నీలం నది

నీలం నది (కిషన్‌గంగా నది అని కూడా పిలుస్తారు) భారత ఉపఖండంలోని కాశ్మీర్ ప్రాంతంలో ప్రవహించే ఒక నది. ఇది భారత పరిపాలనలోని కాశ్మీర్లోని గందర్‌బల్ జిల్లాలో ఉద్భవించి, నీలం లోయ గుండా పాకిస్తాన్ పరిపాలనలోని కాశ్మీర్ లోనికి ప్రవేశిస్తుంది. దీని ప్రవాహంలో కొంత భాగం నియంత్రణ రేఖ వెంట సాగి, చివరికి ముజఫ్ఫరాబాద్ నగర సమీపంలో జీలం నదిలో కలుస్తుంది. నది పేరు ఈ నది సంప్రదాయంగా కిషన్‌గంగా నది గా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతదేశంలో ఇప్పటికీ ఈ పేరునే ఉపయోగిస్తారు. 1947లో భారత విభజన అనంతరం, పాకిస్తాన్‌లో ఈ నదికి 1956లో నీలం నది అనే పేరు పెట్టబడింది. పరీవాహక ప్రాంతం కిషన్‌గంగా నది పరీవాహక ప్రాంతాన్ని శారదదేశం అని పిలుస్తారు. ప్రవాహం కిషన్‌గంగా నది సోనమార్గ్ సమీపంలోని కృష్ణసర్ సరస్సు నుండి ఉద్భవిస్తుంది. ఇది మొదట ఉత్తర దిశగా ప్రవహించి, తులైల్ లోయలోని బడోవాబ్ గ్రామం వద్ద ద్రాస్ ప్రాంతం నుండి వచ్చే ఉపనదితో కలుస్తుంది. అనంతరం నది పశ్చిమ దిశగా మళ్లి, నియంత్రణ రేఖకు సమాంతరంగా ప్రవహిస్తుంది. ఈ ప్రయాణంలో అనేక హిమనదీయ ఉపనదులు దీనిలో కలుస్తాయి. గురేజ్ ప్రాంతం వద్ద నియంత్రణ రేఖను దాటి ఆజాద్ కాశ్మీర్ లోనికి ప్రవేశిస్తుంది. తరువాత ఇది మళ్లీ పశ్చిమ దిశగా ప్రవహిస్తూ శారద ప్రాంతాన్ని దాటుతుంది. శారద తర్వాత నది నైరుతి దిశగా తిరిగి, తిత్వాల్ సమీపంలో నియంత్రణ రేఖ వెంట ప్రవహిస్తుంది. అనంతరం తిరిగి వాయువ్య దిశగా మలుపు తిరిగి, విశాలమైన వంపుతో ప్రవహించి చివరికి ముజఫ్ఫరాబాద్ వద్ద జీలం నదిలో సంగమిస్తుంది. ఇటీవల ఈ ప్రాంతం గురించి ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడానికి "గో గురేజ్" అనే ప్రచార కార్యక్రమం ప్రారంభించబడింది. లోయలు కిషన్‌గంగా నది మొత్తం పొడవు సుమారు 245 కిలోమీటర్లు. ఇందులో సుమారు 50 కిలోమీటర్లు భారత పరిపాలనలోని కాశ్మీర్‌లో ప్రవహిస్తుంది. ఈ భాగంలో ఇది మొదట తులైల్ లోయ గుండా, ఆ తరువాత గురేజ్ లోయ గుండా ప్రవహిస్తుంది. మిగిలిన 195 కిలోమీటర్లు పాకిస్తాన్ పరిపాలనలోని కాశ్మీర్‌లో ప్రవహిస్తూ నీలం లోయను దాటుతుంది. నీలం లోయ కాశ్మీర్ ప్రాంతంలోని హిమాలయాల మధ్య ఏర్పడిన ఒక లోయ. ఈ లోయ గుండా నీలం నది ప్రవహిస్తుంది. సస్యశ్యామలంగా, సారవంతంగా ఉండే ఈ లోయ సుమారు 250 కిలోమీటర్ల పొడవు కలిగి ఉంది. ఇది ముజఫ్ఫరాబాద్ నుండి అథ్ముకామ్ వరకు, అక్కడి నుండి తావోబట్ వరకు విస్తరించి ఉంది. ఈ లోయ స్వాత్, చిత్రాల్ వంటి ప్రాంతాల మాదిరిగానే అత్యంత ఆకర్షణీయమైన పర్యాటక ప్రదేశంగా పరిగణించబడుతుంది. అయితే రహదారి సౌకర్యాలు పరిమితంగా ఉండటంతో చాలా కాలం పాటు బయటి ప్రపంచానికి తక్కువగా అందుబాటులో ఉండేది. 