ئەمستەردام

ئەمستەردام پایتەخت و گەورەترین شاری ھۆڵەندایە. ژمارەی دانیشتووانی لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا ٩٣٣،٦٨٠ کەسە لە خودی شارەکەدا، ١،٤٥٧،٠١٨ کەس لە ناوچەی شارنشینیدا و ٢،٤٨٠،٣٩٤ کەس لە ناوچەی مێترۆپۆلیتاندا. ئامستەردام کە لە پارێزگای ھۆڵەندیی ھۆڵەندای باکوور ھەڵکەوتووە، بە شێوەیەکی نافەرمی بە «ڤێنیزی باکوور» ناودەبرێت، ئەمەش بەھۆی ژمارەیەکی زۆر لە کاناڵەکانییەتی، کە ئێستا وەک شوێنەواری جیھانیی یوونسکۆ ناسێنراون. ئامستەردام لە دەمی ڕووباری ئەمستێل دامەزرا، کە بە مەبەستی کۆنترۆڵکردنی لافاو بەربەستی بۆ دروست کرابوو. ئامستەردام کە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووکی ماسیگری بوو لە سەدەی ١٢ەمدا، لە ماوەی سەردەمی زێڕینی ھۆڵەندا لە سەدەی ١٧ەمدا بوو بە بەندەرێکی سەرەکیی جیھانی، لەو کاتەی ھۆڵەندا زلھێزێکی ئابووری بوو. ئامستەردام ناوەندی پێشەنگی دارایی و بازرگانی بوو، ھەروەھا ناوەندێکی بەرھەمھێنانی ھونەری سێکیولار بوو. لە سەدەکانی ١٩ و ٢٠دا، شارەکە گەشەی کرد و گەڕەک و دەوروبەری نوێ دروست کران. شارەکە خاوەن نەریتێکی دێرینی کراوەیی، لیبرالیزم و لێبوردەیییە. پایسکیل سواری کلیلە بۆ کەسایەتی مۆدێرنی شارەکە، و چەندین ڕێڕەو و ھێڵی پایسکیل سواری تێدا بڵاوبووەتەوە. شوێنە سەرەکییەکانی ئامستەردام بریتین لە کاناڵە مێژووییەکانی؛ ڕایکس مۆزیم، مۆزەخانەی دەوڵەتی بە ھونەری سەردەمی زێڕینی ھۆڵەندا؛ مۆزەخانەی ڤان گۆگ؛ مەیدانی دام، کە کۆشکی پاشایەتیی ئامستەردام و ھۆڵی پێشووی شاری لێیە؛ مۆزەخانەی ئامستەردام؛ مۆزەخانەی ستێدێلیک، بە ھونەری مۆدێرن؛ ھۆڵی کۆنسێرتی کۆنسێرتگێباو؛ ماڵی ئان فرانک؛ سکیپڤارت مۆزیم، ناتیورا ئارتیس ماگیسترا؛ ھۆرتووس بۆتانیکووس، نیمۆ، ناوچەی گڵۆپە سوورەکان و کۆفیشۆپەکانی کانابیس. شارەکە بە ژیانی شەوانە و چالاکیی فێستیڤاڵەکان ناسراوە، بەو پێیەی چەندین یانەی شەوانەی تێدایە کە لە نێوان بەناوبانگترینەکانی جیھاندان. میراتە ھونەرییەکەی، کاناڵەکان، و خانووە تەسکەکانی کاناڵەکە بە ڕووبەرە نووکدارەکانیان، کە پاشماوەی بەباشی پارێزراوی سەردەمی زێڕینی سەدەی ١٧ی شارەکەن، ساڵانە ملیۆنان سەردانکەر ڕادەکێشن. بورسەی ئامستەردام، کە لە ساڵی ١٦٠٢ دامەزراوە، بە کۆنترین بازاڕی «مۆدێرن»ی بورسە لە جیھاندا دادەنرێت. وەک پایتەختی بازرگانیی ھۆڵەندا و یەکێک لە ناوەندە ھەرە سەرەکییەکانی دارایی لە ئەورووپا، ئامستەردام بە شارێکی ئەلفا-جیھانی دادەنرێت. شارەکە پایتەختی کولتووریی ھۆڵەندایە. زۆرێک لە دامەزراوە گەورەکانی ھۆڵەندا بارەگای سەرەکییان لەم شارەدایە. زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیاکانی جیھان بنکەیان لە ئامستەردامە یان بارەگای ئەورووپایییان لەوێ داناوە، وەک کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی «ئووبەر»، «نێتفلێکس»، و «تێسلا». ھەرچەندە ئامستەردام پایتەختی فەرمیی ھۆڵەندایە، بەڵام بنکەی حکوومەت نییە. دامەزراوە حکوومەتییە سەرەکییەکان و باڵیۆزخانە بیانییەکان لە لاھای ھەڵکەوتوون. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ئامستەردام لەلایەن یەکەی زانیاریی ئیکۆنۆمیست وەک نۆیەم باشترین شار بۆ ژیان ڕیزبەند کرا و پلەی ١٢ەمی بەدەستھێنا لە کوالێتی ژیان بۆ ژینگە و ژێرخان لەلایەن مێرسەرەوە. شارەکە لە ساڵی ٢٠١٩دا وەک ٤ەمین ناوەندی تەکنەلۆژیی جیھانی ڕیزبەند کرا. بەندەری ئامستەردام پێنجەم گەورەترین بەندەرە لە ئەورووپا. ناوەندی کەی ئێڵ ئێم و فڕۆکەخانەی سەرەکیی ئامستەردام، سخیپۆڵ، قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ھۆڵەندا و سێیەمە لە ئەورووپا. پایتەختی ھۆڵەندا یەکێکە لە فەرهەنگترین شارەکانی جیھان، کە نزیکەی ١٨٠ ڕەگەزنامەی جیاوازی تێدا دەژی. کۆچبەری و جیاکاریی نەتەوەیی لە ئامستەردام بابەتێکی گەرمی ئێستایە. دانیشتووە ناسراوەکانی ئامستەردام لە بەدرێژایی مێژووەکەی بریتین لە وێنەکێشان ڕێمبراندت و ڤینسێنت ڤان گۆگ، فەیلەسووفانی سەدەی ١٧ەم بارووک سپینۆزا، جۆن لۆک، ڕێنێ دێکارت، و قوربانیی ھۆلۆکۆست و یاداشتنووس ئان فرانک. بابەتی پەیوەندیدار پایتەختی دەوڵەتانی جیھان سەرچاوەکان ویکیپیدیای ئینگلیسی دەروازەی ئۆڵۆمپیاد دەروازەی ئەورووپا دەروازەی مێژوو دەروازەی جوگرافیا دەروازەی فەڕەنسا ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان