Marseille

Marseille (Sebutan bahasa Perancis: [maʁsɛj]; Occitan Provençal: Marselha mengikut norma klasik atau Marsiho mengikut norma Mistral) ialah sebuah bandar pelabuhan dan komun di pesisir Laut Mediterranean di tenggara Perancis. Bandar ini merupakan pusat pentadbiran atau prefektur bagi jabatan Bouches-du-Rhône, ibu negeri wilayah Provence-Alpes-Côte d'Azur serta pusat utama Metropolis Aix-Marseille-Provence. Marseille mempunyai 886,040 orang penduduk pada 2023, menjadikannya komun kedua paling ramai penduduk di Perancis selepas Paris. Wilayah pentadbirannya seluas 240.62 kilometer persegi merangkumi pusat bandar yang padat, kawasan perumahan pinggir bandar, pelabuhan, bukit batu kapur, kepulauan Frioul dan sebahagian besar kawasan semula jadi Taman Negara Calanques. Kepadatan penduduknya ialah 3,682.3 orang bagi setiap kilometer persegi. Marseille diasaskan sebagai Massalia sekitar 600 SM oleh peneroka Yunani dari Phocaea di Asia Kecil. Oleh sebab penubuhannya yang awal dan kesinambungan kegiatan bandarnya, Marseille lazim dianggap sebagai bandar tertua di Perancis. Kedudukannya di sebuah teluk semula jadi menjadikannya pusat perdagangan Mediterranean, kemudian sebuah pelabuhan utama bagi perdagangan, perindustrian, penghijrahan dan hubungan Perancis dengan Eropah selatan, Afrika Utara serta Timur Tengah. Ekonomi bandar berasaskan kegiatan pelabuhan, perkhidmatan, perdagangan, pentadbiran awam, kesihatan, pendidikan tinggi dan pelancongan. Pelabuhan Marseille Fos, yang terdiri daripada lembangan timur di Marseille dan lembangan perindustrian barat di Fos-sur-Mer, mengendalikan 74 juta tan barangan dan 4.1 juta penumpang pada 2025. Warisan bandar mencerminkan sejarah Yunani, Rom, Provence, Perancis dan Mediterranean. Mercu tandanya termasuk Pelabuhan Lama, Notre-Dame de la Garde, Gereja Besar Sainte-Marie-Majeure, Biara Saint-Victor, Palais Longchamp, Château d’If serta Muzium Tamadun Eropah dan Mediterranean. Marseille menjadi Ibu Negara Kebudayaan Eropah pada 2013, manakala Unité d'habitation karya Le Corbusier merupakan sebahagian daripada Tapak Warisan Dunia bersiri UNESCO sejak 2016. Nama dan lambang Nama Yunani bandar ini ialah Μασσαλία (Massalía), yang menjadi Massilia dalam bahasa Latin. Bentuk Perancis Marseille berkembang daripada nama tersebut melalui perubahan fonetik pada Zaman Pertengahan. Asal usul tepat nama Massalia tidak diketahui dengan muktamad. Dalam bahasa Occitan Provençal, bandar ini dinamakan Marselha mengikut norma klasik dan Marsiho mengikut norma Mistral. Penduduknya disebut Marseillais bagi lelaki dan Marseillaise bagi perempuan dalam bahasa Perancis. Gelaran bandar Phocaea atau cité phocéenne merujuk asal usul peneroka Yunani dari Phocaea. Jata Marseille memaparkan salib biru pada latar putih atau perak. Gambaran tertua yang masih terpelihara berasal dari penghujung abad ke-13 atau awal abad ke-14, manakala bentuk jata itu didaftarkan secara rasmi pada 1699. Hiasan luarnya merangkumi mahkota kota, lembu, singa, trisula dan tongkat kaduceus. Cogan kata Latinnya ialah Actibus immensis urbs fulget Massiliensis, yang bermaksud “Bandar Marseille bersinar kerana jasa-jasa besarnya”. Bendera bandar menggunakan salib biru yang sama pada latar putih. Geografi Kedudukan dan bentuk muka bumi Marseille terletak di pesisir Mediterranean, di bahagian tenggara Perancis, kira-kira 775 kilometer ke tenggara Paris. Wilayah komunnya bersempadan dengan Septèmes-les-Vallons di utara, Allauch dan Plan-de-Cuques di timur laut, Aubagne di timur serta Cassis di tenggara. Pusat bandar berkembang di sekitar teluk semula jadi Lacydon, yang kini membentuk Pelabuhan Lama. Bandar ini dikelilingi kawasan bukit dan banjaran batu kapur, termasuk Massif de l’Étoile di utara, Massif du Garlaban di timur laut, Massif de Saint-Cyr di tenggara dan Massif de Marseilleveyre di selatan. Bentuk muka bumi tersebut mengehadkan peluasan bandar dan