اریش کستنر

اریش کستنر (آلمانی: [ˈe:ʁɪç ˈkɛstnɐ] ؛ ۲۳ فوریه ۱۸۹۹ – ۲۹ ژوئیه ۱۹۷۴) نویسنده، شاعر، فیلم‌نامه‌نویس و طنزنویس آلمانی بود که بیشتر به‌خاطر اشعار طنزآمیز و هوشمندانه‌اش در نقد اجتماعی و نیز به‌خاطر کتاب‌های کودکانه‌اش شناخته می‌شود. برجسته‌ترین آثار او در حوزه ادبیات کودک، امیل و کارآگاهان و لیزا و لوتی هستند. او در سال ۱۹۶۰ جایزه بین‌المللی هانس کریستیان آندرسن را برای زندگی‌نامه خودنوشتش «وقتی پسر کوچکی بودم» دریافت کرد و در هشت سال جداگانه نامزد جایزه نوبل ادبیات شد. کستنر در دوران جمهوری وایمار با اشعار و جستارهای انتقادی اجتماعی و ضدنظامی‌گری شهرت یافت. با وجود مخالفت با رژیم نازی، برخلاف بسیاری از نویسندگان دیگر، آلمان را ترک نکرد و در برلین ماند تا رویدادها را ثبت کند. گشتاپو بارها او را بازجویی کرد و کتاب‌هایش در کتاب‌سوزی‌های نازی‌ها در آتش سوخت. پس از پایان جنگ جهانی دوم به مونیخ نقل مکان کرد و تا پایان عمر در آنجا زندگی کرد. کستنر یکی از چهره‌های برجسته جنبش عینیت نو در ادبیات آلمانی به‌شمار می‌رود. آثار کودکانه او، از جمله «امیل و کارآگاهان»، به ۵۹ زبان ترجمه شده‌اند. رمان «خواهران غریب» (به آلمانی: Das doppelte Lottchen) پایه فیلم‌های موفقی از جمله فیلم دام والدین (۱۹۶۱) و بازسازی آن در ۱۹۹۸ شده‌است. زندگی‌نامه درسدن (۱۸۹۹–۱۹۱۹) کستنر در درسدن، پادشاهی ساکسونی، به دنیا آمد و در خیابان کونیگسبروکر اشتراسه در محله اوسره ناویشتات درسدن بزرگ شد. در نزدیکی خانه او، موزه اریش کستنر بعدها در ویلای آوگوستین که متعلق به عموی کستنر، فرانتس آوگوستین، بود، گشایش یافت. پدر کستنر، امیل ریشارد کستنر، استاد زینسازی بود. مادرش، ایدا آمالیا (متولد آوگوستین)، پیش از ازدواج خدمتکار بوده و در دهه سی زندگی‌اش آموزش آرایشگری دید تا درآمد شوهرش را تکمیل کند. کستنر رابطه‌ای بسیار نزدیک با مادرش داشت و در دوران زندگی در لایپزیگ و برلین تقریباً هر روز برای او نامه یا کارت پستال می‌فرستاد. شایعاتی وجود داشت که پدر واقعی کستنر، پزشک یهودی خانواده، امیل تسیمرمان (۱۸۶۴–۱۹۵۳)، بوده‌است، اما این شایعات هرگز تأیید نشد. در سال ۱۹۱۳ کستنر وارد مدرسه تربیت معلم در درسدن شد، اما در سال ۱۹۱۶ پیش از پایان دوره آن را رها کرد. در سال ۱۹۱۷ به ارتش سلطنتی ساکسونی فراخوانده شد و در یک واحد توپخانه سنگین در درسدن آموزش دید. کستنر به جبهه اعزام نشد، اما خشونت آموزش نظامی و مرگ همسالانش او را برای همیشه به یک ضدنظامی‌گری سرسخت بدل کرد. تمرین‌های بی‌رحمانه گروهبانش همچنین یک بیماری قلبی مادام‌العمر در او ایجاد کرد که کستنر آن را در شعر «گروهبان واوریش» به تصویر کشید. پس از پایان جنگ، کستنر به مدرسه بازگشت و امتحان ابیتور را با افتخار گذراند و بورس تحصیلی شهر درسدن را دریافت کرد. لایپزیگ (۱۹۱۹–۱۹۲۷) در پاییز ۱۹۱۹، کستنر در دانشگاه