خانه اسپاسو

خانهٔ اسپاسو ساختمانی ثبت‌شده به سبک نئوکلاسیسیسم احیاگر در شمارهٔ ۱۰ میدان اسپاسوپسکوفسکایا در مسکو است. این بنا در اصل در سال ۱۹۱۳ به‌عنوان عمارت نیکلای وُتوروف، صنعتگر نساجی، ساخته شد. از سال ۱۹۳۳ این ساختمان اقامتگاه سفیر ایالات متحده در اتحاد جماهیر شوروی و از سال ۱۹۹۱ اقامتگاه سفیر ایالات متحده در فدراسیون روسیه بوده است. این ساختمان متعلق به اتحاد شوروی و سپس روسیه بود و بر اساس قرارداد اجاره سال ۱۹۸۵، ایالات متحده موظف بود سالانه ۷۲٬۵۰۰ روبل شوروی پرداخت کند که در سال ۲۰۰۱ معادل حدود ۳ دلار بود؛ ایالات متحده در سال ۱۹۹۳ این مبلغ را پرداخت نکرده بود. در سال ۲۰۰۴ دو طرف قرارداد اجارهٔ جدیدی برای ۴۹ سال امضا کردند که گفته شد بر اساس ارزیابی مشترک ارزش ملک تنظیم شده بود؛ میزان اجاره اعلام نشد. تاریخچه تاریخچهٔ اولیه نام خانهٔ اسپاسو از میدان اسپاسوپسکوفسکایا در منطقه آربات گرفته شده است. واژهٔ «اسپاسوپسکوفسکایا» به معنی «رهایی‌بخش بر شن‌ها» است و به خاک شنی این محله اشاره دارد که نخستین‌بار در قرن هفدهم میلادی مسکونی شد. بیشتر خانه‌های چوبی اولیهٔ این میدان در آتش‌سوزی مسکو (۱۸۱۲) سوختند. پس از آن خانه‌های سنگی جدیدی ساخته شدند، از جمله دو عمارت یک‌طبقه از سنگ پوشیده‌شده با گچ و دارای ایوان‌های ستون‌دار که توسط آ. گ. شچپوچکینا ساخته شدند و امروزه در شماره‌های ۶ و ۸ میدان اسپاسوپسکوفسکایا، در دو سوی خانهٔ اسپاسو، قرار دارند. در سال ۱۹۱۳ قطعه‌زمین بزرگی در میدان توسط شاهدخت لوبانووا-روستوفسکایا به خانوادهٔ صنعتگر روسی نیکلای وُتوروف فروخته شد؛ وُتوروف مالک بزرگ‌ترین شرکت تولید نساجی در روسیهٔ امپراتوری بود. وُتوروف از معماران ولادیمیر آداموویچ و ولادیمیر مایات، دو طرفدار برجستهٔ سبک معماری نئوکلاسیک، خواست تا عمارت جدید را طراحی کنند. آداموویچ در دوران دانشجویی با فئودور شِختِل، استاد هنر نو روسی در اوایل دههٔ ۱۹۰۰، همکاری کرده بود. آن‌ها سبک «امپراتوری جدید» را انتخاب کردند که در میان طبقهٔ بازرگان روسیه محبوب بود. نمای بیرونی خانه از خانهٔ گاگارین، نمونه‌ای برجسته از سبک امپراتوری مسکو، که در دههٔ ۱۸۲۰ توسط ژوزف بووه ساخته شده بود، تأثیر پذیرفته بود. منبع احتمالی دیگر، خانهٔ پولووتسف در سن پترزبورگ اثر ایوان فومین بود که در سال ۱۹۱۳ تکمیل شد. از نظر بیرونی و داخلی، خانهٔ وُتوروف بازسازی یک ملک اشرافی طبقهٔ بالای جامعه در اوایل دههٔ ۱۸۲۰ بود؛ با پنجره‌های پالادیویی و نقشهٔ کاملاً متقارن. کار ساخت خانه در آوریل ۱۹۱۳ آغاز شد و تا تابستان همان سال نمای بیرونی تقریباً تکمیل شده بود. کارهای داخلی در زمستان ۱۹۱۳–۱۹۱۴ ادامه یافت. خانه تکمیل شد و خانوادهٔ وُتوروف اندکی پیش از آغاز جنگ جهانی اول در اوت ۱۹۱۴ به آن نقل مکان کردند. در ماه‌های پرآشوب پس از انقلاب بلشویکی ۱۹۱۷، نیکلای وُتوروف به‌طور مرموزی درگذشت و خانوادهٔ او روسیه را ترک کردند. خانهٔ اسپاسو توسط دولت جدید شوروی مصادره شد. خانهٔ اسپاسو