Lungsod ng Dabaw

Ang Lungsod ng Dabaw (o Davao) ay isa sa mga pinakamahalagang lungsod sa Pilipinas at ang sentro ng pakikipagkalakalan at pananalapi sa Mindanao. Ito rin ang pinakamalaking lungsod sa Pilipinas ayon sa sakop ng lupain, na may higit sa 2444 kilometro kuwadrado. Ang lungsod din ang nagsisilbing sentro ng Kalakhang Dabaw, ang pinakamataong sentrong urbano sa Mindanao. Ito ay isa sa mga lungsod ng Pilipinas na nagmamahalang nagsasarili, bagaman pinapangkat ito sa lalawigan ng Davao del Sur para sa ibang layuning estadistiko. Ang lungsod ay sentrong pangrehiyon din ng Rehiyon ng Davao (Rehiyon XI). Taong 2017 sa pagbabago ng Pederalismo sa Pilipinas, ang lungsod ng Davao ay hinirang pa rin bilang kapitolyo sa Southern Mindanao. Ito ay ang pinakamalaking lungsod sa probinsya ng Davao del Sur, pero hindi ito kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. Ayon sa senso ng 2024, ito ay may populasyon na 1,848,947 sa may 476,278 na kabahayan. Etimolohiya May mga lokal na mga mananalaysay na sinasabing ang salitang "Dabaw" ay nanggaling sa palabigkasang paghahalo ng salita ng mga tatlong grupo ng mga katutubong Bagobo na tumutukoy sa ilog na ginatawag din na Ilog Dabaw sa kasalukuyan. Para sa mga katutubong Obo, "Davoh" ang tawag sa ilog na umaagos patungong ngayon ay ginatawag na Golpo ng Dabaw, habang "Dahwaw" o "Davau" naman ang tawag ng mga Clatta o mga katutubong Guianga sa ilog. "Dabu" naman ang tawag sa ilog para sa mga katutubong Tagabawa; gayunpaman, "dabu" rin ang tawag sa mga pook na matatagpuan sa mga matataas na bahagi ng baybaying-ilog. Kung sinuman ang nagatanong sa mga katutubo kung saan sila patungo, ang kadalasang sagot ay "davoh" habang tinutukoy ang direksiyon patungo sa bayan. Ang salitang "Dahwaw" ay tumutukoy rin sa isang pook kung saan nakipagkalakalan ang mga katutubo sa kanilang produkto galing sa mga kagubatan kapalit ng asin o iba pang mga produkto. Kasaysayan Pamumuno ng mga Kastila (1848–1900) Bago pa man dumating ang mga Espanyol, o mga Kastila, ang lugar na ngayon ay Davao City ay ginapamunuan ng mga katutubong Bagobo. Ang impluwensiya ng mga Espanyol ay hindi pa medyo nag-abot sa nasabing lugar hanggang 1848, nang sinakop ni Don Jose Uyanguren ng Guipuzcoa, España, kasama ang mahigit 70 tauhan, ang lugar na ginapamunuan ni Datu Bago ng Davao. Noong nasakop ni Don Uyanguran ang pook na kinatitirikan ng kaharian ni Datu Bago, nagpagawa siya ng bayan na ang tawag ay Nueva Vergara (Davao) noong taong yaon, galing sa kanyang bayang sa España. Nabalitaan rin na sa pamumuno ni Don Uyanguren bilang gobernador ng lalawigan ng Nueva Guipuzcoa, kung saan kabisera ang bayan ng Nueva Vergara (ang tawag ng mga Kastila sa bayan ng Dabaw simula sa pagtatag ng bayan hanggang 1867), nagkaroon ng malawakang kapayapaan sa rehiyon ng Golpo ng Dabaw, bagaman walang sumusuporta sa kanya ni isa man sa kanyang mga kaosyoso sa Maynila sa kanyang pagsakop sa Dabaw. Ginsubukan din ng gobernador na gumawa