Ատտա քարանձավ

Ատտա քարանձավ (գերմ.՝ Atta-Höhle, «Ատտա-Հյոհլե») կամ Ատտենդորնի ստալակտիտային քարանձավ (գերմ.՝ Attendorner Tropfsteinhöhle), Ատտենդորն քաղաքում (Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիա) Գերմանիայի ստալակտիտային ամենամեծ քարանձավներից մեկը։ Քարանձավը հայտնաբերվել է Բիգե հովտի կրաքարի գործարանում (Biggetaler Kalkwerk) կրաքարի արդյունահանման ժամանակ՝ 1907 թվականի հուլիսի 19-ին, և նույն թվականին սեփականատերերն այն բացել են զբոսաշրջիկների համար։ Այսօր Ատտա քարանձավը Գերմանիայի ամենաշատ այցելվող էքսկուրսիոն քարանձավն է, որը տարեկան ընդունում է մոտ 350,000 զբոսաշրջիկ և կարևոր տնտեսական գործոն է քաղաքի համար։ Դրա տեսարժան վայրերի շարքում են բազմաթիվ կալցիում-սինթերային (կալցիումի կարբոնատային) հոսող քարե վարագույրներ, որոնք գունագեղորեն ներկված են երկաթի օքսիդներով: Կան նաև բազմաթիվ ստալակտիտներ (կախովի կաթիլային քարեր), ստալագմիտներ (հատակից աճող կաթիլային քարեր) և ստալագնատներ (կաթիլային քարերի սյուներ): Կալցիտային բյուրեղային կազմավորումների մի քանի կտորներ տեղափոխվել են քարանձավի հանրային տարածք և այնտեղ են ցուցադրվում: Պատմություն Ատտա քարանձավի ձևավորումը սկսվել է Դևոնյան դարաշրջանում (մոտ 400 միլիոն տարի առաջ), երբ ներկայիս քարանձավի տարածքը դեռևս գտնվում էր ծովի ծոցում: Այդ ժամանակ դրվող կրաքարի շերտերում ժամանակի ընթացքում քարանձավներ են առաջացել ածխաթթվային հողմահարման հետևանքով, որն առաջացել է անձրևաջրերի ներթափանցումից, ինչպես նաև խառը կոռոզիայից (Mischungskorrosion): Քարանձավը պատահաբար հայտնաբերվել է 1907 թվականին հանքարդյունաբերական աշխատանքների ժամանակ: Պայթեցման աշխատանքներից նեղ անցք է բացվել դեպի արևմուտք ուղղված քարհանքի պատի կենտրոնում, որի միջով քարհանքի սեփականատերեր՝ Էբերհարդ Էպեն և Էդուարդ Իսֆորդինգը, սողոսկել են հուլիսի 20-ի երեկոյան՝ աշակերտների հաշվետվությունները ստուգելու համար: Ատտա քարանձավը պաշտոնապես բացվել է 1907 թվականի սեպտեմբերի 7-ին։ Այցելուների թվի կայուն աճից ելնելով՝ 1914 թվականի հունվարին սկսվել են Հիմմելրայխ քարանձավային ռեստորանից մուտքի թունել փորելու աշխատանքներ: Այս թունելը, քարանձավի նորակառույց հատվածի հետ միասին, բացվել է 1925 թվականի մայիսի 20-ին: Քարանձավի հետագա հատվածների ուսումնասիրություն Քարանձավի մյուս մասերը հայտնաբերել է Էլմար Համերշմիդտը 1985 թվականին, բացահայտվել է քարանձավի 6000 մետրը, բայց այն ամբողջությամբ չի ուսումնասիրվել։ Ուսումնասիրությունը սկսվել էր 1983 թվականին, Բոխումի Ռուրի համալսարանի (գերմ.