კრასინსკების ორდინაციის ბიბლიოთეკა (ვარშავა)

კრასინსკების ორდინაციის ბიბლიოთეკა ვარშავაში (პოლ. Biblioteka Ordynacji Krasińskich w Warszawie) — ბიბლიოთეკა, რომელიც არსებობდა 1844-1944 წლებში. მისი დამფუძნებელი იყო გრაფი ვინცენტ კრასინსკი, რომელმაც XIX საუკუნის დასაწყისიდან დაიწყო ხელოვნების, მუზეუმის და ბიბლიოთეკის კოლექციების შეგროვება. ბიბლიოთეკის საბოლოო ადგილმდებარეობა იყო სპეციალურად დაპროექტებულ შენობაში, ვარშავაში, ოკულნიკის ქუჩის 9 ნომერში. 1944 წლის 25 ოქტომბერს, ვარშავის აჯანყების კაპიტულაციის შემდეგ, ბიბლიოთეკა გერმანელებმა გადაწვეს, მიუხედავად 1944 წლის 3 ოქტომბრის კაპიტულაციის ხელშეკრულებისა, რომელიც ოკუპანტს ავალდებულებდა კულტურული მემკვიდრეობის, ბიბლიოთეკებისა და არქივების დაცვას. ისტორია 1844 წელს ვინცენტ კრასინსკიმ შექმნა კრასინსკების ორდინაცია და ოჯახური ბიბლიოთეკის მფლობელი გახდა. საზოგადოებრივი სახე ბიბლიოთეკამ 1860 წელს შეიძინა, როდესაც ლუდვიკ კრასინსკის ინიციატივით მას კონსტანტინ სვიდინსკის კოლექცია დაემატა. მომდევნო წლებში კოლექციები, რომლებიც 1863 წლიდან მკვლევრებისთვის ხელმისაწვდომი გახდა, მუდმივად იზრდებოდა როგორც სისტემატური შეძენების, ისე მრავალი საჩუქრის, ანდერძისა და შენატანების შედეგად. XX საუკუნის პირველ ათწლეულში ადამ კრასინსკიმ ბიბლიოთეკის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა. მან მოაგვარა ფინანსური საკითხები, დაიქირავა პროფესიონალი თანამშრომლები (მათ შორის ფრანციშეკ პულავსკი, რომელიც თავდაპირველად ბიბლიოთეკარად, მოგვიანებით კი ბიბლიოთეკის მცველად მუშაობდა) და გაამდიდრა კოლექციები. მათ შორის იყო ზიგმუნტ კრასინსკის სუვენირები, მალახოვსკების საოჯახო არქივი XVIII საუკუნემდე, პოლონეთის სამეფოს არმიის არქივი და ვლადისლავ პობოგ-გურსკის, იუზეფ ვოლფისა და ფელიციან ფალენსკის კოლექციები. ბიბლიოთეკის შემდეგი აღორძინების პერიოდი ედვარდ კრასინსკის სახელს უკავშირდება, რომელიც ოპინოგურის ორდინაციის უკანასკნელი ადმინისტრატორი იყო. მისი ხელმძღვანელობით ბიბლიოთეკამ გადალახა პირველი მსოფლიო ომის რთული წლები და 1940 წლამდე ფუნქციონირებდა. 1940 წლის აპრილში ედვარდ კრასინსკი გესტაპომ დააპატიმრა და მოგვიანებით გერმანულ დაჰაუს საკონცენტრაციო ბანაკში შიმშილით გარდაიცვალა. კრასინსკის ბიბლიოთეკარების კოლექტივის წევრები სხვადასხვა პერიოდში იყვნენ: ვლადისლავ ხომენტოვსკი, იგნაცი იანიცკი, ალექსანდრ რემბოვსკი, ზიგმუნტ ვოლსკი, იუზეფ კალენბახი (ბიბლიოთეკის დირექტორი), სტანისლავ კენტშინსკი, ფრანციშეკ პულავსკი, იგნაცი ტადეუშ ბარანოვსკი, ჰელენა დრეგე, იან მუშკოვსკი, ვიტოლდ კამენეცკი, აუგუსტ ზალესკი და მარია გოჟეხოვსკა (1913-1914). 1913 წლამდე ბიბლიოთეკის შტაბ-ბინა მდებარეობდა კრასინსკების სასახლეში ბერგის (ამჟამად ტრაუგუტას) ქუჩის მხარეს მდებარე გვერდით ფლიგელში. კრასინსკების ოპინოგურის ორდინაციის ახალი ბიბლიოთეკისა და მუზეუმის კოლექციების შენობა (მდებარეობს ოკულნიკის ქუჩა №9-ში), დაარსებული ედვარდ კრასინსკის – ოპინოგურის უკანასკნელი ორდინატის მიერ, აშენდა 1912-1914 წლებში იულიუშ ნაგურსკის პროექტის მიხედვით. 1913 წლის შემოდგომაზე კოლექციები იქ გადაიტანეს, ხოლო 1914 წლის იანვრიდან დროებითი სამკითხველო გაიხსნა. 