Чуфут-ГӀала

Чуфу́т-ГӀала (укр. Чуфут-Кале, гӀирман гӀез. Çufut Qale) йа Кырк-Ор (гӀирман гӀез. Qırq Or) — йуккхъерабӀешеран гӀап-гӀала ГӀирмера, тайпанан чӀагӀо гӀарайаьлла йолчу гӀирмин урхалчийн Джаникен, лаьтта ламанан акъарин тӀехь 2,5 км Бахчисарайн малхбалехьа. Ламанан басен тархаш дикка Ӏункара ду, цхьаьна агӀор бен шерачу бохь тӀе гӀашлойн тача диллина. Уггаре лекха меттиг — 581 м. Дуьххьара гӀап хьахийна 1254 шарахь Кырк-Ер (гӀирман гӀез. Qırq Yer) санна, иза туьркийн маттара гочдо «Шовзткъа гӀап-гӀала». ЦӀерийн варианташ Кырк-Ер, Кырк-Ор (гӀирман гӀез. Qırq Yer, Qırq Or) — гӀирмагӀезалойн цӀе, нисса оцу цӀарца хьахийна гӀап дуьххьарлера хьосташкахь, изий бен хьахош йац царна чохь XVII бӀешо кхаччалц; лелийна иштта караимаша а; ГӀала (гӀирман гӀез. Qale, Къале — гӀап) — лелийна гӀирма ханийн тарханан ярлыкаш караимаша а, царна йукъахь жайнашна зорба туху меттиг а гойтуш, 1731 шарахь дуьйна типографи; Чуфут-ГӀала, Джуфут-ГӀала, Чифут-Калеси — гӀирмагӀезалойн маттара хуьлу гочйича «жуьгтийн гӀап» (çufut — йахӀуд, qale — гӀап), изза цӀе лелайо советийн Ӏилманан литературехь, кхин а караимийн авторша оьрсийн меттан белхашкахь XIX бӀешеран шолгӀачу декъехь; иза хууш ду XVII бӀешеран чаккхенгахь дуьйна, гӀап гӀезалоша йитинчул тӀехьа; Суьртийн галерей Хьажа кхин а Бакла Качи-Кальон Кыз-Кермен Мангуп Йеза боьлак Балта-Тиймез Тепе-Кермен Челтер-Мармара Эски-Кермен Билгалдахарш Литература Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. — Алматы: Издательство Академии наук Казахской ССР, 1984. — Т. 1. — 432 с. Вус О. В. Опорна фортеця Кирк-Ор у контексті військово-інженерних заходів Візантії на Кримському півострові в VI ст. — Київ, 2016. — URL: https://byzantina.wordpress.com/2016/09/15/vus-6/. Герцен А. Г., Могаричёв Ю. М. Крепость драгоценностей. Кырк-ор. Чуфут-кале. — Симферополь: Таврия, 1993. — 128 с. — (Археологические памятники Крыма). — ISBN 5-7780-0216-5. Фадеева Т. М. Тайны горного Крыма (Чуфут-кале и Успенский монастырь). — Симферополь: Бизнес-Информ, 2001. — 252 с. Чореф М. Я. К вопросу об аланах в средневековом Крыму (Знаки над входом в городище Чуфт-Кале) // Археология и традиционная этнография Северной Осетии. — Орджоникидзе, 1985. — С. 67—77. Чуфут-кале // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Хьажоргаш Джуфт-Кале (Чуфут-Кале) Архивйина 2019-01-22 — Wayback Machine на сайте крымских караимов История и описание Чуфут-Кале на Qrim.ru A. Г. Герцен, Ю. М. Могаричев. Чуфут-Кале — иудейская крепостьАрхивйина 2016-03-04 — Wayback Machine Научно-популярный фильм Неизвестные караимы