2005లో సంభవించిన భూకంపం ఈ ప్రాంతాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. రహదారులు, మార్గాలు శిథిలాలతో నిండిపోవడంతో ఈ ప్రాంతం కొంతకాలం ప్రపంచంతో సంబంధాలు కోల్పోయింది. ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన రహదారి నిర్మాణం కొనసాగుతోంది. నీలం లోయకు రెండు ప్రధాన ప్రవేశ మార్గాలు ఉన్నాయి. ఒకటి ముజఫ్ఫరాబాద్ నుండి వెళ్లే నీలం రహదారి , మరొకటి కాగాన్ లోయ ద్వారా వెళ్లే జల్ఖాద్ రహదారి . సాధారణంగా ముజఫ్ఫరాబాద్ తర్వాత ప్రారంభమయ్యే ప్రాంతాన్ని నీలం లోయగా పరిగణిస్తారు. అయితే పరిపాలనా విభజన ప్రకారం ముజఫ్ఫరాబాద్ నుండి చెల్హానా వరకు ఉన్న ప్రాంతాన్ని కోట్లా లోయగా పిలుస్తారు. నీలం జిల్లా చెల్హానా నుండి ప్రారంభమై తావోబట్ వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. పర్యావరణ పునరుజ్జీవనం చేపల జాతులు నీలం నదిలో అనేక రకాల చేపలు సమృద్ధిగా కనిపిస్తాయి. ఈ నది దాదాపు మొత్తం నియంత్రణ రేఖ వెంట ప్రవహిస్తుంది. కాశ్మీర్ వివాదం కారణంగా ఈ ప్రాంత ప్రజలలో అస్థిరత భావన ఏర్పడటంతో, వారిలో చాలామంది సురక్షిత ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లారు. దీని ఫలితంగా నది ఒడ్డున జనసాంద్రత తక్కువగా ఉండి, చేపల పెరుగుదలకు అనుకూలమైన సహజ పరిస్థితులు కొనసాగుతున్నాయి. నీలం నదిలో కనిపించే ప్రసిద్ధ చేపల జాతులు: బ్రౌన్ ట్రౌట్ (Salmo trutta) రెయిన్‌బో ట్రౌట్ (Oncorhynchus mykiss) స్నో ట్రౌట్ (Schizothorax plagiostomus) షుద్‌గుర్న్ (Shuddgurn) అన్యూర్ (Anyour) ఆనకట్టలు భారతదేశంలోని కిషన్‌గంగా ఆనకట్ట భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన జమ్మూ, కాశ్మీర్లో 330 మెగావాట్ల సామర్థ్యం గల కిషన్‌గంగా జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు నిర్మాణ పనులు, పద్దెనిమిది సంవత్సరాల పాటు నిలిచిపోయిన తరువాత, మళ్లీ ప్రారంభమయ్యాయి. తాజాగా ఈ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు నిర్మాణ బాధ్యతలను హిందుస్తాన్ కన్‌స్ట్రక్షన్ కంపెనీ (HCC)కి అప్పగించారు. దీనిని ఏడు సంవత్సరాల్లో పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. 