Ժամացույցի աշտարակ (Սիգիշոարա)

Ժամացույցի աշտարակ, Սիգիշոարա քաղաքում գտնվող կառույց (ռումիներեն՝ Turnul cu Ceas, գերմ.՝ der Stundturm)։ Տեղակայված է Ռումինիայում՝ Տրանսիլվանիա նահանգի Մուրեշ շրջանում։ Աշտարակը պարսպապատ վերին քաղաքի գլխավոր մուտքի կետն է, որը գտնվում է «դերձակի աշտարակի» դիմաց։ 64 մետր բարձրությամբ աշտարակը տեսանելի է քաղաքի գրեթե բոլոր անկյուններից։ Դրա նպատակն էր պաշտպանել վերին քաղաքի գլխավոր դարպասը և այն նաև ծառայել է որպես քաղաքապետարան մինչև 1656 թվականը։ Այն համարվում է Տրանսիլվանիայի ամենակարևոր ժամացույցի աշտարակներից մեկը: Այն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում թիվ 902՝ Սիգիշոարայի պատմական կենտրոն: Պատմություն Աշտարակի կառուցումը սկսվել է 13-րդ դարի վերջին և ավարտվել է 14-րդ դարում՝ որպես պարզ դարպասի աշտարակ՝ առավելագույնը երկու վերին հարկերով։ Աշտարակի առաջին հարկը և առաջին երկու հարկերը կառուցված են եղել ավազաքարից և գետի ապարից։ Աշտարակի կառուցման առաջին փուլը, հավանաբար, նույնական էր դիմացի դերձակի աշտարակին։ Հիմքի պատերի հաստությունը 2.35 մետր էր, իսկ երկրորդ հարկում՝ 1.30 մետր։ Բազալտե քարե սալիկներ օգտագործվել են միայն անկյուններում։ 16-րդ դարում հին տանիքը քանդվել է. ավելացվել են աղյուսից կառուցված երկու հարկ, ինչպես նաև պատշգամբ և նոր տանիք, չնայած հաստատ հայտնի չէ, թե ինչպիսին էր տանիքը 1676 թվականի հրդեհից առաջ։ Հինգ աշտարակներով և սոխի սոխուկներով ներկայիս բարոկկո ոճով կառուցված տանիքը ներկայացնում է երեք շրջիկ վարպետ արհեստավորների՝ Տիրոլից Ֆեյտ Գրուբերի, Զալցբուրգից Ֆիլիպ Բոնգի և հյուսն Վալենտինուս «օտարերկրացու» («der Ausländer») բացառիկ նվաճումը, որոնք վերակառուցել են աշտարակը 1676 թվականի մեծ հրդեհից հետո՝ 1677 թվականի մարտից մինչև սեպտեմբեր, 650 ֆլորինով։ Այս աշտարակը Տրանսիլվանիայում և Ռումինիայում եզակի է դարձնում դրա ժամացույցը՝ փորագրված ֆիգուրներով։ Այն Սիգիշոարայի պատմական խորհրդանիշն է, և, ի տարբերություն մյուս բոլոր աշտարակների, որոնք պատկանում էին և պաշտպանվում էին տարբեր միությունների կողմից, ժամացույցի աշտարակը հանրային սեփականություն էր։ Այնտեղ էին տեղակայված պետական ​​​​կառավարման գրասենյակները, իսկ տոների ժամանակ՝ քաղաքային նվագախումբը։ 19-րդ դարի վերջից ի վեր այստեղ է տեղակայված Սիգիշոարայի պատմության թանգարանը։ Այս աշտարակի մեկ այլ կարևոր առանձնահատկությունը պատշգամբն է, որը քաղաքի ամենակարևոր դիտակետն է. անարգել, լայն տեսարանը հնարավորություն էր տալիս արագորեն նկատել կրակները և դրանց ուղղությամբ խմբեր ուղղել քաղաքի