Rotterdam İslam Üniversitesi

Rotterdam İslam Üniversitesi (şuan ki resmi adı: Islamic University for Applied Sciences Rotterdam - IUASR), 21 Kasım 1997 tarihinde Türk asıllı Dr. S.T.K. Damra tarafından kuruldu. Damra, 2001 yılında görevi Ahmet Akgündüz'e devretti. 2024'e kadar rektörlük görevini sürdüren Ahmet Akgündüz'den sonra rektörlük görevini Emrullah Akgündüz devraldı. Kuruluş Kuruluş Dönemi (Kasım 1997 – Ağustos 2001) 1997-2001 dönemini kapsayan bu ilk evre, üniversitenin fikirsel ve yapısal temellerinin atıldığı kurucu dönemdir. Kurucu Rektör Dr. Damra'nın öncülüğünde şekillenmiş olup, üniversitenin 21 Kasım 1997 tarihindeki resmî kuruluşuyla başlamış ve Damra'nın görevden ayrıldığı Ağustos 2001 sonuna kadar sürmüştür. Bu dönemde üniversitenin misyonu, program yapısı, akademik kadrosu ve kurumsal kimliği şekillendirilmiş; gerek Hollanda'daki gerekse uluslararası kamuoyunda tanınma süreçlerine yönelik önemli adımlar atılmıştır. İlk Akademik Yıl (1998-1999) Üniversite, 21 Kasım 1997 tarihindeki resmî kuruluşundan yaklaşık bir yıl sonra, yoğun bir hazırlık sürecinin ardından, 14 Eylül 1998 tarihinde ilk eğitim-öğretim faaliyetlerine başlamıştır (1998–1999 akademik yılı). Açılış döneminde, başta Türk ve Fas kökenli olmak üzere farklı Müslüman etnik gruplardan 200'ün üzerinde başvuru alınmış; ancak mevcut fiziksel ve pedagojik kapasite çerçevesinde 30 hazırlık sınıfı ve 30 birinci sınıf öğrencisi olmak üzere toplam 60 öğrenci kabul edilebilmiştir. Sonraki yıllarda hem toplumsal ilgi hem de öğrenci sayısı sürekli artmıştır. 14 Eylül 1998 tarihindeki ilk akademik yıl açılışına Hollanda basın-yayın organlarının ilgisi büyük oldu. Açılış töreni, Hollanda basınında geniş yer buldu. Üniversitenin Yerleşkeleri 1) Kuruluş Yeri: İlk Yerleşkesi (1997-1999): Üniversitenin ilk eğitim faaliyetleri, Rotterdam Kocatepe Camii'ne ait büyük yapının yan bölümünde yer alan birinci katta başlatılmıştır. Bu alan, caminin aktif ibadet ve hizmet bölümlerinden ayrı, büyük ölçüde atıl durumdaydı. Kocatepe Camii'nden kiralanan bu yer üniversitenin kullanımına tahsis edilmiştir. Eğitim-öğretim faaliyetleri bu mekânda 1999 yılı sonuna kadar sürdürülmüştür. 2) İkinci Yerleşkesi (1999-2002): Üniversite, ikinci akademik yılda (1999-2002) yine Rotterdam şehrinde bulunan Aelbrechtskade 100 adresine taşınmıştır. Dört katlı bu yapının üçüncü katı, Kurucu heyet tarafından kiralanarak eğitim faaliyetleri için uygun hâle getirilmiştir. Üniversite, hem ikinci (1999–2000) hem de üçüncü (2000–2001) akademik yıl boyunca bu binada faaliyetlerini sürdürmüştür. 3) Satın Alınan Nihai Yerleşkesi (2003-): Geçici binalarda yürütülen eğitimin çeşitli sorunlara yol açması üzerine, Kurucu heyet kalıcı bir yer arayışına girmiş; sonunda üniversitenin bugünkü yerleşkesini bulmuşlar ve o dönemin para birimiyle 5.625.000 Hollanda Florini (yaklaşık 2.5 milyon euro) karşılığında anlaşmaya varmışlardır. Kurucu heyet, Ağustos 2001'de görevden ayrılınca; başlanan satın alma işlemleri ikinci kuşak yöneticiler tarafından tamamlanmıştır. Böylece üniversite, sürekli taşınmaktan kurtularak kalıcı mekanına kavuşmuştur. Rotterdam'da