Janubiy orol

Janubiy orol - Yangi Zelandiyaning katta oroli. Shimoliy oroldan Kuk boʻgʻozi, Styuart oroldan Favo boʻgʻozi orqali ajralgan. Maydoni 150 437 km². Aholisi-1,260,000 kishi (2024). Relyefi togʻli, hududining koʻp qismi Janubiy Alp togʻlaridan (Kuk togʻi, 3764 m, mamlakatdagi eng baland choʻqqi) iborat. Iqlimi subtropik dengiz, janubida moʻʼtadil iqlim. Togʻ oʻrmonlari, yaylovlar, togʻlarning yuqori qismi qor va muzliklar bilan qoplangan. Fordlend, Maunt-Kuk milliy parklari tashkil etilgan. Orolning sharqiy qismidagi Kenterberi tekisligi — mamlakatning asosiy dehqonchilik rayoni. Bosh shahri — Kraystcherch. Yevropaga joylashishdan oldin Te Vaypounamuda uchta yirik iwi , Kai Taxu, Kati Mamoe va tarixiy Vaitaxa kam yashaydi, asosiy aholi punktlari, shu jumladan zamonaviy Kristcherch yaqinidagi Kaiapoi Pada. Musket urushlari davrida iwi kengayib borayotgan Te Tau Ixu mustamlaka qildi, bu hudud zamonaviy Tasman, Nelson va Malboro qismlarini, jumladan Ngati Kuia, Rangitan, Ngati Tama va keyinchalik Te Rauparaxaning bosib olish urushlaridan keyin Ngati Toarangatirani o'z ichiga oladi. Britaniya turar-joylari erta keng va arzon yer sotib olish bilan boshlandi va ko'chmanchilar tezda maorilardan oshib ketishdi. Natijada Wairau Affray Janubiy orolda sodir bo'lgan Yangi Zelandiya urushlarining yagona to'qnashuvi edi. Orol boy va farovon bo'ldi va Dunedin 1860-yillarda Xitoyning keng ko'lamli immigratsiyasi natijasida shakllangan Otago oltin to'lqini paytida gullab-yashnadi . Oltin shov-shuvidan keyin " shimolga siljish " Shimoliy orol janubni eng ko'p aholiga aylantirganini anglatardi. Janubiy orol janubiy Alp tog'lari tomonidan shakllangan bo'lib , orol bo'ylab shimoldan janubga o'tadi. Ularga Yangi Zelandiyaning eng baland cho'qqisi - Aoraki / Kuk tog'i kiradi , balandligi 3,724 metr (12,218 fut). Shimoli-sharqda baland Kaykoura tizmalari joylashgan. Orolning sharqiy tomonida Kenterberi tekisliklari joylashgan bo'lsa, G'arbiy qirg'oq Fiordlend , mahalliy butalar va milliy bog'larning juda ko'p qismi , Fox va Frans Josef muzliklari kabi qo'pol qirg'oqlari bilan mashhur . 2024-yil iyun holatiga ko‘ra 1,260,000 aholiga ega Janubiy orolda Yangi Zelandiyaning 5,3 million aholisining 24 foizi istiqomat qiladi. 1860-yillardan so'ng, mamlakatning Evropada joylashishining dastlabki bosqichlarida oltin to'lqinlari, Janubiy orolda Yevropa aholisining ko'pchiligi va boyligi bor edi. Shimoliy orol aholisi XX asr boshlarida Janubiy orol aholisini ortda qoldirdi, 1911-yilda Yangi Zelandiya aholisining 56% Shimoliy orolda istiqomat qildi. Odamlar va korxonalarning shimolga siljishi XX asr davomida davom etdi. Manbalar