Caloocan

Ang Caloocan (pagbigkas: ka•lo•ó•kan), o ang Makasaysayang Lungsod ng Caloocan, ay isa sa mga lungsod na bumubo sa Kalakhang Maynila sa Pilipinas. Kanugnog ito ng Maynila sa hilaga. Ayon sa senso ng 2024, ito ay may populasyon na 1,712,945 sa may 404,252 na kabahayan. Nahahati sa dalawang bahagi ang Caloocan mula nang ilipat mga barrio nito sa noo'y itinatatag na Lungsod Quezon. Matatagpuan ang Katimogang Caloocan sa hilaga ng Maynila at napapaligiran ng lungsod ng Malabon at lungsod ng Valenzuela sa hilaga, lungsod ng Navotas sa kanluran, at Lungsod Quezon sa silangan. Pinakahilagang teritoryo ng Kalakhang Maynila ang Hilagang Caloocan na nasa silangan ng Valenzuela, hilaga ng Lungsod Quezon, at timog ng lungsod ng San Jose del Monte sa lalawigan ng Bulacan. Pangalan Ang Caloocan bilang isang pangalang pampook ay mula sa salitang ugat na "lo-ok;" "kalook-lookan" (o "kaloob-looban") na nagngangahulugang "pinakaloob na lugar." Kolokyal na binabaybay ang pangalan ng lungsod bilang Kalookan. May magkakaibang kagustuhan ukol sa nais na baybay ng pangalan ng lungsod. Ang kaibhan at ang tilang kalituhan sa pagbaybay ay nagsimula noong unang bahagi ng dekada-1970, nang ipinasa ng lupong munisipal ang isang resolusyon na nag-uutos sa mga kagawarang panlungsod na gumamit ng pangalang "Kalookan." Ngunit naantala ang pagpapatupad ng resolusyon nang isinailalim ang bansa sa batas militar noong Setyembre 1972. Pagkaraang ibinalik ang mga sangguniang panlungsod at pambayan, inihain ni noo'y Konsehal na si Aurora Asistio-Henson ang Resolusyon Blg. 006 na nagbabago sa naunang resolusyon at itinataguyod ang nasyonalismong Filipino sa pamamagitan ng pag-uutos sa lahat ng mga residente at mga tanggapan at establisimiyento ng lungsod - "pampubliko man o pampribado" - na ibaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Kalookan." Ayon kay Henson, ang "naka-Filipinong baybay" ay nagbibigay ng diwa at kahulugan sa kasaysayan ng lungsod. Dagdag niya, dapat itong gamitin "sa gusaling panlungsod, sa mga gusaling pambarangay, mga palengke, at ibang mga lugar para sa kabatiran at paggabay sa lahat na sangkot." Gayunpaman, mariing kinondena ito ng mga residente, may-ari ng mga negosyo, at opisyal. Tinuring na iligal ni Virgilio Robles, dating mambabatas at alkalde ng lungsod, ang hakbang dahil wala itong pagsang-ayon ng Kongreso. Dagdag niya na binaybay ang pangalan ng lungsod bilang "Caloocan" tulad ng ipinakikita ng karta ng lungsod (city charter). Ang pagkalahatang kagustuhan sa pagbaybay ng pangalan sa mismong lungsod ay "Caloocan" at hindi "Kalookan," sa kabila ng umiiral na ordinansang panlungsod, bagamat humantong ang kalituhan sa iba't-ibang mga pagbaybay ng pangalan sa maraming mga negosyo sa lungsod. Nakabaybay na "Caloocan" ang pangalan ng lungsod sa opisyal na sagisag, at pabor ang gayong pagbaybay sa maraming mga barangays at mga paaralang pampubliko at pampribado sa lungsod. Ang "Kalookan" ay nais na baybay ng Directories of the Philippines Corporation (DPC) na nakahimpil sa Makati, habang pabor naman sa baybay na "Caloocan" ang maraming mga pahayagang pambansa at magasin, pati mga gumagawa ng mapa tulad ng HYDN Publishing na nakahimpil sa Mandaluyong. Kasaysayan Panahon ng