՝ Ruhr-Universität Bochum, RUB) աշխարհագրական ինստիտուտի դիպլոմային աշխատանքի շրջանակներում, քարանձավը մանրակրկիտ ուսումնասիրվել և ամբողջությամբ վերաուսումնասիրվել է: Այդպիսով ավելի մեծ հատվածներ և այլ հետաքրքիր գտածոներ են հայտնաբերվել: Այս հետազոտությունների նախնական եզրակացությունից հետո պարզվել է քարանձավի երկարության յոթ անգամ ավելի մեծությունը՝ մոտավորապես 850 մ-ից հասնելով 6670 մ-ի (1993թ.): Սակայն, քանի որ քարանձավի «նոր» հատվածի ուսումնասիրությունը չափազանց վտանգավոր կարող է լինել, այն հանրության համար հասանելի չէ: Զբոսաշրջային վայր Էքսկուրսիոն քարանձավի հատվածի համար կա մոտավորապես 500 մետր երկարությամբ շրջանաձև երթուղի։ Այնտեղի 52 առանձին այրեր կարելի է հասնել 90 մետր երկարությամբ շրջանաձև արահետով, որի միջով այցելուներին ուղղորդում են ուղեկցորդները։ Սկզբնական մուտքն այսօր փակ է մետաղական դռնով։ Քարանձավի մի մասում պահվում է պանիր, իսկ ջրային վարագույրը, ենթադրաբար, օգնում է կանխել պանրի հոտի տարածումը։ Ստալակտիտային քարանձավը, որը հայտնի զբոսաշրջային տեսարժան վայր է, այժմ ունի ժամանակակից ռեստորան, որը 1990 թվականից ի վեր տեղակայված է բոլորովին նոր շենքերում: Սա թույլ է տալիս քարանձավի կառավարմանը միաժամանակ սպասարկել մի քանի տուրիստական ​​խմբերի: Քարանձավի ամենատպավորիչ և հատկապես ուշագրավ կազմավորումներից են այսպես կոչված «Արքայի դահլիճը» (Königshalle) և «Սառցե բյուրեղյա դահլիճը» (Eiskristallhalle)։ Բացի այդ, «Ատտա քարանձավի թագը» (Atta-Höhlenkrone)՝ հսկայական սինտերային կազմավորում, որը, կարծես, լողում է քարանձավի ներսում գտնվող ստորգետնյա լճի վերևում, Ատտա քարանձավի հատկապես աչքի ընկնող առանձնահատկությունն է։ Կան ստորջրյա ստալակտիտներ և ստալագմիտներ, որոնք ներկայացնում են քարանձավի յուրահատուկ երկրաբանական առանձնահատկությունը։ Մի քանի հազար տարի առաջ տեղի ունեցած երկրաշարժը կոտրել է մի քանի սպելեոթեմներ։ Քարանձավներում բնակվում են նաև չղջիկներ, որոնք քարանձավ են մտնում բլրի գագաթի ժայռերի ճեղքերով։ Բնության արգելոց 2006 թվականին Ատտա քարանձավը և Շտյուրզենբերգ լեռան մեծ մասը, որի տակ գտնվում է քարանձավը, հայտարարվել են արգելոց, այն բանից հետո, երբ քարանձավն ինքնին երկար ժամանակ համարվում էր բնական հուշարձան: Քարանձավը մինչ օրս մասնավոր սեփականություն է։ Ծանոթագրություններ Գրականություն «ZDB-Katalog - Detailnachweis: Karst und Höhle / Verband...». zdb-katalog.de. Վերցված է 2025-12-27-ին. Olpe, Kreis. «Landschaftsplan Nr. 3 Attendorn - Heggen - Helden. Olpe 2006, Atta-Höhle S. 37–40» [Լանդշաֆտային քարտեզ թիվ 3 Ատտենդորն - Հեգգեն - Հելդեն։ Օլպե 2006, Ատտա քարանձավ, էջ 37–40]. Kreis Olpe (գերմաներեն). Վերցված է 2025-12-27-ին. Արտաքին հղումներ Atta-Höhle պաշտոնական կայք Bilder der Atta-Höhle Վեստֆալիայի LWL մեդիա կենտրոնի պատկերների արխիվի կայքում