Arad

Arad (Macarca: Arad, Sırpça: Arad veya Арад), Romanya'nın batısında yer alan ve Arad ilinin merkezi olan bir şehirdir. Şehir, Osmanlı İmparatorluğu tarafından 1551 yılında fethedilmiş ve 1699 yılına kadar Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Kronoloji 1028 – Arad bölgesi ilk kez belgelerde adıyla anıldı. 1131 – Arad, Viyana'dan gönderilen "Painted Chronicle"da belirtildi. 1526 – Mohaç Savaşı'nın ardından, János Zápolya Macaristan Kralı ilan edildi ve Arad'ın kontrolünü ele geçirdi. 1541 – Osmanlıların Buda'yı ele geçirmesinden sonra şehir, Transilvanya Özerk Prensliği yönetimine girdi. 1551–1595 – Arad, Osmanlılar tarafından işgal edilip yönetildi; ilçe üç sancak (sangeac) olarak bölündü. 1553–1555 – Osmanlılar, Mureș Nehri'nin kuzey kıyısında ilk kaleyi inşa etti. 1595 – Transilvanya askerleri bölgeyi geri aldı, Arad yeniden Transilvanya Prensliği'ne bağlandı. 1599 – Şelimbăr Muharebesi'nde Mihai Viteazul’un zaferiyle şehir 1601'e kadar Eflak voyvodalığına bağlandı. 1683 – Osmanlıların Viyana Kuşatması'nda başarısız olması üzerine, 1687'de Habsburglar Arad'ı ele geçirdi. 1699 – Karlofça Antlaşması'yla Mureș Vadisi Habsburg ve Osmanlı sınırı oldu; Arad bir sınır garnizonuna dönüştü. 1702 – Şehirdeki kürkçüler loncası tescillendi. 1715 – Minorit keşiş Camil Hofflich Almanca eğitim veren ilk ilkokulu kurdu. 1724 – Franken'den gelen Alman yerleşimciler Mureș'in güneyinde Neu Arad'ı kurdu. 1732 – İlçe toprakları Modena Dükü Rinaldo'ya bağışlandı; 1740'ta Avusturya tacı bu toprakları geri aldı. 1765–1783 – Vauban tarzında yeni bir kale inşa edildi. 1781 – İmparatorluk, şehirdeki ahşap binaları kaldırıp Zimand Pusta'ya taşımayı planladı, ancak II. Joseph planı iptal etti. 1812 – Preparandia (Transilvanya'daki ilk Rumen pedagoji okulu) kuruldu. 1817 – Hirschl Tiyatrosu inşa edildi; bu tiyatro, Romanya'daki ilk taş tiyatro binasıydı. 1818 – Kalenin güvenlik alanı 2 km'den 500 metreye indirildi. 1833 – Arad'da Avrupa'nın altıncı müzik okulu olan "Arader Musik Conservatorium" kuruldu. 1834 (21 Ağustos) – Arad, "Özgür Kraliyet Şehri" statüsü kazandı. 1846 – Franz Liszt burada konser verdi. 1847 – Johann Strauss (oğul) Arad'da sahne aldı. 1849 (6 Ekim) – Macar bağımsızlık savaşının 13 generali Arad'da idam edildi. (Şehir arması bu 13 generalin anısına tasarlanmıştır.) 1851 – Neumann ailesi, alkol ve maya fabrikasını kurdu. 1858 – Ana tren istasyonu açıldı. 1868 – Rumen şair Mihai Eminescu, tiyatroda prompter olarak görev yaptı. 1874 – Orijinal tiyatro binası inşa edildi. 1876 – İdari Saray yapıldı. 1877 – Pablo Sarasate ve Henryk Wieniawski burada konser verdi. 1890 – Arad Filarmoni Derneği kuruldu. 1892 – Weitzer Vagon Fabrikası kuruldu. 1897 – Cenad Sarayı inşa edildi. 1899 (15 Ağustos) – İlk resmi futbol maçı oynandı. 1903 – Avrupa'daki ilk başarılı benzinli vagon üretimi gerçekleştirildi. 1906 – Arad-Podgoria Yerel Motorlu Demiryolu, dizel vagonlarla hizmete açıldı. 1909–1914 – MARTA şirketi motorlu araç üretimine başladı. 1911–1913 – Arad-Podgoria demiryolu elektrikli hale getirildi; Macaristan'daki üçüncü, Habsburg monarşisindeki altıncı elektrikli tren hattı oldu. 1913 – Mevcut Kültür Sarayı ve Filarmoni binası nehir kıyısında inşa edildi. 1918 – Arad, Romanya Ulusal Merkez Konseyi'ne ev sahipliği yaptı; Transilvanya'nın geçici hükûmet merkezi oldu. 1920 – Trianon Antlaşması sonrası Arad, resmen Romanya'ya katıldı. 1921 – Weitzer ve MARTA birleşerek ASTRA Otomobil & Vagon Fabrikası'nı kurdu. 1922 – George Enescu, Arad'da konser verdi. 1924 – Béla Bartók konser verdi. 1937 – Arad, Transilvanya'nın en büyük ekonomik merkezi oldu. 1980'ler – ASTRA, Avrupa'nın en büyük yük vagonu üreticisi hâline geldi. 1989 – Arad, Romanya'daki komünist rejime karşı ayaklanan ikinci şehir oldu. 1996–1998 – Astra üçe bölündü: Astra Vagoane Arad (yük vagonları), Astra Vagoane Călători (yolcu vagonları), Astra Otobüsleri. 1999 – Arad Sanayi Bölgesi açıldı. 2011 (Kasım) – Astra Vagoane Arad iflas etti.