menghasilkan perbezaan ketara antara kawasan pantai, dataran pusat serta kawasan kediaman di lereng bukit. Marseille mempunyai keluasan 240.62 kilometer persegi, menjadikannya salah satu komun besar di metropolitan Perancis dari segi keluasan. Walau bagaimanapun, sebahagian wilayahnya terdiri daripada kawasan pelabuhan, bukit berbatu dan kawasan semula jadi yang tidak dibangunkan. Pantai dan kawasan semula jadi Garis pantai Marseille merangkumi pelabuhan, pantai bandar, tanjung batu kapur, teluk kecil dan pulau. Di bahagian selatan terletak kawasan calanques, iaitu lembah batu kapur sempit yang sebahagiannya ditenggelami laut. Antara calanque utama ialah Sormiou, Morgiou, Sugiton dan En-Vau, yang terakhir terletak berhampiran sempadan dengan Cassis. Taman Negara Calanques ditubuhkan pada 2012 untuk melindungi kawasan daratan, pesisir dan laut di Marseille, Cassis serta La Ciotat. Taman itu merangkumi habitat batu kapur, padang renek Mediterranean, tebing, gua laut dan perairan yang menjadi habitat pelbagai spesies tumbuhan serta haiwan. Kepulauan Frioul terletak di luar pesisir barat bandar dan terdiri terutamanya daripada pulau Pomègues, Ratonneau, If dan Tiboulen. Château d'If, sebuah kubu abad ke-16 yang kemudian digunakan sebagai penjara, terletak di Pulau If. Iklim Marseille mengalami iklim Mediterranean, dengan musim panas yang panas, cerah dan kering serta musim sejuk yang sederhana. Kebanyakan hujan turun pada musim luruh dan musim sejuk, kadangkala dalam bentuk hujan lebat dalam tempoh yang singkat. Iklim bandar turut dipengaruhi oleh mistral, angin utara atau barat laut yang sejuk, kering dan kadangkala sangat kencang. Angin ini boleh mengurangkan suhu, membersihkan udara serta meningkatkan risiko kebakaran tumbuhan semasa musim kering. Kedudukan berhampiran laut mengurangkan perubahan suhu harian di kawasan pantai berbanding kawasan pedalaman Provence. Bentuk bandar Pusat bersejarah Marseille berkembang di sebelah utara Pelabuhan Lama, terutamanya di kawasan Le Panier. Pusat perdagangan dan pentadbiran kemudiannya meluas ke timur dan selatan melalui La Canebière, Noailles, Castellane dan Prado. Bahagian utara bandar menempatkan kawasan pelabuhan, bekas kawasan perindustrian serta kawasan kediaman yang dibangunkan terutamanya pada abad ke-19 dan ke-20. Bahagian selatan pula merangkumi kawasan kediaman Prado, Périer, Mazargues dan Bonneveine, selain pantai serta laluan menuju Calanques. Sejak 1995, kawasan antara pusat bandar dengan pelabuhan utara sedang dibangunkan semula melalui projek Euroméditerranée. Kawasannya meliputi 480 hektar dan merangkumi La Joliette, Arenc, Belle de Mai serta bekas kawasan perindustrian berhampiran pelabuhan. Sejarah Prasejarah dan penubuhan Yunani Kawasan Marseille telah didiami jauh sebelum penubuhan bandar Yunani. Penggalian arkeologi di pusat bandar menemukan kesan petempatan Zaman Neolitik sejak milenium keenam SM, termasuk struktur daripada tanah liat yang tidak dibakar. Bukti lain menunjukkan kawasan di sekitar pantai utara Pelabuhan Lama dan Bukit Panier telah dikunjungi atau didiami semasa Zaman Gangsa dan awal Zaman Besi. Sekitar 600 SM, peneroka Yunani dari Phocaea di pantai Asia Kecil mendirikan kota Massalia di sekitar teluk Lacydon. Riwayat tradisional menceritakan perkahwinan pelaut Yunani bernama Protis dengan Gyptis, puteri raja masyarakat Segobriges. Kisah itu dianggap sebagai mitos pengasasan dan bukannya catatan sejarah yang dapat disahkan sepenuhnya. Massalia berkembang sebagai sebuah polis Yunani bebas dan pusat perdagangan yang menghubungkan dunia Mediterranean dengan masyarakat Celt dan Liguria di Gaul. Pedagangnya membawa wain, tembikar serta minyak zaitun dan memperoleh logam, hasil pertanian serta bahan mentah dari kawasan pedalaman. Pelaut Massalia turut menjalankan penjelajahan jarak jauh. Pytheas belayar ke Atlantik Utara pada abad keempat SM dan menulis tentang Britain serta kawasan