ng mga reporma para lumago ang lugar, subalit walang nangyari sa kanyang mga reporma. Pamumuno ng mga Amerikano (1900–1946) Ang pamumuno ng mga Amerikano ay nagsimula noong mga 1898. Isang Hapones na negosyanteng si Kichisaburo Ohta ay binigyan ng pahintulot ng Amerikanong Pamahalaan ng Pilipinas na suriin ang lugar noong 1903. Ginawan niya ito ng mga plantasyon ng mga abaka at niyog. Sa mga panahong ito ay ang pagsisimula ng paglobo ng populasyon at paglago ng ekonomiya sa lugar na ito. Noong 16 Oktubre 1936, ang Davao ay ginawang ganap na lungsod sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. Quezon. Noong 8 Disyembre 1941, binomba ng mga Hapones ang lungsod. Ang kanilang pamumuno ay nagsimula noong 1942 hanggang 1945, nang sinakop ng nagsasama-samang Amerikano at Pilipinong mga hukbo ang lungsod. Pamumuno ng mga Pilipino (1946-kasulukuyan) Noong 1967, ang lalawigan ng Davao ay ginpag-hati-hati ng mga tatlong lalawigan: ang Davao del Sur Davao del Norte, at Davao Oriental. Ang lungsod ng Davao ay dating kabisera ng dating lalawigan. Ginawa itong bahagi ng Davao del Sur. Ang dating lalawigan ng Davao ay ang Rehiyon ng Davao o Rehiyon XI sa kasalukuyan, at ang lungsod naman ang kabiserang pangrehiyon. Demograpiko Galing sa 30,000 noong mga 1900, naglobo ang populayon ng lungsod sa 611,000 noong 1982 hanggang sa nag-abot ito sa 1,449,296 noong taong 2010. Dahil ito sa paglipat ng mga tao mula sa iba't ibang sulok ng Pilipinas sanhi ng paglaki at paglakas ng ekonomiya ng lungsod noong mga 1980's hanggang sa kasalukuyan. Heograpiya Matatagpuan ang Dabaw sa 7°30' Hilaga, 126°0' Silangan (7.5, 126.0) at may higit na 2,443.61 kilometro kuwadrado. Pampolitika ring pinaghati-hati ang lungsod sa 3 kongresyonal na distrito, 11 admistratibong distrito, at 182 mga barangay. Halos 50% bahagdan ng lupain ay kagubatan; 43% bahagdan ay ginagamit para sa agrikultura, karamihan sa mga ito ay mga plantasyon ng mga kape, niyog, saging, at pinya. Ito ang nagpapatunay na ang agrikultura pa rin ang pangunahing sektor ng ekonomiya sa lungsod. Transportasyon Ang lungsod ay may mga magagandang mga kalsada at maaring mapuntahan ng mga sasakyan, barko, at mga eroplano. Ito ang mga bus na papunta at palabas ng lungsod: Yellow Bus Line-General Santos, Koronadal, at Tacurong; Weena Bus-Cotabato, Kabacan, at Kidapawan; Bachelor Express-Butuan at Surigao, Tagum, Mati, at mga ilang bayan sa Agusan del Sur at Surigao del Sur; Rural Trasit-Cagayan de Oro, Malaybalay, at Valencia. May mga bus rin na papunta ng Santo Tomas, Davao del Norte; New Bataan, Compostela Valley; Digos, Bansalan at Malita, lahat sa Davao del sur; Baganga, sa Davao Oriental; at Veruela at Trento, sa Agusan del Sur. May mga van rin na papuntang Cotabato, Midsayap, Kidapawan, General Santos, Tacurong, Butuan, at Mati. May mga eroplanong nagalipad patungong Maynila, Cebu, Zamboanga, Iloilo, at Singapore. Modaan pa sa Davao International Airport (Pampaliparang Pandaigdigan ng