Arreo-Caicedo Yusoko aintzira

Arreo-Caicedo Yusoko aintzira Lantaron udalerrian (Arabako mendebaldea) dagoen ur gezako aintzira bat da. Ramsarko hitzarmenaz babestutako tokia da. Aintzirak 13,1 hektarea besterik hartzen ez duen arren, Euskal Herriko urtsuena da, oso sakona baita: 25 metro, tokirik sakonenean. Izena hurbil dituen Arreo eta Caicedo Yuso herrietatik datorkio: Arreo herria aintziratik 1,75 kilometro ipar-ekialdera dago; eta Caicedo Yuso, aintziratik 2,5 kilometro hegoaldera. Euskal Autonomia Erkidegoko aintzira-sistema iraunkor bakarra da. Añanako diapiroaren muturrean dago, hor du jatorria. Arro hidrografiko txiki batean dago kokatuta. Aintzira zenbait akuiferok eta Lago errekak betetzen dute, eta hustubide nagusia Lago erreka bera da. Lago erreka Arreo herritik gertu jaiotzen da, 720 metroko garaieran, eta 2 kilometroko ibilbidea du aintzirara 655 metroko garaieran isuri arte. Aintziratik irtetean, hego-mendebalderantz doa, Fontecha herritik gertu Caicedo errekarekin bat egiten du, eta Caicedo erreka Ebro ibaira doa. Historia Donemiliagako goldean, 1025, Lagus izeneko herria aipatzen da. 2016an, aintziratik gertu dagoen Erdi Aroko herrixka baten aztarnak aurkitu zituzten. Antza denez, herri hustu hori Lagus izenez dokumentatutako antzinako herriari dagokio. (Ikus «Lagos (Arreo-Caicedo Yuso)» artikulua) Arreo-Caicedo Yusoko aintziratik gertu aparkaleku bat eraikitzeko obrak zirela eta, esku hartze arkeologikoa egin zen Aintzirako Andra Mariaren (gaztelaniaz: Nuestra Señora del Lago) ermitaren inguruan. Brontze Aroko etxolen hondakinak aurkitu ziren: zutabeen zuloak, erretenak eta zenbait zeramika zati. X. mendeko etxe baten hondakinak ere aurkitu ziren, eta horiexek dira Lagus herrixka hortxe egon zela erakusten duen lekukotasunik zaharrena. Aspaldian hustu zen herrixka hori 1025. urtean aipatu zen lehenbizikoz, Donemiliagako goldea dokumentuan. Gerardo López de Gereñuk aipatzen du XIX. mendean Lagos izeneko baserria. Indusketa egin eta gero, arkeologia aztarnak dokumentatu ziren. Horietako batzuk finkatu eta interpretatu dira, errazago ulertzeko. Arreo-Caicedo Yusoko aintzirako indusketak Arabako hegoaldeko azken 2.500 urteetako klima eta giza jarduera berreraikitzeko balio izan du, Espainiako Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiaren (CSIC) Pirinioetako Ekologia Institutuaren bitartez. Aurkikuntza horrek lagunduko du Erdi Aroko Anomalia Klimatikoa edo Erdi Aroko Beroaldia izenez ezagutzen den garaian —890. eta 1300. urteen artean— izan ziren tenperatura altu eta idortasun nabarmenari buruzko ikerketak egiten. Landaretza eta fauna Landaredia askotarikoa da. Aintziraren inguruan erkametz (Quercus faginea) eta arteak (Quercus ilex) nagusi dituzten baso mediterranearrak daude. Aintziraren kanpoaldea lezkek eta tifek betetzen dute, baina uretako landareek ordezkatzen dituzte uretan barneratzen garen heinean. Besteak beste, kopeta zuri txikiek, basahateek, txilinportek, uroiloek eta uroilanda handiek egiten dute habia gune horretan; beste espezie batzuk, ordea, negute luzean etorri ohi dira bisitari, hala nola murgilari arrunta eta kopetaduna, zingira berdantza eta istingor arrunta. Quercus generoko basoez gain, inguruan baditu askotariko belarki-laboreak: zerealak, koltza eta abar. Ondorioz, aintziraren inguruneko nekazaritza-jardueren zati batek oso eragin handia izan du ekosisteman; izan ere, gainazaleko arrastatzearen bitartez, aintziraren kubetara jalkinak, ongarriak eta fitosanitarioak iristen ziren. Arazo hori ia erabat konpondu da LIFE Tremedal proiektuari esker. URA Uraren Euskal Agentziak eta Arabako Foru Aldundiak proiektu horretan parte hartu dute. Azken horrek aintziraren inguruko nekazaritza-lursailak erosi ditu, naturalizatzeko. Erreferentziak Kanpo estekak