Bergsingel 135 adresinde yer alan bu anıtsal bina, üniversitenin tüm mekânsal ihtiyaçlarını karşılayacak kapasite ve altyapıya sahiptir. Kuruluş amacı Üniversitenin kuruluş amacı çift yönlü bir misyona dayanmaktadır: Bir yandan, Hollanda toplumunun ihtiyaç duyduğu nitelikli, donanımlı; hem içinde bulunduğu kültürel bağlama duyarlı hem de İslam inanç sistemini bütüncül bir şekilde özümsemiş imamlar ve manevi rehberler yetiştirmek; Diğer yandan ise, İslam'ın köklü bilgi birikimi, entelektüel geleneği ve tarihsel tecrübesinin, milyonlarca Müslümanın yaşadığı Avrupa toplumlarında çokkültürlü, çokinançlı ve çoğulcu bir toplumsal yapının inşasına katkıda bulunmasını sağlamaktır. Üniversitenin kurucusu Dr. Damra, 8 Aralık 1997 tarihinde gerçekleştirilen Kuruluş Konferansı’nda yaptığı tarihî konuşmada, IUR’nin kuruluş gerekçesini ve amaçlarını kapsamlı bir biçimde ortaya koymuştur. Damra, üniversitenin yalnızca dinî bilgi aktarımına odaklanan bir kurum olmadığını; aynı zamanda Avrupa’daki Müslüman toplulukların entelektüel kapasitelerini geliştirmeyi hedefleyen bir akademik yapı olarak tasarlandığını vurgulamıştır. Konuşmasında, IUR’yi İslami bilgi geleneği ile Batı akademik düşüncesi arasında köprü kurmaya aday bir kurum olarak tanımlamıştır. Yönetsel Dönemleri ve Önde Gelen Yöneticileri Üniversitenin kurumsal gelişim süreci üç tarihsel evreye ayrılarak incelenebilir. İlki, Kurucu Rektör Damra'nın öncülüğünde şekillenmiş, 21 Kasım 1997 tarihinden üniversiteden ayrıldığı 2001 yılı Ağustos ayı sonuna kadar devam etmiştir. İkinci dönem, Eylül 2001'de Ahmet Akgündüz'ün yönetimi devralmasıyla başlamış ve 2025 yılına dek sürmüştür. 2025 yılı itibarıyla ise üniversitede Emrullah Akgündüz rektörlüğünde üçüncü kuşak yöneticiler dönemi başlamıştır. Birinci Kuşak Yöneticiler Dönemi (1997-2001) Kurucu ve İlk Rektör (1997-2001) Dr. S. T.K. Damra (Türk asıllı) Birinci Kuşak Yönetim Kurulu Üyeleri - Mütevelli Heyet (1997-2001) Hamdi Mert - Başkan (Türk asıllı) Hamza Zeid Kailani - Başkan Yardımcısı (Filistin asıllı) Dr. S.T.K. Damra - Rektör, Rektörlük Kurulu Başkanı, Genel Sekreter (Türk asıllı) Mohamed Zabar Bhoelan - Y.K. Üyesi (Surinam/Pakistan asıllı; 1999 yılında Hamdi Mert’in ardından başkan seçilmiştir) Kacem Achahboun - Y.K. Üyesi (Fas asıllı; daha sonra genel sayman olarak görev yapmıştır) Osman Yaşar - Y.K. Üyesi (Türk asıllı; bir süre genel saymanlık görevini yürütmüştür) Berna Yılmaz - Y.K. Üyesi (Türk asıllı) Raja Alouani - Y.K. Üyesi (Fas asıllı) Ahmet Gündoğdu - Y.K. Üyesi (Türk asıllı) Ali Yozgat - Y.K. Üyesi (Türk asıllı) Başlangıçta yeterli kadronun bulunmayışı nedeniyle Kurucu Rektör Damra birden fazla görevi aynı anda üstlenmek zorunda kalmıştı. Rektörlük görevinin yanı sıra, Rektörlük Kurulu Başkanlığı, Mütevelli Heyet Genel Sekreterliği bunlar arasında yer almaktaydı. Yönetim İlkeleri Kurucu Rektör Damra ve Yönetim Kurulu Başkanı Hamdi Mert'in öncülüğünde hareket eden Birinci Kuşak Yöneticiler, üniversitenin herhangi bir cemaat, grup yahut siyasi oluşuma bağımlı olmaksızın, tam anlamıyla bağımsız ve otonom bir yapıya sahip olmasını kurumsal kimliğin temel