ЛукӀар (Дербент район)

И терминдин муькуь манаярни ава, килига: ЛукӀар. Тител (ЛукӀар урус. Куллар) — Дагъустан республикадин Дербент районда авай хуьр. «ЛукӀар» хуьруьнсоветдин юкь ва сад тир хуьр я. География Хуьр Дагъустан Республикадин кьибле пата, Дербент райондин кьибле пата, Гуьлгери вацӀун кьере, Мегьарамдхуьруьн райондихъ галаз сергьятдин патав, Дербент шегьердилай 43 км кьибле пата ала. Мукьвал алай хуьрер: Кумухъ, Къартас Къазмаяр. Тарих Хуьруьн бине, иниз Дербентдай 30 лукӀ хзанар куьчарунин рекьелди кутунвай. Туьрк чӀалал «Кул» - «ЛукӀ» лагьай чӀал я. «Куллар» гзафвилин форма я. Голландви сиягьатхъан Ян Стрейса вичин гъилив кхьей тарихдин документра къейд ийизва хьи, девлет авай ксари а лукӀар пулунихъ къачуна тухвана абуруз адавал (азадвал) пишкешзавай. Ада хьайи лукӀари чпиз ина мукьварал Азадугъли хуьр арадал гъанвай. Туьрк чӀалал «Азад» - «Ада», «Оглы» - «Хва» лагьай чӀал я, яни «Ада хва». 1950 - й йисарин юкьвара иниз Кьурагь райондин Кимихуьр ва Тител хуьрерин эгьлияр куьчарна ацукьарнавай. XIX виш йисуз ЛукӀар хуьр вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Улусс магалдиз талукь тир. Азадугъли, Нюгди ва Салик хуьрерихъ галаз ЛукӀар хуьруьнжемятдик акатзавай. Агьалияр 2002 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 1923 касди уьмуьр гьалзавай . 2010 йисан малуматриз килигна, хуьруьн агьалияр 2313 касди туькӀуьрзавай. Са бязи официал тушир чешмейри хуьруьн агьалияр 3000 кьван кас тирди къалурзава. Агьалидин саки вири лезгияр, вири суни - мусурманар я. 1886 йисан Урусат Империядин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал, ЛукӀар хуьруьн агьалияр 107 кас яз вири азербайжанар тир.. Майишат Асфальтдинни - бетондин завод. Тарихдин имаратар Хуьруьн мукьвал алай «Дербент - Къеле» тӀвар алай дегь чӀаван агьалийрин пункт. XIX виш йисан къеледин харапӀаяр. Дегь сурарин винел алай кӀунтӀар. Баянар ЭлячӀунар Дербентский район >> Куллар(кьейи элячӀун) МКОУ "Кулларская СОШ" Архивация 20 июль 2014 йисан. Республиканская газета "ВАТАН" / ПОЗДНЕЙ ОСЕНЬЮ В КУЛЛАРЕ Архивация 10 июнь 2015 йисан.