Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Iruraiz-Gauna)

Andre Mariaren Jasokundearen eliza Iruraiz-Gaunako Alaitza herrian dagoen eraikin erlijiosoa da. Ezaguna da bere margo gorriengatik, Erdi Aroko nobleziaren pasarteak kontatzen dituena. 1994ko uztailaren 26an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, monumentu sailkapenarekin. Ezaugarriak Elizaren egiturarik gehiena erromanikoa da, XII. mendekoa. Planta errektangularra du eta presbiterioa zati karratu batek eta abside semizirkularrak osatzen dute. Geroago, beste nabe bat erantsi zitzaion. Ertaroko elementu arkitektonikoak gordetzen dira bertan: puntadun arkua duten bi portada arkibolta eta baketoi eta guzti, abside semizirkularra, kaneak, horno eta kainoi-gangak arku fajonekin. Margoak Barnealdean elizak bitxiak dauzka absidearen sabaian. Bertan, gerlariak, peregrinoak eta animaliak ageri dira. Analisi batzuek margoak XIV. mendean kokatu zituzten, Eduardo Woodstock-ekoa printze ingelesa (Printze Beltza) Euskal Herrian izan zeneko garaikoa izango zen (Naiarako guduan parte hartu zuen), eta bere gerlariak izango ziren egileak. Isabel Mellén eta Gorka López de Munain historialarien iritziz, gerlari ingeles margogileen teoriak ez du funtsik eta are gehiago, margoen ezaugarri fisikoek margoketa elizaren sorreran kokatzen dute, XII. mendean beraz, Printze Beltzaren garaia baino askoz lehenago. Genero sinbolismoa Mellén eta Lopez de Munaien iritziz, margoen sinbolismoa ez da erlijiosoa, zibila baizik, kapera pribatu gisa hura eraiki zuen familia noblearen ospeari lotutakoa. Genero berdintasunari begiratuta, Alaitza elizako margoetan erditzen ari den emakumearen trataerak erakusten du historia erregistroetan egin den emakumeareen ezkutaketa: emakumearen irudia beste edozein gauza balitz bezala identifikatu da bere presentziaren azalpena saihesteko. Elizaren ezkerreko paretan marraztuta dagoen pertsonaia buruz behera ikusten badugu jaiotzen ari den umearen aurpegia ere ikusteaz gain, garaiko emakumeek janzten zuten bezalako burugainekoa du eta jaiotzen ari den umearen azpian konketa bat du, erditzeetan ohiko tresna zena. Hala ere, “Las pinturas del templo de Alaiza” artikuluan pertsonaia hau deabrua balitz bezala identifikatzen da. Eta “Gaceo y Alaiza, pinturas murales góticas” liburuan, are gehiago, zakila erakusten duen exhibizionista balitz bezala. Iruditegia Erreferentziak Ikus, gainera Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda Erromanikoa Euskal Herrian Kanpo estekak Kultura Ondasun izendapena EHAAn Bisita birtuala