Կոլյուչին

Կոլյուչին, կղզի Չուկոտի ծովում։ Գտնվում է Չուկոտկայի ինքնավար շրջանի Իուլտինսկի շրջանի հյուսիսում։ Կղզու տարածքը 8 կմ է կազմում։ 1963 թվականին նրա վրա հայտնաբերվել են հին էսկիմոսյան հուշարձաններ։ Անվանում Էսկիմոսների շրջանում կղզին հայտնի է եղել որպես «Կուլյուսիկ»՝ «մեծ սառցադաշտ» անունով, այնուհետև այդ անվանումը չուկչաները հարմարեցրել են «Կուվլյուչինին»՝ «կրուգլոյե» անվանը, որից էլ առաջացել է ռուսերեն «Կոլյուչին» անվանումը։ Առաջին անգամ ռուսական անվան տակ կղզին քարտեզագրվել է Նիկոլայ Իվանովիչ Դաուրկինի կողմից 1769 թվականին։ Ջեյմս Կուկը, որը կղզի է այցելել 1778 թվականի օգոստոսին, այն քարտեզագրել է «Burney' Ս Island» անունով։ Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր Աշխարհագրություն Կոլյուչինը գտնվում է Չուկոտկայի ծովում, մայրցամաքից առանձնացված է Սերգիևսկու նեղուցով, որի լայնությունը 18 կմ է կազմում։ Կղզու մակերեսը կազմում է 8 կմ², երկարությունը՝ 4,5 կմ, լայնությունը՝ մինչև 1,5 կմ։ Ծովի մակարդակից ամենաբարձր կետը 188 մետր է։ Հյուսիսային ափը ժայռոտ և զառիթափավոր է, հարավային ափը՝ հարթավայրային։ Կղզում տարածված են քարե բլոկներ և խճաքարեր, կան խայտաբղետ տունդրաների ոչ մեծ հատվածներ։ Կլիմա 1972-1974 թվականների տվյալներով՝ Կոլյուչինի տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմել է 9,7 °C։ Այնտեղ ամենացուրտ ամիսը փետրվարն է, ամսական միջին ջերմաստիճանը կազմում է -18,3 °C-ից մինչև 29,9 °C, ամենատաք ամիսը հուլիսն է՝ ամսական 4,2 °C-ից մինչև 7,5 °C միջին ջերմաստիճանըով։ Դրական ջերմաստիճաններ եղել են հուլիս-օգոստոս ամիսներին, երբեմն՝ հունիսից սեպտեմբեր ամիսներին։ Բևեռային օրը տևել է մայիսի 29-ից հուլիսի 17-ը։ Ձմռանը ձյան ծածկույթը հասնել է մինչև 50-70 սմ բարձրության։ Քամու տարեկան միջին արագությունը կազմել է 6-7 մ/վ, առավելագույնը՝ 34-28 մ/վ։ Տեղումների տարեկան միջին քանակը կազմել է 300-500 մմ։ Ամենաշատ տեղումներ ունեցող ամիսը օգոստոսն է եղել։ Կենդանական աշխարհ Կոլյուչինի կղզու հարավ-արևելյան ափին գտնվում է ծովացուլի «Odobenus rosmarus divergens» ենթատեսակի դամբարան։ Կղզում հանդիպում են սպիտակ արջեր։ 1987 թվականի մայիսի 16-ից հունիսի 3-ն ընկած ժամանակահատվածում Կոլյուչինի կղզու մոտ թռչունների գարնանային թռիչքի դիտարկման արդյունքների հիման վրա, որն անցկացրել է Վ. Ի. Պրիդատկոն, կղզում գրանցվել է թռչունների 27 տեսակ, որոնցից առավել տարածված են եղել մոևկան, հաստագլուխ կայրան, սովորական քարաթռչնակը, սպիտակ խաղտտնիկը, պունոչկան, դուտիշը, արծաթափայլ որորը և իպատկան։ Պատմություն 1823 թվականի ապրիլին Ֆերդինանդ Պետրովիչ Վրանգելի ղեկավարությամբ Սիբիրի հյուսիսային ափերին և Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսին արշավախումբը դրա վրա հայտնաբերել է Կոլյուչին և 11 չուկչաների խրճիթ։ Երբ հետազոտողները կղզուց քառորդ մղոն հեռավորության վրա ճամբար են դրել սառույցի վրա, չուկչացիները դա համարել են հարձակում։ Սակայն թիմի անդամներից մեկը՝ չուկչա Էթելը, կարողացել է հանգստացնել կղզու բնակիչներին։ Այնուհետև հետազոտողների և չուկչաների միջև ընկերական կապ էն հաստատվել և տեղի է ունեցել փոխանակում՝ հետազոտողները ծխախոտն ու ուլունքները փոխանակել են կետի մսի հետ։ Ջեյմս Կուկը քարտեզագրել է կղզին, որը կոչել է «Burney' s Island»։ Ապրիլի 17-ին արշավախումբը լքել է կղզին։ 1909 թվականի հունիսի 29-ին Յոհան Կորենը սառցապատ Իդլիդլ կղզուց հասել է Կոլյուչին, որի վրա հետագայում անցկացրել է 2 շաբաթ։ Հուլիսի 29-ին՝ Նոմ վերադառնալուց հետո, Կորենը կրկին այցելել է կղզի։ Նա կղզում կատարված հետազոտությունների արդյունքում հայտնաբերվել է բերդով ավազատուփի ձվերի շարվածքը։ 1912 թվականին Կորենը կրկին այցելել է կղզի։ 1943 թվականի հուլիսին կղզու հյուսիսում կառուցվել է «Կոլուչին կղզի» օդերևութաբանական կայանը՝ նավագնացության անվտանգությունն ապահովելու համար։ 1963 թվականին հնագետ Նիկոլայ Նիկոլաևիչ Դիկովը կղզում հայտնաբերել է հին էսկիմոսի հուշարձաններ. կղզու հյուսիսում՝ կացարանների ավերակներ, արևմտյան լանջին՝ քարե տեսլա, թերթաքարային դանակների բեկորներ, քերիչներ, ծովափին՝ ժանիքի կտրվածքներ և հաստ պատերով խեցեղենի բեկորներ, բևեռային կայանից հարավ-արևմուտք՝ 10 քարե բլուրներ, հարավում՝ երկու կացարանների և քարե բլոկներից պաշտպանական պատի ավերակներ, ինչպես նաև արջի գանգեր։ 1992 թվականին «Օստրով Կոլյուչին» կայանը դադարեցրել է աշխատանքը։ Նկարներ Գրականություն Кречмар А. В., Андреев А. В., Кондратьев А. Я. Экология и распространение птиц на северо-востоке СССР. — М.: Наука, 1978. — 193 с. — 1150 экз. Ծանոթագրություններ