yang disebut Thule. Euthymenes pula dikaitkan dengan pelayaran di sepanjang pantai Afrika. Zaman Rom dan awal Zaman Pertengahan Massalia telah lama bersekutu dengan Republik Rom. Namun, semasa perang saudara antara Julius Caesar dengan Pompey, kota itu menyokong Pompey. Tentera Caesar mengepung dan menawan Massalia pada 49 SM. Bandar tersebut kehilangan kemerdekaan politiknya, tetapi terus berfungsi sebagai pelabuhan, pusat perdagangan dan pusat kebudayaan Yunani dalam Empayar Rom. Bandar Rom, yang dikenali sebagai Massilia, mempunyai pelabuhan, gudang, jalan, tempat mandi dan bangunan awam. Tinggalan pelabuhan kuno yang ditemukan berhampiran Centre Bourse kini menjadi sebahagian daripada Musée d’Histoire de Marseille. Agama Kristian berkembang selewat-lewatnya pada abad ketiga atau keempat. Marseille menjadi pusat keagamaan penting, dengan kompleks gereja awal berhampiran gereja besar dan sebuah pusat monastik di Saint-Victor. Selepas keruntuhan Empayar Rom Barat, bandar ini diperintah secara bergilir-gilir oleh kerajaan Visigoth, Ostrogoth, Frank dan Burgundy. Marseille mengalami kemerosotan pada awal Zaman Pertengahan akibat konflik, perubahan rangkaian perdagangan dan serangan ke atas pesisir. Kegiatan pelabuhan dan perdagangan Mediterranean kembali berkembang mulai sekitar abad ke-10. Provence dan penyatuan dengan Perancis Pada Zaman Pertengahan, pentadbiran bandar dibahagikan antara kuasa keagamaan di bandar atas dengan kuasa viscount di bandar bawah. Marseille kemudian berada di bawah kekuasaan Wangsa Anjou dan Kaunti Provence. Pelabuhannya digunakan bagi perdagangan serta pelayaran tentera, termasuk keberangkatan tentera Perang Salib. Tentera Aragon menjarah Marseille pada 1423 dan membawa pergi rantai yang sebelum itu menutup pintu masuk pelabuhan. Kaunti Provence diwariskan kepada Raja Louis XI selepas kematian Charles dari Maine pada 1481. Penyatuan Provence dan Marseille dengan Kerajaan Perancis disahkan secara tetap pada 1487. Walaupun menjadi sebahagian daripada Perancis, Marseille mengekalkan tahap autonomi perbandaran yang besar. Keadaan ini berubah pada 1660 apabila Louis XIV menghantar tentera ke bandar tersebut. Fort Saint-Nicolas dan Fort Saint-Jean dibangunkan untuk mengawal pintu masuk pelabuhan dan menegaskan kuasa diraja. Wabak, Revolusi dan peluasan pelabuhan Pada Mei 1720, kapal dagang Grand-Saint-Antoine tiba dari kawasan Mediterranean timur dengan wabak taun bubonik. Penyakit itu merebak di Marseille dan kemudian ke bahagian lain Provence. Kira-kira separuh daripada penduduk Marseille meninggal dunia, menjadikannya antara bencana kesihatan paling buruk dalam sejarah bandar. Marseille menyokong Revolusi Perancis, dan sekumpulan sukarelawan dari bandar tersebut berarak ke Paris pada 1792 sambil menyanyikan lagu Chant de guerre pour l'armée du Rhin. Lagu itu kemudian dikenali sebagai La Marseillaise kerana kaitannya dengan sukarelawan Marseille, walaupun lagu tersebut digubah oleh Claude Joseph Rouget de Lisle di Strasbourg. Pada abad ke-19, Marseille berkembang dengan pesat sebagai pelabuhan perdagangan dan perindustrian. Pembukaan Terusan Marseille pada 1849 menyediakan bekalan air yang lebih stabil, sementara hubungan kereta api dengan Avignon dan rangkaian kebangsaan mempercepat pengangkutan barangan serta penumpang. Apabila Pelabuhan Lama tidak lagi mencukupi untuk kapal dan perdagangan moden, lembangan pelabuhan baharu dibina di La Joliette dan kemudian dilanjutkan ke utara. Industri sabun, minyak, gula, tepung, bahan kimia, pembinaan kapal dan pemprosesan hasil kolonial berkembang berhampiran pelabuhan. Pertumbuhan tersebut menarik pekerja dari kawasan pedalaman Provence, Alps dan Corsica, diikuti penghijrahan besar dari Itali, Sepanyol, Armenia serta wilayah jajahan Perancis. Penduduk bandar meningkat daripada kira-kira 130,000 orang pada 1830 kepada lebih setengah juta menjelang awal abad ke-20. Abad ke-20 