kolonyal na Espanyol Sa simula, ang Caloocan ang lugar kung saan nagtatagpo ang lumang bayan ng Tondo at Tambobong, na matatagpuan sa baybayin ng Dagát-Dagatan, isang hugis-gasuklay na laguna sa loob ng bansa sa kanluran. Ang pamayanan sa tabi ng dalampasigan ay kilala bilang "Aromahan", o "Espina" sa mga Kastila, at nahiwalay sa Look ng Maynila sa pamamagitan ng makipot na tagaytay mula Tondo patungo sa bukana sa Kinabutasan patungo sa dagat. Pagsapit ng huling bahagi ng 1700s, ang mga mangingisda ng Aromahan ay lumawak patungo sa isang burol sa silangan ng Dagat-Dagatan. Ang natural na mabatong burol na ito ay tinawag na "Kaloogan", na nangangahulugang "loob na teritoryo." Dahil ang Aromahan ay nailagay sa paligid, ang lugar na ito sa tuktok ng burol ay tinirhan din ng mga inaaping tao mula sa Tondo, na naging bagong sentro ng komunidad noong 1802. Sa silangan ay isang malawak na lupain na natatakpan ng cogon. Sa kalaunan ay tinawag na "Kalaanan", ibig sabihin ay "flat grassland" sa lumang Tagalog, ang lugar na ito ay kilala na ngayon bilang Grace Park. Naging munisipalidad ang Caloocan nang mahiwalay ito sa Tondo noong 1815. Ang orihinal na teritoryo nito ay umaabot hanggang sa paanan ng Marikina, San Mateo at Montalban sa silangan; Tinajeros, Tanza, at Tala ilog sa hilaga; San Juan del Monte, San Francisco del Monte, Sampalok, Santa Cruz at Tondo sa timog; at Dagat-dagatan at Aromahan sa kanluran. Ang gusali ng lokal na pamahalaan ay itinayo sa medyo maayos na bahagi sa itaas lamang ng Libis Espina. Ang lumang kapilya ng Aromahan ay tuluyang inabandona at isang bagong simbahan ang itinayo na nakaharap sa munisipyo. Upang makatakas sa mga awtoridad ng Espanya, marami mula sa lugar ang umalis sa mismong bayan at nagtago sa mga damuhan ng Balintawak at Pugad-Lawin, kung saan nilabanan ng mga tao ang mga panginoong maylupa ng Hacienda de Maysilo para sa mga karapatan sa lupa, na nagpatuloy nang halos isang daang taon. Noong 1888, nauna ang steam tranvia kaysa sa pag-uugnay sa bayan sa kabisera at sa mga bayan sa baybayin ng Malabon at Navotas noon. Noong 1891, binuksan ng Manila Railroad Company ang isang estasyon ng tren sa bayan. Ang Rebolusyong Pilipino Mahalaga sa kasaysayan ang Caloocan dahil ito ang sentro ng mga aktibidad para sa Katipunan, ang lihim na militanteng samahan na naglunsad ng Rebolusyong Pilipino laban sa Imperyong Espanyol. Sa isang bahay sa Caloocan, ginanap ang mga lihim na pagpupulong nina Andrés Bonifacio at ng kanyang mga tauhan, at sa mga paligid ng lungsod kung saan naganap ang unang armadong engkwentro sa pagitan ng Katipunan at ng mga Espanyol. Sumiklab ang rebolusyon pagkatapos ng "Sigaw ng Balintawak" na pinangunahan ni Bonifacio laban sa Espanya noong Agosto 30, 1896. Panahon ng pagsalakay ng mga Amerikano Noong 1899, nagpakita ng pagtutol ang mga tao ng Caloocan sa pakikipagkasundo sa mga Amerikano, na determinadong palawigin ang kanilang kataas-taasang kapangyarihan sa bansa. Nilabanan ng mga kalalakihan ng Caloocan ang mga bagong mananakop noong Pebrero 23, 1899, ngunit hindi nagtagumpay ang mga lokal na sundalo dahil sa alitan ni Antonio Luna sa mga loyalista ni Emilio Aguinaldo. Pagkatapos ay nasaksihan ng lungsod ang matinding labanan sa