Կ. Ե. Ցիոլկովսկու անվան տիեզերագնացության պատմության պետական թանգարան

Կ. Ե. Ցիոլկովսկու անվան տիեզերագնացության պատմության պետական թանգարան (ռուս.՝ Госуда́рственный музе́й исто́рии космона́втики имени К. Э. Циолковского), թանգարան Կալուգա քաղաքում։ Աշխարհում առաջին և Ռուսաստանում ամենամեծ տիեզերական թանգարանը, որը ստեղծվել է Սերգեյ Կորոլյովի և Յուրի Գագարինի անմիջական մասնակցությամբ։ Պատմություն 1961 թվականի հունիսի 13-ին Յուրի Գագարինն առաջին քարն է դրել ապագա թանգարանի շենքի հիմքում։ Թանգարանն այցելուների համար բացվել է 1967 թվականի հոկտեմբերի 3-ին։ Կառույցի ճարտարապետներն են Բորիս Բարխինը, Է. Ի. Կիրեևը, Ն. Գ. Օրլովան, Վ. Ա. Ստրոգին, Կ. Դ. Ֆոմինը։ Թանգարանի նախասրահում գտնվող «Տիեզերքի նվաճողները» խճանկարը սեմալտից և բնական քարից ստեղծել է Անդրեյ Վասենցովը։ 1960 թվականին թանգարանը դարձել է ԽՍՀՄ տիեզերական թանգարանների գործունեությունը համակարգող գիտամեթոդական կենտրոն, իսկ 1979 թվականին ստացել է գիտահետազոտական հաստատության կարգավիճակ։ 1993 թվականից Կ. Ե. Ցիոլկովսկու անվան տիեզերագնացության պատմության պետական թանգարանը դասվել է առանձնահատուկ սոցիալական նշանակության խոշորագույն մշակութային և կրթական հաստատությունների շարքին։ 1973 թվականի հունիսի 21-ից Կալուգայի տիեզերագնացության թանգարանի տարածքում ցուցադրվում է «Վոստոկ» հրթիռային և տիեզերական համալիրի իսկական օրինակը, որը պահվել է Գագարինի «Վոստոկ-1»-ի արձակման ժամանակ որպես ռեզերվ։ Թանգարանի ցուցադրությունները ներկայացնում են տիեզերագնացության, ավիացիայի, հրթիռային և տիեզերական տեխնոլոգիաների պատմությունը։ Թանգարանում ներկայացված է տեսական տիեզերագնացության հիմնադիր, խոշոր գյուտարար, փիլիսոփայության և սոցիոլոգիայի վերաբերյալ աշխատությունների հեղինակ Կոնստանտին Էդուարդովիչ Ցիոլկովսկու գիտական ժառանգությունը։ Ներկայացված են գիտնականի կողմից նախագծված ապագայի տեխնոլոգիաների նմուշներ (ինքնաթիռ, դիրիժաբլ, հրթիռ, կոսմիկական բնակատեղիներ)։ 1966 թվականից թանգարանում անց են կացվում Գիտական ընթերցումներ նվիրված Կոնստանտին Ցիոլկովսկու հիշատակին։ Թանգարանի ցուցասրահներում կարելի է ծանոթանալ գործնական տիեզերագնացության հայրենական պատմությանը՝ սկսած Երկրի առաջին արհեստական արբանյակից մինչև ժամանակակից երկարաժամկետ ուղեծրային կայաններ։ Դա ԽՍՀՄ-ում հրթիռային տեխնիկայի կազմավորման պատմությունն է սկսած 1920-ականներից, ականավոր գլխավոր կոնստրուկտորների գործունեությունը (Սերգեյ Կորոլյով, Վալենտին Գլուշկո, Վլադիմիր Չելոմեյ, Սեմյոն Կոսբերգ, Գեորգի Բաբակին, Ալեքսեյ Իսաև և ուրիշներ)։ Դա Լուսնի և Արեգակնային համակարգի մոլորակների ուսումնասիրությունն է ավտոմատ միջմոլորակային կայանների օգնությամբ։ Դա կառավարվող տիեզերագնացություն է սկսած Վոստոկից մինչև Բուրան։ Դա մեկնարկային կրող հրթիռների և հրթիռային շարժիչների հավաքածուի պատմությունն է։ Թանգարանում տեղադրված է Միր ուղեծրային կայանի բազային բլոկի մակետը, որը բաց է հանրության համար։ Տիեզերագնացության թանգարանի երկրորդ փուլի շինարարությունը, որը սկսվել է 2014 թվականին, ավարտվել է 2021 թվականին։ Կառուցվել է նոր ժամանակակից շինություն 12,5 հազար մ² մակերեսով, որը գրեթե չորս անգամ գերազանցում է եղածի մակերեսը։ Թանգարանի ցուցադրական տարածքը հինգ անգամ ավելացել է։ Թանգարանն ունի նաև բազմաֆունկցիոնալ կոնֆերենց