Zwëczajnô jedlëna

Zwëczajnô jedlëna (Abies alba Mill.) – wiedno zeloné drzéwiã z rodzëznë sosnowatëch (Pinaceae). Mòrfòlogiô Jedlëna to je drzewò: wësoczé kòle 50 métrów, piéń grëbi, przemiara ù stôrich drzew nawetka do 3 métrów, kòróna ù młodëch drzew kùżlowatô, ù stôrëch splëszczonô, kòra głôdkô, cemnoszarô, ù starëch drzew łëzgòwatô, pòpãkanô, jigłë długòscë 1 – 3 cm, tãpò zaòkrągloné na kùńcach, wiéchrznô strona cemnozelonô, dolnô pòkrëtô dwùma biôłima sztrépama nôlotu wòskù, szëszczi kòle 15 cm długòscë ë przemiara 3 – 5 cm, stojącé na gałãzë; czej dozdrzénieją, rozpôdają sã, òstôwô blós òs szëszczi. żëjë do 500 lat. Ekòlogiô Jedlëna mô wiôldżé wëmôgania co do mòkrzëznë lëftu ë zemii. Je baro czëłô na zaczapanié lëftu ë téż na nisczé ceplëznë. Je to roscëna léczniczô, ùżiwónô przë reùmaticznëch bòleniach ë inhalacjach w stónach zapôliwnëch gardła ë òskrzelów. Wëstãpòwanié Rosce w górach pôłniowi ë westrzédni Eùropë, na wësokòscë 400 – 1000 métrów n. p. m., w rozmajitëch karnach lesnych (lasë jedlënowò – danowé abò lasë jadlënowò – bùkòwé). Na Kaszëbë òna trafia w pierszi pòłowie XIX wiekù. Jedlënowé semiona przëwiezlë tu m.jin. z Sudetów. Do dzysô z nëch XIX-wiekòwëch òbsadzeniów wiele nie òstało. Dzél ju spùscëlë. Na Kaszëbach nôwiãcy rosce tich jedlënów w bëtowsczim pòwiece, òsoblëwie w nadlesyństwie Òsësznica. Tu je mòżno òbzerac taczé, co są wiãcy jak 130 lat stôré, i taczi, co zaczãłë żëcé dopiérze 2–3 lata temù. Òchrona W Pòlsce ten ôrt drzewów je chroniony w rozmajitëch rezerwatach nôtërë. Są to m.in.: Rezerwat Nôtërë Błogie(pl) Rezerwat Nôtërë Jaźwiny(pl) Rezerwat Nôtërë Jabłecznik(pl) Rezerwat Nôtërë Jamno(pl) Rezerwat Nôtërë Jedlina(pl) Rezerwat Nôtërë Jeleń(pl) Rezerwat Nôtërë Jodłowice(pl) Rezerwat Nôtërë Jodły Karnieszewickie(pl) Rezerwat Nôtërë Jodły Ostrzeszowskie(pl) Rezerwat Nôtërë Jodły Łaskie(pl) Rezerwat Nôtërë Kaliszak(pl) Rezerwat Nôtërë Kamień Michniowski(pl) Rezerwat Nôtërë Kozie Kąty(pl) Rezerwat Nôtërë Kruszewiec(pl) Rezerwat Nôtërë Lasek Kurowski(pl) Rezerwat Nôtërë Majówka(pl) Rezerwat Nôtërë Mokry Las(pl) Rezerwat Nôtërë Murowaniec(pl) Rezerwat Nôtërë Natalin(pl) Rezerwat Nôtërë Nowa Wieś(pl) Rezerwat Nôtërë Szklarnia(pl) Rezerwat Nôtërë Twarda(pl) Rezerwat Nôtërë Wojsławice(pl) Rezerwat Nôtërë Wrząca(pl) Rezerwat Nôtërë Zabrzeźnia(pl) Bibliografiô Jakub Mowszawicz, Przewodnik do oznaczania drzew i krzewów krajowych i aklimatyzowanych, Warszawa 1979. Bruno P. Kremer, Przewodnik. Drzewa i krzewy, Warszawa 1995 Bùtnowé lënczi Commons: Zwëczajnô jedlëna – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons Jodła pospolita (Abies alba Mill.) – charakterystyka, występowanie, wymagania, zastosowanie Jodła pospolita – charakterystyka hodowlana Jodła pospolita