dan ke-21 Marseille terus berfungsi sebagai pintu masuk utama ke empayar jajahan Perancis pada awal abad ke-20. Bandar ini menganjurkan pameran kolonial pada 1906 dan 1922. Kemelesetan ekonomi, persaingan antara pelabuhan dan ketidakstabilan politik antara dua perang dunia memberi kesan besar kepada golongan pekerja serta kegiatan pelabuhan. Selepas pendudukan kawasan bebas Perancis oleh Jerman pada November 1942, Marseille berada di bawah pemerintahan tentera Jerman. Pada Januari 1943, pihak Jerman dengan kerjasama kerajaan Vichy mengosongkan kira-kira 20,000 penduduk dari kawasan utara Pelabuhan Lama. Sekitar 1,500 orang dihantar ke kem tahanan atau kem pemusnahan, manakala kawasan seluas kira-kira 14 hektar dimusnahkan. Pasukan Penentangan Perancis melancarkan pemberontakan pada Ogos 1944 ketika Tentera Perancis mendarat di Provence. Selepas beberapa hari pertempuran, termasuk di sekitar Notre-Dame de la Garde, tentera Jerman menyerah dan Marseille dibebaskan pada 28 Ogos 1944. Selepas perang, bandar ini menerima gelombang penghijrahan dari Itali, Sepanyol, Algeria, Maghribi, Tunisia, Comoros dan negara Mediterranean lain. Kemerdekaan Algeria pada 1962 membawa sejumlah besar orang Perancis dari Algeria, orang Yahudi Afrika Utara dan masyarakat Harki ke Marseille. Penghijrahan tersebut memperkukuh sifat pelbagai budaya bandar, tetapi pertumbuhan penduduk yang pesat turut meningkatkan tekanan terhadap perumahan dan perkhidmatan awam. Penyahindustrian, pemindahan kegiatan pelabuhan berat ke Fos-sur-Mer dan perpindahan sebahagian penduduk ke komun pinggir bandar menyebabkan jumlah penduduk Marseille menurun dari pertengahan 1970-an hingga penghujung abad ke-20. Projek Euroméditerranée dilancarkan pada 1995 sebagai operasi pembangunan berkepentingan negara. Projek itu merangkumi pembaharuan kawasan pelabuhan lama, pembinaan pejabat dan perumahan, pemulihan bangunan lama serta pembangunan kemudahan kebudayaan dan pengangkutan. Marseille bersama wilayah sekitarnya menjadi Ibu Negara Kebudayaan Eropah pada 2013. Pembinaan dan pengubahsuaian kemudahan kebudayaan pada tempoh tersebut termasuk Mucem, Villa Méditerranée, Friche la Belle de Mai serta pemulihan Fort Saint-Jean dan kawasan tepi laut. Bandar ini menjadi salah satu lokasi Sukan Olimpik Musim Panas 2024, dengan pertandingan pelayaran diadakan di Marina du Roucas-Blanc dan sepuluh perlawanan bola sepak berlangsung di Stade Vélodrome. Pentadbiran dan politik Marseille ialah pusat pentadbiran jabatan Bouches-du-Rhône, Arondisemen Marseille dan wilayah Provence-Alpes-Côte d’Azur. Bandar ini turut menjadi pusat Metropolis Aix-Marseille-Provence, yang merangkumi 92 komun dan wilayah seluas lebih 3,000 kilometer persegi. Wilayah komun dibahagikan kepada 16 arondisemen perbandaran yang dikumpulkan dalam lapan sektor. Setiap sektor mempunyai majlis dan datuk bandar sektor sendiri, tetapi bidang kuasanya lebih terhad berbanding Majlis Perbandaran Marseille. Marseille juga dibahagikan kepada 12 kanton bagi tujuan pilihan raya jabatan, iaitu Marseille-1 hingga Marseille-12. Majlis perbandaran mempunyai 111 orang anggota. Dalam pusingan kedua pilihan raya perbandaran pada 22 Mac 2026, senarai gabungan kiri dan ahli alam sekitar yang diketuai Benoît Payan memperoleh 54.34 peratus undi serta 73 kerusi. Senarai yang diketuai Franck Allisio memperoleh 34 kerusi, manakala senarai Martine Vassal memperoleh empat kerusi. Majlis baharu memilih semula Benoît Payan sebagai datuk bandar pada 28 Mac 2026. Tiga puluh tiga timbalan datuk bandar turut dipilih bagi penggal 2026–2032. Pembahagian tanggungjawab pentadbiran melibatkan bandar, majlis sektor, jabatan, wilayah dan metropolis. Bandar mengurus sekolah rendah, perkhidmatan sosial perbandaran, ruang awam tertentu, kebudayaan dan polis perbandaran. Metropolis pula bertanggungjawab terhadap bidang seperti pengangkutan metropolitan, pembangunan ekonomi, pengurusan