Alagir

Alagir — Shimoliy Osetiya-Alaniya Respublikasidagi shahar. Alagir viloyatining maʼmuriy markazi. Alagir shahar posyolkasini tashkil qiladi. Turistik markaz. Etimologiyasi Shahar nomi osetincha „Uællag Ir“ dan keladi, bu — Yuqori Osetiya (Uællag — „yuqori“, Ir — Osetiyaning milliy nomi) degan maʼnoni anglatadi. Geografiyasi Shahar Ardon (sharqda) va Tsraudon (gʻarbda) daryolari oraligʻida, Osetiya qiyalik tekisligining janubida, Alagir darasiga kiraverishda joylashgan. Vladikavkazdan 55 km gʻarbda joylashgan. Shaharning maydoni taxminan 28 km². Alagirning chekkasida sulfid-sulfat-magniy-kalsiy suvlari manbalari boʻlgan. Tamisk balneologik kurorti mavjud. Tarixi 1824-yilda (boshqa maʼlumotlarga koʻra — 1781-yilda) hozirgi Alagir hududida Salugardan qishlogʻi tashkil etilgan va u oxir-oqibat Alagir bilan birlashgan. XIX asrning 40-yillarida qoʻrgʻoshin yoʻqligi chor hukumatini oʻzlarining rus qoʻrgʻoshinlari bilan qoʻshinlarni „taʼminlash“ imkoniyatini aniqlash uchun Sadonskoye kumush-qoʻrgʻoshin konini oʻrganish masalasi bilan shugʻullanishga majbur qildi. Konni har tomonlama oʻrganishni oʻsha paytdagi taniqli geolog Karteron va togʻ muhandisi Reynik amalga oshirdi. Ular kondan foydalanish imkoniyatlarini yuqori baholadilar va 1843-yil Sadonskoye koni davlat ahamiyatiga ega boʻldi va undan sanoatda keng foydalanish boshlandi. Bu yil Sadonskoye konini oʻzlashtirish davlat korxonasi sifatida boshlangan yil hisoblanadi. Sadonskoye konining rangli metall rudalarini sanoatda oʻzlashtirishga birinchi urinish xususiy tadbirkor, Turkiya fuqarosi, Gretsiya Spiridon Chekalov tomonidan amalga oshirildi. 1840-yilgacha u Gruziya harbiy magistralidagi koʻpriklar qurilishida tosh pudratchi boʻlib, u yerda katta kapital toʻplashga muvaffaq boʻldi. 1839-1846-yillarda S. Chekalov oʻz boshliqlarining ruxsati bilan Sadonskoye konining rudalarini ibtidoiy oʻzlashtirishni, kumush va qoʻrgʻoshinni qoʻlda eritishni tashkil qildi. Kichik ibtidoiy pech yordamida 1846-yilda qoʻl moʻynasi bilan Chekalov eritib, gʻaznaga 11 pud kumush va 3400 pud qoʻrgʻoshin topshirdi, buning uchun u xazinadan 18 ming rubl oldi. U qoʻrgʻoshinni „Kavkaz korpusining artilleriyasi“ga, kumushni esa Peterburg zarbxonasiga topshirdi. Rudalarni oʻzlashtirish va rangli metallar — kumush, qoʻrgʻoshin va ruxni eritishning ibtidoiy usullari yuqori mehnat unumdorligini bera olmadi. Eng boy rudalar (qo‘rg‘oshin miqdori 70 % gacha, rux 60 % gacha) o‘zlashtirilganiga qaramay, S.Chekalov korxonasi zarar ko‘rdi va 1850 y. G‘aznachilik qo‘liga o‘tdi. 1850-yil 27-fevralda Kavkaz gubernatorining taklifi bilan Chor hukumati Salugardan qishlogʻining janubi-gʻarbiy chekkasida, Alagir darasiga kiraverishda Sadonskoye polimetall rudasi koni negizida kumush-rux zavodini tashkil etishga ruxsat berdi. Manbalar