کەمپی ترێبلینکا

کەمپی ترێبلینکا کەمپێکی لەناوبردن بوو کە لەلایەن ئەڵمانیای نازییەوە لە پۆڵەندای داگیرکراو لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا دروستکرا و بەڕێوەدەبرا. دەکەوێتە دارستانێک لە باکووری ڕۆژھەڵاتی وارشۆ و ٤ کم لە باشووری وێستگەی شەمەندەفەری ترێبلینکا لە ناوچەیەکی ئێستای پارێزگای ماسۆڤیا. کەمپەکە لە نێوان ٢٣ی تەممووزی ١٩٤٢ و ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣ وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی ڕینھارد کە خوێناویترین قۆناغی چارەسەری کۆتایی بوو، کارەکانی ئەنجامدا. لەم ماوەیەدا، مەزەندە دەکرێت کە لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٩٠٠ ھەزار جوولەکە لە ژوورە گازییەکان کوژراون، لەگەڵ ٢٠٠٠ دۆم. لە ترێبلینکا جوولەکەکان زیاتر کوژران لە ھەموو کەمپێکی لەناوبرنی تر جگە لە ئاوشڤیتز. کەمپەکە لەلایەن سەربازانی ئەڵمانی ئێس ئێس و پاسەوانانی تراونیکی بەڕێوەدەبرا – کە خۆبەخشانە لەنێو دیلەکانی جەنگی سۆڤیەت وەرگیرابوون بۆ کارکردن لەگەڵ ئەڵمانییەکان – و لە دوو یەکەی جیاواز پێکھاتبوو. ترێبلینکا ١ کەمپێکی زۆرەملێ بوو کە زیندانییەکان لە چاڵە بەرد یان ناوچەی ئاودێری و لە دارستاندا کاریان دەکرد، لەوێ داریان دەبڕییەوە بۆ خۆراکدانی سووتێنگەکان. لە نێوان ساڵانی ١٩٤١ بۆ ١٩٤٤ زیاتر لە نیوەی ٢٠ ھەزار زیندانییەکە بە٦ۆی لەسێدارەدانی پوختە و برسێتی و نەخۆشی و مامەڵەی خراپەوە گیانیان لەدەستداوە. کەمپی دووەم کە ترێبلینکا ٢ بوو، کەمپێکی لەناوبردن بوو. چەند جوولەکەیەک ھەبوون کە لەکاتی گەیشتنیان یەکسەر نەکوژران و بوونە بەشێک لە یەکەکانی کۆیلەی جوولەکە کە پێیان دەگوترا سۆندەرکۆماندۆس، و ناچار بوون تەرمی قوربانییەکان لە گۆڕە بەکۆمەڵەکاندا بنێژن. ئەم تەرمانە لە ساڵی ١٩٤٣ ھەڵکەندراون و لەگەڵ تەرمی قوربانییە نوێیەکان لە سووتێنەرە گەورەکان لە دەرەوە سووتێنراون. ئۆپەراسیۆنە گازییەکان لە ترێبلینکای دووەم لە تشرینی یەکەمی ١٩٤٣ کۆتایی ھات دوای ڕاپەڕینی سۆندەرکۆماندۆ لە سەرەتای مانگی ئابدا. چەند پاسەوانێکی تراڤنیکی کوژران و ٢٠٠ زیندانی لە کەمپەکە ھەڵھاتن؛ نزیکەی ١٠٠ کەس ڕزگاریان بوو. پێش پێشڕەوی سۆڤیەت کەمپەکە ھەڵوەشایەوە. لەو شوێنەدا کێڵگەیەکی پاسەوانی دروستکرا و زەوییەکە کێڵدرا وەک ھەوڵێک بۆ شاردنەوەی بەڵگەکانی جینۆسایدەکە. لە پۆڵەندای دوای جەنگ، حکومەت زۆربەی ئەو زەویانەی کڕی کە کەمپەکەی لێ وەستابوو و پەیکەرێکی گەورەی بەردینی لەوێ دروستکرد لە نێوان ساڵانی ١٩٥٩ بۆ ١٩٦٢. لە ساڵی ١٩٦٤دا ترێبلینکا لە مەراسیمێکدا کە لە شوێنی ژوورەکانی پێشووی غاز بەڕێوەچوو، وەک یادێکی نیشتمانی بۆ جوولەکەکان ناسێندرا. لە ھەمان ساڵدا یەکەم دادگاییکردنی ئەڵمانیا سەبارەت بە تاوانەکانی جەنگ کە لەلایەن ئەندامانی پێشووی ئێس ئێسەوە لە ترێبلینکا ئەنجامدرابوون ئەنجامدرا. دوای کۆتایی ھاتنی کۆمۆنیزم لە پۆڵەندا لە ساڵی ١٩٨٩ ژمارەی سەردانیکەرانی ترێبلینکا لە دەرەوەی وڵاتەوە زیادی کرد. ناوەندی پێشانگای کەمپەکە لە ساڵی ٢٠٠٦ کرایەوە. دواتر فراوانتر کرا و کرا بە لقێکی مۆزەخانەی ناوچەیی سیدلچ. سەرچاوەکان سەرچاوەکان دەروازەی پۆڵەندا