лакхехьа хьоахаваьча Дахкилганаькъан Долакха цӀерах. Советий Ӏаьдал доаккхаш хиннача тӀем тӀа доккха дакъа лаьцар Долакха-Юрто. 1919-гӀча шера саькура бетта ялх дийнахьа (2―8-гӀа денош) боккха тӀом лаьттар Долакха-Юрта. ТӀом хьалехьа юрта хинна Серго Эржакинез Мочкъий-Юрта хьалвига хиннав, хӀаьта долакхаюртахоша Инарал Деникина бӀуна духьала тӀом баьб. Ялх дийнахьа духьаллаьттачул тӀехьа, моастагӀчун низ чӀоагӀагӀа хиларах, юрт йитá, ТӀой-Юрта гӀолла, СурхотӀа дӀабахар долакха-юртахой. Долакха-Юрти ТӀой-Юрти йоагайир моастагӀчо. ГӀалгӀай 1944-ча шера СибарегӀа Ӏобигачул тӀехьагӀа Долакха-Юрта хӀирий бах Ӏохайшаб. Юрта цӀи хийца́ хиннай цар — Даллакау аьнна (хӀирий меттала «ЭгӀара юрт» яхилга да из). 1957-гӀча шера, гӀалгӀай шоай мехка цӀабаьхкачул тӀехьагӀа, юрта цӀи меттаоттайир. Бахархой 1864 шера Долакха-Юрта 58 ков хиннад, цига вахаш 178 маӀа саги, 188 кхалсаги йолаш. Къамай лоаттам Ерригача Россе 2010 шера нах дӀаязбарах (ГӀайрбика-Юрт а лоархӀаш): Юрта хьал Дешара учрежденех юрта цхьа ишколи, цхьа ишкол-берийбеши я, хӀаьта кхоалагӀа ишкол хӀанз йотташ латт. Юрта массехк маьждиг да, царех рузба деш кхоъ да (тӀехьардар 2022 шера бекарга бетта 1-ча дийнахьа хьадийлад). Къаьнарча рузба-маьждиге иштта хьужаре йоалл. ЦӀихеза нах Дахкилганаькъан Ӏабдуррахьмана ИбрахӀим — гӀалгӀай байракх оттаяьр, Ӏилманхо, йоазонхо, тархьархо. Далганаькъан Оалмаза Аьдал-Гири — Николай паччахь хилалехьа къахьегаш хинна Ӏилманхо, ХӀХ-гӀча бӀаьшере гӀалгӀашта юкъе эггара хьалха дийшачарех хинна Далганаькъан Оалмаза Аьдал-Гире (1845-1903-гӀа шш.). Аьдал-Гире дуккха къахьийгад, Наьсарен Буро чурча ишколе хьехархо волаш, къаман юкъе дешар доаржаде гӀерташ. Далганаькъан Оалмаза Кхоази — ший ши воша вийначул тӀехьагӀа деникинцашца тӀом беш хинна йоӀ. Тайпаш Укхаза дуккхача тайпан нах бах: Дахкилганаькъан Далганаькъан Гелатхой Оздой Шибилнаькъан Манкинаькъан Доврбиканаькъан (Галай) ЦӀечой Кусинаькъан (Мецхалой) Йовлой Темарзанаькъан Гаркхой Дарсиганаькъан Кулбужанаькъан Белгалдаккхар Литература Коазой Д. Н. Долакха-Юрт: Бовза, беза хьай мохк (inh) // СелаӀад : тептар. — 2004. — № 4. Ӏаьлаханаькъан Адам. Долакха-Юрта керда ишкол хьалъеш латт (inh) // Сердало : газет. — 2021. — 30 Села дийнахьа. (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам) ТӀатовжамаш Ло:Населённые пункты Назрановского района