इल्युशिन आयएल-७६

इल्युशिन इल-७६ (; नाटो रिपोर्टिंग नाव: कँडिड) हे एक बहुउद्देशीय, स्थिरपंख, चार इंजिनांचे टर्बोफॅन धोरणात्मक मालवाहू विमान (स्ट्रॅटेजिक एरलिफ्टर) आहे. सोव्हिएत युनियनच्या इल्यूशिन डिझाइन ब्युरोने याची रचना अँतोनोव्ह एएन-१२ या विमानाच्या जागी एक व्यावसायिक मालवाहू विमान म्हणून १९६७ मध्ये केली होती. दुर्गम आणि कमी सुविधा असलेल्या भागांत जड यंत्रसामग्री पोहोचवण्यासाठी हे विमान विकसित करण्यात आले होते. आयएल-७६ च्या लष्करी आवृत्त्यांचा युरोप, आशिया आणि आफ्रिकेत मोठ्या प्रमाणावर वापर केला गेला जातो. आयएल-७६चा उपयोग हवेतून हवेत इंधन भरणारे तेलवाहक आणि नियंत्रण केंद्र (कमांड सेंटर) म्हणूनही केला जातो. आयल-७६चा उपयोग रॅम्पद्वारे चढवल्या जाणाऱ्या मालासाठी मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. विशेषतः इतर साधनांद्वारे वाहून नेणे अशक्य असलेल्या मोठ्या किंवा अवजड वस्तूंसाठी हे विमान उपयुक्त आहे. जगभरातील आपत्कालीन प्रतिसाद वाहतूक, नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढणे, तसेच मानवतावादी मदत आणि आपत्ती निवारणासाठी देखील याचा वापर केला गेला आहे. कच्च्या धावपट्टीवरून उड्डाण करण्याची आणि उतरण्याची क्षमता असल्यामुळे हे विमान अविकसित भागात अत्यंत उपयुक्त ठरले आहे. हवेतून वणवा विझवण्यासाठी (अग्निशमन) आणि कमी-गुरुत्वाकर्षण प्रशिक्षणासाठी देखील याच्या विशेष आवृत्त्या तयार केल्या गेल्या आहेत. रचना आणि विकास उपप्रकार प्रायोगिक आणि विकासशील आवृत्त्या आयएल-७६टीडी-९० / आयएल-७६एमडी-९० पर्म पीएस-९० इंजिनांसह अद्ययावत केलेली आवृत्ती. आयएल-७६ फायरबॉम्बर हवेतून वणवा विझवण्यासाठी अग्निशामक द्रावणाने भरलेले कॅप्सूल टाकणारे विमान. आयएल-७६पीएसडी आयएल-७६एमएफची शोध आणि बचाव (एसएआर) आवृत्ती. इल-९६ प्रवासी आणि मालवाहू अशा दोन्ही रूपांत बदलता येणाऱ्या विमानाचा सुरुवातीचा प्रकल्प (हा केवळ एक प्रकल्प होता, हे नाव पुढे दुसऱ्या विमानासाठी वापरले गेले). इल-१५० पर्म पीएस-९० इंजिनांसह सुचवलेले बेरीव्ह ए-५० विमान. बेरीव्ह ए-६० हवेतून मारा करणाऱ्या लेझर शस्त्रास्त्रांच्या चाचणीसाठी तयार केलेले विमान (आयएल-७६ आवृत्ती १ए). विशेष/संशोधन आवृत्त्या आयएल-७६एलएल अधिक मजबूत पंख असलेले (किमान ३ विमाने) विमान, ज्याचा वापर ग्रोमोव्ह फ्लाइट रिसर्च इन्स्टिट्यूटमध्ये इंजिनच्या प्रोटोटाइपच्या उड्डाण चाचण्यांसाठी केला जातो. इझदेलिये-१७६ प्रायोगि