ինը ջրային աղբյուրներից ամենամոտ գտնվողներից։ Սա կենսական առավելություն էր, հաշվի առնելով, որ այդ ժամանակ քաղաքը շատ ջուր չուներ։ Իրականում անհրաժեշտ էր 35 մետր փորել՝ ջրի աղբյուրին հասնելու համար։ 1964 թվականին ժամացույցը ստացավ էլեկտրական շարժիչ՝ առանց ազդելու դրա հնագույն տեսքի վրա։ 1898 թվականից ի վեր աշտարակը ծառայել է որպես թանգարան և խոշոր զբոսաշրջային տեսարժան վայր։ Ճարտարապետական ​​առանձնահատկություններ Աշտարակը ուղղանկյուն պրիզմա է՝ զանգվածեղ պատերով, հիմքը՝ 12x8.66 մետր, չորս հարկերով և դիտասրահով։ Աշտարակի հիմքի և տանիքի հիմքի միջև ներկայիս հեռավորությունը 30 մետր է, իսկ տանիքի բարձրությունը հիմքից մինչև գագաթ՝ 34 մետր, ուստի տանիքն ավելի բարձր է, քան աշտարակը։ Աշտարակի հիմքը հատվում է 13-րդ դարի երկու կամարակապ, կիսագլանաձև, զուգահեռ անցումներով, որոնք անցյալում ապահովված էին ամուր կաղնե դռներով և մետաղական ցանցերով, որոնց հետքերը մասամբ կարելի է տեսնել մինչ օրս։ Աշտարակը կրում է տեղական իշխանության բազմաթիվ նշաններ. տանիքի անկյուններում տեղադրված չորս աշտարակները, որոնցից յուրաքանչյուրը 12.5 մետր բարձրություն ունի, քաղաքի դատական ​​ինքնավարության խորհրդանիշներն են՝ ազդարարելով, որ տեղական դատավորը կարող է կայացնել և իրականացնել մահապատժի դատավճիռներ։ Ժամացույցը և որոշ պատկերներ նույնպես կարող են համարվել հանրային իշխանության խորհրդանիշներ, ինչպես նաև տանիքի գագաթին գտնվող ոսկեգույն գունդը՝ 1 մետր տրամագծով։ Աշտարակը պարունակում է երկու ժամացույցի մեխանիզմ՝ մեկը՝ հին փայտե, իսկ մյուսը՝ ավելի նոր՝ մետաղից պատրաստված։ Ժամացույցն ունի երկու դեմք՝ մեկը՝ ուղղված վերին քաղաքին, իսկ երկրորդը՝ ստորին քաղաքին, որոնցից յուրաքանչյուրը կրում է 2.3 մետր տրամագծով ժամացույցի ցուցատախտակ՝ սև և ոսկեգույն ձեռքով նկարված ժամացույցի համարներով։ Ցուցատախտակների ձախ կողմում գտնվում են երկու խորշեր՝ ներսում խորհրդանշական կերպարներով։ Վերին քաղաքին ուղղված խորշում երեք մակարդակներում դասավորված են հետևյալ կերպարները՝ Պաքսը՝ խաղաղության աստվածուհին (ներքևի ձախ կողմում), ձեռքում ձիթենու ճյուղ և շեփոր։ Փոքրիկ թմբկահարը (աջ կողմում), որը աջ ձեռքում մուրճով հարվածում է փոքրիկ բրոնզե թմբուկին։ Արդարություն և Արդարություն (կենտրոնում). կապույտ զգեստներով այս երկու կերպարները գերիշխում են կոմպոզիցիայում և ավելի մեծ են, քան մյուսները։ Արդարությունը կապած է աչքերով և մի ձեռքում բարձրացնում է սուր, մինչդեռ Արդարությունը կշեռք է պահում։ Ցերեկը և գիշերը (վերին մակարդակում), որոնք ամրացված են մետաղական կշեռքի վրա, ներկայացված