Մեյ Ծիծյաո

Մեյ Ծը Ծիաո, (չին. 美济礁, փինյին měi jì jiāo), կղզի, որը գտնվում է հարավ-չինական ծովի Նանշա կղզիների արևելյան հատվածում, սկզբում եղել է բնական ատոլ, սակայն Չինաստանի կողմից հողերի վերականգնման աշխատանքների արդյունքում վերածվել է արհեստական կղզու։ Գտնվում է Եռանկյունի խութից մոտավորապես 33 կմ հարավ-արևելք, Ռընայի խութից մոտավորապես 35 կմ հյուսիս-արևմուտք և Ֆիլիպինների Պալավան կղզուց մոտավորապես 240 կմ արևմուտք։ Ներկայումս Մեյ Ծը Ծիաո կղզիները գտնվում են Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության վերահսկողության տակ։ Մեյ Ծը Ծիաոն սկզբում օվալաձև կորալային ատոլ էր։ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը փաստացի վերահսկողություն է հաստատել խութի նկատմամբ 1995 թվականից ի վեր և 2015 թվականին սկսել է խութի վրա հողերի վերականգնումը։ 2016 թվականին Մեյ Ծը Ծիաո խութում արդեն կառուցված էր 2,700 մետր երկարությամբ օդանավերի վայրէջքուղի, որը կարող է ընդունել մեծ ուղևորատար ինքնաթիռներ։ Նրա կողքին կա նավերի, ռազմական շոգենավերի և զբոսանավերի համար նախատեսված նավամատույց, իսկ արևելյան մասում կառուցված է նաև փարոս։ Հողալցումից հետո Մեյ Ծը Ծիաոի մակերեսը հասավ 5.52 քառակուսի կիլոմետրի, դարձնելով այն հարավչինական ծովի կղզեխմբի ամենամեծ արհեստական կղզին։ Յոնշու և Ճուպի խութերի հետ միասին, որոնք նույնպես վերականգնվել են Չինաստանի կողմից, դրանք հայտնի են որպես «Մեծ եռյակ»։ 2020 թվականից ի վեր Չինաստանը առաջ է մղում Մեյ Ծը Ծիաոի լիակատար ռազմականացումը՝ տեղակայելով ռադարներ, հակաօդային և զենիթային հրթիռներ, կործանիչներ և այլ ռազմական օբյեկտներ։ Անվանում Մեյ Ծը Ծիաոյի անգլերեն անվանումը "Mischief Reef" է, այն ամենայն հավանականությամբ ծագել է 19-րդ դարի “Mischief” նավից, որը հայտնաբերել է խութը և դրան տվել իր նավի անունը։ Այդ նավը 19-րդ դարի կեսերից հաճախ ճանապարհորդություններ է կատարել Չինաստանի և ԱՄՆ-ի միջև և անցել է հարավչինական ծովի տարածքով։ Անունը ծովային քարտեզներում հայտնվել է դեռևս 1861 թվականին, երբ խութերի երկու խումբ նույնպես անվանվել են "Maschief"։ 1935 թվականին Չինաստանի Հանրապետության ցամաքային և ջրային քարտեզների ուսումնասիրության կոմիտեն հաստատեց և հրապարակեց «Հարավչինական ծովի կղզիների չինարեն և անգլերեն անվանումների աղյուսակը», որտեղ "N. Mischief"-ը թարգմանվեց որպես «Հյուսիսային խութ» (այսինքն՝ Ու Ֆան խութ), իսկ "S. Mischief"-ը՝ որպես «Հարավային խութ»։ 1939 թվականին Ճապոնիան գրավեց Նանշա կղզեխմբի տարածքը և այս խութը անվանեց «Սան Մըն Ծիաո»՝ մինչև 1945 թվականի Ճապոնիայի կապիտուլյացիան։ 1947 թվականի հոկտեմբերին Չինաստանի Հանրապետության Ներքին գործերի նախարարությունը հրապարակեց «Հարավչինական ծովի կղզիների հին և նոր անունների համեմատական ​​աղյուսակը», և “Mischief Reef” վերանվանեց «Մեյ Ծը Ծիաո»։ 1983 թվականի ապրիլին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության