Baia Mare

Baia Mare [ˈbaja ˈmare] (hoochdiitsch Frauenbach odd’r Groß-Neustadt, saltaner numma Neustadt odd’r Neustadtl, ungàrisch Nagybánya) ìsch a Schtàdt ìm Nordwäschta vum Rumäänia, wo-n-ìm Joohr 2011 äbb 124.000 Iiwoohner ghàà hàt. Sa ìsch d’ Hàuiptschtàdt vum Krais Maramureș. Gschìcht D’ äältschta-n-Ärwäähnung vu dr Schtàdt ìn’ra Urkund schtàmmt üss’m Joohr 1142, wu dr ungàrischa Keenig Géza II. z’ Frauenbach (làtiinisch Rivulus Dominarum) Diitscha hàt loo ààsiidla. Dr Ààtail vu dr ungàrischa Mìnderhait ìsch noch hìtt sehr grooss: ànna 1992 ìsch’s 17,5 % gsìì. Verglìcha mìt da Zààhla vu 1910 (64,8 %, Rumääna 33,7 %, Diitscha 1,2 %) hàt’r àwwer schtàrk àbgnumma. Ànna 1910 sìnn 38,1 % vu da Iiwoohner griachisch-kàthoolisch, 34,7 % reemisch-kàthoolisch, 14,8 % Càlwinìschta, 10,9 % Juuda un 1,5 % gsìì. Ànna 1920 sìnn z’ Baia Mare 12.780 Iiwoohner gsìì. 5.005 sìnn Rumääna gsìì, 1.792 Juuda, 1.232 Diitscha un 99 hann üss àndra Väälker gschtàmmt. Ànna 1930 ìsch dr griachisch-kàthoolisch Bìschtumm Maramureș mìt Sìtz z’ Baia Mare grìnda worra. Àm 28. Oktoower 1948 ìsch dr Bischoof Alexandru Rusu vu da kommünìchta Beheerda-n-àls Bischoof àbgsätzt un verhàftet worra. Ar ìsch ànna 1963 ìm Zuchthüüs vu Gherla gschtoorwa. Ànna 1974 ìsch s’ „Nord-Üniwärsitäätszäntrum vu Baia Mare“ (Centrul Universitar Nord din Baia Mare) grìnda worra. Ànna 2012 ìsch’s ìn d’ Täcknischa Üniwärsitäät vu Cluj-Napoca-n-iiglìedert worra. Pàrtnerschàfta mìt àndra Schtädt Baia Mare hàt niina Schtädtpàrtnerschàfta: wàs doo z’ sah ìsch Muzeul Satului din Baia Mare, ethnogrààfisch un Fräilìchtmüsee s’ Müsee vu da Àtzschtudia s’ Müsee fìr modärna Kunscht un Volkskunda dr Schtefàn-Turm dr Matzgerturm (Turnul Măcelarilor) bekànnta Litt üss dr Schtàdt Dániel Csányi (1820–1867), ungàrischer Màthemàtiker Józsi Jenő Tersánszky (1888–1969), ungàrischer Schrìftschtäller László Németh (1901–1975), ungàrischer Schrìftschtäller László Gergely (* 1941), ungàrisch-rumäänischer Füassbàllschpìeler Dora Cojocaru (* 1963), Komponìschta Rodica Dunca (* 1965), Kunschtturnera Anca Pătrășcoiu (* 1967), Schwìmmera Noemi Lung (* 1968), Schwìmmera Vasile Miriuță (* 1968), ungàrisch-rumäänischer Füassbàllschpìeler Mirela Pașca (* 1975), Kunschtturnera Adrian Ghenie (* 1977), Kìnschtler Paula Seling (* 1978), Sangera Clara G. (* 1979), Pornodàrschtällera Ovidiu Hoban (* 1982), Füassbàllschpìeler Paul Muntean (* 1984), Bobfàhrer Cristian Bud (* 1985), Füassbàllschpìeler Mihai Pop (* 1985), Hàndbàllschpìeler Claudiu Bumba (* 1994), Füassbàllschpìeler Weblìnks d’ offiziälla Websitta vu dr Schtàdtverwàltung (rumäänisch) Ainzelnoohwiisa