են որպես երկու հրեշտակներ. Օրը ձեռքերում ունի գլուխ և կրակից այրվող սիրտ, իսկ Գիշերը՝ ջահ՝ յուրաքանչյուր ձեռքում։ Նրանք նշում էին քաղաքի արհեստավորների 12-ժամյա աշխատանքային օրը՝ ժամը 6-ին և 18-ին։ Քաղաքի ստորին հատվածին նայող ճակատային մասում գտնվող խորշը ունի միայն երկու բաժին կամ մակարդակ՝ ներքևի ձախ անկյունում տեղադրված է երկրորդ փոքրիկ թմբկահար (նույնական է մյուս ճակատի իր համարժեքին), իսկ աջ կողմում գտնվում է մի կերպար, որը կորցրել է որոշ հատկանիշներ, հնարավոր է՝ ներկայացնում է «Դահիճին», որը ձեռքում, ամենայն հավանականությամբ, պահում է մտրակ և կացին՝ որպես նախազգուշացում օրենքից դուրս եկածներին, կենտրոնական դիրքը գերակշռում է պտտվող հարթակը, որի վրա տեղադրված են շաբաթվա օրերը խորհրդանշող յոթ փայտե կերպարներ, բայց դրանցից միայն մեկը կարելի է տեսնել ստորին քաղաքից՝ աջ կողմում գտնվող փոքրիկ պատուհանից՝ դեկորատիվ փայտե լաստանավերով։ Ամեն գիշեր, ժամը 12-ին, կլոր հարթակը մի քանի աստիճանով պտտվում է ձախից աջ և տեղադրում է նոր օրվա կերպարը, որը քաղաքացիները պետք է տեսնեն առավոտյան։ Յոթ օրվա կերպարներ Առաջին հայացքից յոթ կերպարները, կարծես, խորհրդանշում են շաբաթվա միայն յոթ օրերը, բայց իրականում դրանք նաև պատկերում են յոթ հին աստվածներին, յոթ մոլորակներին և յոթ հիմնական մետաղներին։ Կիրակի օրը ներկայացված է որպես կանացի կերպար՝ կապույտ վերնաշապիկով, կարմիր կիսաշրջազգեստով և լայն գոտիով, գլխի շուրջը ճառագայթներով ոսկե շրջանակով, որը ներկայացնում է ոսկու խորհրդանիշը։ Հռոմեացիների և հույների համար Արևը Աստված էր (Sol կամ Helios), սակայն կանացի հագուստով այս աստվածը ցույց է տալիս, որ հեղինակը հաշվի է առել, որ գերմաներեն լեզվով արևը իգական սեռի է (Die Sonne): Ենթադրվում է, որ կերպարի ձեռքերի դիրքը խորհրդանշում է Արևի աստծո շարժումը, որը բարձրացնում կամ իջեցնում է երկրի հարստությունները։ Երկուշաբթի օրը կապույտ զգեստով կանացի կերպար է, ձեռքերում՝ աղեղ ու նետ, իսկ գլխին՝ կիսալուսին, որը արծաթի խորհրդանիշն է: Գիշերվա պաշտպան կամ տիրուհի, լուսինը հույների լուսնային Արտեմիսն է կամ հռոմեացիների Դիանան՝ որսի աստվածուհին, կանացի բնության պաշտպանը, որը անընդհատ փոփոխվում է։ Երեքշաբթի օրը կարմիր վերնաշապիկով և կապույտ բաճկոնով տղամարդ է, որը սաղավարտ է կրում: Նա ներկայացնում է երկաթի ալքիմիական խորհրդանիշը և Արես կամ Մարս աստվածը: Նա նիզակ է կրում զինվորի կերպարը վերարտադրելու համար։ Չորեքշաբթի օրը կարմիր վերարկուով և կանաչ բաճկոնով տղամարդու կերպար է, որը կրում է հունական աստված Հերմեսի կամ հռոմեական աստված Մերկուրիի