sisa, air, pembetungan dan sebahagian besar perancangan bandar. Demografi Marseille mempunyai 886,040 orang penduduk pada 2023. Jumlah tersebut meningkat daripada 863,310 pada 2017, bersamaan pertumbuhan tahunan purata 0.4 peratus. Kepadatan penduduknya ialah 3,682.3 orang bagi setiap kilometer persegi. Jumlah penduduk mencapai lebih 900,000 orang pada 1970-an sebelum menurun akibat penyahindustrian, pemindahan kegiatan ekonomi dan perpindahan penduduk ke kawasan pinggir bandar. Pertumbuhan kembali berlaku sejak awal abad ke-21, walaupun jumlah penduduk 2023 masih sedikit lebih rendah daripada paras 1975. Pada 2023, Marseille mempunyai 420,264 isi rumah dan 470,983 unit kediaman. Kediaman utama merangkumi 88.9 peratus daripada jumlah perumahan, kediaman kedua dan kediaman sekali-sekala 3.5 peratus, manakala rumah kosong merangkumi 7.6 peratus. Sebanyak 42.9 peratus isi rumah memiliki kediaman utama mereka. Marseille mempunyai sejarah penghijrahan yang panjang. Pada abad ke-19 dan awal abad ke-20, kebanyakan pendatang berasal dari Itali, Corsica, Sepanyol, Armenia dan kawasan pergunungan di sekitar Provence. Selepas Perang Dunia Kedua, penghijrahan berkembang dari Algeria, Maghribi, Tunisia, Comoros, Afrika sub-Sahara dan negara Mediterranean lain. Banci Perancis tidak mengelaskan penduduk mengikut kaum atau etnik. Oleh itu, angka tepat tentang saiz kumpulan etnik di Marseille tidak tersedia dalam perangkaan rasmi. Data banci sebaliknya merekodkan kewarganegaraan, negara kelahiran dan status pendatang mengikut takrif statistik Perancis. Pada 2023, kadar kemiskinan bandar ialah 28 peratus, sementara taraf hidup tahunan median berjumlah €22,860 bagi setiap unit penggunaan. Kadar pengangguran dalam kalangan penduduk berumur 15 hingga 64 tahun mengikut takrif banci ialah 13.5 peratus. Ekonomi Ekonomi Marseille didominasi sektor perkhidmatan, termasuk perdagangan, pengangkutan, kesihatan, pentadbiran awam, pendidikan, pelancongan, perkhidmatan perniagaan dan kegiatan kebudayaan. Pada penghujung 2024, komun ini mempunyai 31,646 pertubuhan ekonomi. Industri merangkumi 4.2 peratus daripada pertubuhan tersebut, manakala pembinaan merangkumi 10.4 peratus. Pelabuhan dan logistik Kegiatan pelabuhan kekal sebagai unsur utama ekonomi wilayah. Grand Port Maritime de Marseille mengendalikan dua kawasan yang saling melengkapi. Lembangan timur di Marseille meliputi kira-kira 400 hektar dan digunakan bagi penumpang, kapal persiaran, feri, pembaikan kapal serta sebahagian pengendalian kargo. Lembangan barat di Fos-sur-Mer meliputi kawasan perindustrian dan logistik yang jauh lebih besar serta mengendalikan sebahagian besar kargo pukal, kontena dan kegiatan perindustrian berat. Pada 2025, keseluruhan kompleks pelabuhan mengendalikan 74 juta tan barangan dan 4.1 juta penumpang. Lebih 2.6 juta daripada penumpang tersebut ialah penumpang kapal persiaran. Pelabuhan menyediakan hubungan feri tetap dengan Corsica, Algeria, Tunisia dan Maghribi. Pembangunan bandar dan perkhidmatan Euroméditerranée merupakan salah satu projek pembangunan semula bandar terbesar di Perancis. Projek itu dimulakan pada 1995 dengan kawasan asal seluas 310 hektar dan kemudian diperluas sehingga 480 hektar. Matlamatnya termasuk membangunkan perumahan, pejabat, kemudahan awam, kawasan hijau dan pengangkutan di antara pusat bandar dengan kawasan pelabuhan utara. Kawasan La Joliette dan Arenc telah berkembang sebagai pusat pejabat, perdagangan dan kebudayaan. Bangunan lama seperti gudang pelabuhan telah dipulihkan atau diberi fungsi baharu, manakala bangunan pejabat, hotel dan pangsapuri dibina di bekas tapak perindustrian. Pelancongan berasaskan sejarah, seni bina, pantai, gastronomi, kegiatan pelayaran dan Taman Negara Calanques. Peranan Marseille sebagai Ibu Negara Kebudayaan Eropah pada 2013 serta pembukaan Mucem membantu memperluas kegiatan pelancongan dan kebudayaan di bandar. Sektor kesihatan dan