Digmaang Pilipino-Amerikano, sa Labanan sa Caloocan at sa Ikalawang Labanan sa Caloocan. Noong 1901, sa ilalim ng rehimeng Amerikano, ang Caloocan, na dating bahagi ng lalawigan ng Maynila, ay naging isa sa mga munisipalidad ng bagong tatag na lalawigan ng Rizal. Dahil sa pagsasama-sama ng ilang munisipalidad noong 1903, ang Novaliches, na noon ay isang malayang munisipalidad, ay naging bahagi ng Caloocan alinsunod sa Batas Blg. 942, na inamyendahan ng Batas Blg. 984 at 1008 ng Komisyon ng Pilipinas. Panahon ng pananakop ng mga Hapones Noong 1942, ang Caloocan ay isa sa mga munisipalidad ng Rizal na pinagsama kasama ng Maynila at Lungsod Quezon upang mabuo ang Lungsod ng Malawakang Maynila bilang isang hakbang pang-emerhensya ni Pangulong Manuel L. Quezon. Nabawi nito ang katayuan nito bago ang digmaan bilang isang munisipalidad ng Rizal nang ang Lungsod ng Kalakhang Maynila ay binuwag epektibo noong Agosto 1, 1945. Pagiging Lungsod Noong 1961, matapos aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso ng Pilipinas] ang Republic Act No. 3278, isang plebisito ang isinagawa. Opisyal na itinalaga ang Caloocan sa pagiging lungsod noong Pebrero 16, 1962. Ang Caloocan ay nanatiling isang lungsod ng lalawigan ng Rizal hanggang Nobyembre 7, 1975, nang ito ay maging bahagi ng Pambansang Rehiyon ng Kabisera o Metro Manila, sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 824. Mga pagbabago sa teritoryo Ang Caloocan ay dating sumasaklaw sa isang mas malaki at magkakadikit na lugar. Ang mga distrito ng Balintawak, La Loma at Novaliches ay dating bahagi ng Caloocan. Ang Balintawak ay isang makasaysayang distrito dahil ito ang orihinal na lugar ng "Sigaw ng Pugad Lawin" (Unang Sigaw sa Balintawak) sa isang lokasyon na tinatawag na "Kang-kong" malapit sa bahay ni Tandang Sora. Ang Novaliches ay isang malawak na sektor na may ilang mga dalisdis ng bundok na nagsilbing mga lugar ng pagpupulong at taguan para kay Andrés Bonifacio at sa Katipunan. Noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano, nagkaroon ng pagsasama-sama ng ilang mga munisipalidad. Sinakop ng Caloocan ang kalapit na bayan ng Novaliches noong Oktubre 12, 1903, ayon sa nakasaad sa Batas Blg. 942 ng Komisyon sa Pilipinas, na nagdala sa kabuuang lawak nito sa humigit-kumulang 1,500 ektarya (3,700 akre). Nang likhain ang Commonwealth Act No. 502 Quezon City noong 1939, ang Caloocan ay nagbigay ng 1,500 ektarya ng lupa mula sa mga baryo o sitio ng Bagubantay (Bago Bantay), Balintauac (Balintawák), [[Balingasa]ningkongo, La Samdayingin, Kapolo, Balingasa (Lo Samdayingin, Kapolo) Malamig, Matalahib (kasalukuyang Santo Domingo), Masambong, Galas, San Isidro, San José, Santol at Tatalon. Sa halip na tutulan ang paglilipat, kusang-loob na ibinigay ng mga residente ng Caloocan ang lupa sa paniniwalang makikinabang dito ang bagong kabisera ng bansa. Gayunpaman, noong 1949, ipinasa ng Kongreso ang Republic Act No. 392, na muling nagbigay-kahulugan sa hangganan ng Caloocan–Quezon City. The barrios of Baesa, Sangandaan, Talipapâ, San Bartolomé, Pasong Tamó, Novaliches Proper (poblacion), Banlat (present-day Tandang Pubag) kabilang sa Novaliches at may lawak na humigit-kumulang Ang 8,100 ektarya (20,000 akre), ay inalis mula