տեղանունների կոմիտեն հրապարակեց «Իմ երկրի հարավային ծովի որոշ կղզիների ստանդարտ տեղանուններ» աշխատությունը՝ պահպանելով «Մեյ Ծը Ծիաո» անվանումը՝ նշելով տեղացի ձկնորսների տարածված անունները՝ «Շուան Մըն» կամ «Շուան Շա»։ Գուանդուն նահանգի տեղանունների կոմիտեի կողմից 1987 թվականին կազմված «Հարավչինական ծովի կղզիների տեղանունների ժողովածուում» նշվում է, որ չինացի ձկնորսները խութը անվանում են «Շուան Մըն» (կրկնակի դարպաս) կամ «Շուան Շա» (կրկնակի ավազե ձող), քանի որ այն ունի երկու խութային մուտք՝ հարավային և հարավարևմտյան կողմերում։ Ֆիլիպիններում այն ​​անվանում են «Պան Յան Նի Մընի խութ»，նաև թարգմանվում է« Պան Ծիա Նի Պան խութ»,«Պան Ա Նի Պան խութ» և այլն։ Վիետնամն այն անվանում է «Վեյ Ծին Խուան խութ»，այլընտրանքային թարգմանվում է որպես Վեյ Ծին Խութ։ Պատմություն «Մեյ Ծը Ծիաո» անվանումը ամենայն հավանականությամբ ծագել է 19-րդ դարի “Mischief” նավից, որը հայտնաբերել է խութը և դրան տվել իր նավի անունը, նավը հաճախ ճանապարհորդություններ է կատարել Չինաստանի և ԱՄՆ-ի միջև և անցել է հարավչինական ծովի տարածքով։ Համացանցում հաճախ հանդիպող տեսակետներից մեկն ասում է, որ 1791 թվականին այս խութը հայտնաբերել է Բրիտանիայի նավապետ Հենրի Սպրաթլին (Henry Spratly) և նրան անվանել է իր գերմանացի նավաստի Հերիբերտ Միսչիֆի (Heribert Mischief) անունով։ Օրինակ՝ Չինաստանի հասարակական գիտությունների ակադեմիայի չինական սահմանային ուսումնասիրությունների ինստիտուտի փոխտնօրեն Լի Կուո Ցիանը այս պնդումը մեջբերել է 2017 թվականին Չինաստանի հասարակական գիտությունների ակադեմիայի «Ժամանակակից չինական պատմություն» անգլերեն լեզվով հրատարակվող ամսագրում հրապարակված հոդվածում։ Հետագայում, այս տեսակետը հերքվել է հարավչինական ծովի պատմության մասնագետ Բիլ Հեյթոնի (Bill Hayton) կողմից։ Նա ընդգծում է, որ գերմանացի նավաստի «Հերիբերտ Միսչիֆ»-ը ոչ մի աղբյուրում գոյություն չունի և չափազանց կասկածելի է։ Բացի այդ, բրիտանացի նավապետ «Հենրի Սպրաթլի»-ի մասին այն պնդումը, թե նա 1791 թվականին հասել է Նանշա կղզեխմբին նույնպես սխալ է։ Իրականում այդ նավապետի անունը Ռիչարդ Սպրաթլի (Richard Spratly) էր, ով ծնվել է 1802 թվականին և, հետևաբար, 1791 թվականին նա պարզապես չէր կարող գործունեություն ծավալել։ Չինաստանի Հանրապետության ժամանակաշրջան 1935 թվականին Չինաստանի Հանրապետությունը այն անվանեց Նան Է խութ։ 1939 թվականին Մեծ Ճապոնական կայսրությունը գրավեց Հարավչինական ծովի կղզիները և դրանք անվանեց «Նոր Հարավային կղզիներ»։ 1947 թվականին Չինաստանի Հանրապետությունը այն անվանեց Մեյ Ծը Ծիաո։ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության ժամանակաշրջանում։ 1951 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Ճապոնիան Սան Ֆրանցիսկոյի համաձայնագրի երկրորդ հոդվածով հրաժարվեց Հարավային և Արեւմտյան կղզիների նկատմամբ բոլոր իրավունքներից, սեփականությունից և պահանջներից։ 