Агълаб

Цилингар (гьакIани ЦIийи Цилинг, Агълабар урус. Аглоби) — Дагъустан республикадин Дербент районда авай хуьр. «Агълаб» хуьруьнсоветдин юкь ва сад тир хуьр я. География Хуьр Дагъустан Республикадин кьибле пата, Каспий гьуьлуьн кьерин кьулувиле, Дербент райондин кьибле пата, Рубас вацӀал, федерал M29 «Кавказ» трассадин мукьув, Дербент шегьердилай 18 км кьибле пата чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьрер: Аладаш, Рубас. Тарих Хуьруьн тӀвар сифте яз 1813 йисуз, суван чувудрин хуьр хьиз кьунвайди тир. Гилан хуьр алай чилер, асулдай Агълабияр сихилдай тир дербентдин кьилел алай ксарин (гьакимрин) династиядиз талукь тир. Са тӀимил геж иниз азербайжанар куьч жез эгечӀнавай, ва XX виш йисан 1930 йисалди чувудар инлай тамамдаказ къакъатнавай . 1953 йисуз иниз Кьурагь райондин Цилинг хуьруьн эгьлияр, лезгияр куьч хьана ацукьнавай. XIX виш йисуз Агълаб хуьр вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Улусс магалдиз талукь тир. Арабляр, Баят, Муллахуьр ва Хуш-Мензил (гилан Рубас) хуьрерихъ галаз Арабляр хуьруьнжемятдик акатзавай. Хуьре мусурманри ибадат ийизвай Мурад пӀир ава. Агьалияр 2002 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 2037 касди уьмуьр гьалзавай . 2012 йисан малуматриз килигна, хуьруьн агьалияр 2541 касди туькӀуьрзавай. Агьалидин чӀехи пай лезгияр, гъвечӀи пай азербайжанар, гьакӀни гзаф тушиз табасаранар авайди я, вири суни ва шийи - мусурманар я. 1886 йисан Урусат Империядин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал, Агълаб хуьруьн агьалияр 139 кас тир: чувудар — 108 (77,7%), азербайжанар — 31 (22,3%) кас . Хуьруьн майишат Хуьруьн эгьлийрин асул кӀвалах серкер, афнияр ва истивутар цана, гуьгъуьнлай кьелен це туна Урусатдин ва СНГ шегьерра маса гун я. Субтропик климатдин шартӀар ина, анар, хурма, инжил, ципицӀ, жум, чумал ва муькуь хьтин магьсулар цуниз хъсан виже къвезва. Хуьруьн мукьвал азербайжандал «дузлахар» лугьудай уьцӀуь вирер ава, инлай чкадин эгьлийри салан мейваяр кьелен це тун патал кьел хкудзавайди я. Баянар ЭлячӀунар Дербентский район >> Аглоби(кьейи элячӀун)