Мускав

Мускав (выр. Москва) — Раççей Федерацийĕн тĕп хули, унӑн субъекчĕ, Мускав облаçĕн тĕп хули. Мускав юхан шывĕ çинче вырнаçнă. 1147 çулта Юрий Долгорукий никĕсленĕ, 1918 çултанпа Раççейĕн тĕп хули. Мускав, Вырӑс патшалӑхӗн, Раҫҫей империйӗн историллӗ тӗп хули (1728-1730 ҫулсенче), ССРП историллӗ тӗп хули. Хула-паттӑр. Мускавра Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх влаҫӗн федераци органӗсем (Конституциллӗ судсемсӗр пуҫне), ют ҫӗршыв патшалӑхӗсен элчелĕхĕсем, раҫҫей коммерци организацийӗсемпе пĕрлĕхӗсен нумайӑшӗн штаб-хваттерӗ пур. Раҫҫейӗн хӗвеланӑҫ енче, Мускав юханшывӗ хӗрринче, Тухӑҫпа Европӑри тӳремлӗхĕ варринче, Окапа Атӑл шывӗ хушшинче вырнаҫнӑ. Федераци субъекчӗ пекех, Мускав Мускавпа Калукӑ облаҫӗсемпе чикӗленет. Мускав — Раҫҫейри халӑх юратакан туризм центрӗ шутланать. Кремль, Хӗрлӗ лапам, Новодевичье мӑнастăрӗпе Вознесени Чиркӗвӗ Коломенскинче ЮНЕСКО пӗтӗм тӗнчери еткерӗн объекчӗсен йышне кӗреҫҫӗ. Çаплах вăл транспорт ҫыххи шутланать: хулара 6 аэропорт, 9 чугун ҫул вокзалĕ, 3 юханшыв порчĕ (Атлантика тата Ҫурҫӗрти Пӑрлӑ океансен бассейнӗсем ҫинчен ҫырмалли ҫыру пур). 1935 ҫултанпа Мускавра метрополитен ӗҫлет. Мускав — ҫӗршывӑн спорт центрӗ. 1980 ҫулта Мускавра XXII ҫуллахи Олимп вӑййисем иртнӗ, 2018 ҫулта вара футбол чемпионачӗн хуҫисенчен пӗри пулса тӑнӑ. Мускав пуçлăхĕ — Сергей Собянин. Этимологи Анклăш чĕлхинчен Moscow вăл хăйне кура тутарпа-мăнхул карти вăхăтĕнче "Mosque" ятлă пулнă "мечете" палăртнă, тутарсен ставки пулнă унта ĕлĕк авал, унтан хула пулса каят. Администрациллĕ пайлану Мускав 10 тăрăхран тытăнса тăрать: Хĕвелтухăç тăрăхĕ Хĕвеланăç тăрăхĕ Зеленоград Çурçĕр тăрăхĕ Çурçĕр-Анăç тăрăхĕ Çурçĕр-Тухăç тăрăхĕ Вар тăрăхĕ Кăнтăр-Анăç тăрăхĕ Кăнтăр-Тухăç тăрăхĕ Кăнтăр тăрăхĕ 1992 çулччен Мускав районсене пайланнă. Халь тăрăхсемпемпе управăсенчен тытăнса тăрать. Мускаври вĕренӳ аслă шкулĕсем М. В. Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университечĕ Мускаври физикăпа техника институчĕ Н.Е. Бауман ячĕллĕ Мускав патшалăх техника университечĕ Мускаври энергетика институчĕ Мускаври авиаци институчĕ Г. В. Плеханов ячĕллĕ Раççейĕн экономика академийĕ Мускаври инженерли-физика институчĕ Раççейри патшалăхăн нефтьпе газ университечĕ Мускаври патшалăхăн техника университечĕ ("МАМИ") Мускаври патшалăхăн ту ĕçĕсен университечĕ Раççейри патшалăхăн технологи университечĕ "МАТИ" Мускаври патшалăхăн индустри университечĕ Мускаври патшалăхăн технологи университечĕ «Станкин» Г. В. Плеханов ячĕллĕ Раççейĕн экономика академийĕ П. И. Чайковский ячĕллĕ Мускаври патшалăх консерваторийĕ РФ Ертӳçĕлĕх çумĕнчи Финанс Академийĕ Патрис Лумумба ячĕллĕ Раççейĕн халăх туслăхĕн университечĕ Çар университечĕ (РФ Хӳтĕлев министерствин) А. М. Горький ячĕллĕ Литература институчĕ Мускаври патшалăхăн лингвистика университечĕ Мускаври ял хуçалăх академийĕ Мускаври патшалăхăн вăрман университечĕ Мускаври патшалăхăн текстиль университечĕ Мускаври патшалăхăн геодезипе картографи университечĕ Мускаври патшалăхăн пичет университечĕ Истори Мускав историйӗ Пурăнан халăх Мускаври коммуникаци Шаблон:Мускаври аэропортсем Мускаври чăваш наци-культура автономийĕ 2000 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕнче йĕркеленĕ. Адрес: 109017, Мускав, Большая Ордынка ур., 46 çурт , 1 пӳрт. Ертӳçи: Григорьев Анатолий Иванович. Автономи Акатуй уявне ирттерет. Мускаври чăваш культура пĕрлĕхĕ Мускаври чăваш хорĕ «Туслăх» (халĕ «Атăл») ачасен ташă ушкăнĕ «Шăнкăрав» вырсарникун чăваш шкулĕ Ертӳçи: Смирнова Лира Петровна Мускаври чăваш этеплĕх пĕрлĕхĕ(ĕçлемен каçă) Тетĕшĕсем Паллă çынсем Дмитрий Донской 1350—1389 Пётр I 1672—1725 Александр Cуворов 1729—1800 Иван Крылов 1769—1844 Александр Грибоедов 1795—1829 Александр Пушкин 1799—1837 Николай Гоголь 1809—1852 Михаил Лермонтов 1814—1841 Фёдор Достоевский 1821—1881 Софья Ковалевская 1850—1891 Владимир Шухов 1853—1939 Антон Чехов 1860—1904 Михаил Челноков 1862—1905 Савва Морозов 1863—1935 Василий Кандинский 1866—1944 Андрей Туполев 1888—1972 Борис Пастернак 1890—1960 Михаил Булгаков 1891—1940 Марина Цветаева 1892—1941 Владимир Маяковский 1893—1930 Сергей Королёв 1907—1966 Сергей Михалков 1913—2009 Андрей Сахаров 1921—1989 Булат Окуджава 1924—1997 Евгений Леонов 1926—1994 Евгений Светланов 1928—2002 Юрий Яковлев 1928 Андрей Тарковский 1932—1986 Андрей Вознесенский 1933 Юрий Визбор 1934—1984 Игорь Можейко (Кир Булычёв) 1934—2003 Юрий Лужков 1936 Сергей Аверинцев 1937—2004 Андрей Михалков-Кончаловский 1937 Владимир Высоцкий 1938—1980 Никита Михалков 1945 Андрей Макаревич 1953 Алексей Пажитнов 1956 Сергей Брин 1973 Çав. пекех Кремль (Мускав) Мускав музейĕсем Мускав урамĕсем Мускавăн пурăнакан вырăнĕсем Мускав фонтанĕсем Мускав облаçĕ Мускав телекуравĕ Мускав-Сити Олимпийский (спорт комплексĕ) Хрущёвка Арх Москва ГУМ Останкино çӳлĕ çурт Вуламалли Владимир Гиляровский. Москва и москвичи (Wikisourceре) Москва в журнале Наука и жизнь Окликни улицы Москвы… 2008 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ. — история Москвы и русской речи, места в Москве. Старая Москва и Москва, которой нет — ватă мускав кварталĕсемпе урамĕсен фотографисем, кунçулĕсем, халапĕсем. Селиванов А. Ф., Забелин И. Е. Москва // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб.: 1890—1907. Москва : Энциклопедия 2022 ҫулхи Ака уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ. / гл. ред. А. Л. Нарочницкий. — М. : Советская Энциклопедия, 1980. — 688 с., ил. Колодный Л. Е. Москва у нас одна. — М. : Политиздат, 1991. Москва : Энциклопедия / Гл. ред. С. О. Шмидт ; Сост. : М. И. Андреев, В. М. Карев. — М. : Большая Российская энциклопедия, 1997. — 976 с. : ил. Москва — Петербург : Pro et contra. Диалог культур в истории национального самосознания. Антология. — Северо-Западное отделение Российской академии образования, Русский христианский гуманитарный институт; (Составитель К. Г. Исупов. Отв. ред. Д. К. Бурлака). — СПб. : Изд-во РХГИ, 2000. — 711 с. ISBN 5-88812-067-7 Самойлов Б. Л., Морозова Г. В. Красная книга города Москвы. — М.: 2001. Гиляровский В. А. Москва и москвичи. — М. : АСТ Астрель, 2005. — 511 с. Гиляровский В. А. Мои скитания / Москва газетная — М. : АСТ, 2007. — 508 с. Пыляев М. И. Старая Москва: Рассказы из былой жизни первопрестольной столицы; (сост., предисл. и коммент. Ю. Н. Александрова). — Москва: АСТ Хранитель, 2007. — 762 c. Вахитов, Р. Р. Москвичи как сословие. 2024 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 29-мӗшӗнче архивланӑ. // Отечественные записки. — 2012. — № 3. Большой атлас Москвы / Московский гос. ун-т им. М. В. Ломоносова; картогр. основа — Роскартография ; науч. рук. Н. С. Касимов, В. С. Тикунов. — М.: Феория, 2013. — ISBN 978-5-91796-032-6 Асăрхавсем Каçăсем Мускав ертӳлĕхĕн сайчĕ 2011 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ. Мускав фотографисем Форум Москвы