Kulla e Belemit

Kulla Belém (Portugalisht: Torre de Belém, shqiptimi: [ˈtoʁ(ɨ) dɨ bɨˈlɐ̃ȷ̃]) ose Kulla e Shën Vincentit është një kullë e fortifikuar e vendosur në famullinë civile të Santa Maria de Belém në komunën e Lisbonës, Portugali. Është një vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s (së bashku me Manastirin e Jerónimos) për shkak të rolit të rëndësishëm që luajti në zbulimet detare portugeze në kohën e Epokës së Zbulimet. Kulla u urdhërua nga Mbreti Gjon II që të ishte pjesë e një sistemi mbrojtës në grykën e lumit Tagus dhe një portë ceremoniale në Lisbonë. Kulla u ndërtua në fillim të shekullit të 16-të dhe është një shembull i shquar i stilit portugez Manueline, por gjithashtu përfshin shenja të stileve të tjera arkitekturore. Struktura është ndërtuar nga guri lioz gëlqeror dhe është e përbërë nga një bastion dhe një lartësi prej 30 metra (98,4 ft), kullë katër-katëshe. Është deklaruar gabimisht se kulla është ndërtuar në mes të Thajit dhe tani është ulur pranë bregut sepse lumi është ridrejtuar pas tërmetit të 1755 të Lisbonës. Në fakt, kulla u ndërtua në një ishull të vogël në lumin Tagus pranë bregut të Lisbonës. Historia Në fund të shekullit të 15-të, Mbreti Xhon II kishte projektuar një sistem mbrojtës për grykën e lumit Tago që varej nga fortesat e Cascais dhe São Sebastião (ose Torre Velha) në Caparica në anën jugore të lumit. Këto fortesa nuk e mbronin plotësisht grykën e lumit, dhe kërkohej mbrojtje e mëtejshme. Në "Kronikën e Gjonit Joao II", e cila u shfaq në vitin 1545 autori Garcia de Resende pohoi opinionin e mbretit se mbrojtjet e Lisbonës ishin të papërshtatshme dhe se ai kishte insistuar në ndërtimin e fortifikimeve përgjatë hyrjes së Lumi Tagus për të plotësuar mbrojtjen ekzistuese. Për këtë qëllim, ai urdhëroi "bërjen e një fortese të fortë", por vdiq përpara se të bëhej projektimi. Mbreti Manuel I i Portugalisë e rishqyrtoi propozimin njëzet vjet më vonë dhe urdhëroi ndërtimin e një fortifikimi ushtarak në anën veriore të Tagus në Belem. Në vitin 1513, Lourenço Fernandes i shkroi një letër miqve të tij duke iu referuar qëllimit të mbretit për të ndërtuar një kullë pranë Restelo Velhos, duke vendosur që ajo të jetë e domosdoshme. Projekti ka filluar në një basaltic rock outcrop një distancë të shkurtër nga riverbank, duke përdorur disa prej guri janë mbledhur për ndërtimin e Manastirit të Santa Maria de Belém. Kulla është projektuar nga arkitekti ushtarak Francisco de Arruda, i quajtur "Master i veprave të kalasë së Belemit" nga Mbreti Manuel, dhe nga 1516 ai filloi të merrte 763 blloqe dhe 504 gurë për ndërtimin e saj, të dorëzuar nga Diogo Rodrigues, thesar për projektin. Ndërsa ndërtimi përparonte, një anije 1100 tonësh e quajtur "Grande Nau" (Anije e Madhe), e armatosur rëndë, vazhdoi të ruante grykëderdhjen në grykën e Tagusit deri në përfundimin e fortesës. Në vitet 1865-67 një fener u instalua në tarracën juglindore të ndërtesës dhe filloi një shërbim telegrafi, ndërsa aty pranë u ndërtua një fabrikë me gaz, duke prodhuar tym që nxiti shumë protesta. Veprimet e para për të ruajtur dhe rehabilituar kullën filluan në pjesën e fundit të shekullit të 20-të. Së pari, kulla u transferua në Ministrinë e Financave në vitin 1940, e cila ndërmori disa punime të vogla ruajtjeje. Pastaj u hoqën lagjet ushtarake në bjeshkë dhe u ndërtua manastiri i brendshëm. Projektuesi i peizazhit arkitektonik António Viana Barreto filloi një projekt trevjeçar në vitin 1953 për të integruar kullën me bregun vendor. Në vitin 1983, vendi priti ekspozitën e 17-të evropiane për artin, shkencën dhe kulturën, dhe u ndërmorën projekte të ndryshme që përfshinin ndërtesën, mes të cilave mbulonin oborrin me një kupolë plastike transparente. Në të njëjtin