penyelidikan turut menjadi majikan utama. Assistance publique–Hôpitaux de Marseille mengendalikan hospital besar seperti La Timone, Hôpital Nord, Hôpital de la Conception dan Hôpital Sainte-Marguerite. Pengangkutan Pengangkutan awam Pengangkutan awam Marseille dikendalikan terutamanya oleh Régie des transports métropolitains sebagai sebahagian daripada rangkaian Métropole Mobilité. Rangkaian bandar terdiri daripada dua laluan metro, tiga laluan trem dan 93 laluan bas. Laluan metro M1 menghubungkan La Rose, pusat bandar dan La Fourragère, manakala laluan M2 menghubungkan Gèze di utara dengan Sainte-Marguerite Dromel di selatan. Rangkaian trem menyediakan perkhidmatan antara Noailles, Les Caillols, La Blancarde, Arenc, Gèze dan La Gaye. Bas melengkapkan rangkaian rel, terutamanya di kawasan berbukit, kawasan selatan dan kawasan perumahan yang tidak mempunyai stesen metro. Perkhidmatan bot tempatan turut menghubungkan Pelabuhan Lama dengan beberapa kawasan pesisir pada musim tertentu. Kereta api Stesen Marseille-Saint-Charles ialah stesen kereta api utama bandar. Perkhidmatan TGV menghubungkan Marseille dengan Paris, Lyon, Lille, Strasbourg dan bandar lain, sementara perkhidmatan antarabandar menyediakan hubungan ke Montpellier, Toulouse, Nice serta bandar di Mediterranean. Kereta api wilayah TER Provence-Alpes-Côte d'Azur menghubungkan Marseille dengan Aix-en-Provence, Aubagne, Toulon, Miramas, Arles dan Avignon. Stesen lain dalam komun termasuk Marseille-Blancarde, Arenc-Euroméditerranée, Saint-Joseph-le-Castellas, Saint-Antoine dan L’Estaque. Jalan raya, udara dan laut Marseille dihubungkan dengan rangkaian lebuh raya melalui A7 ke arah Aix-en-Provence dan Lyon, A50 ke Aubagne dan Toulon serta A55 ke Martigues dan Fos-sur-Mer. Jalan raya bandar turut merangkumi beberapa terowong yang dibina bagi mengurangkan lalu lintas permukaan di pusat bandar. Lapangan Terbang Marseille Provence terletak di Marignane, kira-kira 25 kilometer ke barat laut pusat Marseille. Lapangan terbang tersebut menyediakan penerbangan dalam negeri, Eropah, Mediterranean dan antara benua tertentu. Ia dihubungkan dengan Marseille melalui bas ekspres dan stesen kereta api Vitrolles-Aéroport-Marseille-Provence. Terminal penumpang pelabuhan menyediakan perkhidmatan feri ke Corsica dan Afrika Utara serta kemudahan bagi kapal persiaran. Pelabuhan Lama digunakan terutamanya oleh bot rekreasi, kapal nelayan, feri tempatan dan kegiatan pelancongan. Seni bina dan warisan Pelabuhan Lama dan bandar bersejarah Pelabuhan Lama merupakan pusat sejarah Marseille. Teluk tersebut menjadi tapak pelabuhan Massalia dan terus berfungsi sebagai pelabuhan utama sehingga pembinaan lembangan moden pada abad ke-19. Kini, kawasan itu digunakan oleh bot rekreasi, nelayan dan feri tempatan serta menjadi salah satu ruang awam utama bandar. Di sebelah utara pelabuhan terletak Le Panier, kawasan yang berkembang di tapak bandar Yunani dan Rom. Jalan sempit, dataran kecil dan bangunan bersejarahnya merangkumi Hôtel de Ville, Hôtel de Cabre serta kompleks kebudayaan Vieille Charité yang direka oleh Pierre Puget. Fort Saint-Jean dan Fort Saint-Nicolas mengawal pintu masuk Pelabuhan Lama. Fort Saint-Jean kini disepadukan dengan Mucem melalui jejantas pejalan kaki, manakala sebahagian Fort Saint-Nicolas masih digunakan oleh pihak tentera dan institusi awam. Bangunan keagamaan dan awam Notre-Dame de la Garde dibina pada abad ke-19 di atas bukit setinggi kira-kira 150 meter. Gereja basilika berlanggam Neo-Byzantine itu mempunyai patung Perawan Maria berlapis emas dan merupakan mercu tanda paling mudah dikenali di Marseille. Gereja Besar Sainte-Marie-Majeure, lazimnya disebut La Major, dibina antara 1852 dengan 1893 berhampiran La Joliette. Seni binanya menggabungkan unsur Romanesque dan Byzantine serta menggunakan batu berwarna cerah dan gelap secara berselang-seli. Biara Saint-Victor berkembang daripada sebuah