Begoñako hilerria

Begoñako hilerria Begoñako errepublika izan zen udalerriaren hilerria da. Begoñako errepublika izan zenaren lekuko garrantzitsuenetako bat da. 1813an zabaldu zuten, hildakoak elizetatik kanpo lurperatzera behartu zutenean. Bilboko hilerri zaharrena zen 1943an lurperatu zuten azken hildakoa lurpeko hobietan eta 2003an panteoietan. 2006an itxi zuten. Begoña eta Bilboren bilakaeraren, garapenaren, hazkundearen eta historiaren lekuko zehatza izan da kanposantu hau. Izan ere, bere ibilbide osoan zehar, bere hobi eta panteoietan, Begoñako eta Bilboko ehunka pertsonen gorpuak jaso zituen. Eta oso une konplexuetan ere aktibo egon zen, Bigarren Errepublikan edo Gerra Zibilean, adibidez. 2021ean 'Begoñako Argia' izena duen proiektua martxa jarri zen, Begoñako hilerria kendu eta parke bat egiteko. Parkea sortu aurretik, ordea, bertako hezurrak atera, aztertu eta sailkatuko ditu Aranzadi zientzia elkarteak. Hilerriko gainerako elementuak ere aztertuko dituzte arkeologia, biologia eta antropologiaren ikuspuntuetatik. Proiektua 2022ko abuztuan bukatu zen 4.700 gorpu lurpetik atera ostean. Aranzadiko historialariek erakundeetako artxiboak aztertu zituzten. 1936ko gerran hil eta Begoñan lurperatutako 40 lagunen zerrenda osatu zuten; gehienak, 1937an hilak. Anartz Ormaza arkitekto eta Aranzadiko kidea da proiektuaren koordinatzailea. Garai bakoitzean hilobietan zer eratako harriak erabili ziren ere aztertu nahi zuten, Laura Damas EHUko Geologia Fakultateko ikertzailearen zuzendaritzapean. Bestalde, zalantzak azaldu ziren hilerriko txoko batean hamabi gorpu aurkitu zituztenean. Aranzadiko ikertzaileek hasieran ez zekiten zein zen gorpu haien jatorria, ez baitziruditen gerran hildakoak. Baina geroxeago, Esteban Kadarsoren laguntzarekin, argitu zuten Justibasoko ermitatik ekarritakoak zirela, 1941ean, tuberkulosi-epidemia betean ermita hori eraitsi behar izan zuten Santa Marinako ospitaletik gertu beste pabiloi berri bat eraikitzeko. Memoria Historikoaren arloan duen balioaz gain, hilerrian interes handiko multzo bat dago XIX. mendearen amaierako eta XX. mendeko hilobi-arkitektura aztertzeko. Izan ere, Vicente Larrea, Emilio Amann edo Jose Maria Basterra bezalako arkitekto eta artista espezializatuek diseinatutako panteoiak dokumentatzen dira, kapera, hezurtegia eta beste eraikuntza batzuez gain. Erreferentziak Kanpo estekak