Ժուպնայի ամրոց

Ժուպնայի ամրոց (լեհ.՝ Zamek Żupny), շինություն լեհական Վելիչկա քաղաքում, որը կառուցվել է աշխարհի հնագույն աղի հանքերից մեկի պահպանման համար։ 2013 թվականից հանքի ամբողջ համալիրը մտել է ՅՈՒՆԵՍԿՈ-յի համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ։ Հանքը առաջին անգամ հիշատակվել է 1248 թվականին։ Պատմություն Հիմնում և վերակառուցում Հանքի պաշտպանության համար ամրացումները սկսվել են 13-րդ դարի կեսին։ Քանի որ աղի առևտրից ստացած հարկերը լրացնում էին պետական գանձարանի եկամուտների մեծ մասը, այդ իսկ պատճառով 1368 թվականին Կազիմիր III Մեծ թագավորը հատուկ հրաման է արձակում, որը պետք է կարգավորեր աղի եկամուտի և վաճառման օրենքները։ 13-րդ դարի վերջում կառուցվել են քարե առաջին պաշտպանական շինությունները աղի հանքերի շուրջը։ Հանքի ղեկավարումը Վելիչկայում վստահվել է հատուկ կոմսի։ Այդ շինությունների ընդարձակումը և վերակառուցումը շարունակվել են մինչև 18-րդ դարը։ 14-ից 16-րդ դարերում աղի առևտրից եկած եկամուտները կազմում էին պետական գանձարանի մուտքի 1/3-ը։ Այդ եկամուտներով կառուցվել է թագավորական Վավել ամրոցը, ինչպես նաև` համալսարանական կառույցների համալիր Կրակովում։ Լավագույն տարիներին աղի հանքում աշխատել է 2000 հանքափոր, իսկ ստացված եկամուտը գերազանցել է 30 000 տոննա աղը։ 20-րդ դար և ներկայիս դրություն 1918 թվականին հանքերը ազգայնացվել են։ 1932 թվականին աղի առևտուրը դառնում է պետական մենաշնորհ։ 1945 թվականին հանքերը և ամրոցը ռմբակոծվել են։ 1968-ից 1988 թվականներին աղի եկամուտը Վելիչկայի տնտեսության մեջ մեծ դեր է խաղացել։ 1992 թվականին քաղաքային իշխանությունները վերականգնել են ամրոցը։ Ներքին տարածքներում կառուցել են թանգարան։ ՅՈՒՆԵՍԿՈ-յի համաշխարհային ժառանգություն 1988 թվականի մարտին ամրոցը ներառվել է պատմական հուշարձանների ցանկում։ 2013 թվականին հուշարձանների ցանկում ավելացվել են աղի հանքերը։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Գրականություն Edyta Giżycka, Iwona Pawłowska Tajemnice Zamku Żupnego w Wieliczce. — Wieliczka, 2005. — 42 с. Walczy, Łukasz Die Krakauer Salinen Wieliczka und Bochnia in der Anfangsperiode der österreichischen Verwaltung, (1772—1809). — Verlag für Geschichte und Politik, 2001. — 201 с. Արտաքին հղումներ Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka (Offizielle Website des Museums, englisch) Страница музея на английском языке Wieliczka and Bochnia Royal Salt Mines, whc.unesco.org Описание замка на сайте whc.unesco.org Johann Nepomuk Hrdina: Geschichte der Wieliczkaer Saline. Wien 1842. (Digitalisat.)