Nikaragua

Nikaragua, resmî adıyla Nikaragua Cumhuriyeti (İspanyolca: República de Nicaragua), 130.370 km2 (50.340 mil kare) yüzölçümüyle Orta Amerika'nın coğrafi olarak en büyük ülkesidir. 2024 yılı itibarıyla 7.142.529 nüfusuyla Guatemala ve Honduras'tan sonra Orta Amerika'nın en kalabalık üçüncü ülkesidir ve tüm Orta Amerika'nın yüzölçümü bakımından en büyük ülkesidir. Nikaragua, kuzeyde Honduras, doğuda Karayip Denizi veya Atlantik Okyanusu, güneyde Kosta Rika ve batıda Pasifik Okyanusu ile çevrilidir. Ülke ayrıca batıda El Salvador ve doğuda Kolombiya ile deniz sınırlarını paylaşmaktadır. Nikaragua'nın en büyük şehri ve başkenti, Aralık 2020 itibarıyla 1.055.247 nüfusuyla Orta Amerika'nın dördüncü büyük şehri olan Managua'dır. Nikaragua, Orta Amerika'nın en verimli topraklarına ve ekilebilir arazilerine sahip olması nedeniyle "Orta Amerika'nın tahıl ambarı" olarak bilinir. Resmi dil İspanyolcadır, ancak Sivrisinek Kıyısı'ndaki yerli kabileler kendi dillerini ve İngilizceyi konuşmaktadır. Kültürel geleneklerin karışımı, Rubén Darío gibi Nikaragualı şair ve yazarların katkıları da dahil olmak üzere folklor, mutfak, müzik ve edebiyatta önemli bir çeşitlilik yaratmıştır. Başlangıçta eski çağlardan beri çeşitli yerli kültürler tarafından iskan edilen bölge, 16. yüzyılda İspanyol İmparatorluğu tarafından fethedilmiştir. Nikaragua, 1821 yılında İspanya'dan bağımsızlığını kazandı. Sivrisinek Sahili ise farklı bir tarihsel yol izleyerek 17. yüzyılda İngilizler tarafından sömürgeleştirildi ve daha sonra İngiliz yönetimi altına girdi. 1860 yılında Nikaragua'nın özerk bir bölgesi haline geldi ve en kuzeydeki kısmı 1960 yılında Honduras'a devredildi. Bağımsızlığından bu yana Nikaragua, siyasi huzursuzluk, diktatörlük, Amerikan işgali ve mali kriz dönemlerinin yanı sıra 1960'lar ve 1970'lerdeki Nikaragua Devrimi ve 1980'lerdeki Kontra Savaşı'nı da yaşadı. Nominal olarak üniter başkanlık cumhuriyeti olmasına rağmen, Nikaragua, Daniel Ortega'nın başkanlığı döneminde 2007'den bu yana önemli bir demokratik gerileme yaşadı ve bu da 2018'de büyük protestolara ve ardından gelen baskılara yol açtı. 2021 seçimlerinin ardından, yaygın olarak otoriter bir diktatörlük olarak tanımlandı. Nikaragua, gelişmekte olan bir ülkedir ve Latin Amerika ve Karayip ülkeleri arasında kişi başına düşen GSYİH (nominal) bakımından ikinci, satın alma gücü paritesi (PPP) bakımından ise dördüncü en düşük seviyededir. 2025 yılında, Yolsuzluk Algılama Endeksi'ne göre Nikaragua, Venezuela'dan sonra Latin Amerika'nın en yolsuz ikinci ülkesi olarak sıralanmıştır. Nikaragua'nın çok etnikli nüfusu, melez, yerli, Avrupalı ​​ve Afrikalı kökenli insanları içermektedir. "Göller ve volkanlar ülkesi" olarak bilinen Nikaragua, aynı zamanda Amerika kıtasının ikinci en büyük tropikal yağmur ormanı olan Bosawás Biyosfer Rezervi'ne de ev sahipliği yapmaktadır. Biyolojik çeşitlilik, sıcak tropikal iklim ve aktif volkanlar, Nikaragua'yı giderek daha popüler bir turizm merkezi haline getirmiştir. Nikaragua, Birleşmiş Milletler'in kurucu üyesidir ve aynı zamanda Bağlantısızlar Hareketi'nin, Amerika Halkları için Bolivarcı İttifak'ın ve Latin Amerika ve Karayip Devletleri Topluluğu'nun da üyesidir. Tarihi Christopher Columbus tarafından 1502 yılında Nikaragua kıyıları keşfedildiğinde ülkede Miskitolar gibi birçok yerli kabile vardı. Konkistador Francisco Hernández de Córdoba Garanada ve Léon'de 1524'te bir yerleşme merkezleri kurdu. 