1983 թվականին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը հրապարակեց, որ այն անվանվել է Մեյ Ծը Ծիաո։ 1987 թվականին Չինաստանը ուղարկեց Հարավային կղզիների գիտահետազոտական թիմ, որը կատարեց ամբողջական ուսումնասիրություն և նվաճեց 10 խութ, այդ թվում՝ Մեյ Ծը Ծիաոն։ 1994 և 1995 թվականներին Չինաստանը սկսեց այս տարածքում կառուցել բարձր հենարաններով կառույցներ, ինչն առաջացրեց Ֆիլիպինների կառավարության բողոքները։ Չինաստանի կառավարությունը մերժեց բողոքը՝ նշելով, որ այդ կառույցները միայն ձկնորսների ապաստան են։ 1999 թվականին Չինաստանը ավելացրեց ևս մի քանի կառույց, ինչն առաջացրեց նոր բողոքների ալիք Մանիլայում։ 1994 թվականի օգոստոսի սկզբին Չինաստանի գյուղատնտեսության նախարարության հարավչինական ծովի ձկնորսության վարչության տնօրեն Լյո Գուո Ծունը նշանակվեց պատասխանատու՝ համագործակցելով համապատասխան բաժինների նավերի հետ՝ ձկնորսական նավերի պաշտպանիչ կառույցների շինարարության աշխատանքները իրականացնելու համար։ 1994 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Գուանճոուից դուրս եկավ մի ջոկատ, կազմված մի քանի տասնյակ չինական պաշտոնական նավերից՝ «Ձկնորսական վարչություն 31» նավի գլխավորությամբ, որտեղ ջոկատի հրամանատարն էր ձկնորսության գլխավոր վարչության քաղաքական հանձնաժողովի անդամ Չըն Վեյ Չունը։ Դեկտեմբերի 29-ի վաղ առավոտյան ջոկատը հասավ Հարավային կղզիների խութ։ 1995 թվականի հունվարի 17-ի առավոտյան ֆիլիպինական ձկնորսական նավը մտավ Մեյ Ծը Ծիաո և հայտնաբերեց Չինաստանի շինարարական նավերի ջոկատը։ 1995 թվականի փետրվարի 2-ին Ֆիլիպինները ուղարկեց մեկ պարեկային նավ և մեկ «CSZ11» համարով ինքնաթիռ մոտակա ծովային տարածք։ Հետագայում իրավիճակի սրման պատճառով, ձկնորսական վարչության նավերին տրվեց հրաման մնալ և պահել խութը՝ 75 օր շարունակ։ 1998-ի երկրորդ կեսից մինչև 1999-ի սկզբը Չինաստանը կառուցեց 4 եռահարկ բետոնե կառույցներ՝ ամրացված երկաթբետոնե շրջանակներով։ Ի պատասխան՝ Ֆիլիպինները մեղադրեց Չինաստանին «ռազմական կառույցներ» կառուցելու մեջ: 1999 թվականին հարավչինական ծովի ձկնորսության վարչությունը, հարավչինական ծովի ձկնարդյունաբերության հետազոտական ինստիտուտը և Հայնանի նահանգի Լին Կաոյի ձկնորսական ընկերությունը համատեղ անցկացրին խութում ձկների արտադրության փորձ, ստացվեցին միջին արդյունքներ, սակայն 2000 թվականին ֆինանսական խնդիրների պատճառով նախագիծը ստիպված դադարեցվեց։ Աշխարհագրություն Երկրաբանություն Երկրաբանորեն Մեյ Ծը Ծիաոն գտնվում է Նանշա կղզիների արևելակենտրոնական մասում՝ 9°57′ հյուսիսային լայնության, 115°44′ արևելյան երկայնության վրա։ Գտնվում է Երեքանկյուն խութից հարավ-արևելք՝ շուրջ 18 ծովային մղոն, և Ռըն Այի խութից հյուսիս-արևմուտք՝ մոտ 18 ծովային մղոն հեռավորության վրա։ Հյուսիս-արևմուտքում Ճու Պի խութից այն գտնվում է մոտ 200 կմ, արևմուտքում՝ Ծի Կուա խութից մոտ 150 կմ, իսկ Յոնշու խութից՝ մոտ 300 կմ հեռավորության