М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет

М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбэрситиэт, кылгастык ХИБҮ (урукку аата Саха судаарыстыбаннай университета (СГУ)) — Россия Азия өттүгэр ордук улахан үнүбэрситиэттэриттэн биирдэстэрэ. Арассыыйаҕа маннык бэдэрээлинэй таһымнаах сэттэ эрэ үнүбэрситиэт баар. Үнүбэрситиэт төрүттэммит сылынан 1956 сыл ааҕыллар, оччолорго 1933 сыллаахха тэриллибит Саха государственнай педагогика института ССРС Миниистирдэрин Сэбиэтин Уурааҕынан (1956 сыл атырдьах ыйын 23 күнэ) үнүбэрситиэт буолбута. Омуктар доҕордоһууларын уордьанынан наҕараадаламмыта (1984 с.). 1990 сылтан сэбиэскэй партийнай уонна судаарыстыбыннай диэйэтэл Аммосов Максим Кирович аатын сүгэр (РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун уурааҕынан (1990 сыл ахсынньы 27 күнэ). 1993 сыл олунньу 6 күнүгэр СӨ Бэрэсидьиэнин ыйааҕынан СГУ өрөспүүбүлүкэ бас үрдүк үөрэх кыһатын статуһун ылбыта. Сүрүн 2012 сылга туругунан ХИБҮ-гэ 10 үнүстүүт, 9 бакылтыат, 134 хаапыдыра (онтон 99 — үөрэтэн таһаарар хаапыдыра) уонна 3 филиаллаах: Нүөрүҥгүрү, Мирнэй уонна Анаадыр куораттарга. Тутула Факультеттар: Автодорожнай факультет Биолого-географическэй факультет Геологоразведочнай факультет Горнай факультет Инженерно-техническэй факультет Историческэй факультет Факультет довузовского образования и профориентации Филологическэй факультет Юридическэй факультет Институттар: Тас дойдулар уонна кинилэр тылларын үөрэтэр институт Математика уонна информатика института Физкультура уонна спорт института Мэдиссиинэ института Педагогическэй институт Физико-техническэй институт Үп-экэниэмикэ института Психология институута Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Хотугулуу-Илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын үнүстүүтэ Филиаллар: Техническэй институт (Нерюнгри) Политехническэй институт (Мирнэй) Чукоткаҕа ХИФУ филиала (Анадырь) Сигэлэр Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай Университет ситим-сирэ Өссө маны көр Инженернэй-техническэй институт