17. ve 18. yüzyıllarda İspanyollar Nikaragua'nın büyük bölümünü sömürge hâline getirmişlerdir. 1821'de bağımsızlığını kazanan Nikaragua, bir süre Meksika ile daha sonra Orta Amerika Birleşik Devletleri ile birleşti. Nihayet 1838'de bağımsız ayrı bir cumhuriyet oldu. Amerika Birleşik Devletleri Deniz Kuvvetleri, yirminci yüzyıl başlarında son olarak 1926 ve 1933 yılları arasında olmak üzere defalarca ülkeyi işgal etti. Amerikan birliklerinin 1925'te çekilmesinin hemen ardından bir iç savaş patlak verdi. Liberal önderlerden Augusto César Sandino silahlı mücadeleyi sürdürürken; öteki Liberal önderler Amerika Birleşik Devletleri denetiminde yapılacak seçimlere katılmayı kabul ettiler. 1928 ve 1932'deki seçimlerin ikisini de liberal adaylar kazandı. Bu arada, ABD subaylarının gözetiminde Nikaragua Ulusal Muhafızları adlı bir askerî birlik oluşturuldu. ABD kuvvetlerinin 1933'te ülkeyi terk etmeleri üzerine Sandino da silahlı mücadeleyi bıraktı. Ulusal Muhafızların komutanı Anastasio Somoza Garcia 1934'te Sandino'yu öldürterek liberal başkan Sacasa'yı başkanlıktan uzaklaştırdı. 1936'da kendini başkan seçtirdi ve elinde topladığı geniş yetkilerle baskıcı bir yönetim kurdu. Somoza Garcia'nın 1956'da öldürülmesi üzerine başkanlığa oğlu Luis Somoza Debayle getirildi. 1962'de Somoza rejimini hedef alan en büyük muhalefet gruplarından (FSLN) Sandinista Ulusal Kurtuluş Cephesi gerilla örgütü ortaya çıktı. Luis Somoza'nın 1967'de kalp krizi geçirerek ölmesinin ardından kardeşi Anastasio Somoza Debayle başkan oldu. 1972'de Managua'da 6 bin kişinin ölümüne ve 300 bin kişinin evsiz kalmasına yol açan deprem nedeniyle gönderilen uluslararası yardımları el altından kendisinin ve ailesinin hesaplarına aktardığı ortaya çıktı. 1974'te de anayasayı değiştirerek ikinci kez başkan seçilmesini sağladı. Aynı dönemde, gerilla savaşında önemli kayıplara uğrayan Sandinistalar (FSLN), bu gelişme üzerine liberal çevreler ve orta sınıfla ittifaka yöneldiler. Ocak 1978'de, Demokratik Kurtuluş Birliği (UDEL) adlı güçlü bir muhalefet hareketinin lideri olan gazeteci Pedro Joaquin Chamorro'nun öldürülmesiyle bir genel grev dalgası ve yaygın şiddet hareketleri başladı. Yeniden silahlı mücadeleye başlayan Sandinistalar, başkent hariç tüm ülkenin kontrolünü ele geçirdiler. Başkan Somoza, 17 Temmuz 1979'da istifa ederek, yönetimi Francisco Urcuyo'ya devretti ve Miami'ye kaçtı. Francisco Urcuyo da iki gün sonra Guatemala'ya kaçtı. 19 Temmuz 1979'da FSLN Ordusu, başkent Managua'ya girdi ve 45 yıllık Somoza rejimine son verdi. Yeni yönetim Somoza ailesinin mülklerini kamulaştırarak; bir dizi devletleştirmeye girişti ve sosyalist ülkelerle yakın ilişkiler kurdu. Bunun üzerine ABD, Nikaragua'ya yaptığı ekonomik yaptırımı keserek yönetime karşı gerilla mücadelesi yürüten sağcı Kontralar'a geniş çaplı destek vermeye başladı. Ekonomisi ağır bir bunalıma giren Nikaragua'nın bazı Orta Amerika ülkeleriyle ilişkileri de bozdu. Şubat 1989'da Orta Amerika ülkeleri başkanlarının El Salvador'da yaptığı toplantıda serbest seçimlere gidilmesi ve Somoza'ya bağlı Ulusal Muhafız örgütünde görev yapmış 1.900 kadar mahkûmun serbest bırakılması karşılığında contra birliklerinin dağıtılması konusunda anlaşmaya varıldı. Aynı yıl, basın özgürlüğünü güvence altına alan ve seçim sistemini yeniden düzenleyen yasalar çıkarıldı. Yine aynı yıl ABD Nikaragua'ya karşı beş yıldır uyguladığı ambargoyu kaldırdı. 