sa Caloocan. Ang natitirang bahagi ng Novaliches ay tinatawag na ngayong Hilagang Caloocan. Dahil dito, hinati ang Caloocan sa dalawang bahagi: isang mas urbanisadong katimugang bahagi at isang suburban-rural na hilagang bahagi, na bahagi ng Novaliches. Noong 1957, ang sityo ng Bagbaguin ay inihiwalay mula sa baryo ng Caybiga (Kaybiga) at ginawang isang natatanging baryo na kilala bilang Baryo. Bagbaguin. Mga pagtatangka sa muling pagsasaayos Ang mga isyu tungkol sa badyet at pamamahala ng mga pamahalaang nayon ay humantong sa mga pagtatangka na muling istruktura ang mga barangay ng lungsod simula noong huling bahagi ng dekada 1980. Isang panukalang batas na isinulat ng Ika-1 distrito ng lungsod kinatawan Virgilio Robles, na naglalayong bawasan ang mga barangay mula 188 patungong 60—tatlumpu sa bawat distrito ng lehislatura—ay inaprubahan bilang Mga Batas Republika ng Pilipinas (RA) Blg. 6714 noong Pebrero 28, 1989. Isang plebisito ang ginanap noong Marso 10; na may 10% lamang na bilang ng mga botanteng bumoto na may 384,981 rehistradong botante, karamihan sa mga kalahok na botante ay naiulat na tumutol sa panukala. Sa kabilang banda, ang mga residente ng Bagong Silang (Barangay 176), na noon ay pinakamataong barangay sa bansa at ginamit bilang relocation site para sa mga informal settler, umapela sa paghahati ng barangay simula noong 2013. Noong Abril 3, 2024, nilagdaan ni Pangulo Bongbong Marcos ang RA No. 11993 na hahati sa nayon sa anim. Ito ay pinagtibay ng mayorya ng mga botante sa isang plebisito na ginanap noong Agosto 31. | Nobyembre 4, 2014 |- | Johnson C. Almazan | Hulyo 2016 |- | Chito G. Bersaluna | Pebrero 2017 |- | Jemar D. Modequillo | Setyembre 4, 2017 |- | Restituto B. Arcangel | Marso 27, 2018 |- | Noel R. Flores | Mayo 30, 2019 |- | Dario M. Menor | Pebrero 7, 2020 |- | Samuel V. Mina Jr. | Oktubre 23, 2020 |} Heograpiya Ang Caloocan ay nahahati sa dalawang lugar na hindi magkakadikit na may kabuuang pinagsamang lawak na 53.334 kilometro kuwadrado (20.592 mi kuw). Ang Timog Caloocan, na may lawak na 13.625 kilometro kuwadrado (5.261 mi kuw), ay napapaligiran sa timog ng Maynila, sa silangan ng Lungsod ng Quezon, sa kanluran ng Navotas, sa hilaga-hilagang-kanluran ng Malabon, at sa hilaga ng Valenzuela. Ang Hilagang Caloocan, na may lawak na 39.709 kilometro kuwadrado (15.332 mi kuw), ay may hangganan sa timog-timog-silangan ng Lungsod ng Quezon, sa timog-kanluran ng Valenzuela, sa hilaga ng Marilao, Meycauayan at San Jose del Monte sa lalawigan ng Bulacan, at sa hilagang-silangan ng Rodriguez sa lalawigan ng Rizal. Topograpiya Ang Timog Caloocan, kung saan matatagpuan ang karamihan sa mga establisyimento ng komersyo at industriya, ay nasa karaniwang patag at madaling mapuntahan na lupain, na may mga dalisdis mula 0–3%. Ang topograpiya ay unti-unting nagbabago mula sa malumanay hanggang sa katamtamang pahilig hanggang sa gumulong sa kahabaan ng North Luzon Expressway, na may mga dalisdis mula 3–18%. Ang pinakamataas na punto sa 35.00 metro (114.83 tal) mula sa antas ng dagat ay matatagpuan sa lugar na ito, habang ang pinakamababang punto ay nasa katimugang bahagi ng Dagat-Dagatan na humigit-kumulang 0.993 metro (3 tal 3.1 in) mula sa antas ng dagat. Ang