تربت

تربت (Turbat) پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي ڏکڻ ۾ ڪيچ ندي جي ڪناري تي واقع ڪيچ ضلعي جو شھر ۽ ضلعي صدر مقام جيڪو ماضيءَ ۾ مڪران جي پرنسلي اسٽيٽ جو گاديءَ جو هنڌ پڻ رھيو. ھي شھر ڏکڻ بلوچستان جو وڏي ۾ وڏو شھر سمجھيو ويندو آھي ۽ گوادر پورٽ کان 120 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. ھي شھر کجور جي مارڪيٽ آھي. ذڪري فرقي وارن جو مقدس مقام ڪوھ مراد ھن شھر جي ويجھو واقع آهي. ھن شھر کي سسئي۽ پنھون جي قصي جي ڪري ادب ۾ ھڪ مقام حاصل آهي ڇوته پنھون جو تعلق ھن علائقي سان ھيو. پنھون جي قلعي جي آثارن جي ھن شھر ڀرسان موجودگيءَ جو پڻ ذڪر ٿيندو آهي. بلوچي ادب جي ھڪ وڏي شاعر عطا شاد جو تعلق پڻ ھن شھر سان آھي جيڪو نہ رڳو بلوچي ٻولي پر اردو جو به شاعر ھيو. تاريخ 12هين صديءَ ۾ تربت ۽ ان جي ڀرپاسي وارن علائقن سميت ايراني مڪران تي شهزادي پنهون (مير دوستين)، سندس پيءُ ۽ سندس چاچن، شهزادي عالي خان ۽ شهزادي خوسگ خان، جي حڪمراني هئي. بعد ۾، لڳ ڀڳ 400 سال اڳ تربت تي گچڪي قبيلن ۽ مڪران جي بليدي قبيلي جي حڪمراني رهي. ان کان پوءِ تربت مڪران رياست جو صدر مقام بڻيو ۽ مڪران جو نواب تربت ڀرسان شاهي تمپ ۾ رهندو هو. مڪران رياست جي خاتمي کان پوءِ به تربت شهر ڊويزن جو صدر مقام رهيو. تربت جي معنيٰ ”عاشقن جي جاءِ يا سرزمين“ آهي. جائزو شهر بلوچستان صوبي جي ڏاکڻي حصي ۾، ڪيچ نديءَ جي کاٻي ڪناري تي واقع آهي، جيڪا دشت نديءَ جي هڪ ڀرتي ندي آهي. ان جي اتر ۽ اوڀر ۾ مڪران جبلن جو سلسلو پکڙيل آهي، جيڪو ڏکڻ طرف سامونڊي ڪناري جي ميداني علائقن ڏانهن هيٺ لهي ٿو. شهر پنهنجي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ پوکجندڙ کجورن جي پيداوار لاءِ مشهور آهي ۽ هتي کجورن جي پراسيسنگ جو هڪ ڪارخانو پڻ آهي. هن علائقي ۾ جوئر، جَوَ، ڪڻڪ ۽ چانور پڻ پيدا ٿين ٿا. شهر کي بلوچ لوڪ داستانن ۽ ادب ۾ هڪ خاص حيثيت حاصل آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ هيءُ سسئي پنهون جي عشقيه داستان جي هيرو پنهون جو وطن آهي. پنهون جي قلعي جا آثار اڄ به تربت ۾ ڏسي سگهجن ٿا. هي شهر بلوچستان جي اهم ترين شهرن مان هڪ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهم بندرگاهه گوادر شهر کان 180 ڪلوميٽر پري واقع آهي. گوادر هڪ شاهراهه وسيلي تربت سان ڳنڍيل آهي، جنهن کي تازو سي پيڪ منصوبي تحت تعمير ۽ بهتر ڪيو ويو آهي. تربت ۾ هڪ بين الاقوامي هوائي اڏو آهي، جتان نار وارين رياستن عمان، گڏيل عرب امارات ۽ قطر ڏانهن ڪيتريون ئي اڏامون هلن ٿيون. جيتوڻيڪ شهر سامونڊي ڪناري تي واقع نه آهي، تنهن هوندي به هتي پاڪستان بحري فوج جو هڪ نئون تعمير ٿيل بيس ڪيمپ آهي، جنهن کي مستقبل ۾ ڪراچيءَ جي سهائتا ڪندڙ هڪ وڏي هوائي اڏي ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ وڌايو پيو وڃي. تربت پنهنجي انتهائي ڏاکڻي پاسي پسني جي سامونڊي شهر سان ڳنڍيل آهي، جيڪو انتظامي طور گوادر ضلعي ۾ شامل آهي. شهر ۾ ڪيترائي تعليمي ادارا آهن، جن ۾ تربت يونيورسٽي، مڪران ميڊيڪل ڪاليج ۽ بلوچستان يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي جو تربت ڪيمپس شامل آهن. آباديءَ جا انگ اکر 2023ع جي آدمشماريءَ موجب، تربت جي آبادي 268,625 هئي. ٻوليون آبهوا تربت ڏکڻ ايشيا جي گرم ترين شهرن مان هڪ آهي ۽ دنيا جي چوٿين گرم ترين هنڌ طور ڳڻيو وڃي ٿو، جتي گرمي پد 53.5 ڊگري سينٽي گريڊ تائين رڪارڊ ڪيو ويو آهي. 28 مئي 2017ع تي گرمي پد 128.7 ڊگري فارن هائيٽ (53.7 ڊگري سينٽي گريڊ، جنهن ۾ 0.4 ڊگري جي گهٽ وڌائيءَ جي گنجائش هئي) تائين پهتو، جنهن ڪري عالمي موسمياتي تنظيم موجب، اهو ڌرتيءَ تي رڪارڊ ڪيل چئن سڀ کان وڌيڪ گرمي پدن مان هڪ بڻجي ويو. آمدورفت تربت ۾ بين الاقوامي هوائي اڏو آهي، جتان گوادر، ڪراچي ۽ شارجه، گڏيل عرب امارات، ڏانهن سڌيون اڏامون هلن ٿيون. روڊن جو ڄار تربت کي اتر اوڀر ۾ قلات ۽ ڪوئيٽا، ڏکڻ ۾ گوادر ۽ پسني، اولهه ۾ چابهار ۽ ايرانشهر، ۽ اوڀر ۾ ڪراچي سان ڳنڍي ٿو. چين-پاڪستان اقتصادي راهداري (سي پيڪ) جي حصي طور ايم-8 موٽر وي تعمير هيٺ آهي، پر هن وقت تائين اها تربت کي اهم بندرگاهي شهر گوادر ۽ هوشاب سان ڳنڍي ٿي. مستقبل ۾ تربت کي شاهراهه وسيلي اتر سنڌ سان ڳنڍيو ويندو، جنهن سان قومي آمدورفت جي نظام سان رابطن ۾ واڌ وسيلي علائقي جي معاشي ترقي ممڪن ٿيندي. نومبر 2023ع ۾ پاڪستان سول ايوي ايشن اٿارٽي (سي اي اي) تربت بين الاقوامي هوائي اڏي کي مرڪزي هوائي اڏي جو درجو ڏنو، جنهن کان پوءِ ايئربس اي 320 ۽ بوئنگ 737 جهازن جي آمدورفت جي اجازت ڏني وئي. ان واڌاري کان اڳ رڳو ننڍن جهازن ۽ اي ٽي آر 72 کي لهڻ جي اجازت هئي. هي تربت جي بنيادي ڍانچي جي ترقيءَ ۾ هڪ اهم قدم آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان هوائي ڪمپنين لاءِ تربت کان پاڪستان جي مختلف شهرن ۽ دنيا جي ٻين هنڌن ڏانهن سڌيون اڏامون هلائڻ ممڪن ٿيندو. بين الاقوامي ذريعن موجب، امڪان ظاهر ڪيو ويو ته هن واڌاري کان ٿوري ئي عرصي پوءِ هوائي ڪمپنيون اڏامن جو سلسلو شروع ڪنديون. 2016ع کان تربت ڀرسان پاڪستان بحري فوج جي هڪ وي ايل ايف نشرياتي سهولت موجود آهي، جيڪا پاڻيءَ هيٺ هلندڙ آبدوزن ڏانهن پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿي. ھي شھر روڊ رسٽي ڪوئيٽا، قلات، گوادر، پسني، ڪراچي ۽ ايران جي شھر چابھار ۽ ايرانشھر سان ڳنڍيل آهي. ھن شھر ۾ بين الاقوامي ھوائي اڏو پڻ آهي جتان اڪثر اڏامون ڪراچي، گوادر ۽ شارجہ ڏانهن روانيون ٿينديون آهن. پڻ ڏسو تربت بين الاقوامي هوائي اڏو گوادر گوادر بين الاقوامي هوائي اڏو حوالا