Fenek

Il-Fniek huma mammiferi żgħar tal-familja Leporidae ta' l-ordni Lagomorpha, mifruxa mal-biċċa l-kbira tad-dinja. Hemm 10 ġeneri differenti li jiklassifikaw bħala fniek, għalkemm uħud minn dawn magħrufa bħala liebri bl-ismijiet komuni. L-aktar ġeneru ta' suċċess bl-akbar numru ta' speċi huwa Sylvilagus il-fniek ta' denbhom qotni jew kif jissejjħu ukoll denb qotni u denb il-qoton li jiġbor fiħ madwar 16-il speċi. L-aktar speċi komuni hija l-Fenek Ewropew (Oryctolagus cuniculus) u fost l-aktar rari, ristretti ġeografikament u fil-periklu ta' estinzzjoni hemm il-Fenek tax-xmara (Bunolagus monticularis) ta' l-Afrika, l-Fenek tal-vulkan (Romerolagus diazi) tal-Messiku u l-Fenek ta' Amami (Pentalagus furnessi) tal-Ġappun. L-iżgħar speċi hija l-Fenek pigmew (Brachylagus idahoensis) ta' l-Amerika ta' fuq u fost l-isbaħ hemm iż-2 speċi ta' fniek bl-istrixxi tal-ġeneru Nesolagus. Fost il-partikolaritajiet insibu l-Fenek ta' Bunyoro (Poelagus marjorita) fejn il-ġenitali ta' l-irġiel u n-nisa minn barra għandhom l-istess forma u l-5 speċi tal-ġeneri Pronolagus u Caprolagus li għalkemm ħafna drabi jissejħu liebri dawn huma fniek. Dawn l-ispeċi ta' fniek, flimkien mal-liebri tal-ġeneru Lepus u l-piki, jiffurmaw l-ordni kollu Lagomorpha. Id-differenza prinċipali bejn il-fniek u l-liebri hija l-mod kif jitwieldu ż-żrameġ. Waqt li ż-żrameġ tal-liebri jitwieldu b'għajnejhom miftuħa, miksijin bil-pil u ferm attivi minn ftit żmien wara li jaraw id-dawl, dawk tal-fniek jitwieldu għomja, mingħajr pil u totalment dippendenti fuq l-omm. Differenzi oħra b' eċċezzjonijiet żgħar minn uħud mill-ispeċi huma li l-fniek normalment huma iċken, għandhom widnejn iqsar, ma għandhomx marki suwed fil-pil (eż. it-truf tal-widnejn u d-denb) u jgħixu f'bejtiet taħt l-art, fejn fil-każ tal-liebri meta jagħmlu l-bejta din tkun vera sempliċi u ssir f'wiċċ l-art, qalb il-ħaxix għoli. Klassifikazzjoni Il-fniek (flimkien mal-liebri) darba kienu jagħmlu parti mill-ordni Rodentia (ir-rodituri jew gerriema) fis-sottordni Duplicidentata dan sal-1912, meta ġew mifruda u wara miġbura flimkien mal-piki fl-ordni Lagomorpha għalihom biss.L-akbar fenka li qatt instabet ija f'malta gewwa il-lokalita tal-maarsa semewa tiziana vassallo Ordni Lagomorpha Familja Ochotonidae Ġeneru Ochotona Sottoġeneru Pika: Piki tat-Tramuntana Pika Alpina, Ochotona alpina Pika tal-fidda, Ochotona argentata Pika tal-kullar, Ochotona collaris Pika ta' Hoffmann, Ochotona hoffmanni Pika tat-Tramuntana jew Pika tas-Siberja, Ochotona hyperborea Pika ta' Pallas, Ochotona pallasi Pika Amerikana, Ochotona princeps Pika ta' Turuchan, Ochotona turuchanensis Sottoġeneru Ochotona: Piki tal-isteppe Pika ta' Gansu jew Pika Griża, Ochotona cansus Pika tax-xofftejn suwed, Ochotona curzoniae Pika ta' Daurian, Ochotona dauurica Pika ta' Tsing-ling, Ochotona huangensis Pika ta' Nubra, Ochotona nubrica Pika ta' l-isteppa, Ochotona pusilla Pika tal-Afganistan, Ochotona rufescens Pika ta' Moupin, Ochotona thibetana Pika ta' Thomas, Ochotona thomasi Sottoġeneru Conothoa: Piki tal-muntanji Pika ħamra taċ-Ċina, Ochotona erythrotis Pika ta' Forrest, Ochotona forresti Pika ta' Gaoligong, Ochotona gaoligongensis Pika ta' Glover, Ochotona gloveri Pika tal-Ħimalaja, Ochotona himalayana Pika ta' Ili, Ochotona iliensis Pika ta' Kozlov, Ochotona koslowi Pika ta' Ladak, Ochotona ladacensis Pika tal-widnejn kbar, Ochotona macrotis Pika ta' Muli, Ochotona muliensis Pika sewda, Ochotona nigritia Pika ta' Royle, Ochotona roylei Pika ħamra tat-Turkestan, Ochotona rutila Familja Prolagidae (maħsuba estinta) Ġeneru Prolagus (maħsub estint) Prolagus sardus (maħsuba estinta) Familja Leporidae Sottofamilja Caprolaginae Ġeneru Bunolagus Fenek tax-xmara, Bunolagus monticularis Ġeneru Caprolagus Fenek ta' Assam jew Liebru ispidu, Caprolagus hispidus Ġeneru Pentalagus Fenek ta' Amami jew Fenek ta' Ryukyu, Pentalagus furnessi Ġeneru Pronolagus Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal, Pronolagus