لایپزیگ به تحصیل در رشته‌های تاریخ، فلسفه، ادبیات آلمانی و تئاتر پرداخت. تحصیلاتش او را به روستوک و برلین کشاند و در سال ۱۹۲۵ رساله دکترایش را دربارهٔ فردریک کبیر و ادبیات آلمانی دفاع کرد. هزینه تحصیل را از طریق کار روزنامه‌نگاری و نقد برای روزنامه «نویه لایپزیگر تسایتونگ» تأمین می‌کرد. با این حال، نوشته‌های انتقادی فزاینده‌اش و انتشار شعر عاشقانه «آواز شبانه نوازنده اتاق» با تصویرگری اریش ازر در سال ۱۹۲۷ به اخراجش منجر شد. در همان سال به برلین نقل مکان کرد، هرچند همچنان با نام مستعار «برتهولد بورگر» برای روزنامه لایپزیگ می‌نوشت. کستنر بعدها از نام‌های مستعار دیگری چون «ملشیور کورتس»، «پتر فلینت» و «روبرت نوینر» نیز بهره برد. برلین (۱۹۲۷–۱۹۳۳) سال‌های برلین کستنر، از ۱۹۲۷ تا پایان جمهوری وایمار در ۱۹۳۳، پرثمرترین دوران زندگی‌اش بود. او اشعار، ستون‌های روزنامه، مقالات و نقدهایش را در بسیاری از نشریات مهم برلین منتشر می‌کرد و به‌طور منظم برای روزنامه‌هایی مانند برلینر تاگبلات و فوسیشه تسایتونگ و نیز دی ولتبونه می‌نوشت. هانس سارکوویتس و فرانتس یوزف گورتس، ویراستاران مجموعه آثار کامل او (۱۹۹۸)، بیش از ۳۵۰ مقاله نوشته‌شده بین سال‌های ۱۹۲۳ تا ۱۹۳۳ را فهرست کرده‌اند. کستنر در ۱۹۲۸ نخستین مجموعه شعرش، «هرتس آوف تاله» (قلب در هیکل)، را منتشر کرد و تا ۱۹۳۳ سه مجموعه دیگر نیز از او به چاپ رسید. «شعر کاربردی» (به آلمانی: Gebrauchslyrik) او را به یکی از چهره‌های پیشرو جنبش عینیت نو بدل کرد که بر سبکی هوشیارانه و عینی برای نقد طنزآمیز جامعه تأکید داشت. در پاییز ۱۹۲۸ مشهورترین کتاب کودکانه‌اش، امیل و کارآگاهان (به آلمانی: Emil und die Detektive)، با تصویرگری والتر تریر منتشر شد. ادیت یاکوبسن، صاحب انتشارات کتاب کودکان، ایده نوشتن یک داستان کارآگاهی را به کستنر پیشنهاد داده بود. این کتاب تنها در آلمان دو میلیون نسخه فروش داشت و تاکنون به ۵۹ زبان ترجمه شده‌است. رمان از این جهت غیرمعمول بود که در محیط معاصر برلین، نه در دنیای افسانه‌ای، جریان داشت. دنباله آن، «امیل و سه دوقلو» (۱۹۳۳)، در کنار دریای بالتیک می‌گذرد. کستنر با «پونکشن و آنتون» (۱۹۳۱) و کلاس پرنده (به آلمانی: Das fliegende Klassenzimmer) (۱۹۳۳) این موفقیت را ادامه داد. در سال ۱۹۳۲ «سی‌وپنجم مه» را نوشت که در سرزمینی تخیلی می‌گذرد و دارای ویژگی‌های آینده‌نگرانه‌ای مانند تلفن‌های همراه است. تنها رمان بزرگسال مهم کستنر، فابیان: داستان یک اخلاق‌گرا (به آلمانی: Fabian، ۱۹۳۱)، در این دوران منتشر شد. کستنر در آن برش‌های سریع و مونتاژ سینمایی را به کار گرفت. فابیان، یک متخصص بیکار ادبیات، سرعت سرسام‌آور روزگار و فروپاشی جمهوری وایمار را تجربه می‌کند. از ۱۹۲۷ تا ۱۹۳۱، کستنر در پراگر اشتراسه ۱۷ در برلین-ویلمرسدورف و پس از آن تا فوریه ۱۹۴۵ در روشراشتراسه ۱۶ در برلین-شارلوتنبورک