դահլիճ և կինոդահլիճ։ Թանգարանի երկրորդ հերթի շինարարության հետ կապված խոշոր կոռուպցիոն սկանդալը բացահայտվել է, ձերբակալվել է Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի փոխնախարարը մշակութային ժառանգության օբյեկտների վերականգնման համար հատկացված պետական միջոցների յուրացման գործով։ Շինարարության ավարտն անընդհատ հետաձգվել է, սկզբում այն նախատեսված է ավարտել թանգարանի 50-ամյակի հետ կապված, հետո՝ 2017 թվականի դեկտեմբերին, հետո՝ 2019 թվականի դեկտեմբերին։ 2019 թվականի օգոստոսին վարչապետ Դմիտրի Անատոլևիչ Մեդվեդևի որոշմամբ լրացուցիչ 500 միլիոն ռուբլի է հատկացվել թանգարանի կառուցման համար։ 2019 թվականի աշնանը ժամկետները կրկին տեղափոխվել են 2021 թվականի ապրիլի 12-ին։ Բայց 2019 թվականի նոյեմբերին Ռուսաստանի մշակույթի նախարարը, աշխատանքային շրջագայության ընթացքում այցելելով շինհրապարակ, հայտարարել է, որ թանգարանի բացումը կկայանա 2020 թվականի սեպտեմբերին, սակայն դա տեղի չի ունեցել նախատեսված ժամկետում, ճիշտ այնպես, ինչպես դա տեղի չունեցավ 2021 թվականի ապրիլի 12-ին, նոր թանգարանային համալիրը վերջնականապես այցելուների համար բացվել է ապրիլի 17-ին։ 2021 թվականի ապրիլի 17-ին «Կ. Է. Ցիոլկովսկու անվան տիեզերագնացության պատմության պետական թանգարան» Մշակույթի Դաշնային պետական բյուջետային հաստատությունը սկսել է այցելուներ ընդունել։ Նոր համալիրի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 12,5 հազար քառակուսի մետր։ Դա գրեթե չորս անգամ գերազանցում է հին թանգարանի շենքի տարածքը։ Ցուցահանդեսային տարածքներն ավելացել են հինգ անգամ։ Թանգարանի երկրորդ փուլի էքսպոզիցիայի տարածքները և արտաքին տարածքը հասանելի են այցելության համար, պայմաններ են ստեղծվել սահմանափակ հնարավորություններով այցելուների համար։ Նոր թանգարանային համալիրում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում «Հրթիռներ։ Նավեր։ Մարդիկ» էքսպոզիցիան, որտեղ ցուցադրվում են ավելի քան 500 օբյեկտներ, որոնք պատմում են տիեզերական հետազոտության հիմնական ծրագրերի մասին, այդ թվում հրթիռների և տիեզերական տեխնոլոգիաների բնօրինակ նմուշները։ Թեման լրացվում է տեսաբովանդակությամբ, որի ցուցադրությունը իրականացվում է եզակի 80 մետրանոց էկրանի վրա։ Մուլտիմեդիական կայանքները հնարավորություն են տալիս իրականությանը մոտ պայմաններում այցելուներին կառավարել տիեզերագնացին բաց տիեզերքում, նախապատրաստել և արձակել հրթիռներ, ինչպես նաև իրականացնել «Սոյուզ» տիեզերանավի կցումը միջազգային տիեզերական կայանին։ Պատկերասրահ Թանգարանային բաժիններ Կ. Ե. Ցիոլկովսկու անվան տիեզերագնացության պատմության պետական թանգարանի կազմում ներառված են նաև՝ Գրականություն Հրապարակախոսություն Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Государственного музея истории космонавтики имени К. Э. Циолковского «Государственный музей истории космонавтики имени К.Э. Циолковского». Культура.РФ (ռուսերեն). 2017. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. «ГМИК имени К.Э. Циолковского». Музеи России (ռուսերեն). Museum.ru. 2017. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 22-ին. «Музей космонавтики». Калуга (ռուսերեն). ТИЦ «Калужский край». 2021. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 8-ին. «Строительство второй очереди музея».(չաշխատող հղում)