आयएल-७६पीपी. इझदेलिये-५७६ विशेष चाचणी आवृत्ती. इझदेलिये-६७६ चाचणी कार्यक्रमांदरम्यान वापरण्यासाठी टेलिमेट्री आणि दळणवळण रिले विमान (प्रोटोटाइप). इझदेलिये-७७६ चाचणी कार्यक्रमांदरम्यान वापरण्यासाठी टेलिमेट्री आणि दळणवळण रिले विमान (प्रोटोटाइप). इझदेलिये-९७६ ("स्कीप", इल-९७६, किंवा आयएल-७६एसके) आयएल-७६/ए-५० वर आधारित क्षेपणास्त्र ट्रॅकिंग आणि नियंत्रण केंद्र. सुरुवातीला याची निर्मिती रादुगा ख-५५ क्रूझ क्षेपणास्त्राच्या चाचण्यांसाठी करण्यात आली होती. इझदेलिये-१०७६ अज्ञात मोहिमांसाठीचे विशेष मोहीम विमान. इझदेलिये-११७६ इलेक्ट्रॉनिक इंटेलिजन्स (इलेक्ट्रॉनिक गुप्तहेर माहिती गोळा करणारे) विमान, किंवा आयएल-७६-११. आयएल-७६-तू१६० टेलप्लेन ट्रान्सपोर्टर तू-१६० विमानांच्या आपत्कालीन बदल कार्यक्रमासाठी तात्पुरत्या स्वरूपात रूपांतरित केलेले एकमेव विमान. आयएल-७६के / आयएल-७६एमडीके / आयएल-७६एमडीके-II युरी गागारिन अंतराळवीर प्रशिक्षण केंद्राद्वारे अंतराळवीरांच्या प्रशिक्षणासाठी वापरले जाणारे कमी-गुरुत्वाकर्षण चाचणी विमान. आयएल-७६एलएल इंजिन चाचणी प्रयोगशाळा. आयएल-७६पीपी इलेक्ट्रॉनिक काउंटरमेझर्स (ईसीएम) विमान, ज्याच्या केवळ इझदेलिये-१७६ वरील उपकरणांमध्ये मोठ्या समस्या आल्या होत्या. इल-८४ सागरी शोध आणि बचाव विमान, याचे उत्पादन झाले नाही. लष्करी आवृत्त्या आयएल-७६डी संरक्षण हेतूसाठी शेपटीमध्ये तोफ असलेले पॅराट्रूपर वाहतूक विमान. आयएल-७६एम लष्करी वाहतूक आवृत्ती (सुधारित). आयएल-७६एमडी लांब पल्ल्याची सुधारित लष्करी वाहतूक आवृत्ती. आयएल-७६एमडी स्काल्पेल-एमटी फिरते रुग्णालय (मोबाईल हॉस्पिटल). आयएल-७६एम / आयएल-७६एमडी लष्करी उपकरणांशिवाय तयार केलेली परंतु एम आणि एमडी अशी नावे दिलेली विमाने. आयएल-७६एमडी-९० शांत आणि अधिक किफायतशीर एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० हाय-बायपास टर्बोफॅन इंजिन असलेले आयएल-७६एमडी विमान. आयएल-७६एमएफ ६.६ मीटर लांब मुख्य भाग असलेले, एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिन असलेले लष्करी विमान, ज्याची कमाल उड्डाण क्षमता २१० टन आणि माल वाहून नेण्याची क्षमता ६० टन आहे. याचे पहिले उड्डाण १९९५ मध्ये झाले. दोन विमाने तयार करून रॉयल जॉर्डनियन एअर फोर्सला देण्यात आली होती, जी नंतर इजिप्शियन एअर फोर्सला विकली गेली. आयएल-७६एमडी-एम रशियन एरोस्पेस फोर्ससाठी आधुनिक केलेले आयएल-७६एमडी विमान. आयएल-७६एमडी-९०ए नवीन अत्याधुनिक काचेचे