زندگی کرد. برلین (۱۹۳۳–۱۹۴۵) کستنر صلح‌جویی باور داشت و برای کودکان می‌نوشت زیرا به نیروی بازآفرینی جوانی ایمان داشته‌است. او مقاومت آلمان در برابر رژیم نازی نشان داد و یکی از امضاکنندگان «فراخوان ضروری برای وحدت» بود. اما برخلاف بسیاری از نویسندگان منتقد دیکتاتوری، به تبعید نرفت. پس از به قدرت رسیدن نازی‌ها به مرانو و سوئیس سفر کرد و با نویسندگان تبعیدی دیدار کرد، اما به برلین بازگشت چرا که می‌خواست رویدادها را ثبت کند. احتمالاً نمی‌خواست مادرش را رها کند. گشتاپو چندین بار او را بازجویی کرد، انجمن ملی نویسندگان او را اخراج کرد و نازی‌ها کتاب‌هایش را به‌عنوان «ناهمخوان با روح آلمانی» در کتاب‌سوزان نازی‌ها در ۱۰ مه ۱۹۳۳ (۲۰ اردیبهشت ۱۳۱۲) که به تحریک گوبلز صورت گرفت، سوزاندند. کستنر خود شاهد این رویداد بود و بعدها دربارهٔ آن نوشت. پیوستن او به انجمن نویسندگان نازی‌ها (RDS) به‌دلیل «موضع فرهنگی بلشویک‌وار در نوشته‌های پیش از ۱۹۳۳» رد شد. در دوران رایش سوم، کستنر رمان‌های غیرسیاسی مانند «سه مرد در برف» (۱۹۳۴) را در سوئیس منتشر کرد. در سال ۱۹۴۲ مجوز ویژه‌ای دریافت کرد تا فیلم‌نامه مونشهاوزن را با نام مستعار برتهولد بورگر بنویسد. این فیلم پروژه اعتباری استودیوی اوفا برای جشن بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیسش بود. در سال ۱۹۴۴ خانه کستنر در برلین در یک حمله هوایی ویران شد. در اوایل ۱۹۴۵، او و دیگران وانمود کردند که برای فیلم‌برداری فیلم ساختگی «چهره اشتباه» به مایرهوفن در تیرول می‌روند تا از آخرین حمله شوروی به برلین بگریزند. کستنر همچنین هشدار دریافت کرده بود که اس‌اس قصد دارد او و دیگر مخالفان را پیش از ورود شوروی‌ها به قتل برساند. او هنگامی که جنگ به پایان رسید، در مایرهوفن بود. این دوران را در دفترچه خاطراتی نوشت که در سال ۱۹۶۱ با عنوان «نوتابنه ۴۵» و در سال ۲۰۰۶ با عنوان «کتاب آبی» منتشر شد. کستنر و بمباران درسدن کستنر در دفترچه خاطرات ۱۹۴۵ خود، که سال‌ها بعد منتشر شد، از شوک ناشی از رسیدن به درسدن کمی پس از بمباران شهر (فوریه ۱۹۴۵) می‌نویسد؛ شهری که به توده‌ای از ویرانه تبدیل شده بود و او هیچ‌کدام از کوچه‌ها و نشانه‌هایی را که در کودکی در آنها بزرگ شده بود، نمی‌شناخت. زندگی‌نامه خودنوشتش «وقتی پسر کوچکی بودم» شامل سوگواری‌ای برای درسدن است: «من در زیباترین شهر دنیا به دنیا آمدم. حتی اگر پدرت، کودک، ثروتمندترین مرد دنیا بود، نمی‌توانست تو را به دیدن آن ببرد، چون دیگر وجود ندارد… در هزار سال زیبایی‌اش ساخته شد، در یک شب یکسره ویران گردید.» مونیخ (۱۹۴۵–۱۹۷۴) پس از پایان جنگ، کستنر به مونیخ نقل مکان کرد و سردبیر فرهنگی روزنامه «نویه تسایتونگ» و ناشر مجله کودکان «پینگوین» شد. همچنین در کاباره ادبی، در نمایش‌های شاوبوده (۱۹۴۵–۱۹۴۸) و تئاتر دی کلاینه فرایهایت (پس از ۱۹۵۱)، و در رادیو فعال