crassicaudatus Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson, Pronolagus randensis Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith, Pronolagus rupestris Liebru l-ġebel aħmar ta' Hewitt, Pronolagus saundersiae Sottofamilja Leporinae Tribù Romerolagini Ġeneru Brachylagus Fenek pigmew, Brachylagus idahoensis Ġeneru Romerolagus Fenek tal-vulkan jew Teporingo, Romerolagus diazi Tribù Leporini Ġeneru Lepus Sottoġeneru incertae sedis Liebru Ġappuniż, Lepus brachyurus Liebru Abissinjan, Lepus habessinicus Sottoġeneru Macrotolagus Liebru antilop jew Fenek ħmar antilop, Lepus alleni Sottoġeneru Poecilolagus Liebru taż-żarbuna tas-silġ, Lepus americanus Sottoġeneru Lepus Liebru tal-Artiku, Lepus arcticus Liebru tal-Alaska, Lepus othus Liebru tal-muntanji, Lepus timidus Sottoġeneru Proeulagus Liebru ta' denbu iswed jew Fenek ħmar ta' denbu iswed, Lepus californicus Liebru tal-ġnub bojod jew Fenek ħmar tal-ġnub bojod, Lepus callotis Liebru ta' Kap, Lepus capensis Liebru ta' Tehuantepec jew Fenek ħmar ta' Tehuantepec, Lepus flavigularis Liebru iswed jew Fenek ħmar iswed, Lepus insularis Liebru tax-xgħari, Lepus saxatilis Liebru tad-deżert jew Liebru tar-ramel, Lepus tibetanus Liebru ta' Tolai, Lepus tolai Sottoġeneru Eulagos Liebru xkupa, Lepus castroviejoi Liebru ta' Yunnan, Lepus comus Liebru Korean, Lepus coreanus Liebru Taljan jew Liebru Korsikan, Lepus corsicanus Liebru Ewropew, Lepus europaeus Liebru ta' Granada, Lepus granatensis Liebru Manċurjan, Lepus mandshuricus Liebru sufi, Lepus oiostolus Liebru tal-altipjan ta' l-Etjopja, Lepus starcki Liebru ta' denbu abjad jew Fenek ħmar ta' denbu abjad, Lepus townsendii Sottoġeneru Sabanalagus Liebru Etjopjan, Lepus fagani Liebru tas-savana Afrikana, Lepus microtis Sottoġeneru Indolagus Liebru ta' Hainan, Lepus hainanus Liebru Indjan, Lepus nigricollis Liebru ta' Burma, Lepus peguensis Sottoġeneru Sinolagus Liebru Ċiniż, Lepus sinensis Sottoġeneru Tarimolagus Liebru ta' Yarkand, Lepus yarkandensis Ġeneru Nesolagus Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra, Nesolagus netscheri Fenek tal-istrixxi ta' Annam, Nesolagus timminsi Ġeneru Oryctolagus Fenek Ewropew, Oryctolagus cuniculus Ġeneru Poelagus Fenek ta' Bunyoro, Poelagus marjorita Ġeneru Sylvilagus Sottoġeneru Tapeti Fenek tal-art mistgħadra, Sylvilagus aquaticus Fenek ta' denbu qotni tal-foresta jew Tapeti, Sylvilagus brasiliensis Fenek ta' denbu qotni ta' Dice, Sylvilagus dicei Fenek ta' denbu qotni ta' Omiltemi, Sylvilagus insonus Fenek tal-bassasa, Sylvilagus palustris Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Veneżwela, Sylvilagus varynaensis Sottoġeneru Sylvilagus Fenek ta' denbu qotni tad-deżert, Sylvilagus audubonii Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano, Sylvilagus cognatus Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku, Sylvilagus cunicularis Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant, Sylvilagus floridanus Fenek tat-Tres Marias, Sylvilagus graysoni Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji, Sylvilagus nuttallii Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach, Sylvilagus obscurus Fenek ta' denbu qotni ta' l-Ingilterra l-Ġdida, Sylvilagus transitionalis Fenek robust, Sylvilagus robustus Sottoġeneru Microlagus Fenek xkupilja, Sylvilagus bachmani Fenek xkupilja ta' San Jose, Sylvilagus mansuetus Referenzi Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-8018-8221-4. Ħoloq esterni http://www.rabbit.org/ House Rabbit Society: An international nonprofit organization that rescues rabbits and educates the public on rabbit care and behavior. http://www.muridae.com/rabbits/rabbittalk.html The Language of Lagomorphs https://web.archive.org/web/20070928043115/http://www.bunniwerks.org/symbols.htm Rabbits as Cultural Symbols in Narrative https://web.archive.org/web/20070928043122/http://www.bunniwerks.org/lore.htm Rabbits as Archetypal Symbols in Literature