Александр фон Гумбольдт қоры

Александр фон Гумбольдт қоры (нем. Alexander von Humboldt-Stiftung) — Германия мен шетелдік ғалымдар және зерттеушілер арасындағы халықаралық академиялық ынтымақтастықты қолдайтын қор. Германия Федеративтік Республикасының үкіметі тарапынан құрылған бұл ұйым Федералдық Сыртқы істер министрлігі (Auswärtiges Amt), Федералдық Білім және зерттеулер министрлігі (BMBF), Федералдық Экономикалық ынтымақтастық және даму министрлігі (BMZ), сондай-ақ басқа да ұлттық және халықаралық серіктестер тарапынан қаржыландырылады. Сипаттамасы Қор жыл сайын, ең алдымен, жаратылыстану ғылымдары, математика және гуманитарлық ғылымдар саласындағы зерттеушілерге 700-ден астам конкурстық негіздегі зерттеу стипендиялары мен сыйлықтарын береді. Бұл бағдарламалар бүкіл әлемнің ғалымдары мен зерттеушілеріне Германияға келіп, өздері таңдаған қабылдаушы тараппен және серіктеспен бірлесе отырып ғылыми зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді. Бұған қоса, қор Феодор Линен стипендиялары (Feodor Lynen Fellowships) арқылы неміс ғалымдарын да қаржыландырады; бұл бағдарлама оларға бұрын Александр фон Гумбольдт стипендиясын иеленген шетелдік қабылдаушы маманмен бірге әлемнің кез келген нүктесінде ғылыми жобаларды жүзеге асыруға жағдай жасайды. Қор ұсынатын стипендиялар мен марапаттардың қатарында Александр фон Гумбольдт профессорлығы (Alexander von Humboldt Professorship) және Софья Ковалевская атындағы сыйлық (Sofja Kovalevskaja Award) сияқты ірі және қомақты марапаттар бар. Қордың стипендиялары мен сыйлықтары Германиядағы ең беделді әрі қаржылай ең ауқымды марапаттардың қатарына жатады. Ұйымның ең үлкен байлығы — әлемнің 140-тан астам еліндегі 26 000-нан астам «гумбольдттықтарды», соның ішінде 57 Нобель сыйлығының лауреатын біріктіретін түлектер желісі (alumni network) болып табылады Гумбольдт сыйлығы (нем. Humboldt-Forschungspreis) - Германияның Александр фон Гумбольдт қоры тарапынан шетелдік ғалымдарға берілетін ғылыми марапат. Бұл сыйлық әртүрлі елдердің жоғары білікті зерттеушілеріне Германия ғалымдарымен ынтымақтастықта өз таңдауы бойынша ғылыми жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Қор жыл сайын конкурстық негізде 700-ден астам зерттеу стипендиясын тағайындайды. Бұл стипендиялар негізінен жаратылыстану ғылымдары (соның ішінде математика) мен гуманитарлық ғылымдар саласындағы зерттеушілерге беріледі. Аталған стипендиялардың қатарында Гумбольдт профессорлығы және Софья Ковалевская сыйлығы сияқты ірі ғылыми марапаттар бар. Германияда Қордың стипендиялары ең беделді ғылыми қолдаулардың бірі болып саналады. Қордың түлектер қауымдастығына әлемнің 130-дан астам еліндегі 26 мыңнан астам гумбольдтшы кіреді, олардың арасында 50 Нобель сыйлығының лауреаты бар. Ресейде гумбольдтшылардың ең ірі клубтары Мәскеу мен Новосібір қалаларында орналасқан. Тарихы Қор алғаш рет 1860 жылы Берлин қаласында шетелде ғылыми зерттеулер жүргізетін неміс ғалымдарын қолдау мақсатында құрылған. Ол әмбебап ғалым Александр фон Гумбольдттың құрметіне аталған. 1923 жылы орын алған гиперинфляция салдарынан қаржылық қиындықтарға байланысты Қор өз қызметін тоқтатты. 1925 жылы Қор қайта құрылып, оның жаңа мақсаты Германияда білім алып, ғылыми зерттеулер жүргізуге ниетті, Германияға оң көзқарастағы дарынды шетелдік студенттерді тарту болды. 1945 жылы Германияның жеңілісінен кейін Қор екінші рет өз қызметін тоқтатты. Кейін 1953 жылғы 10 желтоқсанда Бонн-Бад-Годесберг қаласында физик Вернер Гейзенбергтің жетекшілігімен қайта құрылды. Қордың жаңа миссиясы — жынысына, нәсіліне, дініне немесе саяси көзқарасына қарамастан шетелдік ғалымдарға Германияда ғылыми тағылымдамадан өту арқылы өздерінің академиялық даярлығын жалғастыруға мүмкіндік беретін стипендиялар тағайындау болды. 2016 жылы Қор академиялық еркіндікті қолдауға және қауіп-қатерге ұшыраған ғалымдарға көмек көрсетуге бағытталған ғылыми-зерттеу институттары, университеттер және ғылыми ұйымдардан тұратын халықаралық желі — Scholars at Risk (SAR) ұйымының Германия бөлімін құруға атсалысты. Дереккөздер