1990'da yapılan serbest seçimlerde Ulusal Muhalefet Birliği (UNO) Ulusal Meclisteki 92 sandalyeden 51'ini kazandı ve UNO'nun adayı Violeto Barrios de Chamorro başkan oldu.1996 ve 2001'deki seçimlerde de Anayasacı Liberal Parti (PLC), FSLN'ye karşı üstünlük sağladı. Kasım 2006'da yapılan başkanlık seçiminde Daniel Ortega yüzde 37,99 oyla, 17 yıl aradan sonra başkanlık görevine getirildi. Doğal yapı Nikaragua'nın batı yarısı havzaların ve verimli vadilerin birbirinden ayırdığı bir dizi sarp ve engebeli sıradağla kaplıdır. Ülkenin en yüksek noktası Mogoton Dağı'dır. (2.107 m). Sismik hareketlerin sık görüldüğü batı bölgesinde bazen büyük yıkıma yol açan depremler olur. Hafif bir eğimle Antil denizine doğru alçalan doğu yarısını geniş düzlükler kaplar. Nikaragua'da tropik bir iklim vardır. Yağış mevsimi ocaktan mayıs ayına değin sürer. Ülkenin doğu yarısı batıya göre biraz daha serin ve çok daha fazla yağışlıdır. Tropik yağmur ormanları batı kıyılarında yoğunlaşmıştır. Ülkenin batısında ovalar geniş, sıcak, verimli düzlüklerden oluşur. Bu ovaların etrafında, León yakınlarındaki Momotombo gibi Cordillera Los Maribios sıradağlarının birkaç büyük yanardağını ve Granada'nın hemen dışındaki Mombacho'yı görmek mümkündür. Ova alanı, Fonseca Körfezi'nden Nikaragua Gölü'nün güneyinde Kosta Rika ile Nikaragua'nın Pasifik sınırına kadar uzanır. Nikaragua Gölü, Orta Amerika'daki (dünyanın 20. büyük) en büyük tatlı su gölüdür ve dünyanın nadir tatlı su köpek balıklarına (Nikaragua köpekbalığı) ev sahipliği yapmaktadır. Pasifik ovaları bölgesi, nüfusun yarısından fazlası ile en kalabalık bölgedir. Nüfus Toplam nüfusun %86'sını Mestizolar (%69) ve beyazlar (%17) oluşturur. Öteki melez gruplar Zambolar (Afrikalı-Yerli karışımı) ve Mulattolardır (Avrupalı-Afrikalı karışımı). Toplam nüfus içindeki oranları ancak %5 olan Amerikan Yerlileri günümüzde yalnızca Sumo,Miskito ve Ramakiye kabilelerini kapsar. Nüfusun büyük kısmı batı kıyısında yaşar. Kentlerde oturanların toplam nüfus içindeki oranı %54'ü bulur. Toplam nüfus 5.891.199'dir. İdari birimleri Ekonomi Nikaragua büyük ölçüde tarım ve hizmet sektörlerine dayanan gelişmekte olan bir ekonomidir. Tarım ürünleri toplam ihracat içinde yüzde 60'lık bir paya sahiptir (muz, kahve, şeker, sığır eti ve tütün).1980'li yıllarda ülkede yaşanan iç çekişmeler, altyapı tesislerine büyük ölçüde zarar verdi. ABD'nin, Sandinista yönetimi sırasında uyguladığı ekonomik ambargo nedeniyle, 1980 enflasyon oranı %13,500'e (1988) kadar ulaştı. 1990'lı yıllarda yapılan özelleştirmeler sonucunda enflasyon oranı tek sayılı hanelere indirilmiştir. Halkın yarıya yakını yoksulluk sınırının altında yaşamaktadır. Nikaragua, Batı yarımkürenin en yoksul ülkelerindendir. Ayrıca bakınız İran-Kontra skandalı Kaynakça