Errota-joko

Errota edo errota-jokoa estrategia joko abstraktua da. Bi jokalarirentzako taula joko horrek Erromatar Inperioan du jatorria. Jokoa Alquerque gisa aipatzen da XIII. mendeko Libro de axedrez, dados e tablas liburuan. Gaztelaniaz, juego del molino eta frantsesez jeu du moulin deritzo ("errotako jokoa"). Ingelesez Morris ere esaten zaio. Jokoaren arauak Jokalari bakoitzak pieza kopuru zehatz bat du, eta txandaka taulan jartzen dituzte lerroak mozten diren puntuetan. Behin pieza guztiak taulan direlarik, beste posizio batzuetara mugi daitezke. Jokoaren helburua aurkariari piezak kentzea da, hiruko lerroak osatuz, edo arerioa mugitu ezinik uztea. Piezak ezartzea Jokoa hutsik dagoen taula batekin hasten da. Jokalariek txandaka kokatzen dituzte piezak, aldiro bat. Jokalari batek hiru pieza lerrokatzea lortzen badu (taularen ildoak jarraituz), "errota" esan eta aurkariaren pieza bat kenduko du taulatik, jokotik kanpo geratuko dena eta ezingo dena berriro jarri. Jokalariak ezin du jadanik osatua den aurkariaren errota bateko pieza kendu, beste piezarik ken badezake behintzat. Pieza guztiak taulan ezarri dituztelarik, mugimendu fasea hasten da. Piezen mugimendua Mugitzeko, jokalari batek bere piezetako bat lerro batean zehar mugitze du aldameneko posizio batera. Piezarik mugitzea ezinezko baldin bazaio, partida galduko du. Aurreko fasean bezala, mugimendu fasean lerroa osatzen duen jokalariak aurkariaren pieza bat ken dezake taulatik, beti ere errota osatu ez duten piezei lehentasuna emanez. Bi pieza ez beste guztiak galdu dituen jokalariak ezin du jokatzen segitu, eta partida galdutzat jo behar du. Hegaldia Zenbait baldintzatan, jokalari batek bere pieza nahi duen posizio librera mugi dezake, nahiz eta ez izan jatorrizko piezaren ondokoa. Horri "hegaldia" deritzo, eta aldaera askotan agertzen den aukera da. Estrategia Bederatziko errota-jokoan posizio posibleen kopurua 1010 dela kalkulatzen da, eta joko ezberdinen kopurua 1050 ingurukoa dela. 1993ko urrian, Ralph Gasser-ek jokoaren "ebatzi" zuen, partida perfektua badela eta berdinketan amaitzen dela frogatuz. Alegia, jokaldi perfektuak egitea posible dela frogatu zuen, eta horrela jokatuko luketen bi jokalarik ezinbestean berdinketa lortuko luketela. Gasserrek Bushy izeneko adimen artifizialeko jokalaria garatu du halaber. Aldaerak Hiru piezakoak Sei piezakoak Bederatzi piezakoak Hamabi piezakoak Historia K.a. 1400 urtekoak izan litezke errota-jokoen lehen aztarnak, R. C. Bell-en arabera. Hala ere, aztarna horiek zalantzazkotzat jo dira eta anitzek ez diete adin hura esleitzen Aipamenei dagokienez, Ovidioren Ars Amatoria lanean aurki daiteke izeneko jokoari buruzko erreferentzia zaharrenetako bat. Aitzinako erromatarrak joko horretan jolasten zirela ondorioztatu da: agian, Europan zehar hedatu zuten. Jokoa bere ospearen gorenera Erdi Aroan heldu zen. Inglaterrako klaustroetako grabatu askotan aurkitu dira errota-jokoen irudiak (Canterburyko, Gloucester, Norwich, Salisbury eta Westminster Abbey katedraletan, adibidez). Espainian hainbat taula aurkitu dira Leongo eta Ourenseko katedraletan, besteak beste. Taula horiek zuloak erabiltzen dituzte, ez lerroak, taulako bederatzi espazioak irudikatzeko. Hortik errota-joko izenaren ordez askotan ageri den "bederatzi zulo" izena. Egile batzuek diotenez, jokoaren jatorria ez da ziurra. Espekulatu da haren izena Morris dantzekin eta, beraz, mairuekin egon litekeela lotuta, baina Daniel Kingen arabera, "morris" hitzak ez du zerikusirik izen bereko ingeles dantza zaharrarekin. Haren ustez, Merellus latinezko hitzetik dator, jokoaren pieza edo alea adieraz lezakeena. Erreferentziak Kanpo estekak