Asparrena

Asparrena Arabako ipar-ekialdeko ertzeko udalerria da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Gipuzkoaren eta Nafarroa Garaiaren mugakide da, eta 1.646 biztanle ditu. Araia du udalburu, eta udalerriak baditu beste bederatzi herri ere. Izena Udalerriaren izen ofiziala Asparrana izatetik Asparrena izatera igaro zen 1860an. Asparrena izenaren bukaerako –a artikulua da. Hortaz, izena erabiltzean, honakoa da bidea: Asparrena, Asparrenarekin...; baina Asparrenean, Asparreneko, Asparrenetik, Asparrenera... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Asparren maitea, Asparren osoan, gure Asparren hau... Geografia Inguru naturala Arabako Lautadan badago ere, Asparrenak inguru menditsua du, iparraldean Aratz eta Umandiamendiak, hegoaldean Ballo eta hego-ekialdean Legunbe. Hori dela eta, udalerria txangozaleen abiaburu (eta helburu) izan ohi da. Hidrologiari dagokionez, Zirauntza eta Ametzaga ibaiek Asparrena dute sorburu. Mugakideak Asparrenak mugakide ditu Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorra iparraldean, Ziordia (Nafarroa Garaia) ekialdean, Entzia-Iturrietako Partzuergoa hegoaldean, eta Zalduondo eta Donemiliaga mendebaldean. Historia Asparreneko udalerria Sakanarako pasabide naturalean kokatuta dago, hori historian zehar gune garrantzitsua izan da. Bertatik igarotzen zen Euskal Herriko galtzada erromatar nagusia, Bordele-Astorga, alegia, bai eta Done Jakue bidea ere, Lizarratetik zetorrena. Ekonomia Industrialde garrantzitsua dago Asparrenean, N-1 errepidetik gertu. Bertan ezarrita daude, besteak beste, Nestle izozkiak enpresa (lehengo Helados Miko), Pferd Rüggeberg enpresa (Caballito ezizenaz ezaguna), eta Gasteizko Michelin enpresaren oinarri logistikoa. Banaketa administratiboa Hamar herrik osatzen dute Asparrena udalerria: Albeniz Ametzaga Andoin Araia (udalburua) Arriola Egino Gordoa Ibarguren Ilarduia Urabain Demografia Politika 2023-2027 legegintzaldia Alkateak Hauek izan dira Asparrenako azken alkateak: a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu, Aralarren hautagai bezala. Garraioa Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi: Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian: Bestalde, La Burundesa autobus konpainiak Sakanako herriak elkartzen ditu Gasteiz-Iruñea linearen bidez, eta Asparreneko Ibarguren eta Andoin herrietan du geltokia. Guztira hiru zerbitzu eskaintzen ditu norabide bakoitzean. Linearen ibilbidea honakoa da: Gasteiz - Ilarratza - Argomaiz - Agurain - Munain - San Roman - Ibarguren - Andoin - Olatzagutia - Ziordia - Altsasu - Urdiain - Iturmendi - Bakaiku - Etxarri Aranatz - Arbizu - Lakuntza - Arruazu - Uharte Arakil - Irañeta - Ihabar - Hiriberri - Etxarren - Irurtzun - Eritze - Saratsa - Añezkar - Berriobeiti eta Iruñea Kultura Kirolak Aipatzekoa da Ilarduia eta Eginoko eskalada eskola. Edozein zailtasuneko bideak daude udalerrian, baita hegan egiteko errapelak ere. Jaiak eta ospakizunak Ekainaren 28an: San Petri eguna. Abuztuaren 2. astean: Araiako Umore Antzerkia. Ondasun nabarmenak Eginoko Lezea izeneko haitzuloa, (espainieraz, Cueva de la Lece, tautotoponimoa erabilita, esaten zaio). Barnetik osorik ikusteko eskalada egiteko material egokia beharrezkoa da. Araiako Marutegiko gazteluaren aztarnak —Murutegi eta Morutegi izenez ere ezaguna—-, izen bereko haitzean daudenak, 863 metro inguruko garaieran. San Joan Amamioko baseliza erromanikoa, Albeniz inguruan dagoena. Asparrendar ospetsuak German Landazabal Garagalza (Araia, 1884 - Gaulegay, Argentina, 1953), piano-jotzailea eta musika-konpositorea. Andoni Urrestarazu "Umandi" (Araia, 1902 - Gasteiz, 1993), euskal idazlea. Iñaki Arakama Mendia (Ibarguren, 1951), etakide historikoa. Alberto Lopez de Munain (Gasteiz, 1972), albeniztar txirrindularia. Partzuergoa Asparrena Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorreko kide da. Erreferentziak Ikus, gainera Araba Arabako udalerrien zerrenda Arabako Lautadako Kuadrilla Azparren Entzia-Iturrietako Partzuergoa Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorra Hazparne Kanpo estekak (Gaztelaniaz) Asparreneko Udalaren webgunea. «Asparrena», Eusko Jaurlaritzaren turismo webgunea. (Gaztelaniaz) «Asparrena», Auñamendi Eusko Entziklopedia.