Cunèṅ

Miranduléś C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś Cunèṅ un cunèṅ dumèstic Dominì: Eukaryota Rèign: Animalia Ram: Bilateria Phylum: Chordata Clâsa: Mammalia Órdin: Lagomorpha Famija: Leporidae Gènàr: Pentalagus • Bunolagus • Nesolagus Romerolagus • Brachylagus • Sylvilagus Oryctolagus • Poelagus • Caprolagus • Pronolagus Sòrta: Oryctolagus cuniculus, Linnaeus (1758) Un cunèṅ lìb'r in dal prâ Dū cunèṅ ch'i màgnan Un cunèṅ négar Un cunèṅ nâṅ tut bianc Al cunèṅ (Oryctolagus cuniculus, coniglio in itagliàṅ) 'l è 'n mamìfar ch'al fà part dla famìja di Leporidae. I èṅ difarènt da la lévra parchè, péna nâ, i n gh'aṅ minga al pēl, i sò òć i èṅ sarâ e i gh'aṅ da dipéndar dal tut da i sò genitōr. Al dū bèsti i faṅ part d'l órdan di Lagomorpha. I cunèṅ i vìvan da spés in buś fónd scavâ in dla tèra e i gh'aṅ gl'uréci dimóndi lunghi. La fémna dal cunèṅ la s ciàma cunìna. Alimentasiòṅ I cunèṅ ad sòlit i màgnan dl'èrba, fój séchi, raìś e scòrsi. Esénd vegetariàṅ al magna però anc al vardùri cum al sèlar e al caròti. In di negòsi par bèsti a s pōl catàr di mangìm cunfesiunâ apòsta par lò e ch'i gh'aṅ 'd avér dèntar: fibbri > 18% (in fiṅ a 'l 22-25% specialmènt p'r i sugèt vèć, ch'i s móvan pôc o cun al pēl lung) pruteìni 12-14% (in fiṅ a 'l 16% p'r i àngura durànt al cambi dal pēl) gras sóta a 'l 3% cals 0,6-1% fòsfur 0,4-0,8% A s créd ch'al paṅ vèć al faga mâl p'r i dènt di cunèṅ, ch'al pòsa frustàr-i, ma 'l è 'n śbali parchè al silìsi preśènt in dl'èrba al parmét a i dènt ad crésar ad cuntìnuṿ e anc ad cunsumàr-as naturalmènt. Anc s'al cunèṅ al la fà luntéra, a gh'è da dir che l'alimentasiòṅ a baś ad paṅ, féti biscutàdi, farìni ad véna, ròba dólsa e carbuidrâ in gènar (o di mangìm tut al vòlti) i pōlan purtàr-ag dimóndi prubléma. Difàti al stómag dal cunèṅ a n gh la cava minga a digerìr-i bèṅ e la firmentasiòṅ ad chi magnàr lè la pōl purtàr prima a far-i scurśàr e pò a di blòc gastro-intestinài ch'i eṅ fra 'l càuśi più grandi ad mòrt p'r i cunèṅ ad cumpagnìa. L'alimentasiòṅ parfèta dal cunèṅ la mét insém fêṅ a piaśēr, vardùra frésca e pulìda, 250-300 gram par chilo ad péś dal cunèṅ e àqua sèmpar a dispuśisiòṅ. 'L è impurtànt lasàr cal magnàr lè sèmpar a sò dispuśisiòṅ parchè al stómag dal cunèṅ al digerìs in cuntinuasiòṅ e s'al ristìs dimóndi tèmp sénsa mandàr śò gnint par piò ad dód'ś óri 'l andrév in a risć ad catàr-as dal patulugìi dimóndi gravi ch'i prévan anc masàr-al. Cumpurtamènt Al cunèṅ ad cumpagnìa 'l è in gènar gustōś e pîṅ 'd afèt: anc s'l è difìcil ch'al végna davśèṅ a 'l sò padròṅ par dmandàr dal śnum (cuma i pōlan invéci far i can e i gàt), dimóndi cunèṅ i gh'aṅ però di cumpurtamènt vèrt e dispunìbii a 'l afèt ch'a gh vèṅ dâ. Quànd i gh'aṅ biśógn ad magnàr, i vîṅ atàc a i pē dal padròṅ par dmandàr-'g-al, tirànd-as sù in sal śampi da drē o tirànd sù al muś. I cunèṅ i èṅ dimondi chiēt e i n daṅ minga fastìdi, i èṅ pulî e i vìvan in spasi sarnî da lōr e marcâ, anc più dna vòlta, sfargànd-as cun al grugn. A gh'è pò da dir ch'al cunèṅ 'l è dimóndi puntiglióś in dal sarnìr al magnàr: p'r eśèmpi, s'a s cata davànti a dal sèlar e a dal parsémul, al