վրա։ Այն տեղակայված է Ֆիլիպինների Պալավան կղզուց հյուսիս-արևմուտք՝ մոտ 120 ծովային մղոն (մոտ 230 կմ) հեռավորությամբ։ Մեյ Ծը Ծիաոն օվալաձև մարջանային ատոլ է։ Գագաթնակետը ամբողջությամբ կազմված է կենդանի մարջաններից, ձգվում է մոտավորապես 9 կիլոմետր արևելքից արևմուտք և 6 կիլոմետր հյուսիսից հարավ, ընդհանուր մակերեսը կազմում է մոտ 46 քառակուսի կիլոմետր։ Շրջակա խութերը ջրի տակ են մնում բարձր մակընթացության ժամանակ և բացվում են ջրից 1.83 մետր բարձրության վրա՝ ցածր մակընթացության ժամանակ։ Խութային հարթակից մոտ 1 կիլոմետր հեռավորության վրա ջրի խորությունը կարող է հասնել ավելի քան 1000 մետրի։ Ատոլի ներսում գտնվող ծովածոցի մակերեսը կազմում է մոտ 36 քառակուսի կիլոմետր, ջրի խորությունը՝ 20–30 մետր։ Ծովի հատակը հարուստ է, իսկ ջուրը՝ մաքուր ու թափանցիկ։ Հարավային և հարավ-արևմտյան հատվածներում կան երեք խութային մուտքեր։ Հարավային հատվածի արևելյան ջրանցքը համեմատաբար նեղ է՝ մոտ 18 մետր լայնությամբ։ Հարավային դարպասի արևմտյան ջրանցքի լայնությունը 37 մետր է, երկարությունը՝ 275 մետր, իսկ խորությունը՝ ավելի քան 18 մետր։ Մեծ նավերը մակընթացության ժամանակ կարող են այդ մուտքով անցնել և մտնել ծովածոց, ինչի շնորհիվ այն հանդիսանում է բնական, քամուց պաշտպանված հարմար նավահանգիստ։ Կլիմա Մեյ Ծը Ծիաոն պատկանում է արևադարձային ծովային մուսսոնային կլիմայական գոտուն։ Տարվա ամբողջ ընթացքում այստեղ գերակշռում է ամառային եղանակը, սակայն օվկիանոսի մեղմացնող ազդեցության շնորհիվ ծայրահեղ շոգ գրեթե չի լինում։ Ամեն տարի հոկտեմբերից մինչև հաջորդ տարվա մարտը գերակշռում է հյուսիսարևելյան մուսսոնը, իսկ մայիսից սեպտեմբեր՝ հարավարևմտյան մուսսոնը։ Տարեկան տեղումների միջին քանակը առատ է, սակայն առանձնացվում են չոր և անձրևային եղանակներ․ դեկտեմբերից մինչև մայիսը համարվում է համեմատաբար չոր շրջան, իսկ հունիսից նոյեմբեր՝ անձրևառատ։ Օդի ջերմաստիճանը տարվա ընթացքում միջինում շուրջ 27 °C է, իսկ տարեկան տատանումը կազմում է ընդամենը մոտ 2 °C։ Մեյ Ծը Ծիաոում տարեկան միջինում գրանցվում է 6–7 թայֆուն, առավելագույնը՝ 10։ Դրանցից մոտ 70%-ը ձևավորվում է Արևմտյան Խաղաղ օվկիանոսում, իսկ 30%-ը՝ հենց Հարավչինական ծովում։ Թայֆունների ակտիվ շրջանը հուլիսից հոկտեմբերն է։ 2007 թ. նոյեմբերի 21-ին, ժամը 4:00-ին, ուժեղ արևադարձային փոթորիկ «Հայբեյսը» հարվածել է Մեյ Ծը Ծիաոին։ Քամու ուժգնությունը հասել է 12 բալի, իսկ պոռթկումները՝ մինչև 16 բալ, ալիքների բարձրությունը՝ 21 մետր, ինչի հետևանքով խութի ներսում մի քանի մարդ անհետ կորել և զոհվել է։ Ռեսուրսներ Ջրային ռեսուրսներ Մեյ Ծը Ծիաոն ստորգետնյա ջրեր չունի և ստիպված է ապավինել նավերին մատակարարումների համար։ Ձկնորսական ռեսուրսներ Մեյ Ծը Ծիաոն Հարավչինական ծովի կարևոր ձկնորսական բազաներից մեկն է, այստեղ հանդիպում են ավելի քան 200 տեսակի ձկներ, որոնց թվում են կորալային խութերին բնորոշ Սումեյ ձուկը և բաց ծովերում տարածված թունա