Берд-Юрт

Берда-Юрт, е Берд-Юрт — (эрс: Берд-Юрт) — ГӀалгӀай Мехка Шолжа шахьара юрт. Географи Берд-Юрт Эсеи Чималхийи яхача хишта юкъе шаьрача мотте ул. Юрта лакхе аьрдехьа гобаьккха орц да, лохегӀа дода Эса. Берд-Юрта доазув да ГӀалгӀай юрташца: къулбехьехьа Чималхацеи, малхбузехьа ГӀажара-Юртацеи, гӀинбухе-малхбузехьа Шолжа-Пхьанацеи, цул совгӀа, цу юрта доазув да Нохчий мехка улача АгӀа-Боарзеца а. Юрта 17 урам ба, царех 15 «линия» (гӀа: така) оалаш ба, цӀи тилла́ цахилар бахьан долаш. Тархьар Берд-Юрт Эрсечен къонагӀча юртех я. Юххьанца юрт Ӏоюллача хана, тхьовра хьалха Совета Ӏаьдала хана денз ГӀажара-Юртарча колхозо дӀадувш леладу лаьтташ мара, кхы хӀама хиннадац Берд-Юрта. 1999 шера апрель бетта 24 дийнахьа, «Поселок Южный», аьнна, цӀи а йолаш, юрт Ӏойилла хиннай. Из йиллай Нохчий мехка лаьтта́ча тӀемах байдда, бе́ха́ Ӏобаьхка, ГӀалгӀай мехка ба́ха Ӏоховша лаьрхӀа́ хиннача на́ха́. Цу хана мехкда хиннача Овшанаькъан Султана Руслана амарца хинна хӀама да из, хӀаьта из доацаш юрт хьалйоттара программа иштта массехк халкъашта юкъерча организаце хьаллаьца хиннай. Даний аьккхех йолча кхетачен (эрс: Датский Совет по беженцам) гӀонца 70 кирпишках цӀенош деттад юрта. Беха Ӏобаьхкараш цкъахьалха вагончикашка а баьха, цул тӀехьагӀа итт-итт соте лаьтташ дӀа-хьа дийкъачул тӀехьагӀа дӀа-хьа хайшаб. 2001 шера, цӀихеза бугӀа хиннача Йовлой Берда цӀерагӀа, «Берд-Юрт» аьнна, хийцай юрта цӀи. Цхьабакъда хӀанзарча Берд-Юрта́ 9 км гаьна улаш а хиннай цхьаькха Берд-Юрт. Из йилла́р милице эпсар хинна КӀориганаькъан Маме Берд ва, XIX бӀаьшу долалуш. Баха нах Къамаш Ерригача Россе 2010 шерарча нах дӀаязбарах: 1999-ча шера ер юрт Ӏойиллалца, нах а бахаш, укхаза цхьаь цхьа цӀа хиннадац. Таханарча дийнахьа Берда-Юрта – воккха а, зӀамига а – 530 саг вах, хӀаьта деррига укхаза дагӀа нах бахаш дола цӀенош 115 цӀа да. Баха нах, ши саг волаш а, итт саг волаш а ба укхаза, вешта, юккъера дӀалаьрхӀача хӀара дезала виъ, ялх саг хул. Юрт ше къона яле а, 80 шерага кхаьча боккхий нах баха укхаза. Из да, юрт къонача тӀехьенна лаьрхӀа йилла ца хилар. Нохчашкахьа тӀом латтача хана цигара беха хьалбаьхка дукха нах ба укхаза. Инфраструктура 2007 шера керттера маьждиг хьалдаьд. Болхбеш юххьанцара школеи, лорий пункти, администрации я, иштта культура цӀенош а даьд. Цкъахьалха юрта е хий е газ е ток хиннаяц. ТӀехьагӀа хий чулиллад, мала хий арахьара хьатӀакхихьад, хӀаьта коа леладе Чималх хий эдаш хиннад. Ши шу даьннача гӀолла бурув а теха, массанена даь деце а, хий Ӏалашдаьд. Хий лоаттаду гӀалаш (эрс: водонапорные башни) харцахьа етта хилар бахьан долаш хӀанз а Берд-Юрта кхоалагӀа дола дакъа аьхки хий доацаш дагӀ. Юрт ше къона яле а, къаьнарча юрта санна баха Берд-Юртара нах. Цхьа доккхий вӀаштӀардаь шиъ, кхоъ гӀат йолаш цӀенош дац бахача наьх. Деррига цӀенош да, вахача сага кхоачам болаш, миско хьалдаь. Белгалдаккхар Литература Ономастикон Ингушетии / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Рецензенты: доктор пед. наук, проф. Т. В. Жеребило, канд. филол. наук, с.н.с отдела ингушского языка ИНИИГН Ф. М. Костоева, Редакторы: Х.А. Накостхоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров. — Справочно-энциклопедическое издание. — М.: Центробланк, 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1. С. Арчаков. Мишта язъю вай юртий цӀераш? (inh) // Сердало : газет. — 2017. — саькура 9 дийнахьа (№ 17 (11753)). — С. 3. ТӀатовжамаш Матенаькъан Илез. Берда-Юрт (тӀакхача вӀаштехьа доаца тӀатовжам). Газет «Сердало».