Куско

Куско (ба испанӣ: Cusco; ба кечуа: Qusqu — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи Перу, дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, пойтахти таърихии империяи Тауантинсую ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско дарвозаи асосии сайёҳӣ ба Мачу-Пикчу мебошад. Таърих Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт. 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад. Ҷуғрофия ва иқлим Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. Аҳолӣ Аксарияти сокинон кечуазабонҳо ҳастанд; забонҳои испанӣ ва кечуа ҳарду расмианд. Шаҳр маркази муҳими шинохти ҳувияти кечуа дар Перу ба ҳисоб меравад. Иқтисод Сайёҳӣ такягоҳи асосии иқтисоди Куско аст: ҳар сол беш аз 2 миллион сайёҳон шаҳрро ҳамчун нуқтаи рафтан ба Мачу-Пикчу ва Водии Муқаддаси Инкоҳо боздид мекунанд. Косибии нассоҷии анъанавӣ (бо нахи алпака ва викунха), кишоварзӣ (картошка — Перу дорои зиёда аз 4000 навъи картошка) ва маъдан низ нақш доранд. Нақлиёт Дар Куско Фурудгоҳи байналмилалии Александр Веласко Астете (рейсҳои мунтазам аз Лима ва Арекипа) фаъолият мекунад; роҳи оҳани машҳури PeruRail Кускоро бо Агуас-Калиентес дар поёни Мачу-Пикчу мепайвандад. Соли 2025 фурудгоҳи нави байналмилалии Чинчеро ба истифода дода шавад. Фарҳанг ва маориф Маркази таърихии Куско яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории ҷаҳон аст: Кориканча («Маъбади тилло»и инкоҳо, ки калисои Санто-Доминго дар болои он сохта шуда), Сахсайуаман (маҷмааи дифоъии инкоҳо), Плаза-де-Армас бо калисои ҷомеа, маҳаллаи Сан-Блас бо устохонаҳои ҳунармандон. Дар наздикии Куско — Мачу-Пикчу (1450, ба Феҳристи ЮНЕСКО шомил), маҷмаъаи Олянтайтамбо ва Писак воқеъанд. Идии Инти-Райми (Идгоҳи Офтоб, 24 июн) ҳар сол ҳазорон сайёҳро ҷалб мекунад. Нигаред низ Перу Лима Мачу-Пикчу Инкоҳо Андҳо Эзоҳ Пайвандҳо Куско дар Encyclopædia Britannica City of Cuzco — UNESCO World Heritage Centre