Iruraiz-Gauna

Iruraiz-Gauna Arabako ekialdeko udalerri bat da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Gasteiztik 19 bat kilometro ekialdera dago. Aski azalera handia du (47,13 km2), eta, udalerriak izan duen historia dela kausa, oso lurralde-egituratze konplexua eta zatitua dauka; Euskal Herriko udalerririk zatikatuena da. Geografia Ingurune naturala 638 metroko garaieran kokatzen da, Entziako mendilerroaren pean. Udalerri mugakideak Iparraldean: Barrundia. Hegoaldean: Arraia-Maeztu. Ekialdean: Agurain. Mendebaldean: Dulantzi, Donemiliaga eta Gasteiz. Historia Uste da 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean aipatzen den Hiraszaeza geroago Iruraiz izenarekin ezagutuko zen barrutiaren izenaren aldaera zaharra dela. Dokumentu berean Garonna aldaera ikusten da, eta geroago, abizenetan-eta, (juan gaona, sancho gaona (1390)), noiz edo noiz Gaona, baina gehienetan egungo Gauna aldaerarekin dokumentatua. XIII. mendearen inguruan sortu zuten Iruraizko Ermandadea, baina gaur egun arte iraun duen agiririk zaharrena 1502ekoa da. Ermandadea hiru udalerrik osatzen zuten, Dulantzik, Burguk eta Iruraizek berak. Udaletxea Azilun eraiki zuten 1779an, eta 1967ko otsailaren 5ean gaur egungo udalerria osatu zuten, Iruraiz eta Gauna udalerri ohiek bat egin zutenean. Gauna eta Erentxun izan ezik beste herri guztiak Iruraiz udalerri zaharrean zeuden. Horregatik guztiagatik du izaera oso zatitua Iruraiz-Gaunak. Gaur egun, gainera, barrendegi txiki bat ere badauka Gasteiz udalerriaren barnean, 50 bat hektareakoa, Aberasturiren hego-ekialdean. Banaketa administratiboa Hamaika herrik osatzen dute Iruraiz-Gauna udalerria: Alaitza Arrieta Azilu (herriburua) Erentxun Ezkerekotxa Gauna Gazeo Gereñu Jauregi Langarika Trokoniz Demografia XX. mendearen bigarren erdialdean biztanlek galdu bazituen ere, XXI. mendearen lehen hamarkadan populazio berria iritsi zen udalerrira. Politika 2023-2027 legegintzaldia Alkateak Hauek izan dira Iruraiz-Gaunako azken alkateak: a 2022ko Uztailean Susana Diaz de Arcaya Cubillo alkatea zendu zen. Garraioa Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi: Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 3 linea ditu udalerrian: Kultura Jaiak Ekainaren 24an, San Juan eguna ospatzen da Azilun, herri-bazkaria eginez. Ondasun nabarmenak Gaunako San Bitor baseliza. San Martin Tourskoaren eliza, Gazeon. Andre Mariaren Jasokundearen eliza, Alaitzan. Argazki galeria Herriak: Ondarea: Erreferentziak Ikus, gainera Araba Arabako udalerrien zerrenda Arabako Lautadako kuadrilla Kanpo estekak Iruraiz-Gaunako Udalaren webgunea (Gaztelaniaz) Iruraiz-Gauna Auñamendi entziklopedian