Hilagang Caloocan ay nailalarawan sa pamamagitan ng banayad hanggang matarik na alun-alon hanggang paikot na topograpiya na may mga dalisdis mula 3–18%, karamihan ay makikita sa hilaga at gitnang bahagi, na unti-unting nagiging patimog na patag na lupain pababa sa timog-kanlurang dulo ng hangganan. Dahil madaling puntahan ng mga pangunahing kalsada, maraming industriyal at residensyal na subdibisyon ang naitayo sa halos pantay na lupang ito. Heolohiya Ang heolohikal na pormasyon ng dalawang bahagi ng Caloocan ay iba-iba sa uri at katangian. at partikular na inuuri bilang quaternary alluvium, tuff at tuffaceous sediment, pyroclastic flow deposito, at conglomerates. Ang pormasyon sa silangang kalahati ng Metropolitan Manila na umaabot hanggang sa baybayin ng Manila Bay at kabilang ang mas malaking bahagi ng South Caloocan ay ang quaternary alluvium, na binubuo ng mga hindi pinagsama-samang sediment na idineposito ng sapa na kinabibilangan ng buhangin, banlik, luwad at graba. Papuntang silangan ng South Caloocan, maaaring masubaybayan ang malalaking lugar na binubuo ng tuff at tuffaceous sediment, na kumakalat patungo sa buong silangang bahagi ng Metro Manila. Ang deposito ng Pyroclastic flow o igneous rocks na nabuo sa pamamagitan ng lithification ng ash flow ay naroroon din sa ilang hilagang gilid ng South Caloocan at sa karamihan ng mga bahagi ng North Caloocan. Sa hilagang-silangang hangganan ng Hilagang Caloocan, may natunton na mga batong konglomerate, tumatawid sa Tala Estate at umaabot sa lalawigan ng Bulacan at sa La Mesa Watershed. Ang lupang matatagpuan sa parehong lugar ng Caloocan ay pangunahing nasa ilalim ng Novaliches Series, na sumasaklaw sa 96% ng kabuuang lawak ng lupain ng lungsod. Ang Novaliches Series ay binubuo ng mapula-pulang kayumangging lupa, malutong ang pagkakapare-pareho at butil-butil ang istraktura. May mga spherical concretion sa ilalim ng lupa at sa ilalim ay tuffaceous material na may iba't ibang antas ng pagkabulok at pag-weather. Ang tuffaceous material na ito ay nalalantad ng malawakang erosyon sa ilang lugar. Mga drainage sa ibabaw Ang Caloocan ay may mga tubig sa ibabaw na maaaring may natural na mga daluyan (mga sapa at ilog) o itinayo upang magsilbing mga drainage upang alisin ang sobrang tubig mula sa mga ibabaw ng lupa. Ang Timog Caloocan ay may humigit-kumulang 5.0-kilometro-long (3.1 mi) na mga bukas na kanal ng paagusan na pangunahing nagsisilbi sa reklamasyon na binubuo ng Kaunlaran Village (Dagat-Dagatan Development Project) at halos 11.3-kilometro-long (7.0 mi) na natural na tubig sa ibabaw na dumadaloy sa iba't ibang natural na sistema ng ilog. Kabilang dito ang Ilog Tinajeros-Tullahan sa hangganan ng Caloocan–Valenzuela; Maligaya Creek sa loob ng Libingan ng La Loma at tumatawid Rizal Avenue Extension; Casili Creek na nagtatapos sa Estero de Maypajo, at Cantarilla/Panaca Creek sa kahabaan ng hangganan ng Caloocan–Malabon. Sa Hilagang Caloocan, ang lahat ng tubig sa ibabaw ay binubuo ng mga natural na batis, ang pinakamahaba ay ang Meycauayan-Marilao River na naghahati sa Caloocan at Bulacan. Kabilang sa iba pa ang Ilog Bagong Silang, Tala, Camarin, Pasong Malapad, at Bagumbong Creeks na tumatawid sa maraming subdibisyon, sa loob ng 