Marseja

Marseille (Frëngjisht: [maʁsɛj] ( dëgjoni), vendore: [maχˈsɛjə]( listen); shkruar edhe në anglisht si Marseilles; Ocitan: [maʀˈsejɔ, -ˈsijɔ ]) është prefektura e departamentit francez të Grykës së Ronës dhe kryeqyteti i rajonit Provenca-Alpet-Bregu i Kaltër. I ndodhur në rajonin e Kamargës në Francën jugore, ndodhet në bregun e Gjirit të Luanit, pjesë e Detit Mesdhe, pranë grykëderdhjes së lumit Ronë. Banorët e saj quhen Marseillais. Historia Marseille u themelua në vitin 600 para erës sonë nga helenët nga Phocaea si port tregëtarë me emrin Μασσαλία (Massalia). Massalia ishte porti i parë helenë në Evropën Perendimore me një popullatë mbi 1000 banorë. Ishte vendi i parë në Francë që mori statutin e qytetit. E themeluar rreth vitit 600 para Krishtit nga kolonët grekë nga Phocaea, Marseja është qyteti më i vjetër në Francë, si dhe një nga vendbanimet më të vjetra të Evropës të banuara vazhdimisht. Ishte i njohur për grekët e lashtë si Massalia (Greqisht: Μασσαλία) dhe për romakët si Massilia. Emri Massalia ndoshta rrjedh nga μᾶζα (masë, gungë, tortë elbi), "gungë" është shkëmbi La Garde. Marseja ka qenë një port tregtar që nga kohërat e lashta. Në veçanti, ai përjetoi një lulëzim të konsiderueshëm tregtar gjatë periudhës koloniale dhe veçanërisht gjatë shekullit të 19-të, duke u bërë një qytet industrial dhe tregtar i begatë. Në ditët e sotme, Porti i Vjetër ndodhet ende në zemër të qytetit, ku filloi prodhimi i sapunit, savon de Marseille, rreth 6 shekuj më parë. Gjeografia Pozita gjeografike: Qytetet e Marsejës, Ashi-në-Provencë dhe 90 komuna periferike kanë formuar që nga viti 2016 Metropolis Aix-Marseille-Provence, një autoritet metropolit i zgjedhur në mënyrë indirekte tani përgjegjës për çështje më të gjera metropolitane, me një popullsi prej 1,898,561 në 19 janar 2019, regjistrimi. Demografia Marseja është qyteti i dytë më i populluar në Francë, me 870,731 banorë në 2019 mbi një territor komunal prej 241 kilometrash katrorë . Së bashku me periferitë dhe periferitë e saj, zona metropolitane e 3,972 km2, e cila kishte një popullsi prej 1,873,270 banorësh në regjistrimin e janarit 2019, e treta më e populluar në Francë pas atyre të Parisit dhe Lionit. Që nga origjina e saj, hapja e Marsejës ndaj Detit Mesdhe e ka bërë atë një qytet kozmopolit të përkufizuar nga shkëmbimet kulturore dhe ekonomike me Evropën Jugore, Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe Azinë. Në Evropë, qyteti ka komunitetin e tretë më të madh hebre pas Londrës dhe Parisit. Kultura Muzikantë Rap grupi IAM Fonky Family Massilia Sound System Watcha Clan Paul Mauriat André Pascal Vincent Scotto Marius Petipa Jehro Kill The Thrill Thierry Amiel Filma të xhiruar Marseille ka qenë pikë synimi xhirimit të filmave si nga kompanitë e filmit nga Hollywood gjithashtu edhe nga ato lokale franceze. Filmat e xhiruar 37°2 le matin (1986) Baise-moi (2000) The Bourne Identity (2002) Bye-Bye (1995) Comme un aimant (2000) Gomez & Tavarès (2003) La Lune dans le caniveau (1983) Love Actually (2003) Marius (1931) Marius et Jeannette (1997) Roselyne et les lions (1989) Taxi (1998) Taxi 2 (2000) Taxi 3 (2003) The French Connection (1971) French Connection II (1975) Trois places pour le 26 (1988) The Devil Wears Prada(2006) Un, deux, trois, soleil (1993) Objekte turistike dhe kulturore Me pamje nga porti është Bazilika e Notre-Dame-de-la-Garde ose "Bonne-mère" për banorët e Marsejës, një kishë romano-bizantine dhe simboli i qytetit. Të trashëguar nga kjo e kaluar, Grand Port Maritime de Marseille (GPMM) dhe ekonomia detare janë pole kryesore të aktivitetit rajonal dhe kombëtar dhe Marseja mbetet porti i parë francez, porti i dytë mesdhetar dhe porti i pestë evropian. Universitetet EPITECH Insituti Politeknik i Shkencave të Avancuara Kedge Business School Ajo është gjithashtu shtëpia e disa institucioneve të arsimit të lartë në rajon, duke përfshirë Universitetin e Aix-Marseille. Ekonomia Në vitet 1990, filloi projekti Euroméditerranée për zhvillimin ekonomik dhe rinovimin urban. Infrastruktura dhe rinovime të reja u kryen në vitet 2000 dhe 2010: tramvaji, rinovimi i Hôtel-Dieu në një hotel luksoz, zgjerimi i Stadiumit Velodrome, Kulla CMA CGM, si dhe muzetë e tjerë buzë kalasë si Muzeu i Qytetërimeve të Evropës dhe Mesdheut (MuCEM). Si rezultat, Marseja është qyteti me më shumë muze në Francë pas Parisit. Administrimi Marseille përbëhet nga 25 kantone: Marseille-La Belle-de-Mai Marseille-Belsunce Kantorni Marseille-La Blancarde Kantorni Marseille-Le Camas Kantorni Marseille-La Capelette Kantorni Marseille-Les Cinq-Avenues Kantorni Marseille-Les Grands-Carmes Kantorni Marseille-Mazargues Kantorni Marseille-Montolivet Kantorni Marseille-Notre-Dame-du-Mont Kantorni Marseille-Notre-Dame-Limite Kantorni Marseille-Les Olives Kantorni Marseille-La Pointe-Rouge Kantorni Marseille-La Pomme Kantorni Marseille-La Rose Kantorni Marseille-Saint-Barthélemy Kantorni Marseille-Sainte-Marguerite Kantorni Marseille-Saint-Giniez Kantorni Marseille-Saint-Just Kantorni Marseille-Saint-Lambert Kantorni Marseille-Saint-Marcel Kantorni Marseille-Saint-Mauront Kantorni Marseille-Les Trois-Lucs Kantorni Marseille-Vauban Kantorni Marseille-Verduron Sporti Qyteti u emërua Kryeqyteti Evropian i Kulturës në 2013 dhe Kryeqyteti Evropian i Sportit në 2017. Për më tepër, Marseja priti ndeshje në Kupën e Botës 1998 dhe Euro 2016. Panorama e qytetit Lidhje të jashtme Official website Official Tourism website Interactive Virtual Tour Arkivuar 7 shkurt 2016 tek Wayback Machine Metro Stampa:Geolinks-cityscale Marseille City Guide Referime