ხაფლუს სასახლე

ხაფლუს სასახლე (ურდუ تھوقسی کھر) ასევე ცნობილია, როგორც იაბგო ხარი — ძველი ციხე და სასახლე მდებარეობს ქალაქ ხაფლუში, გილგიტ-ბალტისტანი, პაკისტანი. სასახლე, რომელიც წარმოადგენს არქიტექტურული მემკვიდრეობის ძეგლად და მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობად, ააგეს XIX საუკუნის შუა ხანებში, რათა შეეცვალა ახლომდებარე ადრინდელი პერიოდით დათარიღებული ციხესიმაგრე. ის ხაფლუს რაჯას სამეფო რეზიდენცია იყო. 2005 წლიდან 2011 წლამდე ხაფლუს სასახლეში ჩატარდა აღდგენითი სამუშაოები, რომელსაც ახორციელებდა აღა ხანის კულტურის ტრესტი აღა ხანის ისტორიული ქალაქების პროგრამის ფარგლებში. სასახლეში ამჟამად განთავსებულია სასტუმრო, რომელსაც მართავს Serena Hotels და მუზეუმი, რომელიც ასახავს ბალტისტანის ისტორიასა და კულტურას. მდებარეობა ქალაქი ხაფლუ მდებარეობს ბალტისტანის აღმოსავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 2 600 მეტრის სიმაღლეზე და წარმოადგენს განჩეს რაიონის ადმინისტრაციულ დედაქალაქს. ქალაქი მდებარეობს მდინარე შიოკზე, რომელიც მდინარე ინდის შენაკადია, მასზე გადის უძველესი სავაჭრო გზა ლადახისკენ. ხაფლუს სასახლე მდებარეობს ქალაქ ხაფლუს ჩრდილოეთით და მდინარე შიოკის სამხრეთით, ყარაყორუმის მთების წინ. სასახლის უკან, ხეობაში არსებული ბილიკი მიჰყვება გზას სოფელ ფარისკენ, რომელიც სკარდუს რაიონში მდებარეობს. ისტორია ხაფლუს სასახლე ააგეს 1840 წელს ხაფლუს მეფის იაბგოს დაულათ ალი ხანის მიერ, მას შემდეგ რაც ქაშმირის დოგრებმა, რომლებმაც რეგიონი დაიპყრეს, გადაწყვიტეს მთავრობის ადგილმდებარეობა ძველი ციხიდან გადაეტანათ. სასახლის ადგილი შეირჩა შემდეგი გზით: დიდი ქვა გადმოაგდეს ახლომდებარე კლდიდან და სადაც გაჩერდა, დოქსაის სოფელში, იქ ააგეს სასახლეც. ადრინდელი ციხესიმაგრე მდებარეობდა ახლანდელი სასახლის ადგილთან ახლოს. ხაფლუს სასახლე გადააკეთეს ციხედ და სამეფო რეზიდენციად. ჯეინ ე. დუნკანის გადმოცემით, ხაფლუს მოსახლეობა ცხოვრობდა ამ ციხის შიგნით და მათ არ ჰქონდათ უფლება აეშენებინათ სახლები მის გარეთ. მას შემდეგ, რაც ქაშმირის მაჰარაჯამ რეგიონზე კონტროლი აიღო, ეს ტრადიცია შეიცვალა, რამაც ადგილობრივ მეფეებს შორის მტრობის დასასრული გამოიწვია. 1590-იან წლებში, წყლისა და სხვა რესურსების მიწოდების შეწყვეტით ხაფლუს ძველი ციხე დაიპყრო მაკპონის დინასტიის მმართველმა, ბალტისტანის მეფემ მურად ხანმა. მურადის ჯარმა ციხეს სამი თვის განმავლობაში ალყა შემოარტყა, რის შედეგადაც ხაფლუს იაბგოს დინასტიის 62-ე მმართველი, რაჰიმ ხანი, დანებდა. ციხე კვლავ დაეცა და დამპყრობლების ხელში გადავიდა 1660-იან და 1674 წლებში. 