ilkesi olarak benimsemişlerdir. "Evrensel Barış Toplumu: İslam Ümmeti" yaklaşımını temele alan bu ilkesel duruş, üniversitenin kuruluş felsefesini ve örgütsel yapılanmasını şekillendiren başlıca normatif çerçeveyi oluşturmuştur. Bu hassasiyet, o dönemde Hollanda'daki Müslüman topluluklar arasında sıkça gözlemlenen kurumsal parçalanma ile mezhebi ve grup temelli rekabet ortamına doğrudan bir karşı duruş niteliği taşımaktaydı. Zira o yıllarda Müslüman diasporanın karşı karşıya bulunduğu en önemli sorunlardan biri, farklı cemaat ve grupların birbirlerini dışlayıcı biçimde "rakip” olarak görmeleri ve işbirliğine açık olmamaları ve kuşatıcı bir yapı kuramamalarıdır. Bu durum, çoğu zaman topluluk liderlerinin kişisel çıkar ve hedeflerinden beslenen hizipleşmeleri de beraberinde getirmekteydi. Akademik Yaklaşım Bu tarafsız konumlanış, tüm dini, mezhebi ve kültürel oluşumlara eşit mesafede durmayı mümkün kılmıştır. Bu ilkesel tutum, üniversitenin idari ve akademik kadrolarının oluşturulmasında da belirleyici rol oynamış; İslam ümmetinin etnik, kültürel ve mezhebi çeşitliliği gözetilerek kapsayıcı bir yapı inşa edilmiştir. İslam düşünce geleneği içinde mevcut olan farklı ekollere ve yorum biçimlerine ise ayrışma sebebi olarak değil, ilim geleneğini derinleştiren ve çoğullaştıran bir zenginlik olarak yaklaşılmıştır. Bu sayede üniversite, belirli bir düşünce çizgisine angaje olmayan, evrensel değerlere açık ve entelektüel çeşitliliğe dayalı bir akademik atmosfer geliştirebilmiştir. 1997–2001 döneminde, üniversitenin akademik faaliyetlerine çok çeşitli inanç, kültür ve düşünsel perspektiflere sahip isimler katkıda bulunmuştur. Bu isimler arasında, tanınmış Mısırlı âlim Prof. Dr. Abdulhaliym Awiss, meşhur hadis uzmanı Prof. Dr. Raja Huzayyen, Prof. Dr. Abulnaim Ali, Prof. Dr. Mohammed Al-Aidoroos, Prof. Dr. Amina Noseir, Hollanda Kiliseler Birliği'nin eski başkanı Prof. Dr. Dick Mulder, Dr. J. N. Sengers, Prof. Dr. Guido Deraeck gibi saygın ve etkili akademisyenler yer almaktaydı. Evrensel bir iddiayla yola çıkan üniversitenin akademik kadrosu da bu iddiayı yansıtır şekilde uluslararası ve çoğulcu bir nitelik taşımaktaydı. Kamuoyu Tepkileri Rotterdam İslam Üniversitesi (IUR), kurulduğu ilk andan itibaren Hollanda toplumu ve medya organlarının yoğun ilgisini çekmiştir. 21 Kasım 1997'de gerçekleşen resmî kuruluşun ardından, 8 Aralık'ta düzenlenen Kuruluş Konferansı büyük yankı uyandırmıştır. Hem Hollanda'dan hem de yurtdışından seçkin katılımcıların davet edildiği konferansa, Türkiye'den de dönemin önde gelen ilahiyatçılarından Prof. Dr. Mehmet Aydın ve Prof. Dr. Ethem Ruhi Fığlalı katılmıştır. Etkinlik, Hollanda basınında geniş yer bulmuş; kamuoyunda oluşan ilgi, Rotterdam'da kurulan bu üniversitenin yalnızca yerel ölçekte değil, Avrupa'daki Müslüman toplulukların kurumsallaşma süreci bakımından da tarihsel bir adım olarak değerlendirildiğini göstermiştir. Konferans, İslam'ın Batı toplumlarıyla kuracağı ilişkilerde yeni bir evreye işaret etmiştir. Üniversitenin ilk akademik yılının başlaması da medya ve toplum tarafından dikkatle izlenmiştir. 