Montehermoso jauregia

Montehermoso jauregia —izen ofiziala— edo Oihaneder jauregia —etimologia aintzat hartuta, hainbat euskaltzalek darabilten izena— Arabako Gasteiz hiriko Alde Zaharrean dagoen jauregi bat da; zehatzago esanda, hiriko eremu garai eta antzinakoenean dago. Gaur egun kulturagune bat da. Historia 1520-1524 artean Hortuño Ibáñez de Agirreren aginduz Pedro Etxaburu arkitektoak eraiki zuen. Ibáñez de Agirre delakoa Elisabet Katolikoaren testamendu beterazlea eta Joana Gaztelakoa eta Karlos I.a Espainiakoaren kontseilaria izan zen, Maria Eskibel Arratiarekin ezkondua zegoen. Agirretar leinu honek Gipuzkoako Aretxabaleta udalerriko Galartza auzoan zuen jatorria. Gasteizen eraiki zuten aurreneko jauretxeetako bat da. Izena Nafarroako Oihanederra jauregitik datorkio; gero, euskal izen hori gaztelaniara itzuli zioten, Montehermoso. Gasteizko Montehermoso jauregia XVI. mendean egin zuten, 1524ean hain zuzen ere, Ortuño Ibañez de Agirre gortesau ospetsuaren eta haren emazte Maria Eskibel Arratiaren aginduz. Garai batean, apezpikuen egoitza izan zen. Egun, ordea, ezer gutxi geratzen da antzinako eraikin hartatik. Eraikina Eraikinaren egungo fatxadak (XIX. mendean eraiki zuten) bi mailako oinplano angeluzuzena eta hiru solairuko dorreak ditu ertzetan. Gainera, 1997an jauregia eraberritzeko egindako lanen ondorioz, 1895ean eraikitako Gasteizko Ur Biltegi Zaharrarekin lur azpitik bat eginda dago egun. Zaharberritzea Roberto Ercilla arkitektoak egin zuen. Lorategi handiz inguratuta dago eta erabilera publikorako gune ugari ditu. Bi eraikin horien bat-egiteari esker, eraikin historiko bat berreskuratu eta erakusketak zein ekitaldi handiak egiteko Montehermoso Kulturunea jaio zen. Ikastaroak, hitzaldiak, mintegiak eta emanaldiak egiteko aretoak ere baditu. 2014an bertan kokatu zuten Gasteizen euskararen alde lan egiten duen Oihaneder Euskararen Etxea. Iruditegia Erreferentziak Ikus, gainera Soroborda, XIX. mendeko ur-biltegia Donostian Buskando, XIX. mendeko ur-biltegia Donostian Uliako Mintegietako parkea, Soroborda eta Buskando ur-biltegiak bere barruan dauzkan parkea Donostian Mendillorriko ur biltegia, Iruñeko ur-biltegiak, horietako bi 1895etik martxan dabiltzanak Kanpo estekak Montehermoso kulturgunearen webgunea Montehermoso jauregia Euskadi.net webgunean