ձկները։ 2007 թվականին Չինաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Հարավչինական ծովի ձկնորսության վարչությունը կազմակերպեց Նանշայի շրջանի ձկնորսների մասնակցությամբ արտադրական ցանցավանդակային ակվակուլտուրայի նախագիծը՝ տվյալ տարածքում։ 2015 թվականի հունվարի 14-ից մինչև մարտի 21-ը Չինաստանի ջրային կենդանական ռեսուրսների գիտահետազոտական ինստիտուտը իրականացրել է 67-օրյա ծովային հետազոտություն Մեյ Ծը Ծիաոյում և կառուցել մեկ ծովաօդերևութաբանական կանոնավոր դիտարկման կայան։ Կղզու կարգավիճակ Բնակչություն Մեյ Ծը գյուղում ներկայումս ապրում է 53 ձկնորս։ Այն պաշտոնապես հիմնադրվել է 2012 թվականի դեկտեմբերի 5-ին, ինչը այն դարձնում է Չինաստանի ամենաերիտասարդ վարչական գյուղը։ Առաջին գյուղապետը Լին Ծայ Լիանն էր, որը նաև Մեյ Ծը համայնքի առաջին քարտուղարն էր: Մեյ Ծը խութային կայազորի ստորաբաժանման հրամանատարի տեղակալը Սուն Լոնֆեյն էր։ Գյուղի բնակիչների մեջ կան ձկնորսներ ինչպես Հայնան կղզուց, այնպես էլ Ֆու Ծիան Պինթանից։ Տրանպորտային միջոցներ Օդանավակայան Մեյ Ծը Ծիաո օդանավակայանն ունի 2700 մետր երկարությամբ թռիչքուղի՝ 03/21 ուղղությամբ: 2016 թվականի հուլիսի 13-ին, ժամը 8:30-ին, Չինաստանի կառավարությունը վարձակալեց China Southern Airlines-ի Airbus A320 ինքնաթիռը, որը թռիչք կատարեց Հայկոու Մեյլան միջազգային օդանավակայանից: Գրեթե երկու ժամ տևած թռիչքից հետո, այն ժամը 10:29-ին վայրէջք կատարեց Մեյ Ծը կղզու նորակառույց օդանավակայանում և նույն օրվա կեսօրին վերադարձավ Հայկոու։ Նավահանգիստ Կղզում կառուցված է նավահանգիստ, որը ծառայում է հարմար տեղափոխման նպատակով։ Ճարտարապետություն Մեյ Ծը կղզու հյուսիսային և հարավային կողմերում կա երկաթբետոնե շենք։ Մեյ Ծը կղզու փարոս 2016 թվականի հուլիսին մեծ, բազմաֆունկցիոնալ փարոսի հիմնական կառուցումը, որի բարձրությունը ավելի քան 60 մետր է, գրեթե ավարտվեց և պետք է շահագործման հանձնվեր，այն Նանշա կղզիների և խութերի վրա ամենաբարձր շենքն է։ Գիտական ​​հետազոտություններ 2018 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Չինական Գիտությունների Ակադեմիայի կղզիների և խութերի համակցված հետազոտությունների կենտրոնը պաշտոնապես գործարկվեց Մեյ Ծը Ծիաոում։ Կենտրոնը նախատեսված է երկարաժամկետ ուսումնասիրություններ կատարելու համար՝ տրոպիկական ծովային միջավայրում խորքային էկոլոգիա, երկրաբանական միջավայր և այլ բնագավառներում՝ իրական ժամանակի տեղում դիտարկումների միջոցով։ Կենտրոնը սկզբնապես հիմնադրվել է 2008 թվականին որպես ծովային դիտարկման կայան, որը Չինական Գիտությունների Ակադեմիան տեղադրել է Յոնշու խութի մոտ գտնվող ջրերում: Վիճաբանություն Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը, Չինաստանի Հանրապետությունը, Վիետնամը և Ֆիլիպինները՝ բոլորը, պնդում են Մեյ Ծը Ծիաոյի նկատմամբ իրենց ինքնիշխանության մասին։ ՄԱԿ-ի Ծովային իրավունքի մասին կոնվենցիայի 121-րդ հոդվածի համաձայն՝ կղզին սահմանվում է որպես «բնականաբար ձևավորված ցամաքային տարածք, որը շրջապատված է ջրով և գտնվում է ջրի վրա բարձր մակընթացության ժամանակ»։ Սակայն Մեյ Ծը Ծիաոն ջրասույզ խութ է, որը դուրս է գալիս միայն ցածր մակընթացության ժամանակ, հետևաբար, այն չի կարող ճանաչվել որպես տարածք որևէ երկրի կողմից։ Հետևաբար, տարածքային ջրերի և բացառիկ տնտեսական գոտիների վերաբերյալ ցանկացած հարակից պահանջ նույնպես անվավեր է։ Այս կոնվենցիան ստորագրել են և՛ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը, և՛ Ֆիլիպինները։ Ֆիլիպիններ համար Մեյ Ծը Ծիաոն և նման խութերը համարվում են ցածր ջրի ժամանակ բարձրացող հատվածներ, ուստի Ֆիլիպինները դրանք ներառում է իրենց բացառիկ տնտեսական գոտու և մայրցամաքային հարթակի կազմում։ 2015 թվականի ապրիլին Ֆիլիպինների պաշտպանության նախարարության խոսնակ Յավեսը հարցազրույցի ժամանակ ասել է. «Չինաստանի կողմից Մեյ Ծը Ծիաոյում հողերի վերականգնման գործունեությունը ոչ միայն սպառնում է Ֆիլիպինների ազգային անվտանգությանը, այլև ազդում է Ֆիլիպինների տնտեսության վրա»։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի USS Lassen նավը մտավ Մեյ Ծը Ծիաոյից 12 ծովային մղոն հեռավորության վրա գտնվող ջրեր, ինչը քննադատության արժանացավ Չինաստանի կողմից։ 2016 թվականի հունվարին Philippine Star-ը հաղորդեց, որ Մեյ Ծը Ծիաոն գտնվում է Ֆիլիպինների Պալավան կղզուց ընդամենը 100 ծովային մղոն հեռավորության վրա, և որ Չինաստանը Մեյ Ծը Ծիաոյում կառուցում է սուզանավերի կառամատույց։ 2016 թվականին Հաագայի մշտական ​​​​միջնորդական դատարանի կողմից տրամադրված ժամանակավոր արբիտրաժային տրիբունալը որոշեց, որ Մեյ Ծը Ծիաոն գտնվում է Ֆիլիպինների բացառիկ տնտեսական գոտում՝ համաձայն Ծովի իրավունքի մասին կոնվենցիայի (ստորագրված Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության, Ֆիլիպինների և Վիետնամի կողմից): Ավելին, խութը «կղզի» չէ, այլ «ժայռ», հետևաբար, չնայած այն ունի տարածքային ջրեր, այն չունի իր սեփական բացառիկ տնտեսական գոտին: Արբիտրաժի համաձայն, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության պահանջները այսպես կոչված «ինը գծիկանոց գծի» շրջանակներում զուրկ են պատմական հիմքերից: Հետևաբար, ատոլը վարչականորեն Ֆիլիպինների Պալավան նահանգի Կալայան քաղաքի մասն է կազմում: Այնուամենայնիվ, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը չի «ընդունում կամ չի ճանաչում» այս արբիտրաժը։ Տե՛ս նաև Սանշա Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ 在GOOGLEMAP上查看美濟礁的位置 90年代中國收復南沙美濟礁全記錄 Արխիվացված է Սեպտեմբեր 16, 2008 Wayback Machine-ի միջոցով: 美济礁大型跑道客機試飛 Արխիվացված է Մարտ 7, 2017 Wayback Machine-ի միջոցով: 聯合國海洋法公約首页 Արխիվացված է Նոյեմբեր 9, 2015 Wayback Machine-ի միջոցով:（(անգլերեն)聯合國海洋法公約本文 Արխիվացված է Սեպտեմբեր 2, 2017 Wayback Machine-ի միջոցով:、չինարեն՝ }聯合國海洋法公約本文 Արխիվացված է Նոյեմբեր 17, 2015 Wayback Machine-ի միջոցով:）