San Nikolas (uhartea)

San Nikolas —azken urteetan Garraitz ere deitua— Bizkaiko itsasgorako uharte bat da. Lekeitioko herriaren aurrean eta Lea ibaiaren ondoan dago, eta 6,5 hektarea ditu. Uhartea eta Isuntzako hondartza batzen dituen kai txiki bat dago (Lazunarri edo "malekoia"), baina itsasbehera denean bakarrik da erabilgarri. Itsasgorako uhartea denez, itsasbeheran oinez uharteraino joan daiteke Mendexako Karraspio hondartzatik, uhartea tonbolo bihurturik. San Nikolas uhartearen higadura saihestearren, pinuak landatu zituzten. Lekeitioko udalerrian izurrite larriak zeudenean, gaixoak uhartera eramaten zituzten, gainerako bizilagunak ez kutsatzeko. Izena Bertakoek San Nikolas edo, besterik gabe, islia («uhartea») izenak darabiltzate. Hala ere, historialari baten interpretaziotik abiatuta, azken urteetan asko zabaldu da tradiziorik ez duen Garraitz izena. Historia 1549koak dira uharteko eraikin batzuei buruzko lehenengo aipamen historikoak. Eraikin horiek baseliza modukoak ziren. 1578ko izurrite batek herria jo zuen 9 hilabetez, eta gaixoak uhartera eraman zituzten, lazaretotzat. Urte batzuk geroago, Aita Solagurenek sortu zuen frantziskotar errekoletoen komentua, eta 1617an lehendabiziko meza egin zuten. Komentuaren alboan txiroentzako eta erromesentzako ospitale txiki bat ere egon zen. Hala ere, 1650ean fraideek azkenean alde egin zuten handik, ur ezagatik eta eguraldi-faktoreengatik. Nikolas deunaren irudia eraman zuten San Joanen baselizara, gaur egungo olatu-hormaren gainaldean. 1795ean suntsitu zuten Konbentzio Gerran. Horren ostean, gotorlekua eraiki zuten, kanoiez hornitua, eta Lehen Karlistaldian ere erabili izan zuten uharte hau. 1746an, San Nikolasen eta Isuntzako hondartzaren artean Lazunarri izeneko kaia ("malekoia") eraikitzen hasi ziren, tarteka urpean geldituko zena itsasaldien arabera, hondarrak Karraspiorantz bideratzeko helburuarekin. Urteak aurrera, ubide modukoa zabaldu zuten itsasadarrak "bide normalari" jarraitzeko 1803an. 1840an apurtuta geratu ondoren, 1856an berriro eraiki zuten. Ordutik hona hainbat berriztapen eta konponketa egin behar izan dituzte, itsasoaren gorabeherak direla-eta. Frantziskotarrei uhartean komentua egiteko baimena Lekeitioko elizak eta herriak uhartean komentua egiteko baimena eman zieten frantziskotarrei, 1617. urtean. Hau da baimenaren akta (jatorrizkoa gaztelaniaz idatzi zen; hemen euskaratuta dago): Erreferentziak Bibliografia (Gaztelaniaz) La villa de Lequeitio. Francisco de Ocamica. Bizkaiko Aldundia. 1966. Kanpo estekak (Gaztelaniaz) Uhartearen argazkiak