ابتدا به‌عنوان خانهٔ پذیرایی کمیتهٔ اجرایی مرکزی سراسر روسیه مورد استفاده قرار گرفت و سپس اقامتگاه دیپلمات‌های شوروی، از جمله گئورگی چیچرین، کمیسر خلق در امور خارجی از ۱۹۱۸ تا ۱۹۳۰، و لِو کاراخان، معاون چیچرین، شد. اقامتگاه سفیران ایالات متحده پس از ۱۶ سال عدم شناسایی اتحاد شوروی، ایالات متحده سرانجام در سال ۱۹۳۳ روابط دیپلماتیک خود را با مسکو برقرار کرد. نخستین سفیر آمریکا در اتحاد شوروی، ویلیام سی. بولیت (۱۸۹۱–۱۹۶۷)، به مسکو آمد و ساختمانی در خیابان موخوایا را به‌عنوان ساختمان اداری جدید سفارت و خانهٔ وُتوروف را به‌عنوان اقامتگاه موقت خود انتخاب کرد. خانهٔ وُتوروف برای بولیت جذاب بود، زیرا فضای زیادی برای برگزاری مراسم داشت و همچنین دارای سامانهٔ گرمایش به سبک آمریکایی بود که دولت شوروی در سال ۱۹۲۸ نصب کرده بود. سومین دبیر جدید سفارت، جورج کنان (۱۹۰۴–۲۰۰۵)، اجاره‌نامه‌ای سه‌ساله برای این ملک به مبلغ ۷۵٬۰۰۰ دلار تنظیم کرد. بولیت درخواست اجارهٔ طولانی‌تر نکرد، زیرا برنامه داشت اقامتگاه جدیدی شبیه خانهٔ مونتیسلو متعلق به توماس جفرسون در تپه‌های گنجشک‌ها بسازد؛ اما دولت شوروی هرگز زمین لازم را واگذار نکرد، بنابراین خانهٔ اسپاسو به اقامتگاه دائمی سفیر تبدیل شد. در اوایل سال ۱۹۳۴، سفیر و نخستین کارکنان دیپلماتیک آمریکایی به خانهٔ اسپاسو منتقل شدند. این ساختمان به دلیل مشکلات ساختاری ساختمان خیابان موخوایا، در ابتدا هم به‌عنوان اقامتگاه و هم به‌عنوان محل اداری سفارت استفاده می‌شد. دولت ایالات متحده در سال ۱۹۳۵ تالار رقص جدیدی برای خانهٔ اسپاسو ساخت تا فضای بیشتری برای پذیرایی‌های بزرگ فراهم شود. در ۴ ژوئیهٔ ۱۹۳۴، بولیت نخستین مراسم روز استقلال ایالات متحده را در خانهٔ اسپاسو برگزار کرد و همچنین تیمی از دیپلمات‌های آمریکایی را در مسابقهٔ بیسبال در برابر گروهی از خبرنگاران آمریکایی مقیم مسکو رهبری کرد. مهمانی‌های بولیت در خانهٔ اسپاسو به افسانه تبدیل شدند. جشن کریسمس سال ۱۹۳۴ در اتاق چلچراغ برگزار شد و شامل سه فک آموزش‌دیده از باغ‌وحش مسکو بود که وارد اتاق شدند و یک درخت کریسمس، سینی لیوان‌ها و یک بطری شامپاین را حمل می‌کردند. پس از پایان نمایش، مربی فک‌ها که مشروب نوشیده بود بیهوش شد و فک‌ها در سراسر خانه آزادانه حرکت کردند. جشنوارهٔ بهار ۱۹۳۵ از میان همهٔ مراسم اجتماعی برگزارشده در خانهٔ اسپاسو، مشهورترین آن جشنوارهٔ بهاری بود که سفیر بولیت در ۲۴ آوریل ۱۹۳۵ برگزار کرد. بولیت به کارکنان خود دستور داد مراسمی ایجاد کنند که از همهٔ مهمانی‌های سفارتخانه‌ها در تاریخ مسکو باشکوه‌تر باشد. تزئینات شامل جنگلی از ده درخت توس جوان در اتاق چلچراغ، میز غذاخوری پوشیده از گل‌های لالهٔ فنلاندی، چمنی ساخته‌شده از گیاه کاسنی رشدکرده بر روی نمد مرطوب، پرنده‌خانه‌ای ساخته‌شده از تور ماهیگیری پر از قرقاول، طوطی و صد قناری راه‌راه که از باغ‌وحش مسکو امانت گرفته شده بودند، و مجموعه‌ای از چند بز کوهی، دوازده خروس سفید و یک بچه‌خرس