Davao) sa Sasa para makasakay ng eroplano. Ang pampaliparan ay isa sa pinakaabala sa bansa, ang iba ay nasa Manila at Cebu. Ang puwerto ng lungsod ay isa rin sa mga pinakaabala sa bansa. Mayo 2 biyahe sakay ng Sulpicio Lines galing Manila at 2 biyahe sakay ng SuperFerry patungong Manila. May mga perya rin papuntang Pulong Harding Lungsod ng Samal. Ekonomiya Ang lungsod ng Dabaw ang may pinakamalaking ekonomiya, pinakamalaking populasyon, at pinakamodernong imprastraktura sa Mindanao. Ito rin ang ikatlong pinakamalaking lungsod sa Pilipinas at ang pinakamayamang lungsod hindi lang sa Mindanao kundi na rin sa Pilipinas sa labas ng Metro Manila na may badyet na P4.13 bilyon noong taong 2010 at may pangkalahatang produktong domestiko na Php 21,914,645,328 o Php 15,696 kada kapita base sa rehiyonal na pagtatala noong taong 2009. Noong pa mang taong 1987, binuksan na ang lungsod para sa pandaigdigang kalakalan; sa pamamagitan ng taripa, maraming mga pribadong mangangalakal ang nangangalakal at kailanma'y nagpalago sa ekonomiya ng lungsod sa mga nakalipas na dalawang dekada. Nang lumaon, mula mga milyon mula dekada '80 hanggang sa mga bilyon noong mga dekada '90, nakapagtala ang lokal na pamahalaan ng lungsod ng maraming buwis mula sa mga mangangalakal sa lungsod. Mga saging, pinya, mangga, suha, niyog, papaya, manggustin, at mga bulaklak ang karaniwang ipinabebenta ng lungsod sa pandaigdigang merkado. Base na rin sa pagtatala noong 2010, ang pang-agrikulturang sektor ay bumabahagdan sa halos 48% ng ekonomiya ng lungsod, 16% naman para sa pang-industriyal na sektor, at 35% naman para sa mga pang-komersyo at pang-serbisyong sektor. May mga ginagawa pang mga malls sa lungsod, tulad ng Gaisano Grand Mall sa Toril at SM City North Davao. Ang SM City North Davao ay kasinglaki ng dalawang SM City Davao sa Ecoland, Matina. Ang Abreeza Mall davao ay kabubukas lang noong 12 Mayo 2011. Pamahalaan Natatanging sa mga lokal na pamahalaan ng set-up ng bayan ay ang pagtatalaga ng isang kinatawang alkalde ng mayor ng lungsod. Bisan na ang isang opisyal na itinalaga lamang, ang mga representante alkalde ang gumaganap bilang isang direktang link sa alkalde ng lungsod, lalo na para sa mga taong naninirahan sa labas ng siyudad lamang. Ang mga representibong alkalde rin ang nagaganap bilang kinatawan ng alkalde ng lungsod sa mga kaganapan ng komunidad. Ang lungsod ay pampolitika na pinaghati-hati sa 182 barangay: Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si Sara Duterte-Carpio; ang dating alkalde naman na si Rodrigo Duterte ay bise-alkalde na ngayon. May tatlong distrito ng pambatasan ang lungsod na pampolitika pang pinaghati-hati sa mahigit 182 barangay. Ang Pamahalaang Panglungsod ng Dabaw ay ngayong nagmungkahi na magdagdag ng dalawa pang distritong kongresyonal upang mas mahusay na paglingkuran ang patuloy na nagalagong populasyon. Pangkalusugan May mahigit 31 ospital ang lungsod, na may kabuoang 1,963 kwarto para sa mga pasyente. Para