14 Eylül 1998'de yapılan açılış töreniyle birlikte IUR, fiilen öğretime başlamıştır. Bu tarih, hem üniversitenin kurumsal yapılanmasında hem de Avrupa'daki İslami yükseköğretim alanında önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilmiştir. Açılışı izleyen günlerde, çok sayıda gazetede haberler, köşe yazıları ve değerlendirmeler yayımlanmış; televizyon kanallarında canlı tartışmalar yapılmış, radyo programlarında farklı aktörler görüşlerini kamuoyuyla paylaşmıştır. Kurucu heyet, bu girişimin belirli bir ilgi uyandıracağını öngörmüşlerdi basının üniversiteye yönelik tutumu, zaman içinde önemli değişimler geçirmiştir. 21 Kasım – 8 Aralık 1997 tarihleri arasında yapılan haberlerde tarafsız ve gerçekçi bir dil hâkimken, bunu takip eden haftalarda bazı rakip Müslüman kişi ve kuruluşların eleştirileriyle birlikte, bu ortamı fırsata çevirmeye çalışan bazı medya organlarının etkisiyle haber dili giderek daha eleştirel ve yer yer saldırgan bir üsluba dönüşmüştür. Bu eğilim, Şubat 1998 sonuna dek devam etmiştir. Mart 1998 itibarıyla ise medya söyleminde yeniden dengeli, nesnel ve yapıcı bir ton görülmeye başlanmıştır. Bu dönüşümde, üniversite kurucularının – başta Damra olmak üzere – basın mensupları ve kamuoyu aktörleriyle yürüttükleri doğrudan iletişim, gerçekleştirdikleri açıklamalar ve istişareler belirleyici bir rol oynamıştır. Tüm bu faaliyetler, üniversitenin toplumsal tanınırlığını artırmak ve kurumsal meşruiyetini pekiştirmek amacıyla yürütülen bilinçli ve stratejik bir iletişim politikasının parçası olmuştur. Birinci Kuşak Döneminde Üniversitenin Kabulü ve Meşruiyeti İçin Yapılan Çalışmalar (1997-2001) Rotterdam İslam Üniversitesi'nin resmî tanınması ve toplumsal meşruiyet kazanması amacıyla kurucu ekip, 1997–2001 yılları arasında beş alanda kapsamlı çalışmalar yapmış ve çok katmanlı stratejiler geliştirmiştir: 1. Devlet Kurumlarına Yönelik Stratejiler ve Çalışmalar: Hollanda Eğitim Bakanlığı, Temsilciler Meclisi ve diğer resmî kurumlarla sürdürülen diplomatik ilişkiler, üniversitenin yükseköğretim yapısı içinde tanınmasını amaçlamıştır. Bu bağlamda, 2000 yılında milletvekilleri Gerda Verburg ve Camiel Eurlings tarafından Eğitim Bakanlığı'na yöneltilen yazılı soru önergesiyle tanınma süreci gündeme taşınmış; Bakanlık ise sürecin ilk mezunların verilmesini takiben başlayacağını bildirmiştir. Aynı yıl Bakanlık temsilcileri üniversiteyi yerinde ziyaret etmiş ve Kurucu Rektör Damra ile kapsamlı istişarelerde bulunmuştur. Ancak 2001 sonrasında yaşanan iç karışıklıklar nedeniyle tanınma süreci sekteye uğramış ve ancak 2010 yılında tamamlanabilmiştir. 2. Hollanda Toplumu ve Kuruluşlarına Yönelik Stratejiler ve Çalışmalar: Üniversite, Hollanda'daki sivil toplum aktörleriyle (ör. Hollanda Kiliseler Birliği, Yükseköğretim Kurumları, FNV, NISBO, NIWEZ, ACB) stratejik ilişkiler kurarak, çokkültürlü toplum yapısı içinde kendisine meşru bir alan inşa etmeye çalışmıştır. 3. Müslüman Topluluklara Yönelik Stratejiler ve Çalışmalar: Etnik ve mezhebi farklılıklarla bölünmüş olan Müslüman gruplar arasında birlik ve işbirliği zemini oluşturulmaya çalışılmış, üniversite bu anlamda kapsayıcı ve bütünleştirici bir temsil kurumu olarak konumlandırılmıştır. 