Torreberria

Torreberria, Torreberri edo Arriolakoa, Zumaiako Odieta kalean (Eusebio Gurrutxaga plazan) dagoen dorretxea da. Gaur egun bertan dira Zumaiako Gaztetxea eta erabilera anitzeko gelak. Historia Dorrea Zumaiako berrienetakoa da eta XVI. mendean eraiki zuen Domingo de Etxanizek, Arriola-Etxaniz familiaren sortzaileak. XVII. mendearen hasieran, 1613an, hain zuzen, Manuel de Arriolak birgaitu zuen eta harrezkero da Torreberria. Birgaitzea egiteko Manuelek Pascual Mantzizidor hargin zumaiarrarekin eta Pascual Akertza arotz debarrarekin tratuak egin zituen, 1613ko abenduaren 20an sinatutako kontratuan. 1970 hamarkadan berritzeko eta erabiltzeko asmoa izan zuen Zumaiako Herri Batzokia izeneko elkarteak, baina hori egin baino lehen dorrea erre egin zen. Hortaz, XXI. mendeko lehen hamarkadaren bukaera arte ez zen birgaituta izan, 1993. urtean Zumaiako Udalaren esku geratu eta gero. Eraikinaren ezaugarriak Erakin karratua da, solairuartea eta hiru solairukoa, eta lau isuriko teilazko teilatua du. Mendi magal batean dagoela eta, hegoaldeko fatxada iparraldekoa baino motzagoa da. Eraikitzeko bi harri mota erabili zituzten, izkinetan eta leihoen baoetan hareharrizko harlandua, eta paretetan kareharrizko eta tuparrizko harlangaitza. Jatorrian, lehen solairuko zolaren egurra lehortutako gaztainondozkoa zen, eta bigarren solairukoa ere kalitate onekoa zen, baina ez, nonbait, teilatuaren txillarena eta trenkadetakoa, hori egur zahar eta kalitate exkaxekoa baitzen. Jatorrizko dorretxeak garai hartako ohiko estruktura zeukan. Beheko solairuan egurrezko atea eta haren alboetan leihoak, denak harrizko markoekin. Pisu nagusian, aldiz, armarria balkoi artean, eta hortik gora, leihoak zituen solairua eta teilatua. XXI. mendeko berreskuratze lanak egin baino lehen eraikinaren harriak zenbatu eta esanguratsuenak banan banan erretiratu ziren, geroago eraikin berrian erabili ahal izateko. Berreskuratze lanak bai eraikinari, baita auzoari ere, zerbitzua ematen dien igogailua jartzeko probestu ziren. Berritze lanak Zumaiako Udalak berritze lanak egin eta 2009. urtean bukatu ziren. Lanok eraikinaren hegoaldeko fatxadaren lehen pisuko estruktura baino ez zuten mantendu (atea eta leiho baten banoak), eta beste guztiari itxura berria eman zioten: Iparraldeko fatxadaren erdia goitik beherako beirate bat da. Azken pisuko kanpoko trenkadak hormigoizkoak dira, eta leiho korrituen ilara du. Kantoietan eta leihoen markoetan harlandua mantendu du, baina hormetako harlangaitzaren ordez hareharrizko silarrixka jarri zuten. Ekialdean, eskailerak eta igogailua kokatzeko, egurrez, metalez eta kristalez eraikitako dorre gehigarri bat eraiki zen. Hari plazatxo estali bat erantsi zitzaion. Babesa Euskal Autonomia Erkidegoko Zerrendatutako Kultura Ondasuna da. Gipuzkoako Lurralde Historikoko B motako Balizko Arkeologia Gunea da, eta Ustezko arkeologia-eremuko babes-maila du. Hori dela eta, eraikinaren hormez barruko esparrua gehi 15 metroko ingurua (kanpoen dauden ertzetatik hasita) babestuta dago. 21. zenbakiarekin Zumaiako Arau Subsidiarioen Arkeologia ondarearen katalogoan dago, baita Arau berberen Natura eta eraikuntza historiko-arkitektonikoko ondarearen katalogoan, honetan, baina, 28. zenbakiarekin. Erreferentziak Irudi galeria Kanpo estekak Arriolakoa – Torreberria – Torreberri (1). Peio Etxabe, Zumaia Guka aldizkarian Arriolakoa – Torreberria – Torreberri (eta 2) Peio Etxabe, Zumaia Guka aldizkarian Zumaiko Gaztetxiaren Peertubeko bideokanala