Վարշավայի ապստամբության մասնակիցների հուշարձան

«Վարշավայի ապստամբության մասնակիցների հուշարձանը» 10 մետր բարձրությանբ կոթողային հուշարձան է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նացիստական օկուպացիայի դեմ կռվողների և Վարշավայի ապստամբության (1944) հերոսների հիշատակին։ Հուշարձանի քանդակագործն է Վինսենտի Կուչման, իսկ ճարտարապետը՝ Յացեք Բուդինը Գտնվում է Վարշավայի կենտրոնում՝ Կրասինսկու հրապարակի հարավային կողմում, Վիսլա գետի ձախ ափին։ Մոտակայքում գտնվում են Վարշավայի հանրային գրադարանը և Լեհաստանի Հանրապետության Գերագույն դատարանը՝ կառուցված 1999 թվականին։ Հուշարձանը բացվել է 1989 թվականի օգոստոսի 1 Լեհաստանի նախագա Վոյցեխ Յարուզելսկիի կողմից և օրհնվել Լեհաստանի պրիմաս Յուզեֆ Գլեմպի կողմից։ Նկարագրություն Հուշարձանը ավելի քան 10 մետր բարձրությամբ բրոնզե քանդակ է՝ բաղկացած է երկու մասից։ Դրանցից մեկում պատկերված են նացիստների դեմ կռվող ապստամբները: Ընկած քաղաքի ավերակների վրա նրանք վերջին ուժերը լարելով քաջաբար ետ են մղում գրոհը։ Ապստամբները դուրս են վազում մի կառույցի տակից, որը նման է փլուզվող պատերի և հզոր պայթյունից թափվող աղյուսների: Հուշարձանի երկրորդ տարրը պատկերում է մի խումբ մարդկանց, որոնք իջնում են դիտահորը, քանի որ ապստամբության ժամանակ ստորգետնյա հաղորդակցությունների միջոցով տեղաշարժը ապստամբների համար ապաստան գտնելու հիմնական միջոցն էր: Հեղինակների հայեցակարգի համաձայն՝ հուշարձանը եռապատկեր տարրերից մեկն է, որը ներառում է նաև Լեհական փոստի պաշտպանների հուշարձանը Գդանսկում (1979) և Հուշարձան զոհվածներին՝ ի պաշտպանություն Հայրենիքի Չեստոխովայում (1985)։ Հուշարձանը բնութագրվել է որպես «հետպատերազմյան Վարշավայի ամենակարևոր հուշարձանը ։ «Gazeta Wyborcza» լեհական լրագիրը 2012 թվականին հայտնել է, որ այն օտարերկրյա զբոսաշրջիկների համար ամենաշատ այցելվող տեսարժան վայրերից մեկն է։ Պատմություն Վարշավայի ապստամբությունը, որը բռնկվեց 1944 թվականի օգոստոսի 1-ին և տևեց մինչև 1944 թվականի հոկտեմբերի 2-ը, Վարշավայի և Լեհաստանի պատմության ամենակարևոր և կործանարար իրադարձություններից մեկն էր։ Վարշավայի շենքերի մինչև 90%-ը ավերվել էին ռազմական գործողությունների և գերմանացիների կողմից իրականացված Վարշավայի համակարգված ոչնչացումից՝ ապստամբությունից հետո։ Այնուամենայնիվ, դա նաև իրադարձություն էր, որը հետպատերազմյան Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետության կոմունիստական իշխանությունները խիստ վիճահարույց էին համարում, քանի որ այն կազմակերպվել էր Լեհական դիմադրության շարժումը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, որը պայքարել էր Լեհաստանի անկախության համար Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Հիմնականում դա իրագործում էր Լեհաստանի Ներքին բանակը, որի մնացորդները դաժանորեն ճնշվեցին հետպատերազմյան ստալինյան ռեժիմի կողմից։ Բացի այդ, Իոսիֆ Ստալինը նպատակաուղղված կերպով դադարեցրել էր խորհրդային բանակի առաջխաղացումը Լեհաստանի տարածքով Վարշավա դեռ չհասած։ Նա ոչ միայն հրաժարվեց օգնել ապստամբներին, այլև թույլ չտվեց արևմտյան դաշնակիցների ինքնաթիռներին վայրէջք կատարել և լիցքավորել Խորհրդային Միության վերահսկողության տակ գտնվող տարածքում, որպեսզի Վարշավային մատակարարվեր միայն շատ սահմանափակ պաշարներ։ Արդյունքում, ապստամբությունը դաժանորեն ճնշվեց գերմանացիների կողմից 63 օրվա ընթացքում, մինչդեռ ԽՍՀՄ-ը խուսափում էր աջակցություն ցուցաբերել նույնիսկ այն բանից հետո, երբ խորհդային զորքերը վերջապես վերսկսեցին իրենց հարձակումը և գրավեցին Վիսլա գետի աջ ափը 1944 թվականի սեպտեմբերի կեսերին: Ապստամբությունից հետո գերմանացիները քաղաքից վտարեցին ողջ բնակչությանը և 1944 թվականի հոկտեմբեր, նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսներն Վարշավան թալանում էին և այն ամենը, ինչ դեռևս կանգնած էր, ոչնչացնում։ Մինչդեռ ԽՍՀՄ-ը ոչինչ չձեռնարկեց միջամտելու համար և լքված քաղաքի ավերակներ մտավ միայն 1945-ի հունվարին՝ գերմանացիների հեռանալուց հետո: Ապստամբության նշանակությունը նսեմացվում էր պատերազմից հետո երկար տարիներ, իսկ Ներքին բանակը և պատերազմի ժամանակաշրջանի Լեհաստանի վտարանդի կառավարությունը դատապարտվեցին կոմունիստական քարոզչության շնորհիվ։ Նման քաղաքական գործոնները տասնամյակներ շարունակ անհնար դարձրեցին Վարշավայի ապստամբության պաշտոնական հիշատակումը, և հուշարձանի ձևի և գտնվելու վայրի վերաբերյալ հետագա քննարկումները հետաձգեցին նախագիծը։ Լեհաստանի կոմունիստական կառավարությունը վերջապես թույլտվություն տվեց հուշարձանը կառուցել 1988 թվականի ապրիլի 12-ին Այն բացվել է 1989 թվականի օգոստոսի 1-ին՝ ապստամբության 45-ամյակին։ Հուշարձանն այցելեց Գերմանիայի նախագահը Ռոման Հերցոգ 1994 թվականին, ով հարգանքի տուրք մատուցեց լեհերին և ելույթ ունեցավ Լեհաստանում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նացիստական Գերմանիայի հանցագործությունների մասին։ Հերցոգը ներողություն խնդրեց լեհերից ռազմական հանցագործությունների մասին իր ելույթի ժամանակ։ Ծանոթագրություններ