330 మెగావాట్ల కిషన్‌గంగా జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులో భాగంగా కిషన్‌గంగా నదిపై ఆనకట్ట నిర్మించబడుతోంది. ప్రతిపాదిత 37 మీటర్ల ఎత్తు గల జలాశయం కారణంగా గురేజ్ లోయలోని కొన్ని ప్రాంతాలు మునిగిపోతాయి. ఈ ప్రాజెక్టు కింద కిషన్‌గంగా నది జలాలను పర్వతాల గుండా తవ్విన 24 కిలోమీటర్ల పొడవైన సొరంగ మార్గం ద్వారా బండిపోరాకు మళ్లిస్తారు. అక్కడి నుంచి ఆ నీరు వులర్ సరస్సులోకి, తరువాత జీలం నదిలోకి చేరుతుంది. పాకిస్తాన్‌లో నీలం–జీలం ఆనకట్ట ఇదే విధంగా పాకిస్తాన్ 969 మెగావాట్ల సామర్థ్యం గల నీలం–జీలం జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టును నిర్మిస్తోంది. ఈ ప్రాజెక్టు నిర్మాణ బాధ్యతలను ఒక చైనా సంస్థల కన్సార్టియంకు అప్పగించింది. భారతదేశం నిర్మిస్తున్న కిషన్‌గంగా ఆనకట్ట ప్రాజెక్టు సింధు జలాల ఒప్పందం ను ఉల్లంఘిస్తుందని పాకిస్తాన్ ఆరోపించింది. ఈ వివాదంపై పాకిస్తాన్ భారతదేశంపై అధికారిక మధ్యవర్తిత్వ ప్రక్రియను కూడా ప్రారంభించింది. మతపరమైన ప్రాధాన్యం కృష్ణసర్ సరస్సు, శారదా పీఠం కిషన్‌గంగా నది తీరంలోని ముఖ్యమైన హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు. ప్రతి సంవత్సరం హిందూ భక్తులు ఈ ప్రాంతాలకు యాత్రలు నిర్వహిస్తారు. ప్రాచీన కాలంలో శారదా పీఠం భారత ఉపఖండంలోని ప్రముఖ విద్యా కేంద్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది నాలందా, తక్షశిల వంటి విద్యా కేంద్రాలతో సమానమైన ప్రాధాన్యం కలిగి ఉండేది. కాశ్మీరీ భాషకు సంప్రదాయంగా ఉపయోగించిన శారద లిపి పేరు, శారదా పీఠంలోని ప్రధాన దేవత అయిన శారదాదేవి గౌరవార్థం ఏర్పడింది. శారదా పీఠం కాశ్మీరీ పండితుల అత్యంత పవిత్రమైన తీర్థక్షేత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. 2005లో సంభవించిన 2005 కాశ్మీర్ భూకంపంలో శారదా పీఠం ఆలయం దెబ్బతింది. అనంతరం పాకిస్తాన్ సుప్రీంకోర్టు ఆ ఆలయాన్ని సంరక్షించాలని, అలాగే ఆ ప్రాంతంలోని దేవాలయాలు, గురుద్వారాలను గుర్తించి పునరుద్ధరించాలని ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది. భారతదేశంలోని హిందూ యాత్రికులకు పాకిస్తాన్ పరిపాలనలోని కాశ్మీర్‌లో ఉన్న శారదా పీఠాన్ని సందర్శించేందుకు ప్రత్యేక కారిడార్‌ను ప్రారంభించాలని "సేవ్ శారదా కమిటీ" అనే సంస్థ చాలా కాలంగా డిమాండ్ చేస్తోంది. ఇవి కూడా చూడండి కరెన్ గ్రామం మూలాలు బాహ్య లింకులు ఓపెన్‌స్ట్రీట్‌మ్యాప్‌లో నీలం నది ప్రవాహ మార్గం: భాగం 1 భాగం 2 భాగం 3 భాగం 4 భాగం 5 భాగం 6 నీలం లోయ (ఆర్కైవ్ చేసిన వెబ్‌సైట్) నీలం లోయ అధికారిక వెబ్‌సైట్