52.7 kilometro (32.7 mi) na haba sa loob ng mga hangganan ng teritoryo ng lungsod. Klima Ang klima ay isang tropikal na klima ng sabana (Koppen: Aw), kung saan ang karamihan sa kabuuang ulan ay nangyayari sa loob ng mahaba at masaganang tag-ulan sa pagitan ng Mayo at Oktubre, ngunit ang klima ay hindi sapat na basa para maiuri ito bilang isang tropikal na klima ng monsoon (Koppen: Am). Mga barangay Ang Caloocan ay nahahati sa 188 mga barangay: Mga Alitan sa Teritoryo Ang Caloocan ay may tatlong hindi pa nareresolbang alitan sa hangganan. Ang alitan nito sa San Jose del Monte, Bulacan, na nakatala bilang G.R. No. 142601 na may petsang Oktubre 23, 2006, ay sumasaklaw sa mga bahagi ng Pangarap Village at tila Bankers Village 2 na dating bahagi ng Tala Estate. Ang kawalan ng hurisdiksyon ng Commission on Settlement of Land Problems (COSLAP) ay nagresulta sa pagpapawalang-bisa ng desisyon nito. Ang alitan nito sa Lungsod ng Quezon ay umiikot sa Barangay Baesa ng huli. Mayroon ding mga pagkakaiba sa hangganan sa kahabaan ng Andres Bonifacio Avenue malapit sa Manila North Cemetery at Barrio San Jose ng Caloocan. Ang alitan nito sa Malabon ay kinasasangkutan ng Barangays 160 at 161 ng Caloocan sa Libis Baesa, na parehong inaangkin ng mga lungsod na nasa loob ng kanilang hurisdiksyon. Noong 2025, ibinasura ng Korte Suprema ng Pilipinas ang petisyon ng Caloocan na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng Republic Act No. 9019 (Malabon City Charter), na binanggit na ito ay napaaga. Ikinatuwiran ng Caloocan na ang parehong barangay ay kasama sa teritoryo nito bilang bahagi ng Republic Act No. 3278 (Caloocan City Charter) at inangkin na ang mga residente ng parehong barangay ay palaging bumoto sa mga halalan sa Caloocan simula noong 1961. Sa halip, inatasan ng Korte ang parehong lungsod na lutasin ang isyu sa pamamagitan ng mga pamamaraan sa ilalim ng Local Government Code, simula sa kani-kanilang mga konseho ng lungsod. Bago ito, noong 2014, pumirma ang mga pamahalaang lungsod ng Caloocan at Malabon ng isang memorandum of understanding (MOU) upang paunlarin ang 80 ektarya (200 akre) ng pinagtatalunang lupa na matatagpuan sa loob ng lugar ng Libis Baesa ng Caloocan at ng Barangay Potrero ng Malabon. Pinigilan ng MOU ang anumang desisyon ng korte sa hindi pagkakasundo na nagsimula noong 2001, nang ang Malabon, nang ito ay gawing isang lungsod na may mataas na antas ng urbanisasyon, ay kumuha ng kontrol sa mga lupang dating nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Caloocan. Demograpiko Noong 2024, ang lungsod ay may populasyon na 1,712,945 katao, na ginagawa itong pang-apat na pinakamalaking lungsod sa Pilipinas sa mga tuntunin ng populasyon. Sa ilalim ng parehong taon ng senso, ang Caloocan South (Barangays 1 hanggang 164) ay naitala na may populasyon na 602,818, at ang Caloocan North (Barangays 165 hanggang 188) ay naitala na may populasyon na 1,110,127. Kung ang dalawang distrito ay ituturing na magkahiwalay na lungsod, isa pa rin sana sila sa pinakamalaki sa bansa sa taong senso ng 2024, na nasa ika-5 at ika-17 pwesto ayon sa pagkakabanggit sa mga tuntunin ng populasyon. Ang densidad ng populasyon ng Caloocan (30,000 naninirahan kada kilometro kuwadrado o 78,000 