بود. در این دوران تعدادی اسکچ، آواز، نمایش رادیویی، سخنرانی و جستار دربارهٔ نازیسم، سال‌های جنگ و واقعیت‌های تلخ زندگی در آلمان پس از جنگ نوشت. همچنین به نوشتن کتاب‌های کودکانه ادامه داد، از جمله «کنفرانس حیوانات» (به آلمانی: Die Konferenz der Tiere)، طنزی صلح‌جویانه که در آن حیوانات جهان متحد می‌شوند تا انسان‌ها را به خلع سلاح و برقراری صلح وادارند. خوش‌بینی کستنر در دوران بلافاصله پس از جنگ به تدریج جای خود را به یأس داد، به‌ویژه با تجدید تسلیح آلمان غربی توسط صدراعظم کنراد آدناوئر و پیوستن آن به ناتو. کستنر صلح‌جویی خود را حفظ کرد و در تظاهرات ضد نظامی‌گری علیه جنگ‌افزار هسته‌ای در آلمان غربی سخن گفت. بعدها نیز موضع محکمی علیه جنگ ویتنام گرفت. کستنر به تدریج کمتر و کمتر منتشر کرد، بخشاً به‌خاطر الکلیسم فزاینده‌اش، و در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ بیشتر به‌عنوان نویسنده کتاب‌های کودکانه شناخته می‌شد. رمان «فابیان» او در ۱۹۸۰ به فیلم تبدیل شد. محبوب‌ترین اقتباس‌های آثارش فیلم آمریکایی دام والدین (۱۹۶۱) ساخته کمپانی والت دیزنی با بازی هیلی میلز و بازسازی آن در ۱۹۹۸ با بازی لیندزی لوهان هستند که هر دو بر پایه رمان «خواهران غریب» ساخته شده‌اند. کستنر در سال ۱۹۶۰ جایزه هانس کریستیان آندرسن را برای زندگی‌نامه خودنوشتش «وقتی پسر کوچکی بودم» دریافت کرد. ترجمه انگلیسی این کتاب به قلم فلورانس و ایزابل مک‌هیو که در سال ۱۹۵۹ با عنوان «وقتی پسر کوچکی بودم» منتشر شد، در سال ۱۹۶۱ جایزه قفسه کتاب لوئیس کارول را دریافت کرد. کستنر جوایز دیگری نیز گرفت، از جمله جایزه فیلم آلمان (فیلم‌باند طلا) برای بهترین فیلم‌نامه برای نسخه آلمانی «خواهران غریب» (۱۹۵۰)، جایزه ادبی شهر مونیخ در ۱۹۵۶، و جایزه گئورگ بوشنر در ۱۹۵۷. دولت آلمان غربی او را با نشان افتخار شایستگی جمهوری فدرال آلمان (بوندسفردینستکروتس) در سال ۱۹۵۹ مفتخر کرد. در سال ۱۹۶۸ جایزه ادبی انجمن ماسونی آلمان را نیز دریافت کرد. در سال ۱۹۵۱ کستنر رئیس مرکز آلمان غربی انجمن قلم شد و تا ۱۹۶۱ در این مقام ماند و در ۱۹۶۵ رئیس افتخاری شد. همچنین در تأسیس کتابخانه بین‌المللی جوانان در مونیخ که کتاب‌های کودکانه و نوجوانان را از سرتاسر جهان گردآوری می‌کند، نقش اساسی داشت. در سال ۱۹۵۳ از اعضای بنیان‌گذار IBBY بود. کستنر هرگز ازدواج نکرد. آخرین دو کتاب کودکانه‌اش، «مرد کوچک» و «مرد کوچک و خانم کوچک»، را برای پسرش توماس کستنر که در ۱۹۵۷ به دنیا آمده بود، نوشت. ضبط‌های صوتی کستنر برای دویچه گرامافون شامل اشعار، اپیگرام‌ها و روایت او از افسانه تیل اولن‌اشپیگل است. کستنر در ۲۹ ژوئیه ۱۹۷۴ (۷ مرداد ۱۳۵۳) بر اثر سرطان مری در بیمارستان نویپرلاخ مونیخ درگذشت. او در گورستان سنت جورج در محله بوگنهاوزن مونیخ به خاک سپرده شد. پس از مرگ او، آکادمی هنرهای بایرن جایزه ادبی‌ای