prév pascàr 'l òṅ o c'l àtar a secónd dal sò gust dal mumènt. Quànd i vōlan punsàr, i cunèṅ i s dasténdan o i ciàpan na puśisiòṅ a balòṅ. I cunèṅ i èṅ famóś p'r èsar di fifòṅ, difàti i pōlan spavintàr-as sōl a sintìr un ciuchèṅ, stand sèmpar in s'l atènti, specialmènt s'i n s càtan minga in un pòst cgnusû bèṅ. Fat curióś In dal 1859 Thomas Austin 'l à purtâ in Austràglia vint-quàtar cunèṅ: adès a gh 'n è tarśènt migliòṅ a 'l incìrca! C'l avenimènt chè, acsè fóra dal cumùn, 'l à ispirâ in dal 1972 un film americàṅ ad William F. Claxton, cun prutagunìsta la Janet Leigh, da 'l tìtul La notte della lunga paura (La nòt dla lunga paùra, Night of the lepus in uriginàł) in du a gh'è di cunèṅ mutànt a muć ch'i crés'n ad cuntìnuṿ e ch'i tàcan pò a magnàr la gint. Culegamènt estéran (IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani Àtar prugèt Template:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/CollegamentoTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametroTemplate:Interprogetto/leggiParametro Wikiquote contiene citazioni di o su Cunèṅ Wikimedia Commons contiene file multimediali su Cunèṅ v · d · m Elènc dal bèsti divìśi par clas Anfìbi nòstar marasàndula • rana • ròsp Aràcnid nòstar piuśèl • ragn • śéca • scurpiòṅ Cefalópud nòstar fōlp Chromadorea nòstar anisàkis Cistôd nòstar tègna sólium Clitelàda nòstar bēg • sangvétula • séntur Cundrìt nòstar squâl Diplòpuda nòstar sèntgàmbi Echiùra dal mónd pés cas Gastròpud nòstar lumàga • lumagòt Insèt nòstar bēg dal légn • béga • bègatèṅ • càmula • cavalēr • cavaléta • furbśìna • furmìga • galavròṅ • gril • luśla • mósca • mósca di bagn • musrèṅ • parpàja • parpajóla • piàtla • piōć • pisulèṅ 'd argìnt • pulga • scaravàś • sigàla • simśa • sinsàla • spóś • tavàṅ • térmula • vrèspa dal mónd mósca sasìna Malacustràca nòstar granfi Mamìfar nòstar àśan • béndula • caṅ • castôr • cavàl • cavariōl • cavra • cunèṅ • delfîṅ • gat • lévra • linsa • lódra • lóv • marturèl • muscardèṅ • nimàl • nùtria • ōrs • papastrèl • pégura • póndga • ris • sèruv • śghirét • signàl • sórag • tas • tópa • vaca • vólp dal mónd baléna • camèl • cangûr • capibàra • ding • diàvul dla Taśmàgna • drumedàri • elefànt • fòca • ghepàrd • jéna • kuàla • lèòṅ • leupàrd • muféta • panda • pruciòṅ • siacàl • sìmia • tapîr • tigra Pés nòstar bôtel • bucàcia • gòb • lus • sardèla • scardva • sfója • sìvul • sturiòṅ • ténca dal mónd cichlasoma salvini • lactòria c'n i còran • marlùs • pés pajàs • piràgna • rénga • śgómbar • tôṅ Rétii nòstar angòr • bisa • galàna • luśèrta dal mónd brookesia micra • cucudrìl Secernentéa nòstar anchilustóma duodenàł • strungilòid stercuràlis • wucherèria bancròfti Sèntgàmbi nòstar scutigera coleoptrata Uśèi nòstar alòc • barbagiàṅ • bècalégn • canvarèṅ • clómb • córuv • cuc • curnàcia • falchét • faśàṅ • faraóna • franguèl • gardlèṅ • gaśa • grandòć • mérul • nàdar • gabiàṅ • galìna • lòdula • òca • pàser • pavòṅ • pètrós • pelicàṅ • pisàcra • pudajóla • pujàna • rundanìna • ruśgnōl • sèlga • sivéta • stóral • tòc • tórd • tórtura • uślèṅ dal fréd dal mónd canarèṅ • culibrì • kiwi • papagàl • pinguîṅ • strus