1918 წლის შემდეგ მრავალი კერძო კოლექცია ეროვნულ ბიბლიოთეკას გადაეცა, მათ შორის 1925 წელს — გორინეცკის ბიბლიოთეკის პონინსკების ფონდები, რომლებიც კრასინსკის კოლექციაში ჩართეს. კრასინსკის მამულის ბიბლიოთეკისა და მუზეუმის სრულად დასრულებული შენობა საზეიმოდ 1930 წლის დეკემბერში გაიხსნა. ეს შენობა კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების რეესტრშია შეტანილი. მეორე მსოფლიო ომის დროს ბიბლიოთეკამ პირველი დანაკარგი 1939 წლის სექტემბერში, ვარშავის დაცვის დროს, განიცადა (განადგურებული იქნა საგამოფენო ნაწილი და სამკითხველო დარბაზი). 1941 წლის მაისში გერმანიის ოკუპაციურმა ხელისუფლებამ იგი ვარშავის სახელმწიფო ბიბლიოთეკის შემადგენლობაში შეიყვანა, ხოლო ოკულნიკის ქუჩაზე მდებარე შენობა დედაქალაქის სამი ბიბლიოთეკის – ეროვნული ბიბლიოთეკის, უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის და კრასინსკის ორდინაციის ბიბლიოთეკის სპეციალური კოლექციების განთავსებისთვის გამოყო. დარჩენილი ადმინისტრაციული კოლექციები გადატანილ იქნა ვარშავის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის, ვარშავის ეკონომიკური სკოლისა და ეროვნული მუზეუმის შენობებში. 1944 წლის 25 ოქტომბერს, ვარშავის აჯანყების კაპიტულაციის შემდე, გოკულნიკის ქუჩაზე მდებარე შენობაში დაცული ფასეული კოლექციები გერმანელებმა მთლიანად დაწვეს — სარდაფიდან სხვენამდე. ეს მოხდა კაპიტულაციის ხელშეკრულების პირობების საწინააღმდეგოდ, რომელიც ოკუპანტებს ქალაქის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვას ავალდებულებდა. მთლიანობაში განადგურდა 26 000 ხელნაწერი, 2500 ინკუნაბულა (ეს არის წიგნები, რომლებიც დაბეჭდილია 1501 წლამდე პერიოდში), 80 000 ძველი გრავიურა, 100 000 ნახატი და გრაფიკული ნამუშევარი, 50 000 ნოტი და თეატრალური პიესა, ფართომასშტაბიანი კოლექციები რუკებისა და ატლასების, ასევე კატალოგებისა და აღწერების დიდი ნაწილი. მეორე მსოფლიო ომის წლებში ბიბლიოთეკამ თავისი ფონდების 62% დაკარგა (250 000 ერთეულიდან 155 000). ომის შემდეგ გადარჩენილი კოლექციები ეროვნულ ბიბლიოთეკას გადაეცა. მათ შორის ყველაზე მრავალრიცხოვანი იყო ნაპოლეონის ეპოქისა და ნოემბრის აჯანყების მასალები. აღდგენილი შენობა ეროვნულ ბიბლიოთეკას 1948 წლის ივნისში გადაეცა. შესასვლელი კარიბჭის ზემოთ გაკეთებულია წარწერა: „შენობაში ყოფნა აკრძალულია. შენობა ნგრევის საფრთხის ქვეშაა“. მის ფასადზე განთავსებულია წარწერა: Amor Patriae Nostra Lex („სიყვარული სამშობლოსადმი — ჩვენი კანონია“), რაც კრასინსკების ოჯახის დევიზია, აგრეთვე, ორჯერ გამოსახულია საგვარეულო გერბი სლეპოვრონი (პოლონეთის კეთილშობილური გერბი, რომელიც ცნობილია მე -13 საუკუნიდან) და თაბაშირის ორნამენტი აფრენილი თეთრი არწივებით. შენობის ორ ფლიგელში (სამხრეთ და ჩრდილოეთ მხარეს), რომლებიც ოდესღაც მდიდრულად იყო შემკული ჩუქურთმებით — არწივებისა და გირლანდების გამოსახულებებით (დღეს მხოლოდ ჩრდილოეთ ფლიგელის ზოგიერთი დეტალი შემორჩა), 1944 წლამდე განთავსებული იყო თანამედროვე ბინები. ისინი ქირავდებოდა მთავრობისა და დიპლომატიური წრეების წარმომადგენლებზე, ხოლო მიღებული შემოსავალი ბიბლიოთეკის შესანახად გამოიყენებოდა. შენობა 1980-იანი წლებიდან აღარ გამოიყენება. რესურსები ინტერნეტში http://www.bn.org.pl/download/document/1236004197.pdf http://nimoz.pl/pl/wydawnictwa/cenne-bezcenne-utracone/cenne-bezcenne-utracone-archiwum/2005-1/nr-1-22005/wojenne-losy-biblioteki-i-muzeum-ordynacji-krasinskich https://web.archive.org/web/20150709172135/http://nimoz.pl/pl/wydawnictwa/cenne-bezcenne-utracone/cenne-bezcenne-utracone-archiwum/2005-1/nr-1-22005/wojenne-losy-biblioteki-i-muzeum-ordynacji-krasinskich Архивные просмотры и публикации о библиотеке в библиотеке სქოლიო