Пагром у Ядвабным

Пагром у Ядвабным (па-польску: Pogrom w Jedwabnem, па-габрэйску: הטבח בידוובנה‎, на ідышы: יעדוואבנער פאגראם‎) — масавае забойства жыдоў у мястэчку Ядвабным у Беластоцкай вобласьці БССР (цяпер у Польшчы) падчас Другой сусьветнай вайны, у ліпені 1941 году. Доўгі час лічылася, што пагром зьдзейснілі нямецкія карнікі, аднак насамрэч асноўную масу пагромшчыкаў складалі мясцовыя жыхары з навакольных раёнаў. Гісторыя 10 ліпеня 1941 году натоўп напаў на жыдоў, якія былі разам з мясцовым рабінам. Большасьць ахвяр былі жыўцом спалены ў стадоле. Доўгі час лічылася, што гэта масавае забойства было зьдзейсьнена немцамі, пакуль у 2001 годзе амэрыканскі гісторык Ян Томаш Грос не апублікаваў кнігу «Sąsiedzi: Historia zagłady żydowskiego miasteczka» («Суседзі: Гісторыя зьнішчэньня жыдоўскага мястэчка»). Як паказана, пагром зьдзейсьнілі мясцовыя жыхары безь нямецкай дапамогі: Некаторыя палякі не пагадзіліся з такой ацэнкай падзей. Расьследаваньне, праведзенае з 2000 па 2004 год польскім Інстытутам нацыянальнай памяці, у асноўным пацьвярджала вэрсію Гроса, акрамя колькасьці загінулых жыдоў — замест 1600 забітых было сказана пра гібель 340—350 чалавек. Па сьцьвярджэньні пракурора Радаслава Ігнацьева, ня выключана, што забойствы былі інсьпіраваныя немцамі, а сам факт прысутнасьці нямецкіх салдат на месцы «варта лічыць раўназначным дадзенай імі згодзе на забойства». Рэакцыя У 2001 годзе прэзыдэнт Польшчы Аляксандар Квасьнеўскі афіцыйна прынёс прабачэньне габрэйскаму народу за гэтае злачынства. Памяць 10 ліпеня 2013 году на цырымоніі, прысьвечанай 72-й гадавіне пагрому, парэшткі ахвяр пагрому былі перапахаваныя. Перапахаваньне было арганізавана польскім Інстытутам нацыянальнай памяці і музэем Другой сусьветнай вайны. У ім узялі ўдзел галоўны рабін Польшчы Міхаэль Шудрых, прэзыдэнт Саюзу жыдоўскіх абшчын Польшчы Пётр Кадлчык і выхадзец зь Ядвабнага Іцхак Левін (ён у дзяцінстве цудам пазьбег гібелі падчас пагрому). Падзеі ляглі ў аснову фільму Ўладзіслава Пасікоўскага «Каласок», героі якога даведаліся аб масавым забойстве жыдоў у сваёй роднай вёсцы. Таксама пагром лёў ў аснову п’есы Тадэвуша Слабадзянака «Аднакласьнікі. Гісторыя на XIV». Крыніцы Літаратура Вынікі сьледства ІНП, 2003 Пагром у Ядвабным на партале Wirtualny Sztetl Вонкавыя спасылкі Masowe mordy ludności żydowskiej w Jedwabnem, Radziłowie i innych miejscowościach na wschodnim Mazowszu w lecie 1941 roku