بود. اگرچه استالین در مراسم حضور نداشت، چهارصد مهمان جشنواره شامل وزیر امور خارجه ماکسیم لیتوینوف، وزیر دفاع کلیمنت ووروشیلوف، چهره‌های برجستهٔ حزب کمونیست مانند نیکلای بوخارین، لازار کاگانوویچ و کارل رادک، مارشال‌های شوروی الکساندر یگوروف، میخائیل توخاچفسکی و سیمیون بودیونی و نویسنده میخائیل بولگاکف بودند. جشن تا ساعات اولیهٔ صبح ادامه یافت. خرس بر اثر نوشیدن شامپاینی که کارل رادک به او داده بود مست شد و در ساعات آغازین صبح، پرندگان از پرنده‌خانه گریختند و زیر سقف‌های خانه نشستند؛ اما در مجموع جشن موفقیت‌آمیز تلقی شد. میخائیل بولگاکف این جشنوارهٔ بهاری را به «ضیافت بهاری ماه کامل» در رمان مشهور خود، مرشد و مارگاریتا، تبدیل کرد. اواخر دههٔ ۱۹۳۰ و جنگ جهانی دوم پس از ژوئیهٔ ۱۹۳۵، زمانی که دولت شوروی از حزب کمونیست آمریکا دعوت کرد تا در سازمان کمونیستی بین‌المللی ضدغربی (کمینترن) شرکت کند، روابط شوروی و آمریکا به‌تدریج سردتر شد و بولیت دیگر مهمانی‌های مشهور سابق را برگزار نکرد. در سال ۱۹۳۶ بولیت با سفیر جدیدی به نام جوزف ای. دیویس جایگزین شد. دیویس با مارجوری مری‌ودر پست، وارث ثروت شرکت غلات پست و شرکت جنرال فودز، ازدواج کرده بود. دیویس و همسرش با هزینهٔ شخصی خود تعمیرات بزرگی در خانهٔ اسپاسو انجام دادند، سیم‌کشی ساختمان را نوسازی کردند و وان‌های حمام آمریکایی نصب کردند. آن‌ها همچنین با استفاده از قایق تفریحی شخصی خود، ۲۰۰۰ پیمانه بستنی یخ‌زده به مسکو آوردند که بخش زیادی از آن هنگام قطع برق خانه خراب شد. دیویس و خانواده‌اش همچنین به‌شدت تحت نظارت دولت شوروی قرار داشتند. آن‌ها دریافتند که کارکنان داخلی خانه دربارهٔ آنان جاسوسی می‌کنند و میکروفون‌های مخفی‌شده در سراسر ساختمان را کشف کردند. دیویس در ژوئن ۱۹۳۸ مسکو را ترک کرد، اما روابط با مسکو همچنان پرتنش باقی ماند؛ جانشین او، لارنس اشتاین‌هارت، فعالیت‌های پذیرایی چندانی در خانهٔ اسپاسو انجام نداد. حملهٔ آلمان به اتحاد شوروی در ژوئن ۱۹۴۱ تغییرات بزرگی در زندگی خانهٔ اسپاسو ایجاد کرد. خانه در پاییز ۱۹۴۱ بر اثر بمباران آلمان‌ها اندکی آسیب دید. در اکتبر ۱۹۴۱ بیشتر کارکنان دیپلماتیک آمریکا به شهر کویبیشف، در فاصلهٔ ۵۴۰ مایلی جنوب‌شرقی مسکو، منتقل شدند. گروهی شش‌نفره از دیپلمات‌های آمریکایی به رهبری دبیر دوم سفارت، لِولین تامپسون، فعالیت سفارت را ادامه دادند، روادید عبور صادر کردند و دربارهٔ وضعیت نظامی به واشینگتن گزارش دادند. سفیر جدید آمریکا، دریادار ویلیام استندلی، که در کویبیشف مستقر بود، به‌طور منظم برای دیدار با مقام‌های شوروی دربارهٔ کمک‌های نظامی آمریکا به خانهٔ اسپاسو سفر می‌کرد. در اوت ۱۹۴۳، هنگامی که نیروهای آلمانی عقب‌نشینی از مسکو را آغاز کردند، سفیر دابلیو. آورل هریمن جایگزین استندلی شد و کارکنان کامل دیپلماتیک آمریکا همراه با شمار زیادی از کارکنان نظامی که در انتقال کمک‌های نظامی آمریکا به شوروی فعالیت داشتند، به مسکو بازگشتند. خانهٔ اسپاسو به ساختمان