vit Kulla Belém u klasifikua nga UNESCO si një Trashëgimisë Botërore. Në vitet 1990, prona u transferua në Instituto Português do Património Arquitectónico (pararendëse e IGESPAR), e cila filloi një restaurim të plotë të ndërtesës që zgjati nga shkurti 1997 deri në janar 1998; kjo përfshin përforcimin e kullave dhe bastioneve, duke përforcuar mbështetësit e ballkoneve në jug me shufra çeliku, duke restauruar nyjet e topave dhe pastrimin e përgjithshëm strukturor. Statujat e Shën Vincentit të Saragozës dhe Arkangjel Michael gjithashtu iu nënshtruan restaurimit të njëjtë. Në vitin 1999 projekti mori çmimin Europa Nostra për restaurimin e saj të jashtme. Kulla e Belemit u shtua më 7 korrik 2007 në regjistrin e Shtatë Mrekullive të Portugalisë. Arkitektura Kulla e Belemit ndodhet në bregun verior të lumit Tagus, në famullinë civile të Santa Maria de Belém, komuna e Lisbonës, e arritshme në fundin perëndimor të Avenida de Brasília nga një urë e vogël. Pranë janë Manastiri i Jeronimos në lindje dhe Fort Bom Sucesso (Forte do Bom Sucesso) në perëndim, ndërsa në veri janë rezidenca e guvernatorit të kullës, banesa e vjetër e Guvernatorit për fortesën Bom Successo dhe Kisha e São Jeronimo. Kulla është e izoluar përgjatë bregut të lumit, midis dokut të Bom Sucesso dhe Pedrouços, në një grykë bazaltike të shkëmbinjve që i përkasin kompleksit vullkanik gjeomorfologjik të Lisboa-Mafra. Megjithëse udhëzues të ndryshëm kanë pohuar se kulla është ndërtuar në mes të Tagusit, dhe tani është ulur pranë bregut pas tërmetit të vitit 1755 që e ka ridrejtuar lumin, ato janë të pasakta. Ministria Portugeze e Kulturës (Ministério da Cultura) dhe Instituti i Trashëgimisë Arkitekturale tregojnë se kulla është ndërtuar në një ishull të vogël pranë bregut të lumit Tagus, përballë bregut të Restelos. Ndërsa zhvillimi zgjeroi bregun në mënyrë progresive, gjithnjë e më shumë brigjet veriore u derdh në jug të lumit Tagus, ku kulla u integrua në bregun e lumit me kalimin e kohës. Pjesa e brendshme Brendësia e bastionit, me një shkallë rrethore në fund të veriut, ka dy salla të afërta me tavane të harkuar të mbështetura nga harqet e muratorit, si dhe katër dollapët e magazinimit dhe pajisjet sanitare. Në bunker në katin e poshtëm, dyshemeja është e prirur drejt pjesës së jashtme, ndërsa tavanet mbështeten nga muret dhe shtyllat e harkuar. Sheshi i brinjëve gotik është i dukshëm në këtë sallë, dhomat e kullës dhe kupolat e kullave të vrojtimit në tarracën e bastionit. https://sq.wikipedia.org/wiki/Skeda:Lisbon_holiday_(18798806522).jpgSipërfaqet periferike në skajet e bunkerit lejojnë që kanalet individuale të zënë hapësirën e tyre, me tavanin e projektuar me disa kupola asimetrike me lartësi të ndryshme. Depot ndihmëse më vonë u përdorën si qeli të burgut. Pjesa e jashtme Plani i ndërtesës përbëhet nga një kullë drejtkëndore dhe një bastion i parregullt gjashtëkëndor, me krahë të zgjatur, që projekton në jug në lumë. Është në thelb një hapësirë vertikale e madhe e artikuluar që mbështetet në një pllakë horizontale guri, dhe e rrethuar me mur. Në këndin verilindor të strukturës, i mbrojtur nga një mur mbrojtës me bartizanë, është një urë lëvizëse për të hyrë në mur, e zbukuruar me motive bimore, e rrethuar me stema mbretërore në kolona të vogla dhe të plotësuar me sfera armillare. Sferat armëmbajtëse Manueline shfaqen në hyrjen e kullës, që simbolizojnë eksplorimet detare të Portugalisë dhe u përdorën në flamurin personal të mbretit Manuel I për të përfaqësuar zbulimet portugeze gjatë sundimit të tij. Janë gdhendur litarë dekorative, të përdredhur dhe me nyje elegante, të cilat gjithashtu tregojnë historinë detare të Portugalisë dhe janë elemente të përbashkëta të stilit Manueline. Shënime Referime