pusat Kristian awal dan biara Zaman Pertengahan. Gerejanya mengandungi kubur bawah tanah, sarkofagus dan tinggalan daripada beberapa tempoh sejarah. Palais Longchamp dibina pada abad ke-19 bagi memperingati ketibaan air Terusan Marseille. Kompleks tersebut menempatkan Musée des Beaux-Arts, Muséum d’histoire naturelle serta taman awam. Bangunan terkenal lain termasuk Palais du Pharo, Opéra de Marseille, Palais de la Bourse, Gare Saint-Charles, Hôtel-Dieu, Cité Radieuse dan bangunan moden di kawasan Euroméditerranée. Muzium dan warisan moden Muzium Tamadun Eropah dan Mediterranean atau Mucem dibuka pada 2013. Ia merupakan muzium kebangsaan Perancis pertama yang ditempatkan di luar Paris dan memberi tumpuan kepada sejarah serta kebudayaan masyarakat Eropah dan Mediterranean. Koleksinya merangkumi lebih 350,000 objek, karya seni, dokumen dan gambar. Musée d’Histoire de Marseille dibina berhampiran tapak pelabuhan kuno dan menghuraikan sejarah bandar dari prasejarah hingga zaman semasa. Muzium lain termasuk Musée des Beaux-Arts, Musée Cantini, Musée Grobet-Labadié, Musée des Arts décoratifs, de la Faïence et de la Mode serta Musée d’Art contemporain. Unité d’habitation, juga dikenali sebagai Cité Radieuse, direka oleh Le Corbusier dan disiapkan pada 1952. Bangunan tersebut menjadi prototaip perumahan berkepadatan tinggi yang menggabungkan pangsapuri, kedai dan kemudahan bersama. Ia merupakan salah satu daripada 17 karya Le Corbusier yang dimasukkan ke dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO pada 2016. Château d’If dibina atas arahan Raja François I pada abad ke-16. Kubu pulau itu kemudiannya digunakan sebagai penjara dan menjadi terkenal melalui novel The Count of Monte Cristo karya Alexandre Dumas. Kebudayaan Identiti dan bahasa Kebudayaan Marseille dibentuk oleh sejarah Provence, kegiatan pelabuhan dan penghijrahan Mediterranean. Bahasa Perancis merupakan bahasa utama, manakala bahasa Occitan Provençal terus digunakan dalam kesusasteraan, muzik, nama tempat dan kegiatan persatuan kebudayaan. Loghat Perancis Marseille dipengaruhi bahasa Provençal serta pertemuan dengan masyarakat pendatang. Sebahagian kosa kata tempatan berasal daripada bahasa Itali, Arab, Corsica dan bahasa Mediterranean lain. Identiti bandar sering dikaitkan dengan laut, pelabuhan, kejiranan setempat, bola sepak dan tradisi masyarakat pekerja. Walau bagaimanapun, Marseille terdiri daripada kawasan yang mempunyai sejarah, bentuk binaan dan keadaan sosial yang sangat berbeza. Kesusasteraan, filem dan muzik Marseille dan Provence menjadi latar utama dalam karya Marcel Pagnol, termasuk trilogi drama Marius, Fanny dan César. Bandar ini turut muncul dalam novel jenayah Jean-Claude Izzo, khususnya trilogi yang bermula dengan Total Khéops. Industri perfileman telah lama menggunakan pelabuhan, pusat bandar dan kawasan pesisir Marseille sebagai lokasi penggambaran. Château de la Buzine, yang pernah dimiliki Marcel Pagnol, kini berfungsi sebagai pusat kebudayaan berkaitan pawagam Mediterranean. Muzik Marseille merangkumi opera, muzik Provençal, jazz, muzik Afrika Utara, reggae dan hip hop. Kumpulan IAM memainkan peranan penting dalam perkembangan rap Perancis sejak akhir 1980-an, manakala Massilia Sound System menggabungkan reggae dengan bahasa dan tradisi Provençal. Marseille menjadi Ibu Negara Kebudayaan Eropah bersama kawasan Provence pada 2013. Program tersebut merangkumi pameran, persembahan, pembangunan muzium dan pemulihan ruang awam. Masakan Masakan Marseille berasaskan ikan, makanan laut, minyak zaitun, bawang putih, tomato, herba Provence dan hasil Mediterranean. Hidangan yang paling terkenal ialah bouillabaisse, sup atau rebusan ikan yang pada asalnya disediakan oleh masyarakat nelayan menggunakan ikan yang sukar dijual. Hidangan dan makanan tempatan lain termasuk: aïoli, sos bawang putih dan minyak zaitun yang dihidangkan bersama ikan serta sayur-sayuran; pieds-paquets, gulungan