Վշտի դիմակ

«Վշտի դիմակ», քաղաքական բռնաճնշումների զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիր Մագադանում։ Կենտրոնական հուշարձանն ունի 15 մ բարձրություն։ Հեղինակներն են քանդակագործ Էռնստ Նեիզվեստնին, ճարտարապետ Կամիլ Կոզաևը։ «Վշտի եռանկյունու» երեք պլանավորված հուշարձաններից մեկն է։ 2017 թվականի նոյեմբերի 20-ին բացվել է «Վշտի եռանկյունու» երկրորդ հուշարձանը Եկատերինբուրգի մոտ («Վշտի դիմակներ. Եվրոպա-Ասիա»)։ Երրորդ հուշարձանը (Վորկուտայում) չի ստեղծվել։ Հուշարձանի պատմություն 1990 թվականի ամռանը Մագադան է այցելել քանդակագործ Էռնստ Նեիզվեստնին, որն այդ ժամանակ ավելի քան 20 տարի ապրում էր ԱՄՆ-ում։ Նա բերել և ցուցադրել է 30-50-ականների ստալինյան բռնաճնշումների զոհերին նվիրված հուշարձանի էսքիզով սլայդներ։ Ենթադրվում էր, որ Մագադանում տեղադրված հուշարձանը կդառնա քանդակագործի մտահղացած «Վշտի եռանկյունու (Մագադան, Վորկուտա, Եկատերինբուրգ) առաջին հուշարձանը։ 1990 թվականի հուլիսի 23-ին Մագադանի քաղգործկոմը որոշում է ընդունել Մագադանում Ստալինյան բռնաճնշումների զոհերին նվիրված հուշարձան կառուցելու մասին։ Հուշակոթողի Կենտրոնական քանդակը մարդու ոճավորված դեմքն է, որի ձախ աչքից փոքրիկ դիմակների տեսքով արցունքներ են հոսում։ Աջ աչքը պատկերված է վանդակավոր պատուհանի տեսքով։ Դարձերեսը՝ լացող կնոջ բրոնզե քանդակ է՝ ոչ կանոնական խաչելության տակ։ Հուշարձանի ներսում տիպիկ բանտախցի պատճենն է։ Հուշահամալիրը գտնվում է Մագադանի Կրուտոյ բլուրում և բացվել է 1996 թվականի հունիսի 12-ին։ Այս բլրի վրա Ստալինյան ժամանակներում եղել է «Տրանզիտկա»՝ փոխադրման կետ, որտեղից բանտարկյալների էտապներն ուղարկվում էին Կոլիմայի տարբեր ճամբարներ։ 2008 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Մագադանի մարզ կատարած այցի ընթացքում Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևն այցելել է հուշարձան և ծաղիկներ դրել նրա մոտ։ 2016 թվականին հուշարձանը պղծել են վանդալները՝ կարմիր ներկով վրան գրելով «Ստալինը ողջ է» ((«Сталин жив»))։ Դիմակը վերականգնվել և վերաբացվել է 2022 թվականի հոկտեմբերի 30-ին։ Քննադատություն Պատմական գիտությունների դոկտոր Անատոլի Խազանովն այս «հրեշավոր, Զատկի կղզու քանդակների ոճով կառույցը» անվանել է «քանդակագործ Էռնստ Նեիզվեստնիի ակնհայտ ձախողում»։ Խազանովի կարծիքով՝ «Վշտի դիմակը» ցույց է տալիս, թե ինչպիսին կարող է լինել ազգային հուշարձանը (նման հուշարձան առաջարկել են տեղադրել Նիկիտա Խրուշչովը, Միխայիլ Գորբաչովը և Բորիս Ելցինը, բայց այդ առաջարկը չի իրականացվել) բռնաճնշումների զոհերի հիշատակին, եթե այն, այնուամենայնիվ, կառուցվի ներկայում։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Глущенко А. Г. О памяти и памятниках Маска Скорби в Магадане Արխիվացված 2021-04-21 Wayback Machine на сайте «Достопримечательности России» Маска Скорби. Фоторепортаж Колымский край: Монумент Маска Скорби Արխիվացված 2007-12-26 Wayback Machine Маска Скорби - мемориал памяти жертв политических репрессий (передача магаданского телевидения) Строительство Маски Скорби (передача из цикла "Ты песня моя, Магадан")