به نام او تأسیس کرد. خیابان‌های بسیاری در آلمان و سیارک ۱۲۳۱۸ کستنر به نام او نام‌گذاری شده‌اند. آثار فهرست آثار کستنر به ترتیب سال انتشار آلمانی: کریسمس کارول، شیمیایی پاک‌شده (به آلمانی: Weihnachtslied, chemisch gereinigt)، ۱۹۲۷ «هرتس آوف تاله»، ۱۹۲۸ امیل و کارآگاهان (به آلمانی: Emil und die Detektive)، ۱۹۲۹ «لرم ایم اشپیگل»، ۱۹۲۹ «اَین مان گیبت آوسکونفت»، ۱۹۳۰ دات و آنتون (به آلمانی: Pünktchen und Anton)، ۱۹۳۱ فابیان: داستان یک اخلاق‌گرا (به آلمانی: Fabian. Die Geschichte eines Moralisten)، ۱۹۳۱ «گزانگ تسویشن دن اشتولن»، ۱۹۳۲ سی‌وپنجم مه (به آلمانی: Der 35. Mai)، ۱۹۳۲ کلاس پرنده (به آلمانی: Das fliegende Klassenzimmer)، ۱۹۳۳ سه مرد در برف (به آلمانی: Drei Männer im Schnee)، ۱۹۳۴ «دی فرشوندنه مینیاتور»، ۱۹۳۵ «امیل و سه دوقلو» (به آلمانی: Emil und die Drei Zwillinge)، ۱۹۳۵ «داکتر اریش کستنرس لیریشه هاوزاپوتکه»، ۱۹۳۶ «گئورگ آوند دی تسویشنفله»، ۱۹۳۸ خواهران غریب (به آلمانی: Das doppelte Lottchen)، ۱۹۴۹ «کنفرانس حیوانات» (به آلمانی: Die Konferenz der Tiere)، ۱۹۴۹ «دی ۱۳ موناته»، ۱۹۵۵ «وقتی پسر کوچکی بودم» (به آلمانی: Als ich ein kleiner Junge war)، ۱۹۵۷ «مرد کوچک» (به آلمانی: Der kleine Mann)، ۱۹۶۳ «مرد کوچک و خانم کوچک» (به آلمانی: Der kleine Mann und die kleine Miss)، ۱۹۶۷ «عموی من فرانتس» (به آلمانی: Mein Onkel Franz)، ۱۹۶۹ میراث کستنر یکی از مهم‌ترین چهره‌های ادبیات آلمانی سده بیستم به‌شمار می‌رود. کتاب «امیل و کارآگاهان» به‌عنوان پیشگام ادبیات کارآگاهی کودکانه شناخته می‌شود و پنج بار به فیلم تبدیل شده‌است: در ۱۹۳۱ (آلمان)، ۱۹۳۵ (بریتانیا)، ۱۹۵۴ (آلمان)، ۱۹۶۴ (آمریکا) و ۲۰۰۱ (آلمان). نسخه ۱۹۳۱ به کارگردانی گرهارد لامپرشت موفقیت بزرگی به دست آورد. نوشته‌های کستنر در دهه ۱۹۲۰ و اوایل دهه ۱۹۳۰ او را در کنار کورت توخولسکی و دیگران به صدای انتقادی برجسته جمهوری وایمار بدل کرد. شعرهای اجتماعی-انتقادی او که در قالب طنز نوشته شده بودند، وجه ممیزه سبک ادبی او بود که بعدها به «شعر کاربردی» شهرت یافت. دستاوردهای کستنر در عرصه ادبیات کودکان نیز کم‌نظیر است. رمان‌هایش با قرار دادن شخصیت‌های کودک در دنیای واقعی، نه دنیای افسانه‌ای، انقلابی در ادبیات کودک به وجود آوردند. آثار کودکانه‌اش الهام‌بخش نسل‌های بعدی نویسندگان ادبیات کودک بوده‌اند. منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Erich Kästner». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Erich Kästner». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۲۶. پیوند به بیرون پتری لیوکونن: "Erich Kästner" در کتب و نویسندگان. آثار نوشته‌شده یا دربارهٔ اریش کستنر در بایگانی اینترنت Erich Kästner در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)