ਐਡਾ ਲਵਲੇਸ

ਐਡਾ ਲਵਲੇਸ (10 ਦਸੰਬਰ 1815– 27 ਨਵੰਬਰ1852) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰਲਸ ਬੈਬੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਮਕੈਨੀਕਲ ਜਨਰਲ-ਪਰਪਜ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਐਨਾਲਿਟੀਕਲ ਇੰਜਣ 'ਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਗਣਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸਨ। ਲਵਲੇਸ ਕਵੀ ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕ ਐਨੀ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਮਿਲਬੈਂਕੇ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਜਾਇਜ਼ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਬੱਚੇ, ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਐਡਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਯੂਨਾਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਲੇਡੀ ਬਾਇਰਨ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਵਲੇਸ ਦੀ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਮਝੇ ਹੋਏ ਪਾਗਲਪਨ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਵਲੇਸ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਇਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਾਮ, ਗੋਰਡਨ ਰੱਖਿਆ। ਲਵਲੇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਲਵਲੇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਲਗਨ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1835 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਕਿੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਕਿੰਗ ਇੱਕ ਬੈਰਨ ਸੀ, ਅਤੇ 1838 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸਕਾਉਂਟ ਓਖਮ ਅਤੇ ਲਵਲੇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਲਵਲੇਸ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਐਡਾ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਬੈਰਨ ਲਵਲੇਸ ਤੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਿਰਲੇਖ ਨੇ ਐਡਾ ਨੂੰ ਲਵਲੇਸ ਦੀ ਕਾਊਂਟੇਸ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਲਵਲੇਸ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਐਂਡਰਿਊ ਕਰਾਸ, ਚਾਰਲਸ ਬੈਬੇਜ, ਡੇਵਿਡ ਬ੍ਰੂਸਟਰ, ਚਾਰਲਸ ਵ੍ਹੀਟਸਟੋਨ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਫੈਰਾਡੇ ਵਰਗੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਪਰਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਲਵਲੇਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ "ਕਾਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ" ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ (ਅਤੇ ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਸ਼ੀਅਨ)" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਲਵਲੇਸ ਦੀ ਗਣਿਤਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚਾਰਲਸ ਬੈਬੇਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਇੰਜਣ 'ਤੇ ਬੈਬੇਜ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਲਵਲੇਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ 5 ਜੂਨ, 1833 ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਚਾਰਲਸ ਬੈਬੇਜ ਦੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪਸੀ ਦੋਸਤ, ਅਤੇ ਲਵਲੇਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਟਿਊਟਰ, ਮੈਰੀ ਸੋਮਰਵਿਲ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੈਬੇਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਇੰਜਣ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀ ਕਾਢ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਟਿਊਰਿੰਗ-ਸੰਪੂਰਨ ਆਮ-ਉਦੇਸ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਬੈਬੇਜ ਨੂੰ "ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਵਲੇਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਕਈ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ "ਪਹਿਲਾਂ" ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1842-43 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਲਵਲੇਸ ਨੇ ਫੌਜੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਲੁਈਗੀ ਮੇਨਾਬਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਇੰਜਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਇਸਨੂੰ ਸੱਤ ਲੰਬੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਨੋਟਸ ਨਾਲ ਪੂਰਕ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰਨੌਲੀ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਢੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਗਣਨਾ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀ-ਕੰਚਿੰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਬੇਜ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਲਵਲੇਸ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਗਣਿਤਿਕ ਅੰਕੜਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤ, ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਏਨਕੋਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। "ਕਾਵਿ ਵਿਗਿਆਨ" ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਇੰਜਣ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਅਦਾ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੜਕਾਂ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕੋਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤਖ਼ਤੀਆਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਇੱਕ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁੰਡਾ" ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਲੇਡੀ ਬਾਇਰਨ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਇਰਨ ਦੀ ਸੌਤੇਲੀ ਭੈਣ, ਔਗਸਟਾ ਲੇਹ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਇਰਨ ਨੇ ਖੁਦ ਉਸ ਨੂੰ "ਐਡਾ" ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 16 ਜਨਵਰੀ, 1816 ਨੂੰ, ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਲੇਡੀ ਬਾਇਰਨ ਆਪਣੀ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਕਿਰਕਬੀ ਮੈਲੋਰੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਸਟਡੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਉਸ ਨੂੰ ਐਡਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਰੱਖੇ। 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ਨੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਡੀਡ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਝਿਜਕ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੇਡੀ ਬਾਇਰਨ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅਨੈਤਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਬਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੇ ਲਵਲੇਸ ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਐਡਾ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1824 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। ਲਵਲੇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ 20ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਚਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ Jennifer Chiaverini, 2017, Enchantress of Numbers, Dutton, 426 pp. Christopher Hollings, Ursula Martin, and Adrian Rice, 2018, Ada Lovelace: The Making of a Computer Scientist, Bodleian Library, 114 pp. Miranda Seymour, 2018, In Byron's Wake: The Turbulent Lives of Byron's Wife and Daughter: Annabella Milbanke and Ada Lovelace, Pegasus, 547 pp. Jenny Uglow (22 November 2018), "Stepping Out of Byron's Shadow", The New York Review of Books, vol. LXV, no. 18, pp. 30–32. ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ "Ada's Army gets set to rewrite history at Inspirefest 2018" by Luke Maxwell, 4 August 2018 Works by ਐਡਾ ਲਵਲੇਸ at Open Library "Untangling the Tale of Ada Lovelace" by Stephen Wolfram, December 2015 "Ada Lovelace: Founder of Scientific Computing". Women in Science. SDSC. Archived from the original on 25 December 2018. Retrieved 17 August 2001. "Ada Byron, Lady Lovelace". Biographies of Women Mathematicians. Agnes Scott College. "Papers of the Noel, Byron and Lovelace families". UK: Archives hub. Archived from the original (archive) on 2012-04-24. "Ada Lovelace & The Analytical Engine". Babbage. Computer History. "Ada & the Analytical Engine". Educause. Archived from the original (archive) on 10 August 2009. "Ada Lovelace, Countess of Controversy". Tech TV vault. G4 TV. Archived from the original on 25 December 2018. Retrieved 25 February 2007. "Ada Lovelace" (streaming). In Our Time (audio). UK: BBC Radio 4. 6 March 2008. "Ada Lovelace's Notes and The Ladies Diary". Yale. "The fascinating story Ada Lovelace". Sabine Allaeys. 13 September 2015 – via YouTube. "Ada Lovelace, the World's First Computer Programmer, on Science and Religion". Maria Popova (Brain). 10 December 2013. "How Ada Lovelace, Lord Byron's Daughter, Became the World's First Computer Programmer". Maria Popova (Brain). 10 December 2014. O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "ਐਡਾ ਲਵਲੇਸ", MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews.