Iturbeandia baserria

Iturbeandia Antzuolako (Gipuzkoa) baserri bat da, Lizarraga auzoko goialdean kokatua, erdi-mailako aldapa batean. Gertu dauzka San Martzial ermita eta Iturbetxikia baserria ere. 2006ko urtarrilaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, monumentu sailkapenarekin. Ezaugarriak Oinplano laukiko eraikina da, 25 m x 25 m, eta bi isurkiko zurezko estalkia du. Bizkarra, Hego-mendebaldeko fatxada nagusiarekiko elkarzuta du. Bi solairu eta ganbara ditu. Fatxada nagusiaren beheko solairua harri-hormaz egina dago, eta ia erdian erdi puntuko bi arku dobelatu ditu. Lehen solairuan, zentratua ez dagoen armarri bat dago, eta bi aldeetara balkoi karelatua, leiho bat eta argizulo bat ditu harlanduz inguratuak. Bizkarra, pinoiaren erdian dagoen harlanduzko zutabe laukizuzen batek eusten du. Pinoi horren bi aldeetara irekita dago. Ipar-mendebaldeko fatxada ia osorik harlanduxka gotikoz egina dago, fatxada nagusiaren ondoan dagoen zati txiki bat izan ezik; zati hau harri-hormazkoa da. Fatxada horretan hiru gezileiho daude. Hego-ekialdeko fatxadaren zati bat harlanduxka gotikoz egina dago, eta beste bat harri-hormaz. Bertan, beheko solairuan, harlanduz inguratutako sei leiho-bao daude. Lehen solairuko eta ganbarako teilatupean zenbait leiho-bao daude. Ipar-mendebaldeko fatxadaren zati handiena ere harlanduxka gotikoz egina dago. Bertan, iparraldeko ganbarara sartzeko atea dago. Beheko solairuko erdian beste sarrera txikiago bat ere agertzen da. Gainera, fatxadan irregularki kokatuta, beste bost leiho txiki ikus daitezke. Iparraldetik, berriz, harlanduzko horma ederra ikus daiteke, XVI. mendekotzat jo daitekeena. Barnealdea Barruan, eraikinaren egitura, atal bakarreko zurezko hamalau zutabek eusten dute. Zutabe hauek, beheko solairuko lurzoruan hasten dira harrizko zapaten gainean. Zutabeen egitura honek, barruko zurajea osatzen duten hainbat habe eta beso mihiztatu eusten ditu. Deskribatutako zonak, baserriaren oinplanoaren bi heren hartzen ditu. Harlanduxka gotikoko horma handi batek, goian deskribatutako zona eta gainerako zona bereizten ditu. Horma hau, oinplanoaren hego-ekialdean dago eta beste aldea hartzen duen etxebizitza-zona babesteko suhesi funtzioa betetzen du. Lehen solairuraino heltzen den beste horma bat, hau ere gotikoa, goian deskribatutakoarekiko elkarzut da, eta zurezko barruko egitura eta oinplanoko hego-mendebaldeko zona banatzen ditu. Zati honetan, XVIII. mendekan datatutako atalondo nagusia dago. Bertatik, hego-ekialdean dagoen etxebizitzako zonara sartzen da, burdina forjatuz egindako ate blindatu bat gurutzatuta. Historia Aspaldikoa da baserri honen aipamena. 1307an dakigu Fortun Perez de Yrtunbe (hala idatzita) bizi omen zela bertan. XVI eta XVII. mendeetan ere Iturbe sendia da bertan bizi dena. Iturbetarrak XVII. mendean zeregin desberdinetan aberastu ziren, eta horren ondorioz inguruko familia aberatsekin ere aukera izan zuten elkartzeko, batez ere ezkontzen ondorioz jasotako ondasunengatik. Horra hor, Hala, aipatutako mende horren hasieran, Juan Martinez de Iturbe eta Maria de Iñurrigarro ezkondu ziren. Mariak eraman zituen ezkontza hartara bere aitak, Andres Martinez de Iñurrigarrok, emandako maiorazgoa (etxea), bi baserri, Bergaran zeuzkaten bost etxe eta aitak eraikitako etxea. Juanek, berriz, Antzuolako Iturbe baserria, Bergarako bi baserri eta beste bi Antzuolakoak, eta hainbat etxe. Ondoren, esandakoa, izandako seme eta alabak aberatsen seme-alabekin izandako ezkontzetatik etorri zen jatorrizko ondasunaren ugalketa. Horrek ekarri zuen hasierako etxea bera ere eraldatzea, aberastea eta handitzea, besteak beste alboko etxeren bat ere erosiz. Kontua da etxeak XVII. mendearen erdi alderako orain ikusten dugun egitura osatzen duela Bidegurutzeta kalean dagoen 22. zenbakidun etxeak. Abizenez Iturbe ziren Gabriel eta Manuel, goi karguak izatera ere iritsi ziren Mejikon (1813). Erreferentziak Ikus, gainera Bidaurre baserria Iriarte Azpikoa baserria Lapatza baserria Kanpo estekak Kultura Ondasun izendapena EHAAn https://irinmodo.blogspot.com