naninirahan kada milya kuwadrado) ay higit pa sa kabuuang densidad ng Pambansang Kabisera. Ang unang distrito ng Caloocan ay dating pinakamataong distrito ng lehislatura sa bansa, na may 1.19 milyong katao noong 2015, bago ang paglikha ng ika-3 distrito na inalis mula rito. Wika Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng Filipino (Tagalog) at English, na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang mga wika at diyalekto ng Pilipinas. Relihiyon Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Caloocan ay pangunahing Katoliko Romano. Dito matatagpuan ang Diyosesis ng Kalookan sa katimugang bahagi nito, habang ang hilagang bahagi nito ay nasa ilalim ng Diyosesis ng Novaliches na Romano Katoliko. Mayroon ding malaking presensya ng Iglesia ni Cristo at iba pang Protestanteng mga simbahan sa lungsod. Ekonomiya Ayon sa Cities & Municipalities Competitive Index ng Department of Trade and Industry, ang Caloocan ay mayroong dinamismong pang-ekonomiya na 20% noong 2024, ika-15 sa mga lokal na yunit ng pamahalaan (LGU) sa Pilipinas. Kilala ang lugar ng Caloocan sa 10th Avenue dahil sa mga kumpol ng mga nagtitinda ng motorsiklo at mga nagtitinda ng mga piyesa ng motorsiklo. Kabilang sa mga pangunahin at sikat na kalye ang P. Zamora Street at A. Mabini Street. Mayroon ding ilang shopping mall at stand-alone supermarket at hypermarket ang lungsod. Sa katimugang bahagi ay ang SM City Grand Central (sa dating site ng Ever Gotesco Grand Central), Puregold Monumento, Puregold Maypajo, Victory Central Mall, Araneta Square, Uniwide Warehouse Club Monumento, LRT Caloocan Mall, SM Hypermarket Monumento, SM Center Sangandaan, 999]Martin Calocano, at [Cal. Sa kabilang banda, sa hilagang bahagi ay ang Zabarte Town Center, Holiday Island Mall, Metroplaza Mall, Primark Town Center Deparo, Primark Town Center Brixton, at SM City Caloocan. May mga pabrika at industriyal na lugar din na naitayo sa iba't ibang bahagi ng Caloocan. Ang mga tagagawa ay nakakonsentra sa hilagang bahagi, lalo na sa Bagumbong, Kaybiga, Llano, at Tala, habang ang mga industriya ng plastik at bakal ay nakakonsentra sa katimugang bahagi. Ang Tala ang nagho-host ng Victoria Wave Special Economic Zone, isang 25-ektarya (62-akre) rehistradong sona sa ilalim ng Philippine Economic Zone Authority. Ang NLEX Corporation, ang may hawak ng konsesyon ng North Luzon Expressway, ay may punong tanggapan sa Caloocan. Ang pangunahing bahagi ng expressway, ang NLEX Harbor Link, at ang NLEX Connector ay tumatawid sa South Caloocan. Ang mga nakaplanong expressway tulad ng North Luzon East Expressway at North Access Link Expressway ay nakatakdang dumaan sa Caloocan. Pamahalaan Alkalde Imprastraktura Transportasyon Ang LRT Line 1 ay may dalawang istasyon sa katimugang bahagi ng lungsod, katulad ng: Monumento at Ika-5 Avenue. Ang Philippine National Railways (PNR) ay mayroon ding linya, na ang terminal ay nasa Samson Road, at dumadaan sa Istasyon ng tren ng Caloocan (ang unang istasyon ng tren na itinayo sa lungsod), Istasyon ng tren ng 10th Avenue, at Istasyon ng tren ng 5th Avenue. Ang kasalukuyang ginagawa na MRT Line 7 ay mayroon ding dalawang istasyon na ginagawa sa hilagang bahagi ng Caloocan, katulad ng: Sacred Heart at