Santo Tomas eliza (Arratzu)

Santo Tomás eliza Arratzuko Eleizalde auzoan dagoen XVI. mendeko eliza bat da, jatorriz pizkundetar estiloko eliza, ondorengo esku-hartzeetan monumentaltasun handiagoa hartu du, baina hasierako nortasuna galdu. Ezaugarriak Kanpoaldean arkupea du, perimetro osoa zeharkatzen duena, baita estribuak eta oinaldean dorrea ere. Hallenkirche edo areto eliza bezala tratatu liteke, altuera berean dituen nabe guztiek ezaugarri hori ematen baitiote, baina azterketa sakonago batek adierazten du 1817an barneko estalkiaren ondoren ezaugarri bereizgarri hau eskuratu ahal izan zuela, bere jatorrizko kontzepzioan falta zena. Edozein modutan ere, barrualdea da tenplu baten gauzarik nabarmenena, 1772an Juan de Iturburuk korua sortu ondoren, oinaldean, harlanduzko lanetan eta zutabe eta arku karpanelen gainean, koloma-artikulazioa toskanar ordenan hasi ahal izan zuena, hamarkada batzuk geroago egina, ganga baidekin eta bao gehiagorekin lotuta. Bere dorrea XVII. mendearen erdialdekoa da, sarrera nagusia bere oinaldean egon zenean arkupe funtzioak beteko zituen gorputz baxu batekin (gaur egun ebanjelio eta epistolar hormetan bi hegal ditu), eta erdi-puntuko hiru arku handi ditu, bere goiko zatia, kanpandorrea, erdi-puntuko baoetan, lau isurialdetan estaltzen den bitartean. Kanpandorrea eta eliza inguratzen duen portikoa XVII. mendekoak dira. Bere altzariak aberastasun handikoak dira eta gehienak barrokoak. Ebanjelioaren nabean Kristo Santuaren erretaula dago, XVII. mendearen lehen erdikoa, zutabe salomondarrekin, gorputz bakarrarekin eta Kristo Gurutziltzatuaren, San Roke eta San Antonen (manierista) irudiekin; 1738ko Arrosarioaren erretaula, titularraren eta San Sebastianen irudiekin, eta Bataio kapera, burdin sare barrokoarekin eta XVII. mendeko pilarekin. Epistolan, San Joseren erretaula dago, Arrosarioarena bezala, baina San Joseren eta San Joan Bataiatzailearen irudiekin; Soledadeko erretaula, Santo Kristoren ildoari jarraituz, titularraren eta San Juan, San Migel eta San Frantziskoren tailekin, biak erromanista berraprobetxatuak eta Pietatearen kapera, berriz ere artaburudun burdin hesi barrokoarekin eta erretaula barrokoarekin. Erretaula nagusiak hiru kale eta zutabe korintoarrak dituen pisu bat ditu, 1813koa. Erabilitako materialen artean azpimarratzekoak dira Ereñoko kareharri gorrizka eta Oiz mendiko hareharria. Elizaren parean dago estilo neoklasikoko abadetze-etxea, 1839 eta 1841 urteen artean eraikia. Historia Eliza Arratzuko udalerria eratu baino lehenagokoa da, eta nahitaezko geralekua zen Santiago de Zenarruzatik Gernikara doan bideko erromesentzat. Jatorrizko kaperak egungoa baino txikiagoa izan behar zuen, izan ere, indusketa arkeologiko berriek Erdi Aroko galtzadak gaur egungo bolumen arkitektonikoaren barrualderaino jarraitzen duela egiaztatu dute. Tenpluaren jatorria ez dago argi, adituak ez dira ados jartzen. Batzuk XII. mendekoa dela diote eta beste batzuk XIII. mendekoa. Iturrizaren arabera, Arratzuko Santo Tomas Apostoluaren parrokia XII. mendekoa da. 1095 eta 1179 artean, jaun laikoek beste eliza batzuk ere eraiki zituzten, hala nola Foruko San Martin, Kortezubiko Santiago edo Gautegiz Arteagako Santa Maria. Labayruk, bere aldetik, XIII. mendetik Arratzuko elizak Santo Tomas apostoluari eskainitako parrokia zuela dio, eta 1530ean berreraikia izan zela proposatzen du. Parrokiako patronatua hiru laurden Arteagako etxeari eta laurdena Mezeta etxeari zegokien arren, bere jurisdikzio eklesiastikoa zibila baino zabalagoa zen, Ajangizko kontzejuko zenbait etxe eta Gautegiz-Arteaga eta Mendata udalerrietako beste batzuen mesedetan. Ondarea Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da. Argazki galeria Erreferentziak Kanpo estekak