اداری، خوابگاه کارکنان و محل اقامت مهمانان مهم تبدیل شد. مهمانان خانهٔ اسپاسو شامل مشاور رئیس‌جمهور، هری هاپکینز، نامزد پیشین ریاست‌جمهوری، وندل ویلکی، وزیران امور خارجه کوردل هال و ادوارد استتینیوس بودند. در اوت ۱۹۴۵، ژنرال دوایت آیزنهاور برای جشن پیروزی متفقین در اروپا به خانهٔ اسپاسو آمد. در همان ماه، هیئتی از سازمان پیشگامان جوان اتحاد شوروی یک لوح چوبی حکاکی‌شده از نشان بزرگ ایالات متحده آمریکا را به سفیر آمریکا، آورل هریمن، به‌عنوان «نشانه‌ای از دوستی» با متحد شوروی در جنگ جهانی دوم هدیه داد. بدون اطلاع کارکنان سفارت، این لوح دارای دستگاه شنودی بود که به شوروی امکان می‌داد از ایالات متحده جاسوسی کند. این دستگاه تا سال ۱۹۵۲ در دفتر کار اقامتی سفیر بدون کشف باقی ماند. از مارس تا آوریل ۱۹۴۷، خانهٔ اسپاسو محل نشست شورای وزیران امور خارجه بود؛ نشستی که در آن وزیر امور خارجه آمریکا، جرج مارشال، در مسکو دربارهٔ تنظیم پیمان‌های نهایی صلح با آلمان و اتریش مذاکره کرد. دوران جنگ سرد افزایش تنش میان اتحاد شوروی و ایالات متحده، تقسیم اروپا به بلوک‌های شرقی و غربی و جنگ کره باعث افزایش انزوای ساکنان خانهٔ اسپاسو شد. سفیر جرج کنان هنگام خروج از خانه همیشه توسط نیروهای پلیس لباس‌شخصی تعقیب می‌شد و در سال ۱۹۵۲ دستگاه‌های شنود بیشتری در خانهٔ اسپاسو کشف شد، از جمله میکروفونی که درون یک مهرهٔ چوبی به شکل نشان آمریکا پنهان شده بود. پس از مرگ ژوزف استالین در مارس ۱۹۵۳، روابط منجمد آمریکا و شوروی اندک‌اندک بهبود یافت. دبیرکل حزب کمونیست، نیکیتا خروشچف، در مراسم روز استقلال آمریکا در خانهٔ اسپاسو در سال‌های ۱۹۵۴ و ۱۹۵۵ به‌طور غیرمنتظره حضور یافت. معاون رئیس‌جمهور ریچارد نیکسون هنگام سفر به مسکو برای افتتاح نخستین نمایشگاه بزرگ ملی آمریکا در پارک سوکولنیکی در خانهٔ اسپاسو اقامت کرد و در شام برگزارشده توسط سفیر لِولین تامپسون با خروشچف دیدار کرد. با وجود این، جنگ سرد هنوز پایان نیافته بود؛ اندکی پیش از سفر نیکسون، میکروفونی در چلچراغ نزدیک دفتر سفیر تامپسون کشف شد. با این حال، پنج هزار شهروند شوروی در سال ۱۹۵۷ در مراسم‌های خانهٔ اسپاسو شرکت کردند؛ رقمی بیشتر از مجموع بیست‌وسه سال پیش از آن. پانویس منابع تاتیانا دودینا، «مورگان مسکو»، بازنشر شده در کتاب خانه اسپاسو - تاریخچه‌ای کوتاه، منتشرشده توسط سفارت ایالات متحده در مسکو، ۲۰۰۱. خانه اسپاسو؛ ۷۵ سال: یک تاریخچه کوتاه، منتشرشده توسط سفارت ایالات متحده در مسکو، ۲۰۰۸. دانشنامه مسکو، انتشارات علمی دانشنامه بزرگ روسیه، مسکو، ۱۹۹۷. چارلز دبلیو. تایر، خرس‌ها در خاویار، انتشارات لیپینکات، نیویورک و فیلادلفیا، ۱۹۵۰. ربکا متلاک، خانه اسپاسو: مردم و دیدارها: یادداشت‌های همسر یک سفیر ایالات متحده (به زبان روسی)، ترجمه‌شده از انگلیسی توسط ت. کودریاوتسوا، مسکو: انتشارات اکسمو، الگوریتم، ۲۰۰۴ شابک ‎۵-۶۹۹-۰۵۴۹۷-۹ پیوند به بیرون تاریخچه خانه اسپاسو - سفارت و کنسولگری‌های ایالات متحده در روسیه