لاڙ ميوزيم ۽ مولوي حاجي احمد ملاح لائبريري

لاڙ ميوزيم ۽ مولوي حاجي احمد ملاح لائبريري هڪ تاريخي عمارت آهي جيڪا بدين، سنڌ، پاڪستان ۾ ڊپٽي ڪمشنر جي آفيس جي سامهون، مکيه ڪراچي روڊ تي واقع آهي. تاريخ هيءَ ٻه ماڙي جي عمارت سال 1980ع ۾ شيخ محمد سومار جي ڪوششن سان قائم ڪئي وئي، جيڪو هڪ تاريخدان، شاعر ۽ اينٿروپالوجسٽ هو، جيڪو هيٺين سنڌ جي علائقن جهڙوڪ بدين، ٽنڊو محمد خان ۽ ٺٽي جي آثارن کي محفوظ ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. ميوزيم کي اڳوڻي وزيراعظم، محمد خان جوڻيجو جي مالي مدد ملي، جنهن پنج لک رپيا عطيو ڪيو ۽ سنڌ جي اڳوڻي گورنر ڪمال الدين اظفر پاران ڏهه لک رپين سان شيخ سومار جي بچاءَ جي ڪوششن ۾ مدد ڪئي. ذخيرو هن ميوزيم ۾ هڪ ڀيرو سنڌ جي ثقافتي ورثي لاءِ اهم نوادرات جو هڪ متنوع مجموعو هو، جنهن ۾ سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب جا برتن، فارسي، عربي ۽ سنڌي ۾ هٿ سان لکيل قرآني نسخا، ۽ مختلف هنڌن جي تاريخي تصويرون شامل آهن. بهرحال، گڏ ڪرڻ تي سمجھوتو ڪيو ويو جڏهن ميوزيم جي جاء کي ٻوڏ دوران امدادي سامان کي ذخيرو ڪرڻ لاء استعمال ڪيو ويو، نتيجي ۾ ڪيترن ئي شين کي نقصان پهتو. ميوزيم ۾ رکيل گهڻا آثار مرحوم محمد سومار شيخ طرفان ضلعي جي مختلف تاريخي ماڳن تان گڏ ڪري عطيو ڪيا ويا هئا۔ هن پنهنجي هن خيال کي عملي جامو پهرائڻ لاءِ ماهرن سان ڊگهيون ويهڪون پڻ ڪيون۔ تنهن هوندي به، نمائش لاءِ رکيل شين کي صحيح عنوان يا فهرست بندي مهيا نه ڪئي وئي آهي۔ تازي تباهه ڪندڙ برساتن دوران، جڏهن ميوزيم جي عمارت کي امدادي ڪئمپ طور استعمال ڪيو ويو، ڪيترائي قيمتي آثار چوري ٿي ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ برسات متاثر ماڻهن کي ساڳئي هال ۾ رهائش ڏني وئي جتي قيمتي نوادرات بنا حفاظت جي رکيل هئا۔ ضلعي انتظاميا ۽ ثقافت کاتي جي اعليٰ عملدارن وچ ۾ خط و ڪتابت ٿيڻ باوجود ميوزيم جي مناسب سنڀال لاءِ خاطرخواهه قدم نه کنيا ويا آهن۔ في الحال ميوزيم وٽ مڪمل وقت جو ڊائريڪٽر مقرر ناهي، ۽ اهو رڳو هڪ ميٽرڪ پاس گائيڊ جي نگراني هيٺ هلي رهيو آهي، جنهن سبب هن قدرتي ۽ ثقافتي ورثي جي تحفظ بابت خدشا ظاهر ڪيا وڃن ٿا۔ عمارت عمارت جي ٻاهرئين حصي ۾ وسيع سائي لان کي وڏي سنگ مرمر جي قدمن سان سجايو ويو آهي، کير جهڙي اڇي ٽائلس سان سينگاريو ويو آهي، جنهن ۾ پيچيده نيوي بليو فلورل ڊيزائن ڏيکاريل آهي. ان جي ابتڙ، عجائب گھر جو اندريون غفلت جي حالت ۾ آهي، جنهن ۾ مٽي ۽ مڪڙي جي جالن سان ڍڪيل نمونا پيا آهن. پڻ ڏسو لياقت نيشنل ميموريل لائبريري حوالا