Santa Maria eliza (Moreda)

Santa Maria eliza Moreda Arabako eliza da. Herriko parrokia-eliza da eta XVI mendean du jatorria. 2010eko irailaren 3tik Eusko Jaurlaritzak Monumentu izendatuta dauka[erreferentzia behar]. Historia Gaur egungo Moredako Andra Mari elizak aurrekari historiko bat du: Moredako Andra Mari monasterioa, kokaleku berean zegoena. Naiarako Andre Maria Erreginaren mendeko beneditarren monasterioa zen. Monasterioa lehen aldiz 1193. urtean aipatzen da, Calahorrako gotzainak eskubiderik jasotzen ez zuen elizen zerrenda batean, Naiarako monasterioak eragozten ziolako. Geroago, monasterioa monjeek abandonatu zuten, eta parrokia-eliza bihurtu zen. Eliza horren gainean eraiki zen, ziurrenik, gaur egungo eliza. Moredako Santa Maria elizaren egituran hainbat eraikuntza-etapa gainjartzen dira. Lehenengo etapari lotzen zaizkio oraingo elizaren aurreko beste baten aztarnak, seguru asko Erdi Arokoak; bigarren etapan (XVI. mendea) oraingo nabea eraiki zen, haren ganga-formako bi atalak, aurrealdea eta elizako koroa barne; hirugarren fasekoa da dorre-burua; XVII. mende bukaera eta XVIII.aren hasierakoak dira, azkenik, burualdea, gurutzadura eta hormetako pinturak. Geroztik egin diren aldaketek ez dute eraginik izan elizaren eite orokorrean. Deskribapena Eliza harlanduzkoa da. Gurutze latinezko oinplanoa du, bi nabe-atalekin, gurutzadura, burualdea eta dorre atxikia, nabearen oinaldean kokatua. Beharbada aurreko eraikinen baten gainean altxatu zen. Nabearen barnean kontrahormak eta arku zorrotzeko hormak altxatzen dira, non Gotikotik Errenazimentura bitarteko trantsizioko leiho zabalak dauden, berriki zaharberrituak. Hori dela eta, zenbait leiho gotiko biki ikusten dira, arku trilobulatudunak. Gurutzadurak burualdean ganga semiesferikodun kupula bat dauka, petxinetan bermatua eta alboetan ertz-gangak dituena, eta kapera nagusia bezala pinturaz apainduta dago. Dorrea oinplano karratukoa da, harlanduzkoa. Bi gorputz ditu eta elizaren behealdea erabiliz eraiki zen nagusiki. Goiko gorputzak kanpai-arkuak ditu, eta burualdean kupula semiesferikoak. Elizaren sarbidea XVI. mende amaierako portada plateresko bat da. Kapitel korintoarra duten bi koloma ildaskatuk eusten diote arkitrabeari, eta bertan frontoi triangeluarra bermatzen da, Aita Betikoaren figura bat duena hiru pitxar estilizatuz lagunduta. Multzo honek arku erako atalburu bat du, pilastren gainean, groteskoz apaindurik. Frisoa arkitrabetik aingeru-burudun frontoiraino doa. Barruan korua dago, bigarren fasean eraikitako arku kakotu baten gainean. Behe-ganga izardun bat du, lerro makurrak eta giltzarri laua dituena. Handik hara, 1.801. urtean, oraingo burdinazko baranda erantsi zitzaion. Sakristia oinplano angeluzuzenduna da, beheratutako kupula obaldun sabaiarekin. Elizaren mendebaldean gorputz exentu bat dago, agian aurretik eraikitako hiru ferra-arkurekin, inguruko ermita zahar batetik ekarria. Erreferentziak Kanpo estekak