4. Uluslararası Akademik Ağlara Yönelik Stratejiler ve Çalışmalar: IUR, kuruluşunun hemen ardından 1998 yılında Dünya Müslüman Ülke Üniversiteleri Federasyonu (FUIW) ve Dünya İslam Üniversiteleri Birliği'ne üye olarak uluslararası düzeyde meşruiyet ve görünürlük kazanmıştır. 5. Akademik ve İdari Altyapıya Yönelik Stratejiler ve Çalışmalar: 1998–1999 akademik yılının başlatılması için müfredat, kadro, öğrenci kabul sistemi, bina donanımı ve tanıtım çalışmaları gibi temel unsurlar hızla yapılandırılmış; akademik bağımsızlık ve ilmi özgünlüğe dayalı bir yükseköğretim kurumu olarak IUR'nin temelleri sağlam biçimde atılmıştır. IUR'nin Kuruluşuna Giden Süreçler (1982-1997) 1960'lı yıllardan itibaren Avrupa ülkelerinin artan işgücü ihtiyacını karşılamak amacıyla Türkiye, Fas ve diğer ülkelerden “misafir işçi” (gastarbeider) statüsüyle gelen göçmenler, başlangıçta geçici bir süre kalmayı planlamışlardır. Ancak zamanla, bu bireylerin önemli bir bölümü yaşadıkları ülkelerde kalıcı bir yaşam kurmaya yönelmiştir. Göçün ilk dönemlerinde, yalnızca bayram namazları ve Ramazan ibadetleri gibi temel dini ihtiyaçlarını karşılamak üzere geçici çözümler (garajlar, boş binalar vb.) kullanan bu topluluklar, 1970'li yılların başından itibaren eş ve çocuklarını da yanlarına almaya başlamalarıyla birlikte, kalıcı ibadet ve eğitim mekânlarına yönelmişlerdir. Bu bağlamda, örneğin Zaandam gibi şehirlerde sıfırdan camiler inşa edilmiş, bazı yerlerde ise artık kullanılmayan kiliseler satın alınarak camiye dönüştürülmüştür. Diğer yandan, aynı dönemde Hollanda'da hastane, huzurevi, bakım evi gibi sağlık kurumları ile askerî, emniyet ve cezaevi gibi kamu kuruluşlarında görev yapan Müslümanların da – Katolikler, Protestanlar ve Hümanistler gibi – yasal manevi rehberlik hizmetlerinden yararlanma talepleri gündeme gelmiştir. Müslümanların bu alandaki gelişimine iki temel engel uzun süre set çekmiştir: Yeterli düzeyde Hollandaca bilen ve manevi rehberlik hizmeti sunabilecek donanımda Müslüman uzmanların/din adamlarının eksikliği; Katolik, Protestan ve Hümanist topluluklarda olduğu gibi, Müslümanlar arasında da genel kabul görmüş ve tüm kesimleri temsil eden bir kurumun mevcut olmaması. Farklı etnik kökenlere, dillere ve mezheplere mensup Müslüman toplulukların tek bir çatı altında temsil edilmesi ve bu yapının hem manevi bakım hizmetlerini koordine etmesi hem de Hollanda devleti nezdinde resmî muhataplık işlevi üstlenmesi, uzun yıllar boyunca mümkün olamamıştır. İlk dönemlerde Hollanda'daki hastane, hapishane, ordu gibi kurumlarda görev yapmak üzere Türkiye, Fas ve benzeri ülkelerden imamlar getirtilmiştir. Ancak bu imamlar, Hollanda toplumunun dili ve kültürel değerleriyle yeterince temas kuramamış; bu nedenle Hollanda makamları tarafından, Müslüman göçmenlerin topluma uyum sürecine etkin katkı sağlayamadıkları yönünde eleştirilmişlerdir. İmam eğitimi konusunda yürütülen ilk ciddi bilimsel çalışma, 1982 tarihli Waardenburg Komisyonu Raporu olmuştur. Bunu, 1993 yılında sunulan Mulder–Van Dam Meclis Önergesi ile 1996 tarihli Landman Raporu takip