Matxafka Pambata

​Museo Pambata (lit. 'Madxafka Carruurta') waa madxaf carruureed ku yaalla degmada Ermita ee Manila, una dhow Rizal Park, gudaha dalka Filibiin. Waxa uu ku dhex yaallaa dhismihii hore ee Elks Club, kaas oo ah dhisme taariikhi ah oo la dhisay 1910-kii, kuna teedsan Roxas Boulevard ee geesta South Drive. Hordhac Museo Pambata waa madxaf carruureed is-dhexgal ah kaas oo bixiya beddelka barashada rasmiga ah ee fasalka dhexdiisa. Waxa uu leeyahay bandhigyo gacanta lagu taaban karo oo ku dhiirigeliya carruurta inay baadhaan oo ay ogaadaan fikrado kala duwan, laga bilaabo qaabdhismeedka jidhka (anatomy) iyo dariiqooyinka shaqada ilaa sayniska iyo farshaxanka. Madxafku waxa kale oo uu leeyahay barnaamijyo iyo munaasabado joogto ah oo loogu talagalay qaybaha kala duwan. ​==Taariikhda== Waxa la furay 1994-tii, Museo Pambata waxa hindisay Nina Lim-Yuson, oo ah macallin waxbarashada carruurta hore, taas oo dhiirigelin ka heshad ka dib markii ay booqatay Boston Children’s Museum ee dalka Maraykanka, waxayna rajaysay meel la mid ah inay ka jirto Filibiin. ​Bishii Maarso 1993, Yuson iyo hooyadeed, oo ahayd xoghayihii hore ee Waaxda Ladnaanta Bulshada iyo Horumarinta Estefania Aldaba-Lim, ayaa u soo bandhigay soo-jeedin ku saabsan madxafka duqii xilligaas ee Manila Alfredo Lim. Duqa magaalada Lim ayaa ansixiyay soo-jeedinta, isagoo u oggolaaday inay isticmaalaan dhismaha taariikhiga ah ee Elks Club ee Manila. ​Guddiga Maamulka (Board of Trustees) ayaa la dhisay bishii Juun 1993, kuwaas oo ka koobnaa barayaal, farshaxan-yaqaanno, iyo xirfad-leeyaal soo saaray fikradda madxafka. Naqshadeeyaha dhismaha iyo masraxa Joselito Tecson ayaa naqshadeeyay qolalka mawduucyada ee bilowga ah isagoo aan lacag ka qaadan. Bishii Diseembar 1993, Golaha Magaalada Manila ayaa ansixiyay heshiis is-faham (MOA) oo Museo Pambata siinaya 10 sano oo isticmaalka dhismaha Elks Club ah oo bilaash ah, taas oo oggolaatay in shaqada dib-u-habayntu ay ku bilaabato lacag laga soo ururiyay dadweynaha. ​Casho sharaf loo sameeyay "Ninongs iyo Ninangs" (kafilayaasha bixiyay hal milyan oo peso midkiiba) ee ugu horreeyay madxafka ayaa la qabtay bishii Maarso 1994. Kafilayaashan aasaasayaasha ah waxaa ka mid ahaa Luis H. Lim Foundation, Juan iyo Lualhati Cojuangco Foundation, A.Y. Foundation, Petron Corporation, iyo kuwo kale. ​Diseembar 21, 1994, madxafku wuxuu si rasmi ah u furay albaabadiisa. ​Bishii Maarso 2012, Museo Pambata waxay heshay Ammaan Gaar ah (Special Commendation) oo uga timid xeerbeegtida abaalmarintii ugu horreysay ee Madxafka Carruurta ee ka dhacday Bologna, Talyaaniga, sababtoo ah "dhiirigelinta abuurista madxafyo carruureed oo cusub gudaha Filibiin iyo Aasiya.” ​Museo Pambata waxa kale oo loo magacaabay Ururka Dhaqanka ee Soft Power-ka ugu wanaagsan (Best Soft Power Cultural Organization) gudaha Abaalmarinta Leading Cultural Destinations ee 2016, taas oo loogu yeedho "Oscars-ka madxafyada." ​Madxafku si ku-meel-gaadh ah ayuu u xidhmay intii lagu jiray safmarkii COVID-19 sannadkii 2020. Ka dib dib-u-habayn ballaadhan, waxa dib loo furay Diseembar 6, 2024, si loogu dabbaal-dego sannad-guuradiisii 30-aad. Dib-u-furistu waxay soo bandhigtay bandhigyo cusub iyo kuwo dib loo cusboonaysiiyay, oo ay ku jiraan gidaarka dhagax-fuulka iyo qaybta "Bahay na Bato". ​ Qolalka Mawduucyada Waxaa jira siddeed qol oo mawduucyo leh gudaha Museo Pambata, kuwaas oo kala ah: ​Kalikasan (Deegaanka) iyo Karagatan (Badda Hoosteeda) - Waxa uu ka kooban yahay kaymo