հատկանիշները։ Նա աջ ձեռքում կրում է կադուսեուս, իսկ ձախում՝ փողի պարկ։ Նրա սաղավարտի և կոշիկների վրա կան երկու թևեր, որոնք ցույց են տալիս, որ նա «աստվածների պատգամաբերն» է, որը արագ է ճանապարհորդում լևիտացիայի միջոցով։ Նրա գլխի նշանը բնույթով հերմաֆրոդիտ է և խորհրդանշում է սնդիկ կամ սնդիկ՝ մետաղ, որը կարող է տիրապետել մյուս տարրերին։ Ընդհանուր առմամբ կարծում են, որ Հերմեսը առևտրի և գողերի աստվածն էր, բայց իրականում նա առեղծվածների և էզոտերիկ գիտելիքների պատգամաբեր էր, միջնորդ տեսանելի և անտեսանելի աշխարհի միջև։ Մերկուրին և Հերմեսը գերմանական դիցաբանության մեջ համարժեք չունեն. օրվա գերմանական անվանումը՝ Միտվոխ, նշանակում է պարզապես շաբաթվա կես։ Հինգշաբթի օրը կերպար է, որը ներկայացնում է Յուպիտերին կամ Զևսին՝ ոսկե թագով գլխին, ինչպես միջնադարյան թագավորը, կարմիր վերնաշապիկով և կնճիթից թիկնոցով։ Աջ ոտքը դրված է գլոբուսի վրա, որը խորհրդանշում է տիեզերքի կառավարումը։ Աջ ձեռքում նա պահում է կայծակի խորհրդանիշը, իսկ ձախ ձեռքում՝ որոտի խորհրդանիշը։ Յուպիտերը հնդեվրոպական մշակույթում «Արևային երկնքի աստվածն» է, որը վերահսկում է որոտը։ Գերմանացիները նրան անվանում էին «Դոնար», ուստի շաբաթվա այս օրվա անվանումը «Դոներստագ» է։ Զևսի գլխին պատկերված է անագի ալքիմիական խորհրդանիշը, որը մետաղի պաշտպան է, չի ենթարկվում կոռոզիային և նոր համաձուլվածքների ստեղծող։ Ուրբաթ օրը կանացի կերպար է, որը ներկայացնում է Աֆրոդիտեին կամ Վեներային՝ գեղեցկության և սիրո աստվածուհուն՝ թևավոր կերպարի տեսքով, որը պահում է իր հայելին, որպեսզի նա կարողանա հիանալ իր գեղեցկությամբ։ Նա կրում է կանաչ կիսաշրջազգեստ, որը երիզված է կարմիրով, և նրա կուրծքն ու ոտքը բաց են։ Նա գլխին կրում է պղնձի խորհրդանիշը՝ կարմիր մետաղ, որը խորհրդանշում է կիրքը, որը միշտ կապված է կանաչ հողի հետ, որը խորհրդանշում է գեղեցկությունը։ Գերմանացիների համար ուրբաթ օրը աստվածուհի «Ֆրեյյա»-ի (Freitag) օրն է, որը նաև սիրո աստվածուհի է։ Շաբաթ օրը կերպար է, որը ներկայացնում է Սատուռնին՝ հին աստվածների հորը։ Հռոմեացիների համար Սատուրնը իրականում Կռոնոսն էր՝ փախստական ​​հույն տիտան, որը հռոմեացիներին սովորեցրեց գյուղատնտեսությունը և որի պատվին նշվում էր Սատուրնալիան, երբ մարդիկ կերակրվում էին պետական ​​միջոցներով։ Անցյալում Սատուրնի կերպարը ձեռքերում պահում էր մի երեխայի, որին նա պատրաստվում էր կուլ տալ, քանի որ, ըստ մարգարեության, նրա որդիներից մեկը պետք է հետապնդեր նրան՝ նրան գցելու համար։ Նրա մայրը՝ Ռեան, կարողացավ փրկել Զևսին՝ կրտսեր որդուն, բայց երբ նա չափահաս դարձավ, հրամայեց Կրոնոսին