etmiştir. Bu raporlarda, imamların ve manevi rehberlerin (geestelijke verzorgers), mevcut Hollanda yükseköğretim kurumlarında eğitilmeleri gerektiği yönünde öneriler geliştirilmiştir. Ancak bu yaklaşıma karşı çıkan Müslüman çevreler de olmuştur. Başta Kurucu heyet olmak üzere bazı Müslümanlar, İslam akaidini ve temel İslami ilimleri verecek öğreticilerin, bizzat İslami inanç sistemi içerisinde yetişmiş olmalarını ve İslami değerleri içselleştirmiş bireyler olmalarını zorunlu görmüşlerdir. Daha seküler eğilimli bazı Müslümanlar ise, imamların ve manevi bakım uzmanlarının Hollanda'daki resmî eğitim kurumlarında yetiştirilmesinde bir sakınca görmemiştir. Damra, bu konudaki bir basın mülakatında açıkça şu benzetmeyi yapmıştır: “Hristiyan papaz ve din uzmanlarının bir İslam üniversitesinde yetiştirilmesi ne kadar saçma ve kabul edilemezse, bir Müslüman din adamının devlet destekli Hristiyan ya da seküler bir kurumda eğitilmesi de aynı ölçüde akıl dışı ve meşru olmayan bir yaklaşımdır.” 1982 yılında başlayan ve yaklaşık on beş yıl süren bu tartışmalardan ortak bir uzlaşının çıkmayacağını gören Dr. Damra, benzer görüşleri paylaşan bir grup arkadaşıyla birlikte harekete geçmiş ve 21 Kasım 1997 tarihinde Rotterdam İslam Üniversitesi'ni kurmuştur. İkinci Kuşak Yöneticiler Dönemi (2001 sonrası) 2001 yılı sonrasında Prof. Dr. Nevzat Yalçıntaş'ın Yönetim Kurulu Başkanlığına ve Prof. Dr. Ahmet Akgündüz'ün, Damra'nın ardından rektörlük görevine atanmasıyla birlikte, Rotterdam İslam Üniversitesi'nde İkinci Kuşak dönemi başlamıştır. Yönetim değişikliği, kurumsal yapıda ve sembolik unsurlarda bazı değişiklikleri beraberinde getirmiştir. Söz konusu değişiklikler arasında logo ve üniversite isminin yeniden yapılandırılması öne çıkmaktadır. Logo Değişikliği Damra döneminde kullanılan özgün logoda, merkezî bir unsur olarak Fatih Sultan Mehmet'in tuğrası yer almaktaydı. Bu tuğra, üniversitenin İslam ilim geleneğiyle kurduğu tarihsel sürekliliği simgelerken, çevresini kuşatan Türkçe, Hollandaca ve Arapça ibareler, üniversitenin çokdilli ve kültürlerarası yapısını yansıtan dairesel bir bütünlük oluşturmaktaydı. Dairenin küresel formu, IUR'nin yalnızca yerel bir ilahiyat kurumu değil, aynı zamanda evrensel vizyon taşıyan bir yükseköğretim yapısı olarak kurgulanması amacına da işaret etmekteydi. Bu anlayış, Damra'nın üniversiteyi klasik bir İlahiyat Fakültesi kalıbından çıkararak çok disiplinli ve genel bir üniversite modeline dönüştürme hedefiyle örtüşmekteydi. Üniversitenin İsminde Yapılan Değişiklik İkinci Kuşak Yönetim'in göreve gelmesinin ardından söz konusu tuğralı logo yürürlükten kaldırılmış; buna ek olarak üniversitenin ismi de değişikliğe uğramıştır. “Rotterdam İslam Üniversitesi-IUR” adı yerine, İslam Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Rotterdam (Islamic University of Applied Sciences Rotterdam "IUASR'') biçiminde değiştirilmiştir. Bu değişiklik, salt biçimsel bir yenilenmenin ötesinde, aynı zamanda üniversitenin misyon, vizyon ve akademik yönelimi bakımından ortaya çıkan farklılıklara da işaret etmektedir. Kaynakça Ayrıca bakınız Hollanda'da İslam Üniversiteleri