roobaad la ekaysiiyay iyo badda hoosteeda halkaas oo booqdayaashu ay wax kaga baran karaan walaaca deegaanka iyo ilaalinta nidaamka deegaanka. ​Maynila Noon (Maniladii Hore) - Booqdayaashu waxay wax ka baran karaan taariikhda iyagoo eegaya agabka qadiimiga ah iyo bandhigyo la ekaysiiyay oo muujinaya Maniladii bilowgii qarniga, oo ay ku jiraan moodal yar oo ah bahay na bato iyo markab weyn (galleon). ​Paglaki Ko (Ikhtiyaarada Shaqada) - Waxay soo bandhigaysaa shaqooyin kala duwan waxayna ku dhiirigelinaysaa booqdayaashu inay naftooda u sawiraan iyagoo qabanaya shaqo gaar ah. ​I Love My Planet Earth - Halka ay booqdayaashu wax kaga baran karaan isbeddelka cimilada iyo sida qofku uga qayb qaadan karo daryeelka meeraha. ​Pamilihang Bayan (Suuqa) - Waxa uu leeyahay saf dukaamo ciyaar ah halkaas oo carruurtu ay isaga dhigi karaan inay yihiin milkiile dukaan oo ay ku dhaqmi karaan xirfadahooda ganacsi. ​Katawan Ko (Sida Jidhkaygu u Shaqeeyo) - Waxa uu leeyahay bandhigyo is-dhexgal ah oo ku saabsan jidhka bini'aadamka, sida xubnaha kala duwan u shaqeeyaan, iyo talooyin ku saabsan daryeelka caafimaadka. ​Bata sa Mundo (Carruurta Tuulada Caalamiga ah) - Boombale-yo (dolls) ka kala yimid adduunka oo dhan ayaa lagu soo bandhigay qolkan. ​Tuklas (Ogaanshaha) - Qol cusub oo diiradda saaraya sayniska, teknoolajiyada, injineernimada, iyo xisaabta (STEM). ​Madxafku waxa kale oo uu leeyahay maktabad carruureed, hoolka bandhigyada isbedbeddelaya, dukaanka hadiyadaha, goobo munaasabadaha lagu qabto, iyo garoon lagu ciyaaro. ​==Barnaamijyada== ​===Xuquuqda Carruurta=== Barnaamijyada waxbarasho ee Museo Pambata waxay ku qotomaan u doodista xuquuqda carruurta, ugu horrayn xuquuqdooda waxbarasho, caafimaad, iyo madadaalo. Goob gaar ah, oo ah Hoolka Karapatan, ayaa lagu qabtaa hawlo diiradda lagu saarayo xuquuqdan. Mashaariicdii hore waxaa ka mid ahaa Tartanka Wacyigelinta Xuquuqda Ilmaha (1995) iyo "Mag-ROCK Tayo!" (2001-2002), kaas oo carruurta lagu barayay Heshiiska Qaramada Midoobay ee Xuquuqda Ilmaha, iyadoo lala kaashanayo hay'ado ay ka mid yihiin Golaha Ladnaanta Carruurta (CWC), UNICEF, iyo Waaxda Waxbarashada (DepEd). ​Bishii Nofembar 2009, madxafku wuxuu qabtay "Kanino ba ang CRC?", oo ahaa shir-madaxeed carruureed oo saddex maalmood socday kaas oo lagu xusayay sannad-guuradii 20-aad ee Heshiiska Xuquuqda Ilmaha. ​ Barnaamijyada Akhris-qoraalka Barnaamijka Maktabadda Wareegta (Mobile Library Program), oo bilaabmay 1995-tii, waa ololi akhriska oo loogu talagalay carruurta danyarta ah ee Manila. Baabuur maktabad wareegta ah, oo la furay 2001-dii iyadoo deeq laga helay Ford Foundation Philippines, ayaa geeya in ka badan 3,000 oo buugaagta carruurta ah iyo agabka waxbarashada bulshada kala duwan. ​Sannadkii 1999-kii, madxafku, isagoo kaashanaya xafiiska duqa magaalada Manila Lito Atienza, wuxuu bilaabay Sa Aklat Sisikat!, oo ah ololi akhris-qoraalka ee magaalada oo dhan loogu talagalay dugsiyada dadweynaha si wax looga qabto hoos u dhaca awoodda akhriska. ​ Dhaqanka caanka ah Muuqaallada hordhaca iyo gabagabada ee qaybo ka mid ah taxanaha waxbarashada ee ABS-CBN, Bayani, waxaa lagu duubay Museo Pambata, gaar ahaan xilligii taxanaha ee lagu takhasusay geesiyaasha casriga ah iyo geesinimada wadajirka ah. ​ Tixraac ​===Buug qoraal=== Lenzi, Iola (2004). Museums of Southeast Asia. Singapore: Archipelago Press. p. 200 pages. ISBN 981-4068-96-9. ​ Xiriirinta dibadda ​ Warbaahinta la xiriirta Museo Pambata ee Wikimedia Commons ​Mareegta rasmiga ah