naman sa mga mahihirap, napakamurang serbisyong medikal ang ginawang abot-kaya ng Southern Philippines Medical Center, na may 1200 kwarto para sa mga pasyente. Edukasyon Sentro ng edukasyon sa Mindanao ang lungsod ng Dabaw. Nagbibigay ang pamahalaan ng libreng edukasyon at pagpapaaral sa mga elementarya at sekondaryang antas. Nakakatanggap rin ang mga iskolar ng pamahalaan na galing sa iba't ibang lugar ng rehiyon ng libreng edukasyon sa kolehiyo para sa mga pamantasang ginapatakbo ng pamahalaan tulad ng Unibersidad ng Pilipinas Mindanao at Pamantasan ng Timog-silangang Pilipinas. Sa kasalukuyan may mahigit 374 paaralang elementarya, 107 mataas na paaralan, at 46 pamantasan ang lungsod. Media TV 5 Mindanao (Channel 2) ABS-CBN Southern Mindanao (Channel 4) GMA Southern Mindanao (Channel 5) DXMF TeleRadyo (Channel 7) RPN DXKT TeleRadyo (Channel 9) PTV Mindanao (Channel 11) IBC DXML TeleRadyo (Channel 13) SMNI 43 RMN DXDC TeleRadyo 45 DXOW TeleRadyo 47 DXUM TeleRadyo 49 Radio AM DXMF Bombo Radyo 576 RMN DXDC 621 PBS Radyo Pilipinas DXRP 675 Radyo5 DXRD 711 DXRA Radyo ni Juan 783 819 DXUM DXGO Aksyon Radyo 855 DXIP Sonshine Radio 900 DXOW Radyo Pilipino 981 DXRR Radyo Rapido 1017 IBC DXML Radyo Budyong 1044 RPN DXKT Radyo Ronda 1071 DXGM Super Radyo 1125 DXFE FEBC 1197 Radyo Agila DXED 1224 DZRH 1260 ABS-CBN DXAB Radyo Patrol 1296 Radyo Kapartner DXAQ 1404 FM 88.3 Energy FM 89.1 Magic FM 89.9 Spirit FM 90.7 Love Radio 91.5 One FM 92.3 Wild FM 93.1 Q Radio 93.9 iFM 94.7 Brigada News FM 95.5 Retro FM 96.3 Star FM 97.1 Halo-Halo Radio 97.9 Chinese Radio 98.7 Home Radio 99.5 Monster BT 100.3 RJ FM MOR 101.1 Korean Radio 101.9 Mango Radio 102.7 Barangay FM 103.5 104.3 Hope Radio 105.1 Easy Rock 105.9 FM1 107.5 Win Radio Mga kilalang tao Negosyante at pulitiko Sara Duterte, kasalukuyang Pangalawang Pangulo ng Pilipinas. Dennis Uy, negosyante, diplomat Sebastian Duterte, ika-33 Alkalde ng Lungsod ng Davao. Rodrigo Duterte, ika-16 Pangulo ng Pilipinas. Bong Go, senador at politiko Claudine Bautista-Lim, Miyembro ng House of Representatives of the Philippines para sa DUMPER Partylist Nilo Demerey Jr., Ika-4 na Gobernador ng Dinagat Islands Abogado at Mambabatas Isidro Ungab, congressman Mans Carpio, abogado, pangalawang ginoo ng Pilipinas. Karlo Nograles, abogado Migs Nograles, congresswoman Antonio Carpio, dating associate justctice Libangan Gladys Reyes, artista Erich Gonzales, artista Sharmaine Arnaiz, artista Chokoleit, artista, komedyante Jona Soquite, mang-aawit, The Voice Teens season 1 champion Relihiyon Apollo Quiboloy, pinuno ng relihiyong Pilipino at tagapagtatag ng Kingdom of Jesus Christ (church) Agham Alfredo E. Evangelista, arkeologo Iba' Jay Durias, pangunahing bokalista ng South Border Demograpiko Mga sanggunian Kawing panlabas Official Davao City Government Website Naka-arkibo 2006-10-04 sa Wayback Machine. Davao City Profile at PhilAtlas.com Philippine Standard Geographic Code Naka-arkibo 2012-04-13 sa Wayback Machine.