Arrolako oppiduma

Arrola edo Maruelezako oppiduma (gaur egun, ofizialki, Arrolako oppiduma) Arrola mendian dagoen Burdin Aroko oppidum edo herri gotortua da. Haren arrastoak aztarnategi arkeologikoa osatzen dute. Nabarniz, Arratzu eta Mendata artean kokaturik, aztarnategiak 19 ha ditu, eta ez da haren nekropolia aurkitu. II. Burdin Aroan eta erromatartze hasieran bizi izan zen hor jendea. Ezaugarriak eta kronologia Itsas mailaren gainetik 535m-ra dago. Harresia, 6 m-ko batez besteko altuera duena, lurrez eta harrizko estalduraz eraikita dago, eta malda handia du barrutiaren kanpoalderantz. Hiru sarbide ditu: hegoaldean, iparraldean eta ipar-mendebaldean. Ipar-mendebaldekoa da orain arte hobeto ikertu dena, korridore formako ate bat da. Atetik kanpoaldera dagoen horma, harresiarekiko paraleloan gainjarrita dago, eta bi babes-mihise horien artean, barnealdekoa eta kanpoaldekoa, korridore bat sortzen da. Defentsa sistema eraginkorra da: korridore horretatik igaro beharko lirateke etsaiak sartu ahal izateko, eta horrela eta herriaren defentsarien armen aurrean babes gabe geratuko ziren. Aurkitutako egiturazko eta zeramikazko hondarren arabera, gertuko beste kastroen antzeko bilakaera kultural eta kronologikoa gertatu zen: Hasieran II. Burdin Aroko etapa bereizgarria izan zuten (III. mendetik I. mendera), zeramika zeltiberiarraren arrastoekin, eta ondoren etapa horri horizonte erromanizatzaile goiztiar bat jarraitu zion (K.o. I. m). Denboraldi horretan, Arrolako talaiatik antolatu zen Urdaibaiko eguneroko bizitza. K.a. II-I mendeetan herriaren harresiak berreraiki zituzten eta bizitzeko eremuan handitu zuten. Bestalde, Arrola mediaren parean, baina bailaren bestaldean, erromatarrek kanpalekua ezarri zuten, Ilunzar. Ingurune geografiko-kulturala Arrolako herri harresitutik 800 bat metrora, Gastiburu aztarnategia dago, santutegi funtzioa izan zezakeena. Aztarnategiaren musealizatzea 2000. urtetik, Bizkaiko Foru Aldundia barrutiaren bistako egiturak berreskuratzeko kanpainak egin ditu eta bisita gidatuak antolatzen ditu. 2014ean, Arratzun, Arrolagune izeneko Interpretazio Zentroa zabaldu zen. Erreferentziak Ikus, gainera Euskal Herriko gaztelu zaharren zerrenda Euskal Herria erromatarren garaian Kanpo estekak ARROLAGUNE, Center interpretación du Oppidum Arrola.