Tala. Ang North–South Commuter Railway, isa pang sistema ng riles ng tren na kasalukuyang ginagawa, ay papalit sa kasalukuyang PNR Metro Commuter Line at magkakaroon ng isang istasyon sa Caloocan. Ang lungsod ay may malawak na network ng mga kalsada, ang pinakakilala ay ang Epifanio de los Santos Avenue, na nagsisimula sa lugar ng Monumento. Ang Quirino Highway, na nagdurugtong sa Lungsod Quezon at silangang Bulacan, ay tumatawid din sa hilagang bahagi ng Caloocan. Ang Operations and Maintenance Center ng North Luzon Expressway at ang Balintawak toll barrier ng motorway ay nasa katimugang bahagi ng Caloocan. Ang NLEX Harbor Link, ang extension nito na nagdurugtong dito patungong Navotas at Port of Manila, at ang NLEX Connector project na nagdurugtong sa Harbor Link sa Lungsod ng Maynila at Skyway ay tumatawid din sa Caloocan. Ang hilagang dulo ng Skyway, na nagdurugtong sa North at South Luzon Expressways, ay matatagpuan din malapit sa Balintawak toll plaza ng NLEX, na may posibleng koneksyon sa Northern Access Link Expressway, isang magiging toll road papunta sa New Manila International Airport. Ang bus line na Victory Liner Incorporated ay may punong tanggapan at terminal sa kahabaan ng Rizal Avenue Extension malapit sa station Monumento. Mga Landmark Ang pinakatanyag na palatandaan ng lungsod ay ang monumento sa rebolusyonaryo Andrés Bonifacio, na nakatayo sa isang rotonda kung saan nagtatagpo ang EDSA, MacArthur Highway, Samson Road, at Rizal Avenue Extension. Ang bantayog ay itinayo noong 1933 at binubuo ng isang obelisk na may mga eskultura ni Pambansang Artista Guillermo Tolentino. Ang monumento ay nagmamarka sa pinakaunang labanan ng Rebolusyong Pilipino noong Agosto 3, 1896. Kamakailan lamang ay nagkaroon ng mga renobasyon sa paligid ng monumento, kabilang ang Bonifacio Circle, ang dating kinaroroonan nito, at ang kahabaan ng EDSA sa Caloocan, na 100 metro (330 tal) ang layo mula sa palatandaan. Ang buong lugar ay kilala bilang 'Monumento'. Ang iba pang mga lugar na may kahalagahang pangkasaysayan na kinilala ng pamahalaang lungsod ay kinabibilangan ng lote sa Kalye P. Zamora kung saan dating nanirahan ang asawa ng pinuno ng Katipunan na si Andrés Bonifacio; ang bahay-pamana ni Gertrudes Sevilla, na ang may-ari ay pamangkin ni Gregoria de Jesús; Simbahan ng Santa Quiteria sa Baesa; at Our Lady of Grace Parish sa 11th Avenue; La Loma Cemetery, ang pinakamatandang sementeryo sa Maynila; at Thai To Taoist Temple sa kahabaan ng 6th Avenue. Bukod pa rito, ang Tanggapan ng Distrito ng Kawanihan ng Rentas Internas ng lungsod ay nasa kahabaan ng EDSA. Kilalang Personalidad Joe Dizon, paring Romano Katoliko at aktibista Bo Sanchez, mangangaral na Romano Katoliko Benjie Paras, aktor at dating manlalaro ng basketball Lani Cayetano, pulitiko Antonio Trillanes, dating opisyal ng hukbong-dagat at pulitiko ng Pilipinas Gregoria de Jesús, nagsilbing kalihim ng seksyon ng kababaihan at tagapangalaga ng mga dokumento at tatak ng Katipunan; pinakasalan niya si Andrés Bonifacio Thomas Torres, manlalaro ng basketball Melchora Aquino, rebolusyonaryo na kilala bilang Tandang Sora Mga sanggunian Mga Kawing Panlabas Philippine Standard Geographic Code Naka-arkibo 2012-04-13 sa Wayback Machine.