perut kambing yang dimasak bersama kaki kambing; panisse, makanan daripada tepung kacang kuda; navettes, biskut berbentuk perahu yang secara tradisinya diberi perisa bunga oren; piza gaya Marseille; hidangan berasaskan ikan, sotong dan makanan laut. Pastis mempunyai hubungan rapat dengan budaya kafe Marseille dan Provence, walaupun minuman tersebut dihasilkan serta diminum di seluruh selatan Perancis. Masakan bandar turut dipengaruhi tradisi Itali, Corsica, Armenia, Maghribi, Algeria, Tunisia dan Comoros. Pendidikan dan penyelidikan Universiti Aix-Marseille ialah institusi pendidikan tinggi utama di bandar dan kawasan metropolitan. Universiti tersebut mempunyai kampus di Saint-Charles, Saint-Jérôme, La Timone dan Luminy, selain kampus di Aix-en-Provence serta komun lain. Bidang pengajaran dan penyelidikannya merangkumi sains, perubatan, undang-undang, ekonomi, kemanusiaan, bahasa, kejuruteraan dan sains sosial. Kampus Luminy menempatkan makmal sains hayat, matematik, fizik dan oseanografi berhampiran Taman Negara Calanques. Institusi pendidikan tinggi lain termasuk École Centrale de Marseille, KEDGE Business School, École nationale supérieure maritime, École nationale supérieure d’architecture de Marseille dan Institut d’études politiques d’Aix-en-Provence yang mempunyai kegiatan di kawasan metropolitan. Marseille menjadi pusat penyelidikan dalam bidang perubatan, penyakit berjangkit, imunologi, neurosains, sains marin, astronomi dan teknologi digital. Institusi penyelidikan termasuk makmal Universiti Aix-Marseille, CNRS, INSERM, Institut de recherche pour le développement dan Institut Paoli-Calmettes. Sukan Kelab sukan paling terkenal di Marseille ialah Olympique de Marseille, yang ditubuhkan pada 1899 dan bermain dalam Ligue 1. Kelab itu memenangi Liga Juara-Juara UEFA pada 1993 dan kekal sebagai satu-satunya kelab lelaki Perancis yang pernah memenangi pertandingan tersebut. Kelab itu menggunakan Stade Vélodrome, yang dibuka pada 1937 dan telah beberapa kali diubah suai. Stadium tersebut turut digunakan bagi perlawanan ragbi, konsert, Kejohanan Eropah UEFA 2016, Piala Dunia Ragbi 2023 dan pertandingan bola sepak Sukan Olimpik 2024. Kedudukan pesisir Marseille menjadikannya pusat pelayaran, mendayung, selam skuba, renang perairan terbuka dan sukan angin. Marina Roucas-Blanc menjadi lokasi pertandingan pelayaran Olimpik pada 2024. Sukan lain yang mempunyai tradisi tempatan termasuk ragbi, bola baling, bola keranjang, tenis, olahraga dan pétanque. Marseille-Cassis ialah perlumbaan jalan raya tahunan yang menghubungkan Marseille dengan Cassis melalui Col de la Gineste. Lihat juga Bouches-du-Rhône Provence-Alpes-Côte d'Azur Metropolis Aix-Marseille-Provence Pelabuhan Lama Marseille Taman Negara Calanques Komun di jabatan Bouches-du-Rhône Arondisemen Marseille Olympique de Marseille Rujukan Bibliografi Duchêne, Roger; Contrucci, Jean (2004). Marseille, 2 600 ans d'histoire (dalam bahasa Perancis). Paris: Fayard. ISBN 2-213-60197-6. Liauzu, Claude (1996). Histoire des migrations en Méditerranée occidentale (dalam bahasa Perancis). Éditions Complexe. ISBN 2-87027-608-7. Peraldi, Michel; Samson, Michel (2006). Gouverner Marseille: enquête sur les mondes politiques marseillais (dalam bahasa Perancis). Paris: Éditions La Découverte. ISBN 2-7071-4964-0. Busquet, Raoul (1954). Histoire de la Provence des origines à la Révolution française (dalam bahasa Perancis). Marseille: Éditions Jeanne Laffitte. ISBN 2-86276-319-5. Témime, Émile, penyunting (2007). Migrance: histoire des migrations à Marseille (dalam bahasa Perancis). Marseille: Éditions Jeanne Laffitte. ISBN 978-2-86276-450-4. Pautan luar Laman rasmi Bandar Raya Marseille Pejabat Pelancongan, Riadah dan Kongres Marseille Musée d’Histoire de Marseille Grand Port Maritime de Marseille Kategori berkaitan Marseille di Wikimedia Commons Templat:Marseille Templat:Arrondissements of Marseille