कॉकपिट, सुधारित एव्हीओनिक्स, कार्बन-फायबरचे पंख आणि एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९०ए-७६ इंजिन असलेली आधुनिक आवृत्ती. विकासाच्या टप्प्यात याला इल-४७६ म्हणूनही ओळखले जात होते. निर्यात बाजारासाठी याचे नाव आयएल-७६-एमडी-९०एई असे ठेवण्यात आले आहे. आयएल-७६टी / आयएल-७६टीडी लष्करी विमान म्हणून बांधलेली परंतु व्यावसायिक नावे दिलेली विमाने. इल्यूशिन इल-७८ / इल-७८एम / इल-७८एम(के)-९०ए हवेतून हवेत इंधन भरणारे टँकर विमान. इल-७८ एमकेआय भारतीय वायु सेनेसाठी विकसित केलेली इल-७८ विमानाची विशेष आवृत्ती. इल-८२ हवेतील कमांड पोस्ट / दळणवळण रिले विमान. बेरीव्ह ए-५० / बेरीव्ह ए-५०एम / बेरीव्ह ए-५०आय / बेरीव्ह ए-५०ई हवेतून लवकर चेतावणी देणारी आणि नियंत्रण करणारी (एइडब्ल्यूअँडसी) यंत्रणा असलेले विमान. या कार्यक्रमाचे नियंत्रण बेरीव्हकडे देण्यात आले आहे. बेरीव्ह ए-१०० आयएल-७६एमडी-९०ए ची एइडब्ल्यूअँडसी आवृत्ती. सध्या हे विमान विकासाच्या टप्प्यात असून किमान दोन प्रोटोटाइप तयार करण्यात आले आहेत. नागरी (व्यावसायिक) आवृत्त्या आयएल-७६एमजीए सोलोव्हिएव्ह डी-३० टर्बोफॅन इंजिनसह सज्ज असलेले सुरुवातीचे व्यावसायिक मालवाहू विमान (दोन प्रोटोटाइप आणि १२ उत्पादन विमाने). आयएल-७६एमडी चे आयएल-७६टीडी मध्ये रूपांतर लष्करी उपकरणे पूर्णपणे काढून टाकून व्यावसायिक विमानांत केलेले रूपांतर. आयएल-७६पी / आयएल-७६टीपी / आयएल-७६टीडीपी / आयएल-७६एमडीपी अग्निशामक विमाने. आयएल-७६ वॉटरबॉम्बरमध्ये दीड तासात बसवता येणारे पाण्याचे टँक असतात. हे विमान ४९,००० लीटरपर्यंत पाणी वाहून नेऊ शकते; जे सी-१३० हर्क्युलिस विमानापेक्षा साडेतीन पट जास्त आहे. ही टँक प्रणाली कोणत्याही आयएल-७६ वर बसवता येत असल्यामुळे या विमानांना वॉटरबॉम्बरमध्ये रूपांतरित केल्यावर ही नावे दिली जातात. आयएल-७६पी चे पहिले अनावरण १९९० मध्ये करण्यात आले होते. आयएल-७६टी निशस्त्र नागरी मालवाहू वाहतूक आवृत्ती. नाटोने याला "कँडिड-ए" असे नाव दिले होते. याचे पहिले उड्डाण ४ नोव्हेंबर १९७८ रोजी झाले. आयएल-७६टीडी आयएल-७६एमडी ची नागरी आवृत्ती, जिचे पहिले उड्डाण १९८२ मध्ये झाले आणि ती सोलोव्हिएव्ह डी-३० टर्बोफॅन इंजिनसह सज्ज आहे. आयएल-७६टीडी-९० एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिन आणि अंशतः काचेचे कॉकपिट असलेले आयएल-७६टीडी विमान. आयएल-७६टीडी-९०व्हीडी एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिन आणि अंशतः काचेचे कॉकपिट असलेले आयएल-७६टीडी विमान. हे विशेषतः व्होल्गा-ड्नेप्र कार्गो कंपनीसाठी विकसित केले गेले होते, जी २०२१ पर्यंत अशी पाच विमाने चालवत आहे. आयएल-७६टीडी-एस नागरी फिरते रुग्णालय, जे आयएल-७६एमडी स्काल्पेल-एमटी सारखेच आहे. आयएल-७६टीएफ एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिनसह सज्ज असलेली लांब पल्ल्याची नागरी वाहतूक आवृत्ती (याचे उत्पादन झाले नाही). परदेशी आवृत्त्या बेरीव्ह ए-५०ई/आय भारतीय वायु सेनेसाठी बनवलेले विमान. यामध्ये एइडब्ल्यूअँडसीसाठी इस्रायली फाल्कन रडार आणि एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिन बसवण्यात आले आहेत. आयएल-७६एमडी टँकर इराकी वायु सेनेने टँकरमध्ये रूपांतरित केलेली विमाने. शांक्सी केजे-२००० चीनने स्वतः विकसित केलेले हवेतून लवकर चेतावणी देणारे आणि नियंत्रण करणारे विमान, जे ए-५०आय कार्यक्रम रद्द झाल्यानंतर आयएल-७६ वर आधारित बनवण्यात आले. सध्या हे चीनच्या सशस्त्र दलात सेवेमध्ये आहे. सीएफटीई इंजिन चाचणी विमान 'चीन फ्लाइट टेस्ट एस्टॅब्लिशमेंट' (सीएफटीई) सध्या भविष्यातील इंजिन विकास कार्यक्रमांसाठी रशियन बनावटीच्या आयएल-७६एमडी विमानाचा वापर उडती प्रयोगशाळा म्हणून करत आहे. या विमानावर चाचणी घेण्यात आलेले पहिले इंजिन डब्लूएस-१०ए "ताइहांग" टर्बोफॅन होते, जे चीनच्या जे-१० आणि जे-११ लढाऊ विमानांसाठी विकसित केले जात आहे. १९९० च्या दशकात रशियाकडून खरेदी केलेले हे विमान शांक्सी प्रांतातील यानलिअँग येथील सीएफटीईच्या उड्डाण चाचणी केंद्रात कार्यरत आहे. बगदाद-१ मालवाहू भागात रडार बसवून इराकने विकसित केलेले एइडब्ल्यूअँडसी विमान, ज्याचा वापर इराण-इराक युद्धात करण्यात आला होता. बगदाद-२ इराकने (फ्रान्सच्या मदतीने) विकसित केलेले विमान, ज्यामध्ये थॉमसन-सीएसेफ टायगर जी पाळत ठेवणाऱ्या रडारच्या अँटेनावर फायबरग्लासचे कव्हर बसवले होते, ज्याची कमाल शोध क्षमता ३५० किलोमीटर आहे. १९९१ च्या खाडी युद्धादरम्यान एक विमान जमिनीवरच नष्ट झाले होते; तर इतर दोन विमाने उडवून इराणमध्ये नेण्यात आली, जिथे ती कायमची राहिली. त्यापैकी किमान एक विमान इराणी वायु सेनेच्या सेवेत दाखल झाले. तेहरानमधील वार्षिक इराणी लष्करी संचलना दरम्यान हेसा साएके लढाऊ विमानाशी हवेत झालेल्या धडकेमुळे एक विमान अपघातग्रस्त झाले होते. या विमानाला नाकाकडील मार्गदर्शक खिडक्यांमुळे बेरीव्ह ए-५० पासून वेगळे ओळखता येते, ज्या ए-५० मध्ये नसतात. वापरकर्ते