լույս աշխարհ բերել իր կուլ տված եղբայրներին։ Ֆիգուրը մերկ է մինչև գոտկատեղը՝ կապույտ վերնաշապիկով և կարմիր շորտերով, որոնք կախված են գոտկատեղից։ Նրա գլխին կապարի նշան կա՝ լճացման և շարժման դադարեցման խորհրդանիշ։ Անհայտ է, թե ինչու է նա հենց փայտե ոտք (պրոթեզ)։ Հնարավոր է՝ սա թյուրիմացություն է, որը բխում է այն փաստից, որ սկզբնական կերպարի ոտքերը փաթաթված էին կտորի շերտերով, որոնք բացվում էին միայն տոների ժամանակ։ Բոլոր եվրոպական լեզուները շաբաթի համար օգտագործում են Հին Կտակարանի «Շաբաթ» տերմինը։ Միայն անգլերենը պահպանեց Սատուրնի հետ կապված հին անվանումը՝ շաբաթ։ Դերձակի աշտարակ Դերձակի աշտարակը (ռումիներեն՝ Turnul Croitorilor, գերմ.՝ Schneiderturm) գտնվում է ժամացույցի աշտարակի դիմաց և պահպանում է Սիգիշոարայի միջնաբերդի երկրորդ դարպասը։ Այս աշտարակը համարվում է ամրոցի ամենագեղեցիկ և տպավորիչ աշտարակներից մեկը՝ իր զանգվածայնության և պարզության շնորհիվ։ Ներքևի մասում գտնվող երկու անցուղիները ենթադրում են վաղ թվագրում, հավանաբար 12-րդ կամ 14-րդ դարի վերջ։ Երկու դարպասները գտնվում էին ուղղահայաց սահող հին ճաղաշարերի մեջ։ Երբ 1676 թվականին հրդեհը բռնկվեց, աշտարակի ներսում կային մեծ քանակությամբ հացահատիկ, արկեր, ալբարդներ, երկու երկար թնդանոթներ և մեծ քանակությամբ վառոդ։ Վառոդի պայթյունը հանգեցրեց աշտարակի վերին կողմի և հյուսիս-արևմտյան միջանցքի ավերմանը։ Ներկայիս տեսքը պայմանավորված է հրդեհից հետո կատարված վերականգնողական աշխատանքներով։ Վերականգնումներից անմիջապես հետո հյուսիս-արևմտյան միջանցքը վերածվեց պահեստի, առնվազն մինչև 1935 թվականը, որից հետո դամբարանը վերականգնվեց, վերադարձվեց իր նախնական տեսքին և վերաբացվեց հանրության համար։ Ծանոթագրություններ Աղբյուրներ Vasile Drăguț: Cetatea Sighișoara. Editura Meridiane, Bukarest 1969. Emil Giurgiu: Sighișoara. (Schäßburg). Editura Sport-Turism, Bukarest 1985, p. 148. Aurel Lupu, Kovacs György (et al.): Mureş. Monografie (= Judeţele Patriei). Editura Sport-Turism, Bukarest 1980, pp. 271–272. Helmut Schröcke: Siebenbürgen. Menschen – Kirchenburgen – Städte. Kulturleistungen einer deutschen Volksgruppe im Südosten. Mahnert-Lueg, München 1987, 3922170633, pp. 135–141 Nicolae Teşculă: Clock Tower of Sighişoara. Monument and Museum (Turnul cu Ceas din Sighişora. Monument şi muzeu)), Editura Academiei Române, Historia Urbana, 2014, No 22, pp. 309–317 (online version) UNESCO: Historic Centre of Sighisoara Description Documents Advisory Body Evaluation (ICOMOS), 1999