1972 წელს იაბგოს შთამომავლები ციხეში ცხოვრებას კვლავ აგრძელებდნენ მათი სამეფოს გაუქმების მიუხედავად. ხაფლუს უკანასკნელი მმართველი, რომელიც ამ სახლში ცხოვრობდა, იყო მეფე ფათაჰ ალი ხანი, რომელიც გარდაიცვალა 1983 წელს. მისი შვილი, მეფე ზაქრია, გარდაიცვალა 2020 წელს. არქიტექტურა სასახლე ააგეს ქაშმირისა და ბალტის ხელოსნების დახმარებით. სასახლის სტრუქტურას, რომელიც მრავალი რეგიონის საზღვარზე მდებარეობს, ახასიათებს ტიბეტური, ქაშმირული, ლადაქის, ბალტის და შუა აზიური სტილის გავლენა. სასახლეს ოთხი სართული აქვს და აგებულია ხის, ტალახის აგურებით, თიხისა და ნიადაგის დუღაბის გამოყენებით. სასახლის შესასვლელთან აღმართულია ამოჭრილი ხის კარი, რომელიც იაბგოს მეფე ჰათიმ ხანმა სკარდუს ციხიდან წამოიღო ბალტისტანის უმეტესი ტერიტორიის დაპყრობის შემდეგ. მთავარი კარის შემდგომი კორიდორი, სადაც ადრე საცხენოსნო ადგილი იყო, სასახლის წინა ეზოში გადის. ეს ეზო ზეიმების დროს მუსიკალური ბენდის გამოსვლის ადგილი იყო, იაბგოს მეფეების მმართველობის პერიოდში. სასახლის ხის ჭერი დამუშავებულია ნაჭრებითა და საღებავებით, ლურსმნის გამოყენების გარეშე. ზედა სართულზე მდებარე დარბაზი, რომელიც გამოიყენებოდა დასასვენებლად, გადაჰყურებს ყარაყორუმის ქედს და სასახლის გარშემო გაზონებს. სასახლის სხვა ღირსშესანიშნავი ოთახებია სამეფო შეხვედრების ოთახი, სამეფო აივანი, პრინცესას გასახდელი ოთახი და დედოფლის ოთახი. სასახლის განახლების შემდეგ, საცხოვრებელი სივრცის ნაწილი სასტუმროდ გამოიყენება, რომელსაც მართავს Serena Hotels და დასაქმებულია ადგილობრივი ოჯახის 35 წარმომადგენელი. სასტუმროს 21 ოთახი აქვს, რომელთაგანაც ექვსი თავად სასახლის შენობაში მდებარეობს. მისი შემოსავლების 70 % ხაფლუს რეგიონის განვითარებას ხმარდება, ხოლო სხვა ნაწილი მუზეუმის ფუნქციას ასრულებს. რესტავრაცია ხაფლუს სასახლე ბალტისტანის მეორე ციხეა, რომელიც აღადგინა აღა ხანის კულტურის ფონდმა. რესტავრაციის პროცესი დაიწყო 2005 წელს და დასრულდა 2011 წელს. პროექტი დაფინანსდა ნორვეგიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ, ისლამაბადში მათი საელჩოს მეშვეობით. USAID-მა ბალტის კულტურის საგამოფენო ცენტრის შექმნას ხელი შეუწყო, რომელიც ციხის ფართობის ორ მესამედს იკავებს. რესტავრაცია ადგილობრივი საზოგადოების განვითარების მიზნით განხორციელდა, სადაც დასაქმებული იყო 400 ადგილობრივი ოჯახის წარმომადგენელი. სარესტავრაციო ადგილის ტოპოგრაფიული მახასიათებლების გამოკვლევა დაიწყო 2005 წელს სადაც გამოიყენეს ელექტრონული მანძილის საზომი მოწყობილობები. გამოკვლევამ ხელი შეუწყო სასახლის რამდენიმე დანგრეული ნაწილის თავდაპირველი მდგომარეობის დაბრუნებას. სარესტავრაციო პროექტი განხორციელდა ვენეციის ქარტიის სტანდარტების შესაბამისად. რესტავრაციისთვის საჭირო მასალები შეიძინეს 30 მილიონ რუპიად, ხოლო მუშათა ანაზღაურებამ შეადგინა დაახლოებით 25 მილიონი რუპია. ჯილდოები სასახლის სარესტავრაციო სამუშაოები Virgin Holidays-ის მიერ დაფინანსდა, რადგან ამ პროექტმა ადგილობრივ მოსახლეობაზე სოციალური და ეკონომიკური გავლენა მოახდინა. 2012 წელს სასახლემ Virgin Holidays-ის ტურიზმის მნიშვნელოვანი ჯილდო მოიპოვა „სიღარიბის შემცირების“ კატეგორიაში, როგორც საუკეთესო პროექტმა. 2013 წელს სასახლეს მიენიჭა დისტინქციის ჯილდო UNESCO Asia Pacific Heritage Awards-ზე, ინდოეთში ლალ-ჩიმნის კომპლექსთან და ავღანეთში დიდ სერაისთან ერთად. გარდა ამისა, ცნობილი სატელევიზიო სერიალი Dayar-e-Dil გადაღებულია ხაფლუს ციხეში. სქოლიო