लष्करी वापरकर्ते अल्जीरिया अल्जीरियन वायु सेना – ११ इल-७६एमडी / इल-७६टीडी आणि ५ इल-७८टीडी सेवेमध्ये आहेत. अँगोला अँगोलाची राष्ट्रीय वायु सेना – ७ इल-७६एमडी आणि इल-७६टीडी सेवेमध्ये आहेत. आर्मेनिया आर्मेनियन वायु सेना – ३ इल-७६एम / इल-७६टीडी सेवेमध्ये आहेत. अझरबैजान अझरबैजानी वायु सेना – २ इल-७६टीडी सेवेमध्ये आहेत. बेलारूस बेलारुशियन वायु सेना – २ इल-७६एमडी सेवेमध्ये आहेत. चीन पीपल्स लिबरेशन आर्मी एर फोर्स – २६ इल-७६एमडी / इल-७६टीडी, ३ इल-७८एम, आणि ४ केजे-२००० सेवेमध्ये आहेत. काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक काँगोच्या लोकशाही प्रजासत्ताकाची वायु सेना - ३ इल-७६टीडी सेवेमध्ये आहेत. इजिप्त इजिप्शियन वायु सेना – २ इल-७६एमएफ सेवेमध्ये आहेत. साचा:देश माहिती इक्वेटोरियल गिनी इक्वेटोरियल गिनीचे सशस्त्र दल - १ इल-७६टीडी सेवेमध्ये आहे. भारत भारतीय वायु सेना – १७ इल-७६एमडी, ६ इल-७८एमकेआय, आणि ३ ए-५०ईआय सेवेमध्ये आहेत. २ ए-५०ईआय विमानांची मागणी नोंदवण्यात आली आहे. इराण इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ इराण एर फोर्स – ६ इल-७६टीडी सेवेमध्ये आहेत. इस्लामिक रेव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स एरस्पेस फोर्स – ३ इल-७६एमडी / इल-७६टीडी सेवेमध्ये आहेत. जॉर्डन रॉयल जॉर्डनियन एर फोर्स – १ इल-७६टीडी सेवेमध्ये आहे. उत्तर कोरिया कोरियन पीपल्स आर्मी एर फोर्स - १ सुधारित इल-७६टीडी एइडब्ल्यूअँडसी सेवेमध्ये आहे. रशिया रशियन एरोस्पेस फोर्स – सुमारे १३० इल-७६, १९ इल-७८ आणि १२ ए-५०/ए-१०० सेवेमध्ये आहेत. ७ इल-७६एमडी-९०ए, ३१ इल-७८एम-९०ए विमानांची मागणी नोंदवली आहे. अनेक विमाने राखीव साठ्यात आहेत. रशियाचे नॅशनल गार्ड – ९ इल-७६एम / इल-७६एमडी सेवेमध्ये आहेत. रशियन फेडरेशनची सीमा सेवा - ३ सेवेमध्ये आहेत. रोसिया एरलाइन्स - विशेष उड्डाण तुकडी. सुदान सुदानी वायु सेना – १ इल-७६टीडी सेवेमध्ये आहे. युक्रेन युक्रेनियन वायु सेना - निश्चित संख्या अज्ञात असलेला इल-७६ ताफा सेवेमध्ये आहे. उझबेकिस्तान उझबेकिस्तान वायु सेना – ३ इल-७६एमडी सेवेमध्ये आहेत. माजी लष्करी वापरकर्ते इराक इराकी वायु सेना लिबिया लिबियन वायु सेना साचा:देश माहिती सोव्हिएत युनियन सोव्हिएत वायु सेना सीरिया सीरियन अरब वायु सेना - २०२४ च्या शेवटी अल-असद राजवट कोसळल्यामुळे आणि त्यानंतर झालेल्या अंतर्गत घडामोडींमुळे ताफा विस्कळीत झाला. फ्लाइटग्लोबलच्या २०२६ च्या अहवालात सीरियन वायु सेनेची विमाने सक्रिय यादीतून वगळण्यात आली आहेत. यमन यमेनी वायु सेना झिम्बाब्वे झिम्बाब्वे वायु सेना नागरी (व्यावसायिक) वापरकर्ते अझरबैजान अझल आविया कार्गो सिल्क वे एरलाइन्स बेलारूस बेलकान्तो एरलाइन्स ट्रान्सएव्हियाएक्सपोर्ट एरलाइन्स कझाकस्तान कझाकस्तान सरकार किर्गिझस्तान फ्लाय स्काय एरलाइन्स - दोन इल-७६टीडी विमाने चालवते. उत्तर कोरिया एर कोर्यो रशिया एव्हीआकॉन झिटोट्रान्स रशियाचे आपत्कालीन परिस्थिती मंत्रालय रॉसकॉसमॉस – युरी गागारिन अंतराळवीर प्रशिक्षण केंद्राद्वारे अंतराळवीरांच्या प्रशिक्षणासाठी वापरले जाणारे कमी-गुरुत्वाकर्षण विमान. व्होल्गा-ड्नेप्र एरलाइन्स तुर्कमेनिस्तान तुर्कमेनिस्तान एरलाइन्स - चार इल-७६टीडी विमाने कार्यरत आहेत. संयुक्त अरब अमिराती मॅक्सिमस एर - एक इल-७६टीडी विमान कार्यरत आहे. संयुक्त राष्ट्रे संयुक्त राष्ट्रे मानवतावादी हवाई सेवा (यूएनएचएएस) - १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीपासून आतापर्यंत या विमानांचा वापर करत आहे. अमेरिका मेरीडिकन कंपनी - नोंदणी क्रमांक N20NS असलेले एक इल-७८ विमान चालवते. उझबेकिस्तान उझबेकिस्तान एरवेझ माजी नागरी वापरकर्ते अँगोला अँगोला एर चार्टर आर्मेनिया एर हायनेसेस द्विन एरलाइन्स येरेवान-आविया साचा:देश माहिती बहरीन ग्लोबल एव्हिएशन सर्व्हिसेस बेलारूस बेलाव्हिया गोमेलआविया कंबोडिया इम्त्रेक एव्हिएशन इंडोनेशिया पेनास एर कार्गो काँगोचे प्रजासत्ताक ट्रान्स एर काँगो क्युबा क्युबाना डी आवियासिओन जॉर्डन जॉर्डन इंटरनॅशनल एर कार्गो कझाकस्तान एर कझाकस्तान कझाकस्तान एरलाइन्स सायखात एरलाइन्स एर अल्माटी जीएसटी एरो किर्गिझस्तान बोतीर आविया किर्गिझस्तान एरलाइन्स लाओस लाओस एरवेझ लात्व्हिया इन्व्हर्सिजा लिबिया जमाहिरिया एर ट्रान्सपोर्ट लिबियन एर कार्गो रशिया एरोफ्लोत - सोव्हिएत काळात मोठ्या प्रमाणावर वापर. एर स्टॅन अलाॅक अटलांट-सोयुझ एव्हीआएनेर्गो दोमोदेदोव्हो एरलाइन्स इस्ताव्हिया एरलाइन क्रॅसएर रेड विंग्ज एरलाइन्स सर्बिया एर टोमिस्को कोस्मास एर सिएरा लिओन एरोलिफ्ट सियेरा लिओन सुदान एर वेस्ट ईस्ट वेस्ट कार्गो जुबा एर कार्गो बद्र एरलाइन्स अझ्झा ट्रान्सपोर्ट सीरिया सीरियन अरब एरलाइन्स - २०२४-२०२५ मधील राजकीय उलथापालथीमुळे आणि लष्करी ताफा निकामी झाल्यामुळे हवाई सेवा बंद झाली. युक्रेन एर युक्रेन अझोव्ह एरलाइन्स खोर्स एरकंपनी युक्रेनियन कार्गो एरवेझ संदर्भ आणि नोंदी